Quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Công cuộc xây dựng và kiến thiết đất nước trong giai đoạn mới, Đảng ta đã xác định muốn phát triển kinh tế trước hết phải phát triển giáo dục và đào tạo (GD&ĐT). Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã khẳng định: "Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu. Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong đó, đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục là khâu then chốt” [1, tr.1]. Đồng thời, Chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020 đã coi phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục là giải pháp then chốt trong 8 giải pháp phát triển giáo dục, trong đó: Chuẩn hóa trong đào tạo, tuyển chọn, sử dụng, đánh giá nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục và phát triển, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao là các tiền đề trọng tâm trong đột phá chiến lược. Nguồn nhân lực trong nhà trường chính là đội ngũ công chức, viên chức, người lao động, đây là lực lượng cơ bản tham gia xây dựng và phát triển nhà trường, trong đó hiệu trưởng có vai trò quan trọng nhất trong quá trình thiết lập, định hướng, tổ chức các hoạt động dạy học, giáo dục học sinh, quản lý và thúc đẩy các hoạt động khác tạo sự thành công cho nhà trường. Vai trò của hiệu trưởng vừa là nhà giáo dục, vừa phải vận dụng thành thạo cả khoa học quản lý lẫn khoa học giáo dục. Bên cạnh đó, Nghị quyết số 29/NQ-TW ngày 04/11/213 của Hội nghị TW lần thứ 8 ban chấp hành trung ương khóa 11 về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo cũng đã nhận định rằng: “Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý bất cập về chất lượng, số lượng và cơ cấu; một bộ phận chưa theo kịp yêu cầu đổi mới và phát triển giáo dục, thiếu tâm huyết, thậm chí vi phạm đạo đức nghề nghiệp” [1, tr.1]. Vì vậy, trong công cuộc đổi mới này, quản lý giáo dục cùng với quy mô giáo dục, chất lượng giáo dục, các điều kiện phát triển giáo dục… là một trong những vấn đề cốt lõi và cơ bản được đưa vào thực hiện triển khai. Trong hệ thống giáo dục nói chung và giáo dục phổ thông nói riêng thì chất lượng giáo dục và sự thành công của nhà trường được đánh giá không chỉ từ nhận định của hiệu trưởng mà phải từ những đánh giá của người dạy, người học, phụ huynh và sự hài lòng của xã hội.Vì vậy, tư duy quản lý hiện nay buộc phải thay đổi theo định hướng: từ chỉ huy và kiểm soát sang phân quyền và giám sát. Sự thay đổi tư duy quản lý sẽ quyết định các hành vi quản lý trong cách quản lý nhân sự, quản lý hoạt động dạy học, giáo dục, tài chính, môi trường và điều kiện cơ sở vật chất,…trong nhà trường. Người hiệu trưởng trường THPT đang đứng trước một thách thức mới là tăng cường và thay đổi một số vai trò quản lý của mình cùng với các nhóm năng lực tương ứng vừa đáp ứng được xu hướng hội nhập quốc tế trên 03 (ba) phương diện: toàn cầu hóa, địa phương hóa và cá biệt hóa và vừa nâng tầm quản lý của mình trong phát triển sự nghiệp giáo dục của nền kinh tế tri thức. Sự thay đổi này đòi hỏi ở hiệu trưởng những phong cách, năng lực và phẩm chất mới để phù hợp với bối cảnh đổi mới [34]. Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa giáo dục của khu vực phía Nam, nơi có hệ thống trường học nhiều bậc nhất Việt Nam. Trong những năm qua, quản lý bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh mặc dù đã được quan tâm nhưng quá trình tổ chức thực hiện vẫn còn những hạn chế, bất cập nhất định: Các phương thức tổ chức bồi dưỡng chậm cải tiến, bồi dưỡng tập trung theo hướng chia sẻ kinh nghiệm là phổ biến; kế hoạch bồi dưỡng chưa quan tâm đến đối tượng bồi dưỡng, chưa hướng tới tính đặc thù của khu vực và các định hướng đổi mới giáo dục và quản lý giáo dục; việc chỉ đạo từ các cấp quản lý chưa quyết liệt, ít hiệu lực trong phân cấp, phân nhiệm; đặc biệt chưa quan tâm đến việc xây dựng và phát triển các môi trường tổ chức bồi dưỡng, hoạt động bồi dưỡng còn chưa được xem trọng đúng mức trong mục tiêu kết nối với việc xây dựng phát triển đội ngũ. Bên cạnh đó, đứng trước bối cảnh đổi mới giáo dục, nhìn từ thực tế thì chất lượng đội ngũ hiệu trưởng trường THPT hiện nay không đồng đều, năng lực quản lý nhà trường của một số hiệu trưởng chưa ngang tầm với yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra trong giai đoạn hiện nay. Đa số hiệu trưởng các trường THPT ít được cập nhật nghiệp vụ QLGD hiện đại, chủ yếu quản lý dựa vào kinh nghiệm cá nhân và kinh nghiệm quản lý phổ biến trong khu vực; thiếu các kiến thức về pháp luật, quản trị nhân lực, tài chính; hạn chế về trình độ ngoại ngữ, tin học, lý luận và nghiệp vụ quản lý giáo dục; thiếu linh hoạt, sáng tạo, ngại đổi mới trong quản lý, điều hành các hoạt động của nhà trường nên chất lượng, hiệu quả công tác chưa cao. Trong khi đó, yêu cầu đặt ra cho đội ngũ cán bộ quản lý nói chung và hiệu trưởng các trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh nói riêng đến năm 2030 với các mục tiêu xây dựng và phát triển nhà trường bắt nhịp với xu thế quốc tế hoá trong giáo dục và quản lý giáo dục: Xây dựng được các trường học có cơ sở vật chất hiện đại, đầy đủ các thiết bị dạy học thiết yếu: các phòng học thông minh, phòng đa năng, nhà thể chất,… và hệ thống hạ tầng và thiết bị CNTT đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng công tác dạy và học trong nhà trường, có hệ thống thông tin quản lý giáo dục - đào tạo theo mô hình quản trị nhà trường, quản lý giáo dục đẳng cấp quốc tế với các phần mềm quản lý thông tin cùng hệ thống cơ sở dữ liệu toàn ngành, dễ dàng theo dõi hoạt động dạy và học của giáo viên và học sinh, từ đó đề ra các chính sách điều hành hiệu quả, phù hợp; Đội ngũ giáo viên đạt các chuẩn nghề nghiệp phù hợp với yêu cầu đổi mới, đảm bảo về chất lượng, đủ về số lượng; có trình độ ngoại ngữ và tin học đảm bảo khả năng ứng dụng thành thạo CNTT khi thực hiện công tác giảng dạy và tiếp cận với các tri thức mới, giao lưu, hội nhập với thế giới; Đội ngũ CBQL có năng lực, trình độ chuyên môn cao có thể tiến hành quản lý, kiểm tra, đánh giá chất lượng giáo dục – đào tạo thông qua trung tâm điều hành một cách hiệu quả. Chính vì thế, việc đổi mới trong hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng và quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh là nhu cầu tất yếu. Tuy nhiên, cho đến nay trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh chưa có đề tài nào nghiên cứu về quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông, nhất là trong bối cảnh sau ban hành chuẩn hiệu trưởng và khung chương trình về giáo dục phổ thông mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo . Việc đổi mới quản lý hoạt động bồi dưỡng đáp ứng nhu cầu bồi dưỡng và nâng cao năng lực quản lý của đội ngũ hiệu trưởng trường THPT có ý nghĩa thực hiện hoá Nghị quyết 29 của Đảng và góp phần quyết định sự thành công cho chiến lược và mục tiêu đổi mới giáo dục và đào tạo của thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn hiện nay. Nhận thức được điều đó, tác giả lựa chọn đề tài “Quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục” để nghiên cứu trong khuôn khổ luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục. 2. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lý luận về quản lý bồi dưỡng bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông; thực tiễn quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, tác giả luận án đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh nhằm giúp đội ngũ hiệu trưởng đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay. 3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3.1. Khách thể nghiên cứu Hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông. 3.2. Đối tượng nghiên cứu Biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. 4. Giả thuyết khoa học Quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông là một nhiệm vụ quan trọng trong tổng thể công tác quản lý đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục. Tuy nhiên, trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, cũng như các tỉnh thành khác trong cả nước còn nhiều bất cập cần được quan tâm nghiên cứu để cải thiện và phát triển, nhằm giúp đội ngũ hiệu trưởng trường THPT bắt kịp các yêu cầu cốt lỏi về tư duy, kiến thức và năng lực để thực hiện tốt các nhiệm vụ quản trị và quản lý nhà trường trong bối cảnh đổi mới chương trình giáo dục phổ thông. Việc nghiên cứu đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT theo tiếp cận nội dung hoạt động, phù hợp với năng lực của đội ngũ hiệu trưởng và các điều kiện thực tế của địa phương sẽ góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý cho đội ngũ hiệu trưởng và đồng thời sẽ quản lý hoạt động bồi dưỡng một cách hiệu quả. 5. Nhiệm vụ nghiên cứu 5.1. Xây dựng cơ sở lý luận về quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay. 5.2. Nghiên cứu cơ sở thực tiễn về quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. 5.3. Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. 5.4. Tổ chức khảo nghiệm và thử nghiệm các biện pháp các biện pháp đề xuất trong luận án. 6. Câu hỏi nghiên cứu 6.1. Đổi mới giáo dục phổ thông, chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 đặt ra những yêu cầu gì cho đội ngũ hiệu trưởng trường THPT trong lãnh đạo nhà trường và quản lý các hoạt động của nhà trường. 6.2. Những năng lực nào cần được bồi dưỡng cho hiệu trưởng trường THPT để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. 6.3. Vấn đề bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT hiện còn có những hạn chế gì. 6.4. Việc tìm ra các biện pháp cải tiến trong quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý cho đội ngũ hiệu trưởng trường THPT cần thiết và có ý nghĩa như thế nào. 7. Giới hạn phạm vi nghiên cứu 7.1. Giới hạn về nội dung Nghiên cứu tập trung nội dung quản lý quản lý hoạt động bồi dưỡng thường xuyên cho hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh; Nghiên cứu khai thác các tác động quản lý lên các thành tố trong cấu trúc hoạt động quản lý bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT gắn với năng lực của đội ngũ hiệu trưởng trường THPT, đồng thời dựa trên những thách thức mang tính đặc thù của khu vực và những yêu cầu cấp thiết phải giải quyết trong quá trình triển khai chiến lược đổi mới giáo dục của thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn hiện nay. Nghiên cứu và đề xuất hệ thống biện pháp quản lý dành cho chủ thể quản lý là Sở Giáo dục và Đào tạo trong quản lý hoạt động bồi dưỡng thường xuyên cho hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh. 7.2. Giới hạn về địa bàn nghiên cứu Nghiên cứu được giới hạn tại các trường THPT công lập trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. 7.3. Giới hạn đối tượng khảo sát - Khảo sát trên các khách thể là Lãnh đạo Sở và cán bộ các phòng chuyên môn của Sở GD&ĐT Thành phố Hồ Chí Minh. - Cán bộ quản lý, giảng viên ở các cơ sở bồi dưỡng trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh. - Khảo sát trên các khách thể là hiệu trưởng, phó hiệu trưởng các trường THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. 7.4. Giới hạn thời gian nghiên cứu Sử dụng số liệu khảo sát từ năm 2017 đến nay. 8. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 8.1. Phương pháp luận 8.1.1. Tiếp cận hoạt động Tiếp cận hoạt động định hướng cho việc xác định nội dung quản lý của chủ thể quản lý đối với thực hiện mục tiêu, nguyên tắc, nội dung, phương pháp, hệ thống tổ chức bồi dưỡng, chuẩn bị các điều kiện, cơ sở vật chất, phối hợp các lực lượng bồi dưỡng…với tư cách là các thành tố của quá trình hoạt động. Tiếp cận cũng định hướng cho việc đề xuất các biện pháp quản lý tác động vào một số thành tố của quá trình bồi dưỡng được coi là khâu then chốt phát hiện từ thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. 8.1.2. Tiếp cận năng lực Tiếp cận năng lực tạo cơ sở phương pháp luận để luận giải về một số vấn đề lý luận cơ bản như khái niệm bồi dưỡng, xác định các năng lực cần được bồi dưỡng cho đội ngũ hiệu trưởng các trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh dựa trên các năng lực theo chuẩn; dựa trên yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay; dựa theo chương trình giáo dục phổ thông 2018; xác định các phương pháp, hình thức tổ chức bồi dưỡng, đồng thời đề xuất nội dung, cách thức tác động của các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng cho đội ngũ hiệu trưởng theo định hướng hình thành và phát triển năng lực. 8.1.3. Tiếp cận chức năng quản lý Tiếp cận chức năng quản lý (4 chức năng cơ bản: lập kế hoạch; tổ chức; chỉ đạo/ lãnh đạo; kiểm tra, đánh giá) để xác định khung lý thuyết và nội dung quản lý hoạt động bồi dưỡng đội ngũ hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh; trong đó, chức năng lãnh đạo/ chỉ đạo sẽ tập trung vào các nội dung chỉ đạo để vận hành các thành tố của quá trình bồi dưỡng (mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức bồi dưỡng, các điều kiện, môi trường bồi dưỡng,…); các chức năng quản lý khác vừa là tiền đề, vừa là phương thức hành động của các chủ thể quản lý của nhà trường nhằm quản lý tốt quá trình bồi dưỡng đội ngũ hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. 8.1.4. Tiếp cận hệ thống Tiếp cận hệ thống xem xét hoạt động bồi dưỡng và quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT có mối quan hệ tương tác với các nội dung khác nhằm đạt được mục đích của hệ thống là phát triển năng lực cho đội ngũ hiệu trưởng, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay. Đồng thời, tiếp cận hệ thống cũng xem xét các hoạt động quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT trong mối quan hệ tác động qua lại với các yếu tố khách quan (môi trường sống, môi trường sư phạm của các trường phổ thông, môi trường của các cơ sở bồi dưỡng,…) và các yếu tố chủ quan thuộc về các trường phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh (nhận thức và năng lực của đội ngũ hiệu trưởng, đội ngũ giảng viên các cơ sở bồi dưỡng, phương pháp bồi dưỡng, sự tự bồi dưỡng, tự rèn luyện của hiệu trưởng). 8.1.5. Tiếp cận chuẩn hoá Chuẩn hiệu trưởng được ban hành nhằm thực hiện 04 (bốn) mục đích sau: (1) Làm căn cứ để hiệu trưởng cơ sở giáo dục phổ thông tự đánh giá phẩm chất, năng lực; xây dựng và thực hiện kế hoạch rèn luyện phẩm chất, bồi dưỡng nâng cao năng lực lãnh đạo, quản trị nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục; (2) Làm căn cứ để các cơ quan quản lý nhà nước đánh giá phẩm chất, năng lực của hiệu trưởng cơ sở giáo dục phổ thông; xây dựng và thực hiện chế độ, chính sách phát triển đội ngũ CBQL cơ sở giáo dục phổ thông; lựa chọn, sử dụng đội ngũ CBQL cơ sở giáo dục phổ thông cốt cán; (3) Làm căn cứ để các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng nhà giáo và CBQL giáo dục xây dựng, phát triển chương trình và tổ chức đào tạo, bồi dưỡng phát triển phẩm chất, năng lực lãnh đạo, quản trị nhà trường cho đội ngũ CBQL cơ sở giáo dục phổ thông; và (4) Làm căn cứ để các phó hiệu trưởng thuộc diện quy hoạch chức danh hiệu trưởng; giáo viên thuộc diện quy hoạch các chức danh hiệu trưởng hoặc phó hiệu trưởng tự đánh giá, xây dựng và thực hiện kế hoạch rèn luyện, học tập phát triển phẩm chất, năng lực lãnh đạo, quản trị nhà trường. Tiếp cận chuẩn hoá nhằm xác định những cách làm để giúp hiệu trưởng trường THPT phát triển năng lực theo chuẩn, đáp ứng được các quy định về chuẩn hiệu trưởng do nhà nước ban hành. Việc tiếp cận theo chuẩn để thấy được phẩm chất năng lực của đội ngũ hiệu trưởng các trường THPT đã đạt được ở mức độ nào so với chuẩn hiệu trưởng, từ đó có các đề xuất bổ sung Chuẩn cho phù hợp với đặc điểm vùng miền và đáp ứng các bối cảnh đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay, đồng thời tìm các giải pháp cho việc nâng cao phẩm chất, năng lực của đội ngũ hiệu trưởng các trường THPT theo chuẩn. Bên cạnh đó, tiếp cận chuẩn hoá cũng nhằm xác định tâm thế, nhu cầu giúp hiệu trưởng trường THPT nỗ lực phát triển năng lực theo chuẩn, đáp ứng được các quy định về chuẩn hiệu trưởng do Nhà nước ban hành.

HỌC VIỆN QUẢN LÝ GIÁO DỤC

- -PHAN THỊ THUÝ QUYÊN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG HIỆU TRƯỞNG

TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2021

HỌC VIỆN QUẢN LÝ GIÁO DỤC

- -PHAN THỊ THUÝ QUYÊN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG HIỆU TRƯỞNG

TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Quản lý Giáo dục

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các dữ liệu, kếtquả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa từng công bố trong bất kỳ côngtrình nghiên cứu nào khác

Tác giả luận án

Phan Thị Thuý Quyên

LỜI CẢM ƠN

Bằng những tình cảm chân thành và lòng biết ơn sâu sắc nhất, tôi xin trântrọng cảm ơn đến:

PGS.TS Nguyễn Xuân Tế và PGS.TS Trần Hữu Hoan đã tận tình giúp đỡ,

trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu để hoàn thành Luận án này

Ban Giám đốc, Quý Thầy/Cô của Học viện Quản lý giáo dục đã giảng dạy vàgiúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu

Lãnh đạo Trường Cán bộ quản lý giáo dục Thành phố Hồ Chí Minh, giảngviên, học viên của Trường đã hỗ trợ, tư vấn, cung cấp số liệu, tạo điều kiện thuậnlợi cho tôi trong suốt quá trình thực hiện Luận án

Gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã quan tâm, động viên, giúp đỡ, tạo điều kiệnthuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành Luận án

Dù đã hết sức cố gắng, song Luận án không thể tránh khỏi những thiếu sót,tôi rất mong nhận được sự chỉ bảo từ các Nhà khoa học, Quý thầy giáo, cô giáo và

sự góp ý chân thành của Quý vị và các bạn

Tác giả luận án

Phan Thị Thuý Quyên

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt Cụm từ viết tắt

GD&ĐT Giáo dục và Đào tạo

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

MỤC LỤC

DANH MỤC BẢNG

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỔ, HÌNH VẼ

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu 4

3.2 Đối tượng nghiên cứu 4

4 Giả thuyết khoa học

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

6 Câu hỏi nghiên cứu

7 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

7.1 Giới hạn về nội dung 5

Nghiên cứu tập trung nội dung quản lý quản lý hoạt động bồi dưỡng thường xuyên cho hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh; 5

7.2 Giới hạn về địa bàn nghiên cứu 5

7.3 Giới hạn đối tượng khảo sát 5

7.4 Giới hạn thời gian nghiên cứu 6

8 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương pháp luận 6

8.1.2 Tiếp cận năng lực

9 Luận điểm bảo vệ

10 Đóng góp của luận án

11 Cấu trúc luận án

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Nghiên cứu về bồi dưỡng cán bộ quản lý trường phổ thông 11

1.1.2 Nghiên cứu về quản lý hoạt động bồi dưỡng cán bộ quản lý trường

trung học phổ thông 16

1.1.3 Nhận xét về các công trình nghiên cứu được tổng quan và hướng tiếp tục nghiên cứu trong luận án 21

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Quản lý 23

1.2.2 Quản lý nhà trường 24

1.2.3 Hoạt động bồi dưỡng 25

1.2.4 Quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường Trung học phổ thông 26

1.2.4.1 Hiệu trưởng

1.3 Bối cảnh đổi mới giáo dục và yêu cầu đặt ra đối với bồi dưỡng hiệu trưởng trường Trung học phổ thông

1.3.1 Đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo 31

1.3.2 Đổi mới giáo dục trung học phổ thông 35

1.3.3 Những yêu cầu đặt ra đối với hiệu trưởng trường trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục 37

1.3.3.1 Yêu cầu về vai trò của hiệu trưởng trường trung học phổ thông

(1) Hoạt động của hiệu trưởng trường trung học phổ thông với tư cách vừa đáp ứng chức năng lãnh đạo và vừa đáp ứng chức năng quản lý

(2) Thực hiện đồng thời chức năng nhiệm vụ của cơ quan quản lý cấp trên và của người quản lý của một đơn vị trường trung học phổ thông

(3) Hoạt động của hiệu trưởng trường trung học phổ thông đáp ứng mô hình đa chiều về phẩm chất và năng lực

(4) Hoạt động của hiệu trưởng trường THPT thực hiện dưới góc độ vai trò tương tác, thông tin, ra quyết định

1.3.3.2 Yêu cầu về nhiệm vụ, quyền hạn của hiệu trưởng

1.3.3.3 Yêu cầu về đạt các tiêu chuẩn của hiệu trưởng

1.3.4 Những yêu cầu đặt ra đối với quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục 51

1.4 Hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

1.4.1 Tầm quan trọng của hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục 54

1.4.2 Mục tiêu bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông 55

1.4.3 Nội dung chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông 56 1.4.4 Phương pháp và hình thức bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông 59 1.4.5 Kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông 61 1.4.6 Các điều kiện phục vụ tổ chức hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông 62

1.5 Quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

1.5.1 Tiếp cận năng lực và tiếp cận hoạt động trong xác định nội dung quản

lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông 64

Tiếp cận hoạt động hay tiếp cận cấu trúc của hoạt động là tiếp cận dựa trên sự nhận thức đầy đủ về tính hệ thống của đối tượng quản lý là hoạt động bồi dưỡng Kết quả nhận thức về cấu trúc của hoạt động cho phép chủ thể quản lý xác định được các thành tố cấu trúc của đối tượng quản

lý trong chỉnh thể hệ thống tạo nên đối tượng và thực hiện những tác động đến từng thành tố này nhằm tạo ra những thay đổi của đối tượng quản lý Bởi lẽ, “Hệ thống là một tổng thể, duy trì sự tồn tại bằng sự tương tác giữa các tổ phần tạo nên nó” (L.v.Bertalallffy, 1956) Tiếp cận hoạt động thông qua cấu trúc hệ thống của một hoạt động không hoàn toàn là phương pháp phân tích hệ thống mà tiếp cận này còn tập trung đề cập đến vấn đề nhấn mạnh vào việc xác định ý nghĩa và mối liên kết giữa các yếu tố cấu tạo nên hệ thống hoạt động và tương tác giữa chúng Một hoạt động là một tập hợp các thành tố tương tác với nhau Sự thay đổi một thành tố sẽ dẫn đến sự thay đổi một thành tố khác, từ đó dẫn đến thay đổi thành tố thứ ba Bất cứ một tương tác nào trong chỉnh thể của cấu trúc cũng vừa có tính nguyên nhân, vừa có tính điều khiển Rất nhiều tương tác có thể liên kết với nhau thành chuỗi tương tác nguyên nhân - kết quả Chính vì vậy, các thành tố tạo nên hoạt động cũng có những chức năng riêng thuộc hai nhóm cơ bản: Chức năng kiểm soát (gây biến đổi thành tố khác); Chức năng bị kiểm soát (bị các thành tố khác gây biến đổi) [50] Mọi hoạt động đều có tính nhất thể hoá và đặc tính này được thể hiện thông qua: Phạm vi và qui mô của hoạt động được xác định như một thể

thống nhất và một hoạt động sẽ không dễ thay đổi trong những điều kiện nhất định nhưng khi những điều kiện này không còn được đảm bảo thì hoạt động sẽ phải biến đổi theo nhằm thích ứng và tạo ra những đặc tính

để thực hiện được các nhiệm vụ hay nhằm đạt được các mục tiêu chung

mà từng bộ phận riêng lẻ không thể thực hiện được

Có thể nhận ra rằng, trong sự hỗn độn, phức tạp của thế giới xung quanh, một hệ thống hay một hoạt động được tạo ra và phát triển thì phải có tính

tổ chức, có thứ bậc Nghĩa là hoạt động này luôn là yếu tố con của một hệ thống lớn hơn trong môi trường nào đó và chính nó lại bao gồm các thành

tố (các thành phần) nhỏ hơn Giữa các thành phần của một hoạt động có

sự sắp xếp theo quan hệ thứ bậc hay một trình tự nhất định Như vậy, mọi hoạt động đều có cấu trúc Chính cấu trúc của hoạt động quyết định cơ chế vận hành của hoạt động đó và mục tiêu mà nó cần đạt được Cấu trúc của hoạt động được thể hiện bởi: Các phần tử được sắp xếp theo trật tự để cấu thành một chỉnh thể Mối quan hệ giữa các thành phần liên quan chủ yếu đến loại hình, số lượng, chiều, cường độ, v.v Những hoạt động có sự tương tác chặt chẽ giữa các yếu tố thành phấn thường được gọi là hoạt động có cấu trúc Cấu trúc của hoạt động là quan trọng, nó có thể quyết định tính chất cơ bản của hoạt động Mặt khác, mọi hoạt động đều biến đổi theo thời gian và không gian: Hoạt động nào cũng có một đời sống, từ lúc khai sinh đến lúc bị phế bỏ Các hoạt động phải luôn thay đổi cho phù hợp với điều kiện thực tế theo thời gian và không gian, nghĩa là muốn tồn tại và phát triển thì phải biến đổi cho phù hợp với môi trường xung quanh theo qui luật tiến hoá của tự nhiên (Darwin) Sự khác nhau chủ yếu là tốc độ và khả năng nhận biết được về sự thay đổi đó Mọi sự thay đổi luôn có mối liên hệ ngược (feedback) trong chỉnh thể của hoạt động và chịu sự tác động của qui luật “nhân - quả”

1.5.2 Nội dung quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông 69

1.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông

1.6.1 Chủ trương, chính sách về bồi dưỡng hiệu trưởng 77 1.6.2 Nhận thức của các cấp quản lý và hiệu trưởng 77

1.6.3 Năng lực quản lý của các cấp quản lý và hiệu trưởng 78

1.6.4 Nội dung, chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng 78

1.6.5 Tinh thần tự học, tự rèn luyện của người hiệu trưởng 78

Kết luận chương 1

Chương 2 CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

2.1 Kinh nghiệm quốc tế về quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông

2.1.1 Kinh nghiệm ở Úc 81

2.1.2 Kinh nghiệm ở Hoa Kỳ 83

2.1.3 Kinh nghiệm ở Vương quốc Anh 85

2.1.4 Kinh nghiệm ở Singapore 86

2.1.5 Kinh nghiệm ở Phần Lan 87

2.1.6 Kinh nghiệm ở Canada 88

2.1.7 Kinh nghiệm về nghiên cứu đánh giá chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng 89

2.1.8 Bài học kinh nghiệm về quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường Trung học phổ thông 90

2.2 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và giáo dục trung học phổ thông Thành phố Hồ Chí Minh

2.2.1 Sơ lược điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội Thành phố Hồ Chí Minh 91

2.2.2 Khái quát tình hình giáo dục trung học phổ thông ở Thành phố Hồ Chí Minh 92

2.3 Tiến hành khảo sát

2.3.1 Mục đích khảo sát 96

Tổ chức khảo sát thực trạng giúp nhận diện điểm mạnh, điểm yếu, điểm hạn chế của thực trạng bồi dưỡng và quản lý hoạt động bồi dưỡng cho HT ở các trường THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh 96

2.3.2 Nội dung khảo sát 96

2.3.3 Phạm vi và đối tượng khảo sát 97

2.3.4 Phương pháp và hình thức khảo sát 98

2.3.5 Tiến hành khảo sát 98

2.3.6 Xử lý số liệu 99

2.4 Thực trạng hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

2.4.1 Thực trạng về thực hiện mục tiêu, nội dung, chương trình bồi dưỡng thông qua đánh giá chất lượng bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh 102 2.4.2 Thực trạng về nhận thức của các lực lượng về tầm quan trọng của hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông 112 2.4.3 Thực trạng về việc đảm bảo tính phân cấp trong tổ chức hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh 113 2.4.4 Thực trạng về thực hiện hình thức, phương pháp tổ chức bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh 116 2.4.5 Thực trạng về kiểm tra, đánh giá hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh 119 2.4.6 Nhận xét chung thực trạng hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh 122

2.5 Thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

2.5.1 Thực trạng quản lý mục tiêu, yêu cầu hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông khu vực Thành phố Hồ Chí Minh 124 2.5.1.1 Thực trạng việc xác định mục tiêu, yêu cầu hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh 124

Qua trao đổi trực tiếp với các khách thể, thì mục tiêu, yêu cầu của các khoá bồi dưỡng chưa thật sự hướng đến các mục tiêu, yêu cầu đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức bồi dưỡng theo định hướng đổi mới giáo dục phổ thông Các chương trình bồi dưỡng

đã được triển khai chưa thực sự đổi mới về mọi mặt, chưa đáp ứng được mục tiêu, yêu cầu đổi mới giáo dục Công tác chỉ đạo, định hướng thực hiện mục tiêu, yêu cầu chưa đủ hiệu lực để tầm soát và cải biến mục tiêu, yêu cầu của các chương trình bồi dưỡng hiện nay dẫn đến việc thực hiện mục tiêu, yêu cầu bồi dưỡng chưa gắn kết với tinh thần đổi mới, chủ yếu triển khai theo hướng kinh nghiệm; các chủ thể quản lý đang trong tình trạng ngại thay đổi, ngại tiếp cận và thích ứng Như vậy, định hướng đổi mới giáo dục phổ thông chưa được vận dụng và triển khai thực hiện tốt trong các khoá bồi dưỡng ở khu vực Thành phó Hồ Chí Minh giai đoạn hiện nay

2.5.1.2 Thực trạng việc xác định yêu cầu đối với hiệu trưởng tham gia khoá bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông khu vực thành phố Hồ Chí

Minh 125

Thực tiễn hiện nay cho thấy, các đối tượng được cử đi tham gia bồi dưỡng chưa thật sự thực sự dựa trên nhu cầu nâng cao năng lực cho bản thân mà chủ yếu là để lấy chứng chỉ phù hợp với quy định Việc tham gia chỉ mang tính đối phó, đây là một trong những khó khăn dẫn đến công tác chỉ đạo xác định yêu cầu đối với hiệu trưởng tham gia khóa bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, nhất là trong việc chỉ đạo hiệu trưởng tham gia khóa bồi dưỡng phải phát huy tính sáng tạo trong quá trình học tập và thực hiện tốt nội quy khóa bồi dưỡng Mặt khác, về vấn đề xác định nhu cầu bồi dưỡng, các đối tượng được cử đi tham gia bồi dưỡng đa số đều chung nhận định là việc bồi dưỡng hiện nay chưa dựa trên nhu cầu bồi dưỡng của hiệu trưởng trường THPT, các cơ quan quản lý chưa có động thái chế tài, chế định đúng mức để người học xác định được tâm thế Vì thế, mục tiêu tham gia khóa bồi dưỡng của hiệu trưởng cũng chủ yếu là để lấy chứng chỉ phù hợp với quy định chứ chưa thật sự để nâng cao năng lực cho bản thân

2.5.2 Thực trạng quản lý chương trình, nội dung bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông 126

2.5.3 Thực trạng quản lý quy trình tổ chức hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh 127

2.5.3.3 Thực trạng phân bổ giảng viên thực hiện bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh 132

2.5.4 Thực trạng quản lý các điều kiện phục vụ tổ chức hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông khu vực thành phố Hồ Chí Minh .137 2.6 Đánh giá sự ảnh hưởng của các yếu tố đến quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

2.7 Đánh giá chung về thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông khu vực thành phố Hồ Chí Minh

2.7.1 Những mặt mạnh 144

2.7.2 Những hạn chế, tồn tại 144

2.7.3 Nguyên nhân của những hạn chế, tồn tại 146

Kết luận chương 2

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO

DỤC

3.1 Định hướng đề xuất các biện pháp

3.1.1 Định hướng đổi mới cơ bản, toàn diện giáo dục và đào tạo Việt Nam 150

3.1.2 Định hướng phát triển giáo dục của Thành phố Hồ Chí Minh 151

3.1.3 Định hướng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý ngành giáo và đào tạo dục của Thành phố Hồ Chí Minh 153

3.2 Nguyên tắc đề xuất biện pháp

3.2.1 Đảm bảo tính mục tiêu 154

3.2.2 Đảm bảo tính hệ thống 155

3.2.3 Đảm bảo tính đồng bộ 155

3.2.4 Đảm bảo tính kế thừa và phát triển 156

3.2.5 Đảm bảo tính khả thi 156

3.3 Biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường Trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

3.3.1 Biện pháp 1: Tổ chức khảo sát nhu cầu bồi dưỡng để xác định mục tiêu, nội dung bồi dưỡng cho phù hợp với đối tượng 157

3.3.2 Biện pháp 2: Tổ chức bổ sung, cập nhật chương trình, nội dung bồi dưỡng phù hợp với đặc điểm, bối cảnh đổi mới giáo dục 164

3.3.3 Biện pháp 3: Thiết lập phương thức tổ chức bồi dưỡng phù hợp với nội dung bồi dưỡng và nhu cầu của hiệu trưởng trường Trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh 172

3.3.4 Biện pháp 4: Cải tiến phương thức tổ chức kiểm tra, đánh giá hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông 181

3.3.5 Biện pháp 5: Quản lý hiệu quả hoạt động học tập, nghiên cứu thực tế đáp ứng mục tiêu đổi mới chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT 183

3.3.6 Biện pháp 6: Hoàn thiện cơ chế phối hợp trong tổ chức thực hiện và quản lý bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh 186

3.4 Mối quan hệ giữa các biện pháp

3.5 Khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp

3.5.1 Kết quả khảo sát tính cấp thiết 192 3.5.2 Kết quả khảo sát tính khả thi 192 Các biện pháp đều được đánh giá là khả thi với mức độ tán thành tương đối cao (ĐTB từ 2,77 đến 2,82; 1 ≤ ĐTB ≤ 3) Biện pháp 2 “ Tổ chức bổ sung, cập nhật chương trình, nội dung bồi dưỡng phù hợp với đặc điểm, bối cảnh đổi mới giáo dục” được cho là khả thi nhất (ĐTB = 2,82) Có thể do biện pháp này chỉ cần Sở GD&ĐT chủ trì, huy động các đơn vị có liên quan ngay trên địa bàn là có thể thực hiện sự phối hợp phù hợp, phát huy được hiệu quả trong công tác bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn Thành phố

Hồ Chí Minh Kết quả khảo sát được thống kê ở Bảng 3.2 192

Tổ chức bổ sung, cập nhật chương trình, nội dung bồi dưỡng phù hợp với đặc điểm, bối cảnh đổi mới giáo dục 194

3.6 Thử nghiệm biện pháp

3.6.1 Mục đích thử nghiệm 195 Mục đích thử nghiệm nhằm kiểm chứng tính phù hợp và hiệu quả của việc thực hiện các biện pháp đề xuất ở mục 3.3 Tuy nhiên vì điều kiện thời gian

có hạn, người nghiên cứu tổ chức thử nghiệm nhằm kiểm chứng tính phù hợp của việc thực hiện nội dung của biện pháp 2: Tổ chức bổ sung, cập nhật chương trình, nội dung bồi dưỡng phù hợp với đặc điểm, bối cảnh đổi mới giáo dục và quản lý các hình thức tổ chức qua Biện pháp 5: Quản lý hiệu quả hoạt động học tập, nghiên cứu thực tế đáp ứng mục tiêu đổi mới chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng trường Trung học phổ thông 195 Xây dựng chương trình nội dung bồi dưỡng hiệu trưởng THPT cho riêng thành phố Hồ Chí minh, khẳng định: Nội dung chương trình bồi dưỡng là yếu

tố then chốt, là điều kiện tiên quyết chi phối toàn diện quy trình quản lý hoạt động bồi dưỡng trên cơ sở những nét đặc thù, sự khác biệt của Thành phố Hồ Chí Minh trong mục tiêu, yêu cầu của hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông bới các lý do sau: 195

*Chính từ những lý do nêu trên, luận án chọn lấy biện pháp 2: Tổ chức hoàn thiện nội dung bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn Thành phố

Hồ Chí Minh để tổ chức thử nghiệm và Biện pháp 5: Quản lý hiệu quả nội dung học tập, nghiên cứu thực tế trong yêu cầu của chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn TPHCM để tổ chức thử nghiệm 196 3.6.2 Nội dung thử nghiệm 197 Người nghiên cứu lựa chọn nội dung “Tổ chức bổ sung, cập nhật chương trình, nội dung bồi dưỡng phù hợp với đặc điểm, bối cảnh đổi mới giáo dục” của biện pháp 2 và nội dung “Quản lý hiệu quả hoạt động học tập, nghiên cứu thực tế đáp ứng mục tiêu đổi mới chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng trường

Trung học phổ thông” của biện pháp 5 để tiến hành thử nghiệm xuất phát từ:

197

Trong “Biện pháp 2: Tổ chức bổ sung, cập nhật chương trình, nội dung bồi dưỡng phù hợp với đặc điểm, bối cảnh đổi mới giáo dục”, người nghiên cứu lựa chọn nội dung: Tổ chức hoàn thiện nội dung bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh và trong Biện pháp 5 : “Quản lý hiệu quả hoạt động học tập, nghiên cứu thực tế đáp ứng mục tiêu đổi mới chương trình bồi dưỡng hiểu trưởng trường Trung học phổ thông” , người nghiên cứu lựa chọn nội dung: Tổ chức hoạt động học tập, nghiên cứu thực tế đáp ứng mục tiêu đổi mới chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng trường Trung học phổ thông trên địa bàn Tp HCM 197

3.6.3 Thời gian, đối tượng khảo sát và hình thức thử nghiệm 198

3.6.4 Tổ chức triển khai thử nghiệm 199

* Tổ chức triển khai thử nghiệm giai đoạn 1 199

3.6.5 Phân tích, đánh giá kết quả thử nghiệm 208

Tổ chức triển khai thử nghiệm giai đoạn 2 212

Bước 4: Kết quả thử nghiệm giai đoạn 2 215

Kết luận chương 3

Hệ thống các biện pháp được khảo sát và minh chứng là cấp thiết và khả thi Chúng tôi cũng đã tiến hành thử nghiệm 2 biện pháp (biện pháp 2 và 5) qua 2 giai đoạn với 2 nội dung “Biện pháp 2: Tổ chức bổ sung, cập nhật chương trình, nội dung bồi dưỡng phù hợp với đặc điểm, bối cảnh đổi mới giáo dục” và Biện pháp 5: “Tổ chức hoạt động bồi dưỡng thông qua hoạt động nghiên cứu thực tế” để tiến hành thử nghiệm 222

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

1 Kết luận

2 Khuyến nghị

2.1 Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo 224

2.2 Đối với Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh 224

2.3 Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh 225

2.4 Đối với các đơn vị được giao nhiệm vụ thực hiện việc bồi dưỡng hiệu trưởng các trường trung học phổ thông 225

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ

TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNGBảng 2.1 Thống kê mạng lưới trường, lớp, học sinh bậc học THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh Bảng 2.2 Thống kê số lượng cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên bậc học THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh Bảng 2.3 Thống kê chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý, giáo dục và nhân viên bậc học THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh Bảng 2.4 Thống kê chất lượng giáo dục THPT trên địa bàn Thành phố

Hồ Chí Minh Bảng 2.5 Thông tin về hai nhóm đối tượng khảo sát Bảng 2.6 Độ tin cậy của thang đánh giá Bảng 2.7 Hệ số tương quan giữa từng item và tổng thang đo, hệ số Cronbach’s Alpha nếu item bị loại của thang đo hoạt động quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh Bảng 2.8 Đánh giá phẩm chất nghề nghiệp của đội ngũ hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh theo chuẩn hiệu trưởng mới qua triển khai thực hiện mục tiêu, chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng Bảng 2.9 Đánh gíá năng lực Quản trị của đội ngũ hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh theo chuẩn hiệu trưởng mới qua triển khai thực hiện mục tiêu, chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng Bảng 2.10 Đánh giá năng lực xây dựng môi trường giáo dục của đội ngũ hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh theo chuẩn hiệu trưởng mới qua triển khai thực hiện mục tiêu, chương trình bồi dưỡng Bảng 2.11 Đánh giá năng lực Phát triển mối quan hệ Nhà trường – Gia đình –Xã hội của đội ngũ hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh theo chuẩn hiệu trưởng mới qua triển khai thực hiện mục tiêu, chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng Bảng 2.12 Đánh giá năng lực sử dụng ngoại ngữ và công nghệ thông tin của đội ngũ hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí

Minh theo chuẩn hiệu trưởng mới qua triển khai thực hiện mục tiêu, chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng Bảng 2.13 Thực trạng về việc phân cấp quản lý hoạt động bồi dưỡng và

tổ chức hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh Bảng 2.14 Mức độ thực hiện các phương thức bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông Bảng 2.15 Mức độ hiệu quả trong việc thực hiện các phương thức bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông Bảng 2.16 Mức độ thực hiện các hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông Bảng 2.17 Mức độ hiệu quả các hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông Bảng 2.18 Đánh giá mức độ xác định mục tiêu, yêu cầu bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bànThành phố Hồ Chí Minh Bảng 2.19 Đánh giá việc xác định yêu cầu đối với hiệu trưởng tham gia khoá bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh Bảng 2.20 Thực tiễn quản lý chương trình, nội dung bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bànThành phố Hồ Chí Minh Bảng 2.21 Đánh giá mức độ thực hiện chức trách, nhiệm vụ của các cơ quan chủ quản trong hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông Bảng 2.22 Thực trạng xây dựng kế hoạch bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh Bảng 2.23 Thực trạng phân bổ giảng viên thực hiện bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bànThành phố Hồ Chí Minh Bảng 2.24 Thực trạng tổ chức thực hiện phương thức bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bànThành phố Hồ Chí Minh

Bảng 2.25 Thực trạng việc thực hiện quy chế và phương pháp kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của hiệu trưởng tham gia khoá bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh Bảng 2.26 Thực trạng kiểm tra, đánh giá hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bànThành phố Hồ Chí Minh Bảng 2.27 Thực trạng việc chuẩn bị các điều kiện cơ sở vật chất phục vụ bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh Bảng 2.28 Thực trạng triển khai các giải pháp hỗ trợ hiệu trưởng tham gia khoá bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh Bảng 2.29 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố

Hồ Chí Minh Bảng 3.1 Trình độ chuyên môn, chính trị và nghiệp vụ của Cán bộ quản

lý đến năm 2020 Bảng 3.2 Đánh giá tính cấp thiết của các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng các trường THPT trên địa bànThành phố Hồ Chí Minh Bảng 3.3 Đánh giá tính khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng các trường THPT trên địa bànThành phố Hồ Chí Minh Bảng 3.4 Mức độ tương quan giữa tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp Bảng 3.5 Kết quả khảo sát về mức độ phù hợp của nội dung bồi dưỡng cán bộ quản lý trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay Bảng 3.6 Kết quả khảo sát về mức độ phù hợp của nội dung bồi dưỡng cán bộ quản lý (mới) trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh Bảng 3.7 Kết quả đánh giá mức độ hiệu quả (sự thay đổi, tăng tiến) về quan điểm, nhận thức, thái độ, năng lực của các thành phần tham gia thử nghiệm

Bảng 3.8 Đánh giá năng lực, kỹ năng quản lý của CBQL trường THPT qua thử nghiệm

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỔ, HÌNH VẼ

Sơ đồ 1.1 Các vai trò và chức năng quản lý theo khung các giá trị cạnh tranh Biểu đồ 2.1 Nhận thức về tầm quan trọng của công tác bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh Biểu đồ 2.2 Thực trạng về cơ sở vật chất, các điều kiện thực hiện hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông Biểu đồ 2.3 Mức độ các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố

Hồ Chí Minh Hình 3.1 Hệ thống năng lực chung của CBQL trường phổ thông Hình 3.2 Hệ thống năng lực chuyên biệt của CBQL trường phổ thông Biểu đồ 3.1 Tính tương quan giữa mức độ cấp thiết và mức độ khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Công cuộc xây dựng và kiến thiết đất nước trong giai đoạn mới, Đảng ta đãxác định muốn phát triển kinh tế trước hết phải phát triển giáo dục và đào tạo

(GD&ĐT) Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã khẳng định: "Phát

triển giáo dục là quốc sách hàng đầu Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong đó, đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục là khâu then chốt” [1, tr.1] Đồng thời, Chiến lược phát

triển giáo dục 2011-2020 đã coi phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáodục là giải pháp then chốt trong 8 giải pháp phát triển giáo dục, trong đó: Chuẩn hóatrong đào tạo, tuyển chọn, sử dụng, đánh giá nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục vàphát triển, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượngcao là các tiền đề trọng tâm trong đột phá chiến lược Nguồn nhân lực trong nhàtrường chính là đội ngũ công chức, viên chức, người lao động, đây là lực lượng cơbản tham gia xây dựng và phát triển nhà trường, trong đó hiệu trưởng có vai tròquan trọng nhất trong quá trình thiết lập, định hướng, tổ chức các hoạt động dạyhọc, giáo dục học sinh, quản lý và thúc đẩy các hoạt động khác tạo sự thành côngcho nhà trường Vai trò của hiệu trưởng vừa là nhà giáo dục, vừa phải vận dụngthành thạo cả khoa học quản lý lẫn khoa học giáo dục Bên cạnh đó, Nghị quyết số29/NQ-TW ngày 04/11/213 của Hội nghị TW lần thứ 8 ban chấp hành trung ươngkhóa 11 về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo cũng đã nhận định rằng:

“Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý bất cập về chất lượng, số lượng và cơ cấu;

một bộ phận chưa theo kịp yêu cầu đổi mới và phát triển giáo dục, thiếu tâm huyết, thậm chí vi phạm đạo đức nghề nghiệp” [1, tr.1].

Vì vậy, trong công cuộc đổi mới này, quản lý giáo dục cùng với quy mô giáodục, chất lượng giáo dục, các điều kiện phát triển giáo dục… là một trong nhữngvấn đề cốt lõi và cơ bản được đưa vào thực hiện triển khai Trong hệ thống giáo dụcnói chung và giáo dục phổ thông nói riêng thì chất lượng giáo dục và sự thành côngcủa nhà trường được đánh giá không chỉ từ nhận định của hiệu trưởng mà phải từnhững đánh giá của người dạy, người học, phụ huynh và sự hài lòng của xã hội.Vì

vậy, tư duy quản lý hiện nay buộc phải thay đổi theo định hướng: từ chỉ huy và

kiểm soát sang phân quyền và giám sát Sự thay đổi tư duy quản lý sẽ quyết định

các hành vi quản lý trong cách quản lý nhân sự, quản lý hoạt động dạy học, giáodục, tài chính, môi trường và điều kiện cơ sở vật chất,…trong nhà trường Người

hiệu trưởng trường THPT đang đứng trước một thách thức mới là tăng cường và

thay đổi một số vai trò quản lý của mình cùng với các nhóm năng lực tương ứng

vừa đáp ứng được xu hướng hội nhập quốc tế trên 03 (ba) phương diện: toàn cầu

hóa, địa phương hóa và cá biệt hóa và vừa nâng tầm quản lý của mình trong phát

triển sự nghiệp giáo dục của nền kinh tế tri thức Sự thay đổi này đòi hỏi ở hiệutrưởng những phong cách, năng lực và phẩm chất mới để phù hợp với bối cảnh đổimới [34]

Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa giáo dục củakhu vực phía Nam, nơi có hệ thống trường học nhiều bậc nhất Việt Nam Trongnhững năm qua, quản lý bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địabàn Thành phố Hồ Chí Minh mặc dù đã được quan tâm nhưng quá trình tổ chứcthực hiện vẫn còn những hạn chế, bất cập nhất định: Các phương thức tổ chức bồidưỡng chậm cải tiến, bồi dưỡng tập trung theo hướng chia sẻ kinh nghiệm là phổbiến; kế hoạch bồi dưỡng chưa quan tâm đến đối tượng bồi dưỡng, chưa hướng tớitính đặc thù của khu vực và các định hướng đổi mới giáo dục và quản lý giáo dục;việc chỉ đạo từ các cấp quản lý chưa quyết liệt, ít hiệu lực trong phân cấp, phânnhiệm; đặc biệt chưa quan tâm đến việc xây dựng và phát triển các môi trường tổchức bồi dưỡng, hoạt động bồi dưỡng còn chưa được xem trọng đúng mức trongmục tiêu kết nối với việc xây dựng phát triển đội ngũ Bên cạnh đó, đứng trước bốicảnh đổi mới giáo dục, nhìn từ thực tế thì chất lượng đội ngũ hiệu trưởng trườngTHPT hiện nay không đồng đều, năng lực quản lý nhà trường của một số hiệutrưởng chưa ngang tầm với yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra trong giai đoạn hiện nay Đa sốhiệu trưởng các trường THPT ít được cập nhật nghiệp vụ QLGD hiện đại, chủ yếuquản lý dựa vào kinh nghiệm cá nhân và kinh nghiệm quản lý phổ biến trong khuvực; thiếu các kiến thức về pháp luật, quản trị nhân lực, tài chính; hạn chế về trình

độ ngoại ngữ, tin học, lý luận và nghiệp vụ quản lý giáo dục; thiếu linh hoạt, sángtạo, ngại đổi mới trong quản lý, điều hành các hoạt động của nhà trường nên chấtlượng, hiệu quả công tác chưa cao Trong khi đó, yêu cầu đặt ra cho đội ngũ cán bộquản lý nói chung và hiệu trưởng các trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí

Minh nói riêng đến năm 2030 với các mục tiêu xây dựng và phát triển nhà trườngbắt nhịp với xu thế quốc tế hoá trong giáo dục và quản lý giáo dục: Xây dựng đượccác trường học có cơ sở vật chất hiện đại, đầy đủ các thiết bị dạy học thiết yếu: cácphòng học thông minh, phòng đa năng, nhà thể chất,… và hệ thống hạ tầng và thiết

bị CNTT đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng công tác dạy và học trong nhà trường,

có hệ thống thông tin quản lý giáo dục - đào tạo theo mô hình quản trị nhà trường,quản lý giáo dục đẳng cấp quốc tế với các phần mềm quản lý thông tin cùng hệthống cơ sở dữ liệu toàn ngành, dễ dàng theo dõi hoạt động dạy và học của giáoviên và học sinh, từ đó đề ra các chính sách điều hành hiệu quả, phù hợp; Đội ngũgiáo viên đạt các chuẩn nghề nghiệp phù hợp với yêu cầu đổi mới, đảm bảo về chấtlượng, đủ về số lượng; có trình độ ngoại ngữ và tin học đảm bảo khả năng ứng dụngthành thạo CNTT khi thực hiện công tác giảng dạy và tiếp cận với các tri thức mới,giao lưu, hội nhập với thế giới; Đội ngũ CBQL có năng lực, trình độ chuyên môncao có thể tiến hành quản lý, kiểm tra, đánh giá chất lượng giáo dục – đào tạo thôngqua trung tâm điều hành một cách hiệu quả Chính vì thế, việc đổi mới trong hoạtđộng bồi dưỡng hiệu trưởng và quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trườngTHPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh là nhu cầu tất yếu

Tuy nhiên, cho đến nay trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh chưa có đề tài nào nghiên cứu về quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông, nhất là trong bối cảnh sau ban hành chuẩn hiệu trưởng và khung chương trình về giáo dục phổ thông mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo Việc đổi mới quản lý hoạt động bồi dưỡng đáp ứng nhu cầu bồi dưỡng và nângcao năng lực quản lý của đội ngũ hiệu trưởng trường THPT có ý nghĩa thực hiệnhoá Nghị quyết 29 của Đảng và góp phần quyết định sự thành công cho chiến lược

và mục tiêu đổi mới giáo dục và đào tạo của thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn hiện

nay Nhận thức được điều đó, tác giả lựa chọn đề tài “Quản lý hoạt động bồi dưỡng

hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục” để nghiên cứu trong khuôn khổ luận án tiến sĩ

chuyên ngành Quản lý giáo dục

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận về quản lý bồi dưỡng bồi dưỡng hiệu trưởngtrường trung học phổ thông; thực tiễn quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng

trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, tác giả luận án đềxuất các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổthông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh nhằm giúp đội ngũ hiệu trưởng đáp ứngyêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay.

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung họcphổ thông đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

4 Giả thuyết khoa học

Quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông là mộtnhiệm vụ quan trọng trong tổng thể công tác quản lý đội ngũ cán bộ quản lý giáodục Tuy nhiên, trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay quản lý hoạt động bồidưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ ChíMinh, cũng như các tỉnh thành khác trong cả nước còn nhiều bất cập cần được quantâm nghiên cứu để cải thiện và phát triển, nhằm giúp đội ngũ hiệu trưởng trườngTHPT bắt kịp các yêu cầu cốt lỏi về tư duy, kiến thức và năng lực để thực hiện tốtcác nhiệm vụ quản trị và quản lý nhà trường trong bối cảnh đổi mới chương trìnhgiáo dục phổ thông Việc nghiên cứu đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động bồidưỡng hiệu trưởng trường THPT theo tiếp cận nội dung hoạt động, phù hợp vớinăng lực của đội ngũ hiệu trưởng và các điều kiện thực tế của địa phương sẽ gópphần nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý cho đội ngũ hiệu trưởng và đồng thời sẽquản lý hoạt động bồi dưỡng một cách hiệu quả

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Xây dựng cơ sở lý luận về quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởngtrường THPT trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay

5.2 Nghiên cứu cơ sở thực tiễn về quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởngtrường THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

5.3 Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trườngTHPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

5.4 Tổ chức khảo nghiệm và thử nghiệm các biện pháp các biện pháp đề

xuất trong luận án.

6 Câu hỏi nghiên cứu

6.1 Đổi mới giáo dục phổ thông, chương trình giáo dục phổ thông năm 2018đặt ra những yêu cầu gì cho đội ngũ hiệu trưởng trường THPT trong lãnh đạo nhàtrường và quản lý các hoạt động của nhà trường

6.2 Những năng lực nào cần được bồi dưỡng cho hiệu trưởng trường THPT đểđáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

6.3 Vấn đề bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT hiệncòn có những hạn chế gì

6.4 Việc tìm ra các biện pháp cải tiến trong quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệutrưởng trường THPT nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý cho đội ngũ hiệutrưởng trường THPT cần thiết và có ý nghĩa như thế nào

7 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

7.1 Giới hạn về nội dung

Nghiên cứu tập trung nội dung quản lý quản lý hoạt động bồi dưỡng thườngxuyên cho hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh;

Nghiên cứu khai thác các tác động quản lý lên các thành tố trong cấu trúchoạt động quản lý bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT gắn với năng lực của độingũ hiệu trưởng trường THPT, đồng thời dựa trên những thách thức mang tính đặcthù của khu vực và những yêu cầu cấp thiết phải giải quyết trong quá trình triểnkhai chiến lược đổi mới giáo dục của thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn hiện nay

Nghiên cứu và đề xuất hệ thống biện pháp quản lý dành cho chủ thể quản lý

là Sở Giáo dục và Đào tạo trong quản lý hoạt động bồi dưỡng thường xuyên chohiệu trưởng trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

7.2 Giới hạn về địa bàn nghiên cứu

Nghiên cứu được giới hạn tại các trường THPT công lập trên địa bànThành phố Hồ Chí Minh

7.3 Giới hạn đối tượng khảo sát

- Khảo sát trên các khách thể là Lãnh đạo Sở và cán bộ các phòng chuyênmôn của Sở GD&ĐT Thành phố Hồ Chí Minh

- Cán bộ quản lý, giảng viên ở các cơ sở bồi dưỡng trên địa bàn thành phố

Hồ Chí Minh

- Khảo sát trên các khách thể là hiệu trưởng, phó hiệu trưởng các trườngTHPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.

7.4 Giới hạn thời gian nghiên cứu

Sử dụng số liệu khảo sát từ năm 2017 đến nay

8 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương pháp luận

8.1.1 Tiếp cận hoạt động

Tiếp cận hoạt động định hướng cho việc xác định nội dung quản lý của chủthể quản lý đối với thực hiện mục tiêu, nguyên tắc, nội dung, phương pháp, hệthống tổ chức bồi dưỡng, chuẩn bị các điều kiện, cơ sở vật chất, phối hợp các lựclượng bồi dưỡng…với tư cách là các thành tố của quá trình hoạt động Tiếp cậncũng định hướng cho việc đề xuất các biện pháp quản lý tác động vào một số thành

tố của quá trình bồi dưỡng được coi là khâu then chốt phát hiện từ thực trạng quản

lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thànhphố Hồ Chí Minh

8.1.2 Tiếp cận năng lực

Tiếp cận năng lực tạo cơ sở phương pháp luận để luận giải về một số vấn đề

lý luận cơ bản như khái niệm bồi dưỡng, xác định các năng lực cần được bồi dưỡngcho đội ngũ hiệu trưởng các trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố HồChí Minh dựa trên các năng lực theo chuẩn; dựa trên yêu cầu đổi mới giáo dục hiệnnay; dựa theo chương trình giáo dục phổ thông 2018; xác định các phương pháp,hình thức tổ chức bồi dưỡng, đồng thời đề xuất nội dung, cách thức tác động củacác biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng cho đội ngũ hiệu trưởng theo địnhhướng hình thành và phát triển năng lực

8.1.3 Tiếp cận chức năng quản lý

Tiếp cận chức năng quản lý (4 chức năng cơ bản: lập kế hoạch; tổ chức; chỉđạo/ lãnh đạo; kiểm tra, đánh giá) để xác định khung lý thuyết và nội dung quản lýhoạt động bồi dưỡng đội ngũ hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn Thành phố HồChí Minh; trong đó, chức năng lãnh đạo/ chỉ đạo sẽ tập trung vào các nội dung chỉđạo để vận hành các thành tố của quá trình bồi dưỡng (mục tiêu, nội dung, phươngpháp, hình thức tổ chức bồi dưỡng, các điều kiện, môi trường bồi dưỡng,…); cácchức năng quản lý khác vừa là tiền đề, vừa là phương thức hành động của các chủ

thể quản lý của nhà trường nhằm quản lý tốt quá trình bồi dưỡng đội ngũ hiệutrưởng trường THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.

8.1.4 Tiếp cận hệ thống

Tiếp cận hệ thống xem xét hoạt động bồi dưỡng và quản lý hoạt động bồidưỡng hiệu trưởng trường THPT có mối quan hệ tương tác với các nội dung khácnhằm đạt được mục đích của hệ thống là phát triển năng lực cho đội ngũ hiệutrưởng, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay Đồng thời, tiếp cận hệ thốngcũng xem xét các hoạt động quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPTtrong mối quan hệ tác động qua lại với các yếu tố khách quan (môi trường sống,môi trường sư phạm của các trường phổ thông, môi trường của các cơ sở bồi dưỡng,

…) và các yếu tố chủ quan thuộc về các trường phổ thông trên địa bàn Thành phố

Hồ Chí Minh (nhận thức và năng lực của đội ngũ hiệu trưởng, đội ngũ giảng viêncác cơ sở bồi dưỡng, phương pháp bồi dưỡng, sự tự bồi dưỡng, tự rèn luyện củahiệu trưởng)

8.1.5 Tiếp cận chuẩn hoá

Chuẩn hiệu trưởng được ban hành nhằm thực hiện 04 (bốn) mục đích sau: (1)Làm căn cứ để hiệu trưởng cơ sở giáo dục phổ thông tự đánh giá phẩm chất, nănglực; xây dựng và thực hiện kế hoạch rèn luyện phẩm chất, bồi dưỡng nâng cao nănglực lãnh đạo, quản trị nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục; (2) Làm căn cứ

để các cơ quan quản lý nhà nước đánh giá phẩm chất, năng lực của hiệu trưởng cơ

sở giáo dục phổ thông; xây dựng và thực hiện chế độ, chính sách phát triển đội ngũCBQL cơ sở giáo dục phổ thông; lựa chọn, sử dụng đội ngũ CBQL cơ sở giáo dụcphổ thông cốt cán; (3) Làm căn cứ để các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng nhà giáo vàCBQL giáo dục xây dựng, phát triển chương trình và tổ chức đào tạo, bồi dưỡngphát triển phẩm chất, năng lực lãnh đạo, quản trị nhà trường cho đội ngũ CBQL cơ

sở giáo dục phổ thông; và (4) Làm căn cứ để các phó hiệu trưởng thuộc diện quyhoạch chức danh hiệu trưởng; giáo viên thuộc diện quy hoạch các chức danh hiệutrưởng hoặc phó hiệu trưởng tự đánh giá, xây dựng và thực hiện kế hoạch rèn luyện,học tập phát triển phẩm chất, năng lực lãnh đạo, quản trị nhà trường Tiếp cận chuẩnhoá nhằm xác định những cách làm để giúp hiệu trưởng trường THPT phát triểnnăng lực theo chuẩn, đáp ứng được các quy định về chuẩn hiệu trưởng do nhà nướcban hành

Việc tiếp cận theo chuẩn để thấy được phẩm chất năng lực của đội ngũ hiệutrưởng các trường THPT đã đạt được ở mức độ nào so với chuẩn hiệu trưởng, từ đó cócác đề xuất bổ sung Chuẩn cho phù hợp với đặc điểm vùng miền và đáp ứng các bốicảnh đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay, đồng thời tìm các giải pháp cho việcnâng cao phẩm chất, năng lực của đội ngũ hiệu trưởng các trường THPT theo chuẩn.Bên cạnh đó, tiếp cận chuẩn hoá cũng nhằm xác định tâm thế, nhu cầu giúp hiệutrưởng trường THPT nỗ lực phát triển năng lực theo chuẩn, đáp ứng được các quyđịnh về chuẩn hiệu trưởng do Nhà nước ban hành.

8.2 Phương pháp nghiên cứu

8.2.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Nghiên cứu các tài liệu trong và ngoài nước liên quan đến bồi dưỡng, quản lýhoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT; phân tích, tổng hợp, hệ thống hoácác công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, những tư liệu, tài liệu lý luận vềquản lý giáo dục, quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT; nhữngkết quả nghiên cứu lý thuyết về bồi dưỡng, quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệutrưởng trường THPT để xây dựng các khái niệm công cụ và khung lý thuyết chovấn đề nghiên cứu;

Tham khảo các công trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nướcđược đăng tải trong các chuyên khảo, các bài báo khoa học, các tạp chí chuyênngành,… liên quan đến đề tài nghiên cứu để hình thành tổng quan nghiên cứu vấn

đề, hoàn chỉnh cơ sở lý luận của đề tài

8.2.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

* Phương pháp điều tra phiếu hỏi

Lập các phiếu hỏi với những nội dung cần khảo sát về thực trạng năng lựcđội ngũ hiệu trưởng các trường THPT, hoạt động bồi dưỡng và quản lý hoạt độngbồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT nhằm xác định, thu thập thông tin về thựctrạng năng lực đội ngũ hiệu trưởng các trường THPT, hoạt động bồi dưỡng và quản

lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT

* Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

Trao đổi, tham vấn với một số chuyên gia (các nhà quản lý giáo dục, các nhànghiên cứu, các nhà khoa học am hiểu về đề tài nghiên cứu) nhằm làm sáng tỏ một

số vấn đề mà đề tài nghiên cứu Phương pháp cũng được sử dụng để trưng cầu ý

kiến, đánh giá nhận thức về tính cấp thiết, tính khả thi của các biện pháp đề xuất.

* Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

Tổng kết kinh nghiệm của các cơ sở bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPTtrong thực tiễn bồi dưỡng; tổng kết kinh nghiệm của Sở Giáo dục và Đào tạo Thànhphố Hồ Chí Minh trong quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT trênđịa bàn trong những năm qua nhằm làm sáng tỏ một số vấn đề mà đề tài nghiên cứu

* Phương pháp thử nghiệm

Thử nghiệm biện pháp để minh chứng khẳng định tính khoa học, phù hợp vàkhả thi của các biện pháp đề tài luận án đã đề xuất

8.2.3 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng thống kê toán học, phần mềm SPSS để nhập và xử lý số liệu, lậpbảng, biểu để phân tích và đưa ra kết luận của các kết quả nghiên cứu

9 Luận điểm bảo vệ

9.1 Mục tiêu đổi mới giáo dục và đổi mới giáo dục phổ thông đặt ra cho cán

bộ quản lý giáo dục nói chung và trường THPT nói riêng những yêu cầu về nănglực quản lý trong thời kỳ mới, đáp ứng vai trò dẫn dắt và phát triển nhà trường bắtnhịp với xu thế quốc tế hoá trong giáo dục và quản lý giáo dục Hoạt đồng bồidưỡng, quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT là một nội dung vànhiệm vụ quan trọng trong mục tiêu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục hiện nay

9.2 Bồi dưỡng, định hình và phát triển các năng lực lãnh đạo, quản lý nhàtrường của người hiệu trưởng theo hướng xây dựng năng lực đặc thù trên cơ sở điềukiện, mục tiêu phát triển kinh tế, văn hoá xã hội của địa phương có giá trị lý luận vàthực tiễn trong quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT trên địa bànThành phố Hồ chí Minh giai đoạn hiện nay

9.3 Thực hiện đồng bộ các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệutrưởng trường THPT hướng vào giải quyết các hạn chế của thực trạng bồi dưỡng và

quản lý bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông hiện nay sẽ có tác độngtích cực đến kết quả bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn Thành phố

Hồ Chí Minh hướng đến đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

Hệ thống các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trườngTHPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh được xây dựng phù hợp với đối tượng,những thách thức và đặc trưng của khu vực góp phần làm thay đổi tư duy, nhận thứctrong việc lựa chọn nội dung, cách thức tổ chức hoạt động bồi dưỡng và quản lýhoạt động bồi dưỡng của các cấp quản lý, các đơn vị tổ chức bồi dưỡng hiện nay Kết quả nghiên cứu là liệu tham khảo cần thiết cho các cán bộ quản lý Sở giáodục và đào tạo và các cơ sở giáo dục phổ thông

11 Cấu trúc luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục,luận án được trình bày thành 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường

trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục

Chương 2 Cơ sở thực tiễn quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường

trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 3 Biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường

trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh đáp ứng yêu cầu đổimới giáo dục

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Bồi dưỡng hiệu trưởng là một hoạt động có nhiệm vụ quan trọng trong ngànhgiáo dục và đào tạo nhằm không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năngquản lý cho đội ngũ CBQL nhà trường nói chung và từng bậc học nói riêng Do vậy,

có nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước tập trung nghiên cứu về quản lý, phát triểnchuyên môn cho đội ngũ CBQL và công tác quản lý bồi dưỡng nhằm nâng cao chấtlượng hoạt động bồi dưỡng

Tổng quan nghiên cứu và trình bày 2 vấn đề sau đây để làm căn cứ cho cácnghiên cứu lí luận của đề tài:

1.1.1 Nghiên cứu về bồi dưỡng cán bộ quản lý trường phổ thông

Nhiều tác giả như Andrew Carnegie, John C Maxwell, Hướng Phi (TrungQuốc), Pam Robbins Harvey B Alvy cho rằng cần phải "Bồi dưỡng phát triển các

kỹ năng cho nhân sự là con người" [74, tr.189-190] hay quan điểm "Hiệu trưởngnhư một học viên suốt đời" và "Nếu hiệu trưởng muốn giúp giáo viên cải thiện côngviệc của họ thì hiệu trưởng phải liên tục học tập để cải tiến những gì mình đanglàm" Các tác giả coi trọng việc bồi dưỡng và tự bồi dưỡng của người CBQL đứngđầu nhà trường và cho rằng đây là "Cách sáng tạo để đưa ra một tầm nhìn mới vàtầm quan trọng về một trường học" [53, tr.35]

Trên thế giới, các nghiên cứu về bồi dưỡng hiệu trưởng đã được nhiều nhànghiên cứu quan tâm Năm 1968, P.H.Coombs với tác phẩm nổi tiếng “Khủnghoảng giáo dục trên phạm vi toàn thế giới” đã đề cập đến việc giáo dục trong nhàtrường không đủ sức đáp ứng nhu cầu học tập cho mọi người Trước yêu cầu pháttriển kinh tế - xã hội, kiến thức học được trong nhà trường là quá ít ỏi, chóng lạchậu Vì thế, cùng với đào tạo cần đẩy mạnh bồi dưỡng thường xuyên [91]

Đến thập kỷ 70 (năm 1972), Edgar Faure cho xuất bản cuốn sách “Học tập

để tồn tại” đã làm xoay chuyển nhận thức về giáo dục, đặc biệt là giáo dục ngườilớn, đặt nền móng cho giáo dục suốt đời [87]

Các chương trình giáo dục và đào tạo đã thay đổi và phát triển không ngừng,người ta không thể đào tạo nên một con người chỉ bằng một chương trình cố định.Con người quên đi rất nhanh những gì đã học, nếu chúng không được dùng trongthực tiễn; kiến thức khi đó sẽ phai mờ dần và trở thành kiến thức chết Từ saunhững năm 1950, khoa học - kỹ thuật đã bước vàothời kỳ phát triển mạnh mẽ, kéotheo sự phát triển của các lĩnh vực khác như kinh tế, văn hóa, giáo dục Đặc biệt vàonhững năm cuối của thế kỷ XX, sự biến đổi to lớn của bộ mặt thế giới đến mức cóngười đã gọi nửa sau của thế kỷ XX là “thế kỷ XX thứ hai” Kéo theo nó là sự bùng

nổ thông tin, khiến cho những người có trình độ đại học chỉ sau 7-10 năm đã có nhucầu bức thiết phải được đào tạo lại hoặc bồi dưỡng để nâng cao trình độ

Bước sang thế kỷ XXI, nhu cầu học suốt đời càng cấp thiết và cấp bách hơn.Mọi người cần phải học theo bốn trụ cột của giáo dục (học để biết, để làm, để cùngchung sống và để làm người) đã được đề cập trong tác phẩm nổi tiếng “Học tập -một kho báu tiềm ẩn” của Jaques Delors Một trong những hình thức học tập suốtđời là bồi dưỡng thường xuyên Trong nền giáo dục của mỗi quốc gia, đội ngũ hiệutrưởng là những nhân vật quan trọng nhất trong nhà trường, phải được liên tục bồidưỡng để đáp ứng yêu cầu của nhà trường hiện tại, đồng thời phải có khả năng thíchứng với những đổi mới của hệ thống giáo dục suốt 40 năm công tác của mỗi người.Đội ngũ hiệu trưởng chính là lực lượng cốt cán biến các mục tiêu giáo dục thànhhiện thực, giữ vai trò quyết định chất lượng và hiệu quả giáo dục Xu thế đổi mớigiáo dục để chuẩn bị con người cho thế kỷ XXI đang đặt ra những yêu cầu mới vềphẩm chất, năng lực của đội ngũ hiệu trưởng Chính vì vậy, những mối quan tâmcủa các nhà lãnh đạo trong lĩnh vực giáo dục cùng những phương thức tiến hành tổchức các hoạt động đào tạo, bồi dưỡng phát triển đội ngũ hiệu trưởng đang trở thànhnhững vấn đề lớn, được chú trọng đặc biệt trong các hệ thống giáo dục tại nhiềuquốc gia trên thế giới [95]

Ở một số nước, các viện đào tạo nhà quản lý giáo dục được thành lập nhằmmục đích nghiên cứu phát triển chương trình cùng với chỉ dẫn trực tiếp các hoạt

động cung cấp đội ngũ lãnh đạo cho các nhà trường Các phương pháp xây dựngtiêu chuẩn, xác định những yêu cầu về trình độ và đánh giá những ảnh hưởng củangười quản lý trường học đang được xem xét, cân nhắc và rà soát Dưới nhiều góc

độ khác nhau, nhiều nghiên cứu tập trung vào các vấn đề như: Đổi mới đào tạo, bồidưỡng hiệu trưởng mà chủ chốt là phát triển chương trình bồi dưỡng để đáp ứng với

sự phát triển của khoa học, công nghệ trong xu thế hội nhập quốc tế và toàn cầuhóa; Chỉ đạo xây dựng, phát triển chương trình bồi dưỡng, cung cấp cho hiệutrưởng những kiến thức, kĩ năng cần thiết để lãnh đạo nhà trường trong bối cảnhnhiều thay đổi gắn với điều kiện cụ thể của đất nước [68]

Một số nhà khoa học nghiên cứu về nội dung bồi dưỡng như: McCrimmonMitch (2011) người Anh cho rằng chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng phải đượcliên kết được những nhu cầu cá nhân với mong muốn của các cấp quản lý [83];nghiên cứu của Carol Cardno (2003) người New Zealand đã đề cập tới bồi dưỡngthường xuyên để phát triển kỹ năng lãnh đạo trường học, nhưng tập trung vào kỹnăng: Quản lý sự thay đổi, quản lý xung đột, quản lý nhân sự, quản lý hiệu quả,huấn luyện và kèm cặp, quản lý chiến lược, công cụ tư duy chiến lược, lãnh đạo vàphát triển chương trình [79] Malaysia đưa ra mô hình “Trường học thông minh”,đòi hỏi CBQL phải có kiến thức tốt CNTT, vân dụng được vào công tác quản lý vàdạy học, phải thành thạo tiếng Anh [49] Nghiên cứu của Huber, Stephan gerhand(2002) đã nêu rõ chương trình bồi dưỡng HT của Mỹ đã chuyển từ dạy kỹ năngquản lý chung đến dạy kỹ năng cụ thể giúp họ tạo dựng nền tảng để làm tốt côngviệc lãnh đạo quản lý [89]

Trong một nghiên cứu đăng trên “School Learship Today” của Anh đã chỉ rõnhững ưu tiên trong quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường học, đó là cầntăng cường kỹ năng xây dựng tổ chức học tập, lãnh đạo việc dạy học và quản lý sựthay đổi Mỗi quốc gia đều có hình thức khác nhau trong quản lý hoạt động bồidưỡng hiệu trưởng nhưng hầu hết đều tập trung vào tăng cường bồi dưỡng nghiệp

vụ quản lý Ví dụ, ở Thụy Sĩ chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng được xây dựngchú trọng vào các kỹ năng: lãnh đạo, giáo dục, phát triển trường học, tổ chức quản

lý Các tác giả Cộng hòa liên bang Đức đã nghiên cứu về công tác lãnh đạo trường

học, chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng, phương pháp bồi dưỡng các vấn đề chínhsách và tài chính Trong đó, về chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng, các nghiên cứunày đã chỉ rõ: Việc xây dựng chương trình bồi dưỡng phải gắn với chuẩn hiệutrưởng [90]

Khẳng định vai trò quan trọng của bồi dưỡng hiệu trưởng, nhiều tác giả nhưAndrew Carnegie, John C.Maxwell, Pam Robbins Harvey B.Alvy cho rằng cầnphải "Bồi dưỡng phát triển các kĩ năng cho nhân sự là con người" hay quan điểm

"Hiệu trưởng như một học viên suốt đời" và "Nếu hiệu trưởng muốn giúp giáo viêncải thiện công việc của họ thì hiệu trưởng phải liên tục học tập để cải thiện những gìmình đang làm" Các tác giả coi trọng việc bồi dưỡng và tự bồi dưỡng của ngườiCBQL đứng đầu nhà trường và cho rằng, đây là "cách sáng tạo để đưa ra một tầmnhìn mới và tầm quan trọng về một trường học" [74]; [53]

Ở Việt Nam, các nghiên cứu về bồi dưỡng CBQL trường phổ thông cũngđược nhiều nhà nghiên cứu quan tâm Trong các công trình nghiên cứu của mình,các tác giả Bùi Minh Hiền và các cộng sự đều khẳng định vai trò quan trọng củacông tác bồi dưỡng CBQL giáo dục Theo các tác giả, công cuộc đổi mới căn bản,toàn diện GD&ĐT và hội nhập quốc tế đã đặt ra những yêu cầu ngày càng cao hơnđối với CBQL giáo dục, nhất là hiệu trưởng các nhà trường Vì thế, cần thiết phải cómột hệ thống tiêu chuẩn làm cơ sở cho việc đào tạo, bồi dưỡng và đánh giá đội ngũCBQL giáo dục [36]

Bàn về nội dung bồi dưỡng CBQL giáo dục, tác giả Vương Thanh Hương vànhiều tác giả khác cho rằng, cần xây dựng "mẫu hình" người CBQL giáo dục nóichung với "các tố chất quản lý phù hợp" và khẳng định đây chính là yếu tố "sốngcòn của một cơ chế hướng tới hội nhập" Những tố chất mà các tác giả nhắc đến baogồm: tố chất nhân cách và trí tuệ (nhận thức mẫu mực, tác phong mẫu mực, kiếnthức mẫu mực và hiệu quả mẫu mực); tố chất quản lý; tố chất về năng lực lãnh đạo

và tổ chức Từ đó, tác giả đã đề cập đến một số xu hướng đào tạo, bồi dưỡng độingũ lãnh đạo nhà trường trong bối cảnh mới với sự thay đổi nhanh chóng của kinh

tế, công nghệ, xã hội và văn hóa [42]

Theo tác giả Vũ Ngọc Hải [29], công tác bồi dưỡng CBQL giáo dục hiện nay

phải phù hợp với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nhằm pháttriển hài hoà giáo dục công lập và ngoài công lập; CBQL giáo dục cần phải có nănglực thực hiện vai trò giám sát bằng luật pháp; ưu tiên đào tạo CBQL nhà nước vềgiáo dục; trang bị năng lực độc lập, tính bản lĩnh và trách nhiệm; tăng tính tích cực,chủ động cho cán bộ quản lý để tham gia hội nhập quốc tế sâu rộng

Tác giả Hoàng Văn Dương cho rằng, đổi mới giáo dục đang đặt ra những yêucầu ngày càng cao hơn về phẩm chất và năng lực đối với đội ngũ CBQL giáo dục,đòi hỏi họ phải được đào tạo, bồi dưỡng một cách đầy đủ Luận án thể hiện rõ bảnchất của việc quản lý đội ngũ CBQL trường THPT như là một hoạt động của chủthể quản lý tác động đến các hoạt động của nhà trường, là nguồn nhân lực quyếtđịnh chất lượng giáo dục phổ thông nối chung và ở miền núi phía Bắc nói riêng.Luận án nhận thấy công tác quản lý đội ngũ CBQL trường THPT còn bộc lộ nhữnghạn chế, bất cập trong xây dựng quy hoạch, tuyển chọn bổ nhiệm, đào tạo bồidưỡng…từ đó tác giả đã cô động nghiên cứu theo hướng tiếp cận quản lý nguồnnhân lực để giải quyết mọi vấn đề trong sơ sở lý luận và để quá trình nghiên cứuđược hiểu quả hơn [20]

Tác giả Nguyễn Thành Vinh trong nghiên cứu những kỹ năng quản lý conngười của CBQL giáo dục cùng mô hình học tập để phát triển hệ thống kỹ năng này.Theo tác giả, một CBQL giáo dục giỏi không chỉ biết tổ chức công việc hiệu quả màcòn phải biết tự phát triển chính mình vì sự phát triển của nhà trường, đáp ứng yêucầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, đào tạo của đất nước [70]

Trong nghiên cứu về bồi dưỡng cán bộ quản lý theo phát triển năng lực, khi

đề cập đến vai trò của năng lực tự đánh giá, tác giả Trần Minh Hằng đã chỉ ra sự bấtcập về năng lực tự đánh giá của CBQL giáo dục hiện nay; từ đó đề ra các biện pháp

để nâng cao năng lực này cho CBQL giáo dục Một trong những biện pháp đó là,đổi mới nội dung và phương pháp bồi dưỡng CBQL giáo dục, giúp cho ngườiCBQL giáo dục có thể tự đánh giá phù hợp bản thân, để dần hoàn thiện bản thân,đáp ứng yêu cầu của ngành giáo dục hiện nay: lấy đổi mới công tác quản lý làmđiểm đột phá cho giáo dục [32], [33]

Các tác giả Trần Thị Bích Liễu, Hoàng Minh Thao, Phạm Viết Nhụ trong các

nghiên cứu đã đánh giá thực trạng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ CBQL giáo dục hiệnnay, từ đó đề ra những giải pháp để nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũCBQL giáo dục như đổi mới nội dung, chương trình đào tạo, bồi dưỡng; đa dạnghóa các hình thức đào tạo, bồi dưỡng Các tác giả cũng nhấn mạnh đổi mới phươngpháp bồi dưỡng CBQL giáo dục bằng cách kết hợp 2 trọng tâm: 1) Duy trì phươngthức coi trọng vai trò của các chuyên gia trong bồi dưỡng, mặt khác đổi mới phươngpháp bồi dưỡng theo hướng lấy người học làm trung tâm, coi trọng việc khảo sátnhu cầu bồi dưỡng của CBQL giáo dục và điều chỉnh chương trình bồi dưỡng phùhợp với thực tiễn; 2) Coi trọng vốn kinh nghiệm đa dạng và phong phú của ngườihọc để tổ chức các phương pháp lôi cuốn học viên cùng tham gia vào quá trình bồidưỡng [47], [61], [52].

1.1.2 Nghiên cứu về quản lý hoạt động bồi dưỡng cán bộ quản lý trường trung học phổ thông

Một trong những yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến chất lượng bồidưỡng hiệu trưởng đó là quản lý hoạt động bồi dưỡng

Trên thế giới, nghiên cứu về việc điều hành công tác bồi dưỡng, theoXukhômlinxki (1968), để tổ chức hoạt động dạy và học nói chung và bồi dưỡngtrong trường trung học nói riêng một cách hiệu quả, ngay trước khi bước vào nămhọc nhà trường phải lập kế hoạch hết sức cụ thể và chi tiết về phân công tráchnhiệm, xác định những công việc cụ thể của mỗi thành viên; xác định thời lượngthực hiện mỗi công việc đã được đề ra [68]

Đồng quan điểm với V A Xukhômlinxki, Dutto (2014) chỉ ra rằng, bồidưỡng phải bắt đầu từ một kế hoạch tổng thể của quốc gia đến các địa phương, từngtrường học và kế hoạch cá nhân của mỗi người được tham gia bồi dưỡng Kế hoạchxác định rõ mục tiêu, nội dung, thời gian và mô hình bồi dưỡng, thống nhất giữatrung ương và địa phương với các trường học Kế hoạch dài hạn này được cụ thểhóa thành kế hoạch từng năm một cách có hệ thống Dựa trên kế hoạch chung, cácđối tượng được bồi dưỡng xây dựng kế hoạch bồi dưỡng cá nhân phù hợp với nănglực, kinh nghiệm nghề nghiệp và nhu cầu của bản thân Trọng tâm của kế hoạch bồidưỡng là làm thế nào để phát triển phẩm chất, năng lực của đối tượng được bồi

dưỡng Dutto cũng cho rằng mỗi quốc gia, trường học cần có một chính sách bồidưỡng phát triển chuyên môn cho đối tượng được bồi dưỡng một cách liên tục.Chính sách đó liên quan đến việc xác định trách nhiệm của các bên liên quan, đếnviệc xác định nguồn kinh phí và các chính sách hỗ trợ đối tượng được bồi dưỡngtham gia quá trình bồi dưỡng [82].

Theo Gabršček, Roeders (2013) và Dutto (2014), việc xây dựng môi trường

để đối tượng được bồi dưỡng tự bồi dưỡng và có môi trường phát triển chuyên mônthuận lợi là rất cần thiết, đặc biệt là môi trường ICT Cơ quan quản lý giáo dục trungương và các nhà trường có trách nhiệm tạo lập các mạng lưới, gắn các hoạt độngbồi dưỡng của nhà trường với hoạt động nghiên cứu và đào tạo của các trường đạihọc Ngành giáo dục cần đẩy mạnh đầu tư vào phát triển năng lực cho CBQLtrường học như một yếu tố cần thiết và quan trọng để nâng cao hiệu quả quản trịtrường học [88]

Theo Gabršček, Roeders (2013), công tác quản lý hoạt động bồi dưỡng cònbao gồm cả việc xây dựng các chương trình bồi dưỡng dựa trên các đánh giá nhucầu và dựa trên yêu cầu chuẩn đã được quốc gia xác định [88]

Các tác giả Calhoun (2007), Dutto (2014), Gabršček, Roeders (2013) đềucho rằng việc tổ chức các khóa bồi dưỡng cần có sự tham gia của các nhà nghiêncứu, cán bộ quản lý và các giảng viên giỏi thực hành, kết hợp đa dạng các loại hìnhbồi dưỡng, tạo điều kiện để đối tượng được bồi dưỡng được thử nghiệm thực hành,làm việc nhóm và cộng tác với nhau Các phương pháp bồi dưỡng phải phát huyđược tính tích cực của người học, đa dạng và phong phú, có các cách thức để đolường, đánh giá kết quả học tập của người học Ngoài ra, cần phải lấy ý kiến phảnhồi của đối tượng được bồi dưỡng về chương trình bồi dưỡng, hình thức và phươngpháp bồi dưỡng và cho rằng cần phải tiến hành các đánh giá này một cách có hệthống [78], [82], [88]

Còn với Dutto, Gabršček, Roeders, Calhoun; James Donnoelly, JamesGibson (Đại học Kentucky, Mỹ) và John Ivancevich (Đại học Houston, Mỹ) (1987)

để đào tạo, bồi dưỡng cần phải dựa trên các tiêu chí: Nhu cầu đào tạo, bồi dưỡngcủa cá nhân và tổ chức đã phù hợp chưa; những vấn đề cần giải quyết ở mục tiêu

đào tạo, bồi dưỡng đã được làm rõ chưa; phải kiểm tra, đánh giá công tác đào tạo,bồi dưỡng để xác định xem chương trình tiến triển như thế nào [94].

Derek Torrington, Laura Hall (1995) xác định mục tiêu cơ bản của quản lýđào tạo, bồi dưỡng là đảm bảo đầy đủ nhu cầu về nguồn lực cơ quan, nhu cầu vềnhững kỹ năng cần thiết cả về số lượng và chất lượng để đảm bảo sự phát triển liêntục của cơ quan [81]

Michael Armstrong (1997) nghiên cứu quản lý đào tạo, bồi dưỡng như mộtquá trình có kế hoạch, xác định nó là những tác động có xem xét, cất nhắc cẩn thậnnhằm đảm bảo chất lượng học tập cần thiết để nâng cao khả năng làm việc thực tếcủa đội ngũ được bồi dưỡng Quá trình đào tạo, bồi dưỡng có kế hoạch gồm cácbước: Xác định rõ nhu cầu đào tạo, bồi dưỡng; xác định những yêu cầu của việc họctập; xác định mục tiêu đào tạo, bồi dưỡng; xây dựng kế hoạch các chương trình đàotạo, bồi dưỡng; xác định địa điểm và người đảm nhận việc đào tạo, bồi dưỡng; triểnkhai thực hiện kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng; đánh giá thực hiện kế hoạch đào tạo,bồi dưỡng [84]

Ở thời điểm tổ chức bồi dưỡng thì các nhà nghiên cứu đều cho rằng công tácbồi dưỡng không chỉ được tổ chức theo chu kì mà người đối tượng được bồi dưỡngphải được bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ liên tục, quanh năm Tại Philippine,các nhà nghiên cứu lại cho rằng thời điểm bồi dưỡng tuỳ thuộc vào mô hình bồidưỡng Mô hình bồi dưỡng tại trường phổ thông thì phải diễn ra trong suốt cả nămhọc còn mô hình phân tầng thì thời gian bồi dưỡng kéo dài trong kỳ nghỉ hè và đầunăm học mới; mô hình theo cụm thì bồi dưỡng diễn ra theo đợt khi cần; mô hìnhhọc tập từ xa thì diễn ra thường xuyên theo sự lựa chọn của mỗi cá nhân [84]

Một yếu tố quan trọng nữa là lực lượng tham gia bồi dưỡng Tại BangBrandenburg Cộng hòa Liên bang Đức, lực lượng tham gia bồi dưỡng bao gồm cácgiảng viên của học viện trường học Bang Berlin-Brandenburg, các chuyên gia tư vấncủa hệ thống tư vấn và hỗ trợ BUSS, các giáo viên cốt cán của các nhà trường [18]

Các nước Anh, Hoa Kỳ, Thái Lan cũng rất quan tâm đến sử dụng nhữngngười có kinh nghiệm, có trình độ nghề nghiệp cao để hướng dẫn, tư vấn cho cácđối tượng được bồi dưỡng [22, tr.63-64]

Sau quá trình bồi dưỡng cũng cần có hình thức đánh giá để xem việc bồidưỡng đạt hiệu quả như thế nào, có cần tiếp tục bồi dưỡng thêm hay không Cáchình thức đánh giá kết quả bồi dưỡng mà chương trình PGCE, Vương quốc Anh lựachọn là: Viết chuyên đề; Xây dựng kỹ năng giảng dạy, biên soạn và thuyết trình về

hồ sơ chuyên môn Các sản phẩm này sẽ được đánh giá căn cứ theo chuẩn nghềnghiệp [22, tr.54-58.] Ở Bang California, với mỗi chương trình bồi dưỡng 5 ngàythì đối tượng bồi dưỡng được đánh giá ít nhất 4 lần Tuy nhiên, ở đây chuẩn nghềnghiệp không phải là cơ sở để đánh giá đối tượng được bồi dưỡng [22, tr.63-64]

Ở Việt Nam, để nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động bồi dưỡng cho đội ngũCBQL giáo dục, trường CBQL giáo dục nay là Học viện Quản lý giáo dục đãnghiên cứu các biện pháp nâng cao chất lượng các khóa bồi dưỡng CBQL giáo dục.Tại các hội thảo khoa học về giải pháp cơ bản đổi mới quản lý trường phổ thông(năm 2005); giải pháp bồi dưỡng hiệu trưởng và CBQL trường phổ thông (năm2008), đã phân tích thực trạng quản lý và nhu cầu bồi dưỡng hiệu trưởng trườngTHPT và đề xuất ý kiến đổi mới công tác bồi dưỡng hiệu trưởng trường phổ thôngđáp ứng yêu cầu nền kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế

Tác giả Nguyễn Hồng Hải trong “Giải pháp phát triển đội ngũ HT trường

THPT Việt Nam” và tác giả Phạm Minh Giản trong “Khảo sát đội ngũ đội ngũ CBQL trường THPT trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp - một số ý kiến đề xuất” đã có

nhận định và quan điểm chung là đề ra giải pháp trong bổ nhiệm CBQL phải quántriệt tiêu chí đảm bảo các tiêu chuẩn ngay từ ban đầu, phải có đầy đủ các kỹ năngquản lý thông qua bồi dưỡng, trước khi bổ nhiệm phải có nghiệp vụ quản lý giáodục và đảm bảo tiêu chuẩn về trình độ, về năng lực, về phẩm chất đã quy định trongchuẩn HT [28], [26]

Tác giả Trần Ngọc Giao (2006), đặc điểm nghề nghiệp của hiệu trưởng đòihỏi năng lực và kinh nghiệm sư phạm; đòi hỏi năng lực lãnh đạo và quản lý; đòi hỏikhả năng giao tiếp, tuyên truyền và thuyết phục; đòi hỏi phẩm chất đạo đức và sựtận tâm Vấn đề quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng các cấp cũng đã đượcnghiên cứu theo một số khía cạnh như: đổi mới phương pháp giảng dạy, xây dựngmột số chương trình bồi dưỡng ngắn hạn theo hướng nâng cao năng lực tác nghiệp

ở môt số lĩnh vực quản lý tài chính, quản lý nhân sự và quản lý chuyên môn…[25].

Tác giả Nguyễn Quang Kính trong bài báo “Một số suy nghĩ về định hướngphát triển giáo dục phổ thông” đã khẳng định để phát triển giáo dục, vấn đề ưu tiêngiải quyết là tình trạng yếu kém của đội ngũ CBQL và giáo viên Vậy nên cần thiếtđổi mới các khâu từ đào tạo, sử dụng đãi ngộ đối với lực lượng lao động của ngành.Đồng thời, qua bài viết ông nêu quan điểm tuyển chọn và sử dụng cán bộ theo biênchế suốt đời trong các đơn vị trường học đã tạo nên sức ì lớn trong việc nâng caochất lượng đội ngũ [46]

Tác giả Nguyễn Thị Hiền (2015) trong luận án “Quản lý hoạt động bồidưỡng hiệu trưởng trường tiểu học trong giai đoạn đổi mới giáo dục” đã chỉ ra: Hiệutrưởng trường tiểu học là nhân vật quan trọng nhất của nhà trường Hiệu trưởng vừa

là thủ trưởng, vừa là thủ lĩnh của nhà trường Họ không chỉ là nhà giáo dục, mà còn

là nhà lãnh đạo, nhà quản lý, nhà hoạt động cộng đồng, đóng vai trò quan trọngtrong việc đẩy mạnh sự phát triển trường tiểu học Vai trò của người hiệu trưởngtrường tiểu học hiện nay có những thay đổi gắn với sự thay đổi của bối cảnh kinh tế

xã hội và những yêu cầu phát triển nhà trường Để điều hành nhà trường hiệu quả,đội ngũ hiệu trưởng trường tiểu học cần được liên tục bồi dưỡng những năng lựcđáp ứng yêu cầu đổi mới Để bồi dưỡng hiệu trưởng trường tiểu học cần quán triệtcác chức năng của công tác quản lý: xây dựng kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm trađánh giá; đồng thời bao quát được các đặc trưng của hoạt động bồi dưỡng: chươngtrình, người dạy, người học và cơ sở vật chất Trên cơ sở lý luận, khảo sát thựctrạng, luận án cũng đã đề xuất bảy biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệutrưởng trường tiểu học trong giai đoạn đổi mới giáo dục hiện nay Đối tượng bồidưỡng trong Luận án mà tác giả đề cập là hiệu trưởng trường tiểu học [37]

Luận án tiến sĩ Quản lý giáo dục của tác giả Đinh Thị Lan Duyên (2017)

“Quản lý bồi dưỡng năng lực quản lý theo chuẩn cho hiệu trưởng các trường THCSthành phố Hà Nội” đã làm rõ cơ sở khoa học của quản lý bồi dưỡng năng lực quản

lý theo chuẩn cho hiệu trưởng các trường THCS, luận án cũng đã đề xuất các biệnpháp quản lý bồi dưỡng năng lực quản lý theo chuẩn cho hiệu trưởng các trườngTHCS hiện nay, nhằm góp phần nâng cao chất lượng người hiệu trưởng, hiệu quả