Phân tích nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của học sinh trường THPT kon tum hiện nay

PHÂN TÍCH NHU CẦU TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CỦA HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG KON TUM HIỆN NAY ĐỀ CƯƠNG TIỂU LUẬN MÔN HỌC Môn: Phương pháp nghiên cứu khoa học giáo dục Giảng viên hướng dẫn: TS. Nguyễn Ngọc Phương TP. HỒ CHÍ MINH NĂM 2021 LỜI CAM ĐOAN Chúng tôi xin cam đoan tiểu luận này là kết quả nghiên cứu của chúng tôi. Các số liệu và tài liệu trích dẫn trong luận văn là trung thực. Kết quả nghiên cứu này không trùng với bất kì công trình nào đã được công bố trước đó. Tôi chịu trách nhiệm với lời cam đoan của mình. TP.HCM, tháng 5 năm 2021 Nhóm trưởng LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện luận văn này, em đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ từ thầy cô, gia đình, bạn bè. Nhóm chúng em xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc đến TS. Nguyễn Ngọc Phương, người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo cho chúng em trong suốt quá trình lập đề cương, nghiên cứu viết và hoàn chỉnh tiểu luận. Xin chân thành cảm ơn các bạn sinh viên lớp Phương pháp Nghiên cứu Khoa học Giáo dục sáng thứ Hai tiết 12 đã quan tâm giúp đỡ cho chúng tôi cũng như cung cấp thông tin, đóng góp các ý kiến quý báu trong suốt quá học tập và viết tiểu luận. Xin chân thành cảm ơn cô Lê Thị Kiều Châu đã tích cực tạo điều kiện giúp chúng em liên hệ với các em học sinh trường THPT Kon Tum, và cảm ơn các bạn học sinh lớp 12C3, 12C9 đã thực hiện khảo giúp chúng tôi hoàn thành tiểu luận này. Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong việc nghiên cứu, thực nghiệm và hoàn thành tiểu luận, song chắc rằng tiểu luận vẫn còn có những thiếu sót, chúng em rất mong nhận được sự góp ý, chỉ bảo của quý thầy giáo, cô giáo, các bạn học và bạn đọc để đề tài được hoàn thiện hơn, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho các em sinh viên. Xin chân thành cảm ơn TP.HCM, tháng 5 năm 2020 Nhóm trưởng MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG PHẦN MỞ ĐẦU 1 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1 2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 2 3. KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 2 3.1. Khách thể nghiên cứu: 2 3.2. Đối tượng nghiên cứu: 2 4. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU 2 5. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 3 6. PHẠM VI NGHIÊN CỨU 3 6.1 Về đối tượng nghiên cứu: 3 6.2 Về mẫu và khách thể khảo sát 3 6.3 Về thời gian khảo sát: 3 7. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3 7.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận. 3 7.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn. 3 7.3 Nhóm các phương pháp thống kê toán học. 4 8. CẤU TRÚC CỦA TIỂU LUẬN 4 CHƯƠNG 1: 5 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHU CẦU TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 5 1.1. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 5 1.1.1. Nghiên cứu trên thế giới 5 1.1.2. Nghiên cứu ở Việt Nam 5 1.2. CÁC KHÁI NIỆM TRONG ĐỀ TÀI 6 1.2.1. Khái niệm nhu cầu 6 1.2.2. Khái niệm tư vấn hướng nghiệp 7 1.2.3. Phân tích 9 1.2.4. Học sinh 10 1.2.5. Khái niệm trường trung học phổ thông 10 1.2.6. Nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của học sinh THPT. 11 1.3. LÝ LUẬN VỀ NHU CẦU TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 12 1.3.1. Nhận thức về việc chọn nghề của học sinh THPT 12 1.3.2. Biểu hiện nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của học sinh THPT 15 1.4. LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 16 1.4.1. Tầm quan trọng của hoạt động tư vấn hướng nghiệp đối với học sinh trung học phổ thông 16 1.4.2. Xây dựng kế hoạch chi tiết đối với các hoạt động tư vấn hướng nghiệp 17 1.4.3. Tổ chức thực hiện kế hoạch tư vấn hướng nghiệp 17 1.4.4. Vai trò chỉ đạo của nhà trường đối với hoạt động tư vấn hướng nghiệp 19 1.4.5. Kiểm tra đánh giá việc tổ chức hoạt động tư vấn hướng nghiệp 20 1.4.6. Xây dựng môi trường tích cực dành cho học sinh trung học phổ thông trong các hoạt động tư vấn hương nghiệp 21 1.5 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 23 1.5.1. Yếu tố chủ quan 23 1.5.2. Yếu tố khách quan 23 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 25 CHƯƠNG 2 26 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP ĐỐI VỚI HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG KON TUM HIỆN NAY 26 2.1. KHÁI QUÁT VỀ TỔ CHỨC KHẢO SÁT THỰC TRẠNG 26 2.1.1. Mục tiêu khảo sát 26 2.1.2. Nội dung khảo sát 26 2.1.3. Đối tượng khảo sát 26 2.1.4. Phương pháp khảo sát 26 2.1. GIỚI THIỆU VỀ TÌNH HÌNH KINH TẾ XÃ HỘI VÀ GIÁO DỤC CỦA THÀNH PHỐ KON TUM, TỈNH KON TUM 27 2.2.1. Vài nét về đặc điểm tình hình kinh tế xã hội thành phố Kon Tum 27 2.2.2. Tình hình giáo dục THPT thành phố Kon Tum 32 2.2.3. Khái quát về trường Trung học Phổ thông Kon Tum 34 2.3. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CỦA TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG KON TUM 35 2.3.1. Thực trạng nhận thức của học sinh trường THPT Kon Tum đối với vấn đề tư vấn hướng nghiệp 36 2.4.2. Thực trạng lập kế hoạch tổ chức các hoạt động tư vấn hướng nghiệp tại trường THPT Kon Tum 39 2.4.3. Thực trạng tổ chức thực hiện kế hoạch tư vấn hướng nghiệp tại trường THPT Kon Tum 42 2.4.4. Thực trạng vai trò chỉ đạo của nhà trường trong công tác tư vấn hướng nghiệp tại trường THPT Kon Tum 46 2.3.5. Thực trạng kiểm tra đánh giá các hoạt động tư vấn hướng nghiệp tại trường THPT Kon Tum 47 2.3.6. Thực trạng xây dựng môi trường tích cực dành cho học sinh trong các hoạt động tư vấn hướng nghiệp tại trường THPT Kon Tum 49 2.5. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CỦA TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG KON TUM 51 2.5.1. Mặt mạnh và nguyên nhân 51 2.5.2. Mặt yếu và nguyên nhân 52 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 53 CHƯƠNG 3 54 ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG KON TUM 54 3.1. NGUYÊN TẮC ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP 54 3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu 54 3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống 54 3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 55 3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả, khả thi 55 3.2. ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG KON TUM 56 3.2.1. Nâng cao nhận thức về tư vấn hướng nghiệp đối với học sinh trường THPT Kon Tum 56 3.2.2. Triển khai đánh giá cá nhân đối với học sinh trường THPT Kon Tum 57 3.2.3. Tổ chức góp ý, tư vấn, định hướng ngành nghề cho học sinh trường THPT Kon Tum 57 3.3. MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁC BIỆN PHÁP 58 TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 59 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 60 1. KẾT LUẬN 60 2. KHUYẾN NGHỊ 60 2.1. Đối với Sở Giáo dục và đào tạo tỉnh Kon Tum 60 2.2. Đối với Ban Giám hiệu trường THPT Kon Tum 61 2.3. Đối với Giáo viên chủ nhiệm các lớp khối 12 61 2.4. Đối với học sinh khối 12 trường THPT Kon Tum 61 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 62 PHỤ LỤC 63 PHIẾU KHẢO SÁT 63 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT STT Chữ viết đầy đủ Chữ viết tắt 1 Định hướng nghề nghiệp ĐHNN 2 Kinh tế Xã hội KTXH 3 Trung học Phổ thông THPT 4 Đại học ĐH 5 Cao đẳng CĐ 6 Trung cấp chuyên nghiệp TCCN 7 Tư vấn hướng nghiệp TVHN 8 Phương pháp dạy học PPDH 9 Công nghệ thông tin CNTT 10 Uỷ ban nhân dân UBND 11 Khoa học tự nhiên KHTN 12 Khoa học xã hội KHXH 13 Học sinh HS DANH MỤC BẢNG Bảng Nội dung Trang 2.1 Kết quả khảo sát dự định tương lai của học sinh trường THPT Kon Tum đối với vấn đề tư vấn hướng nghiệp 36 2.2 Kết quả khảo sát dự định lựa chọn nghề nghệp trong tương lai của học sinh trường THPT Kon Tum 37 2.3 Kết quả khảo sát dự định lựa chọn nhóm nghề nghiệp trong tương lai của học sinh trường THPT Kon Tum 37 2.4 Kết quả khảo sát thực trạng về các kênh thông tin hỗ trợ học sinh trường THPT Kon Tum đối với vấn đề tư vấn hướng nghiệp 38 2.5 Kết quả khảo sát thực trạng mức độ quan tâm của học sinh đến hoạt động tư vấn hướng nghiệp tại trường THPT Kon Tum 39 2.6 Kết quả khảo sát thực trạng mức độ thường xuyên tổ chức các hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh của trường THPT Kon Tum 39 2.7 Kết quả khảo sát thực trạng số lượng hoạt động tư vấn hướng nghiệp tại trường THPT Kon Tum 40 2.8 Kết quả khảo sát thực trạng mức độ thường xuyên của các hoạt động tư vấn hướng nghiệp do các trường Đại học liên kết tổ chức tại trường THPT Kon Tum 40 2.9 Kết quả khảo sát thực trạng Các trường Đại học được học sinh mong muốn về trường THPT Kon Tum tư vấn hướng nghiệp 41 2.10 Kết quả khảo sát những nội dung học sinh cho rằng cần thiết trong 1 hoạt động tư vấn hướng nghiệp 42 2.11 Kết quả khảo sát mức độ quan trọng của những nội dung trong hoạt động tư vấn hướng nghiệp đối với học sinh trường THPT Kon Tum 43 2.12 Kết quả khảo sát những yếu tố quan trọng khi học sinh lựa chọn nghề đối với học sinh trường THPT Kon Tum 44 2.13 Kết quả khảo sát thực trạng mức độ đầy đủ nội dung cần thiết của các hoạt động tư vấn hướng nghiệp tại trường THPT Kon Tum 45 2.14 Kết quả khảo sát thực trạng mức độ hài lòng của học sinh đối với các hoạt động tư vấn hướng nghiệp tổ chức tại trường THPT Kon Tum 45 2.15 Kết quả khảo sát thực trạng mức độ vai trò chỉ đạo của nhà trường THPT Kon Tum trong công tác tư vấn hướng nghiệp cho học sinh 46 2.16 Kết quả khảo sát thực trạng mức độ kiểm tra đánh giá công tác tư vấn hướng nghiệp cho học sinh tại trường THPT Kon Tum 48 2.17 Kết quả khảo sát thực trạng mức độ xây dựng môi trường tích cực cho học sinh khi tham gia các hoạt động tư vấn hướng nghiệp tại trường THPT Kon Tum 50 PHẦN MỞ ĐẦU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Hiện nay, Việt Nam đang trong thời kỳ toàn cầu hóa tự do hóa, liên kết, hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới. Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đã và đang diễn ra mạnh mẽ mở ra nhiều cơ hội và thách thức trong vấn đề nguồn nhân lực phải có chuyên môn cao đủ đáp ứng cho sự nghiệp Công nghiệp hóa hiện đại hóa của đất nước. Nguồn nhân lực ấy chính là từ thế hệ trẻ tuổi, các em học sinh, sinh viên đang ngồi trên ghế nhà trường, ngày đêm nỗ lực học tập vì tương lai. Ông cha ta có câu: “Một nghề thì sống, đống nghề thì chết”, thể hiện tầm quan trọng của việc lựa chọn nghề, rèn luyện kỹ năng nghề, tinh thông nghề. Nhưng tất cả những điều này chỉ có thể đạt được khi chúng ta lựa chọn đúng nghề mình yêu thích, đúng đam mê, đúng năng lực, và chỉ có như thế mới khiến mỗi cá nhân có thể tự do vẫy vùng, thỏa sức sáng tạo trong khoảng trời của chính mình. Cũng chính vì lẽ đó, việc đưa ra quyết định lựa chọn con đường sự nghiệp cho bản thân của học sinh khối THPT nói chung và học sinh lớp 12 nói riêng chưa bao giờ là đơn giản. Sẽ thật bất hạnh khi một người có đam mê với việc lập trình máy tính lại “ngồi nhầm” trong lớp Luật Dân sự. Để tránh việc đó xảy ra ta cần chú trọng công tác tư vấn hướng nghiệp cho các em học sinh. Thông qua việc hướng nghiệp phải hình thành cho các em các kiến thức cơ bản về ngành các em nên học để hướng tới nghề nghiệp mà các em đã lựa chọn. Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước đã luôn quan tâm đến công tác hướng nghiệp cho học sinh. Trong văn bản “Quy định về công tác hướng nghiệp, tư vấn việc làm trong các cơ sở giáo dục đại học và trung cấp chuyên nghiệp”, Ban hành kèm theo Quyết định số: 68 2008QĐBGDĐT ngày 09 tháng 12 năm 2008 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, nhấn mạnh mục đích của công tác hướng nghiệp, tư vấn việc làm là “định hướng nghề nghiệp, lựa chọn được ngành học, trình độ đào tạo phù hợp”. Văn kiện Đại hội IX đã khẳng định: “Coi trọng công tác hướng nghiệp và phân luồng học sinh sau trung học, chuẩn bị cho thanh thiếu niên đi vào lao động nghề nghiệp phù hợp với sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong cả nước và từng địa phương”. Để giúp học sinh lựa chọn đúng ngành học và trường đại học phù hợp với năng lực, sở thích và điều kiện kinh tế gia đình, thì công tác tư vấn hướng nghiệp là hết sức quan trọng. Tuy nhiên, đối với một tỉnh vùng cao như Kon Tum, hoạt động tư vấn hướng nghiệp hiện nay đang còn nhiều bất cập, không đáp ứng đủ nhu cầu của học sinh. Muốn làm tốt công tác tư vấn hướng nghiệp cho học sinh THPT, chúng ta cần nghiên cứu, tìm hiểu sâu hơn về những nhu cầu, mong muốn của học sinh, để từ đó tổ chức các hoạt động có nội dung, hình thức, địa điểm và thời điểm phù hợp nhằm giúp các em lựa chọn được nghề đúng với mong muốn bản thân. Chính vì những lý do trên, nhóm em đã quyết định chọn đề tài “Phân tích nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của học sinh trường THPT Kon Tum hiện nay” để làm nội dung tiểu luận của nhóm. 2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU Trên cơ sở nghiên cứu lý thuyết về nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của học sinh và thực trạng về công tác tư vấn hướng nghiệp của trường THPT Kon Tum, tiểu luận đề xuất các biện pháp phát triển công tác tư vấn hướng nghiệp đáp ứng nhu cầu của học sinh trường THPT Kon Tum. 3. KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 3.1. Khách thể nghiên cứu: Học sinh trường THPT Kon Tum. 3.2. Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp phát triển công tác tư vấn hướng nghiệp cho học sinh trường THPT Kon Tum. 4. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU Công tác hướng nghiệp của trường THPT Kon Tum những năm gần đây đã được chú trọng và phát triển, tuy nhiên vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập cần được tháo gỡ. Nếu khái quát, hệ thống hóa được đầy đủ cơ sở lý luận về nhu cầu tư vấn tâm lý của học sinh và khảo sát, đánh giá được thực trạng về công tác tư vấn hướng nghiệp của trường THPT Kon Tum hiện nay thì sẽ đề xuất biện pháp phát triển và mở rộng công tác tư vấn hướng nghiệp đáp ứng nhu cầu của học sinh trường THPT Kon Tum trong những năm tới. 5. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU Nghiên cứu cơ sở lý luận về nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của học sinh. Khảo sát và đánh giá thực trạng về công tác tư vấn hướng nghiệp của trường THPT Kon Tum hiện nay. Đề xuất biện pháp phát triển công tác tư vấn hướng nghiệp cho học sinh trường THPT Kon Tum trong những năm tới 6. PHẠM VI NGHIÊN CỨU 6.1 Về đối tượng nghiên cứu: Nhu cầu tư vấn tâm lý của học sinh trường THPT Kon Tum. 6.2 Về mẫu và khách thể khảo sát: Khảo sát 30 học sinh đang theo học tại trường THPT Kon Tum. 6.3 Về thời gian khảo sát: Các số liệu thống kê phục vụ công tác khảo sát thực tế được thu thập trong học kỳ 2 năm học 2020 – 2021 (Tháng 4 năm 2021). 7. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 7.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận. Sử dụng các phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp, hệ thống hóa các kết quả nghiên cứu và các tài liệu liên quan đến nhu cầu tư vấn tâm lý của học sinh trường THPT Kon Tum để xây dựng nội dung nghiên cứu. 7.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn. 7.2.1 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi Phương pháp này được sử dụng thường xuyên trong đề tài, với mục đích tìm hiểu những ảnh hưởng của mạng xã hội lên đời sống sinh viên Đại học Sư phạm kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh. 7.2.2 Phương pháp phỏng vấn sâu

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP HCM

VIỆN SƯ PHẠM KỸ THUẬT

- -PHÂN TÍCH NHU CẦU TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP

CỦA HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC

PHỔ THÔNG KON TUM HIỆN NAY

ĐỀ CƯƠNG TIỂU LUẬN MÔN HỌCMôn: Phương pháp nghiên cứu khoa học giáo dục

TP HỒ CHÍ MINH - NĂM 2021

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP HCM

VIỆN SƯ PHẠM KỸ THUẬT

- -PHÂN TÍCH NHU CẦU TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP

CỦA HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC

PHỔ THÔNG KON TUM HIỆN NAY

ĐỀ CƯƠNG TIỂU LUẬN MÔN HỌCMôn: Phương pháp nghiên cứu khoa học giáo dục

Giảng viên hướng dẫn: TS Nguyễn Ngọc Phương

TP HỒ CHÍ MINH - NĂM 2021

LỜI CAM ĐOAN

Chúng tôi xin cam đoan tiểu luận này là kết quả nghiên cứu của chúng tôi Các số liệu và tài liệu trích dẫn trong luận văn là trung thực Kết quả nghiên cứu này không trùng với bất kì công trình nào đã được công bố trước đó.

Tôi chịu trách nhiệm với lời cam đoan của mình.

TP.HCM, tháng 5 năm 2021

Nhóm trưởng

Xin chân thành cảm ơn các bạn sinh viên lớp Phương pháp Nghiên cứu Khoa học Giáo dục sáng thứ Hai tiết 1-2 đã quan tâm giúp đỡ cho chúng tôi cũng như cung cấp thông tin, đóng góp các ý kiến quý báu trong suốt quá học tập và viết tiểu luận.

Xin chân thành cảm ơn cô Lê Thị Kiều Châu đã tích cực tạo điều kiện giúp chúng em liên hệ với các em học sinh trường THPT Kon Tum, và cảm ơn các bạn học sinh lớp 12C3, 12C9 đã thực hiện khảo giúp chúng tôi hoàn thành tiểu luận này.

Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong việc nghiên cứu, thực nghiệm và hoàn thành tiểu luận, song chắc rằng tiểu luận vẫn còn có những thiếu sót, chúng em rất mong nhận được sự góp ý, chỉ bảo của quý thầy giáo, cô giáo, các bạn học và bạn đọc để đề tài được hoàn thiện hơn, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho các em sinh viên.

Xin chân thành cảm ơn!

TP.HCM, tháng 5 năm 2020

Nhóm trưởng

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

MỤC LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 2

3 KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 2

3.1 Khách thể nghiên cứu: 2

3.2 Đối tượng nghiên cứu: 2

4 GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU 2

5 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 3

6 PHẠM VI NGHIÊN CỨU 3

6.1 Về đối tượng nghiên cứu: 3

6.2 Về mẫu và khách thể khảo sát 3

6.3 Về thời gian khảo sát: 3

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3

7.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận 3

7.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn 3

7.3 Nhóm các phương pháp thống kê toán học 4

8 CẤU TRÚC CỦA TIỂU LUẬN 4

CHƯƠNG 1: 5

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHU CẦU TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 5

1.1 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 5

1.1.1 Nghiên cứu trên thế giới 5

1.1.2 Nghiên cứu ở Việt Nam 5

1.2 CÁC KHÁI NIỆM TRONG ĐỀ TÀI 6

1.2.1 Khái niệm nhu cầu 6

1.2.2 Khái niệm tư vấn hướng nghiệp 7

1.2.3 Phân tích 9

1.2.4 Học sinh 10

1.2.5 Khái niệm trường trung học phổ thông 10

1.2.6 Nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của học sinh THPT 11

1.3 LÝ LUẬN VỀ NHU CẦU TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 12

1.3.1 Nhận thức về việc chọn nghề của học sinh THPT 12

1.3.2 Biểu hiện nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của học sinh THPT 15

1.4 LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 16

1.4.1 Tầm quan trọng của hoạt động tư vấn hướng nghiệp đối với học sinh trung học phổ thông 16

1.4.2 Xây dựng kế hoạch chi tiết đối với các hoạt động tư vấn hướng nghiệp 17

1.4.3 Tổ chức thực hiện kế hoạch tư vấn hướng nghiệp 17

1.4.4 Vai trò chỉ đạo của nhà trường đối với hoạt động tư vấn hướng nghiệp 19

1.4.5 Kiểm tra đánh giá việc tổ chức hoạt động tư vấn hướng nghiệp 20

1.4.6 Xây dựng môi trường tích cực dành cho học sinh trung học phổ thông trong các hoạt động tư vấn hương nghiệp 21

1.5 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 23

1.5.1 Yếu tố chủ quan 23

1.5.2 Yếu tố khách quan 23

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 25

CHƯƠNG 2 26

THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP ĐỐI VỚI HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG KON TUM HIỆN NAY 26

2.1 KHÁI QUÁT VỀ TỔ CHỨC KHẢO SÁT THỰC TRẠNG 26

2.1.1 Mục tiêu khảo sát 26

2.1.2 Nội dung khảo sát 26

2.1.3 Đối tượng khảo sát 26

2.1.4 Phương pháp khảo sát 26

2.1 GIỚI THIỆU VỀ TÌNH HÌNH KINH TẾ - XÃ HỘI VÀ GIÁO DỤC CỦA THÀNH PHỐ KON TUM, TỈNH KON TUM 27

2.2.1 Vài nét về đặc điểm tình hình kinh tế - xã hội thành phố Kon Tum 27

2.2.2 Tình hình giáo dục THPT thành phố Kon Tum 32

2.2.3 Khái quát về trường Trung học Phổ thông Kon Tum 34

2.3 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CỦA TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG KON TUM 35

2.3.1 Thực trạng nhận thức của học sinh trường THPT Kon Tum đối với vấn đề tư vấn hướng nghiệp 36

2.4.2 Thực trạng lập kế hoạch tổ chức các hoạt động tư vấn hướng nghiệp tại trường THPT Kon Tum 39

2.4.3 Thực trạng tổ chức thực hiện kế hoạch tư vấn hướng nghiệp tại trường THPT Kon Tum 42

2.4.4 Thực trạng vai trò chỉ đạo của nhà trường trong công tác tư vấn hướng nghiệp tại trường THPT Kon Tum 46

2.3.5 Thực trạng kiểm tra đánh giá các hoạt động tư vấn hướng nghiệp tại trường THPT Kon Tum 47

2.3.6 Thực trạng xây dựng môi trường tích cực dành cho học sinh trong các hoạt động tư vấn hướng nghiệp tại trường THPT Kon Tum 49

2.5 ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CỦA TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG KON TUM 51

2.5.1 Mặt mạnh và nguyên nhân 51

2.5.2 Mặt yếu và nguyên nhân 52

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 53

CHƯƠNG 3 54

ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG KON TUM 54

3.1 NGUYÊN TẮC ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP 54

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu 54

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống 54

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 55

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả, khả thi 55

3.2 ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG KON TUM 56

3.2.1 Nâng cao nhận thức về tư vấn hướng nghiệp đối với học sinh trường THPT Kon Tum 56

3.2.2 Triển khai đánh giá cá nhân đối với học sinh trường THPT Kon Tum 57

3.2.3 Tổ chức góp ý, tư vấn, định hướng ngành nghề cho học sinh trường THPT Kon Tum 57 3.3 MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁC BIỆN PHÁP 58

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 59

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 60

1 KẾT LUẬN 60

2 KHUYẾN NGHỊ 60

2.1 Đối với Sở Giáo dục và đào tạo tỉnh Kon Tum 60

2.2 Đối với Ban Giám hiệu trường THPT Kon Tum 61

2.3 Đối với Giáo viên chủ nhiệm các lớp khối 12 61

2.4 Đối với học sinh khối 12 trường THPT Kon Tum 61

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 62

PHỤ LỤC 63

PHIẾU KHẢO SÁT 63

6 Trung cấp chuyên nghiệp TCCN

7 Tư vấn hướng nghiệp TVHN

8 Phương pháp dạy học PPDH

9 Công nghệ thông tin CNTT

10 Uỷ ban nhân dân UBND

11 Khoa học tự nhiên KHTN

12 Khoa học xã hội KHXH

DANH MỤC BẢNG

2.1 Kết quả khảo sát dự định tương lai của học sinh

trường THPT Kon Tum đối với vấn đề tư vấn hướng

nghiệp

36

2.2 Kết quả khảo sát dự định lựa chọn nghề nghệp trong

tương lai của học sinh trường THPT Kon Tum 37

2.3 Kết quả khảo sát dự định lựa chọn nhóm nghề nghiệp

trong tương lai của học sinh trường THPT Kon

2.5 Kết quả khảo sát thực trạng mức độ quan tâm của học sinh đến hoạt động tư vấn hướng nghiệp tại

trường THPT Kon Tum

39

2.6 Kết quả khảo sát thực trạng mức độ thường xuyên tổ chức các hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học

sinh của trường THPT Kon Tum

39

2.7 Kết quả khảo sát thực trạng số lượng hoạt động tư

vấn hướng nghiệp tại trường THPT Kon Tum 40

2.8

Kết quả khảo sát thực trạng mức độ thường xuyên

của các hoạt động tư vấn hướng nghiệp do các

trường Đại học liên kết tổ chức tại trường THPT Kon

Tum

40

2.9

Kết quả khảo sát thực trạng Các trường Đại học được

học sinh mong muốn về trường THPT Kon Tum tư

vấn

hướng nghiệp

41

2.10 Kết quả khảo sát những nội dung học sinh cho rằng

cần thiết trong 1 hoạt động tư vấn hướng nghiệp 42

2.11

Kết quả khảo sát mức độ quan trọng của những nội

dung trong hoạt động tư vấn hướng nghiệp đối với

học

sinh trường THPT Kon Tum

43

2.12 Kết quả khảo sát những yếu tố quan trọng khi học

sinh lựa chọn nghề đối với học sinh trường THPT 44

Kon Tum

Kết quả khảo sát thực trạng mức độ đầy đủ nội dung

cần thiết của các hoạt động tư vấn hướng nghiệp tại

trường THPT Kon Tum

45

2.14

Kết quả khảo sát thực trạng mức độ hài lòng của học

sinh đối với các hoạt động tư vấn hướng nghiệp tổ

chức tại trường THPT Kon Tum

45

2.15

Kết quả khảo sát thực trạng mức độ vai trò chỉ đạo

của nhà trường THPT Kon Tum trong công tác tư vấn

hướng nghiệp cho học sinh

46

2.16

Kết quả khảo sát thực trạng mức độ kiểm tra đánh giá

công tác tư vấn hướng nghiệp cho học sinh tại trường

THPT Kon Tum

48

2.17

Kết quả khảo sát thực trạng mức độ xây dựng môi

trường tích cực cho học sinh khi tham gia các hoạt

động tư vấn hướng nghiệp tại trường THPT Kon Tum

50

Ông cha ta có câu: “Một nghề thì sống, đống nghề thì chết”, thể hiện tầm quantrọng của việc lựa chọn nghề, rèn luyện kỹ năng nghề, tinh thông nghề Nhưng tất cảnhững điều này chỉ có thể đạt được khi chúng ta lựa chọn đúng nghề mình yêu thích,đúng đam mê, đúng năng lực, và chỉ có như thế mới khiến mỗi cá nhân có thể tự do vẫyvùng, thỏa sức sáng tạo trong khoảng trời của chính mình Cũng chính vì lẽ đó, việc đưa

ra quyết định lựa chọn con đường sự nghiệp cho bản thân của học sinh khối THPT nóichung và học sinh lớp 12 nói riêng chưa bao giờ là đơn giản Sẽ thật bất hạnh khi mộtngười có đam mê với việc lập trình máy tính lại “ngồi nhầm” trong lớp Luật Dân sự Đểtránh việc đó xảy ra ta cần chú trọng công tác tư vấn hướng nghiệp cho các em học sinh.Thông qua việc hướng nghiệp phải hình thành cho các em các kiến thức cơ bản vềngành các em nên học để hướng tới nghề nghiệp mà các em đã lựa chọn

Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước đã luôn quan tâm đến công tác hướngnghiệp cho học sinh Trong văn bản “Quy định về công tác hướng nghiệp, tư vấn việclàm trong các cơ sở giáo dục đại học và trung cấp chuyên nghiệp”, Ban hành kèm theoQuyết định số: 68 /2008/QĐ-BGDĐT ngày 09 tháng 12 năm 2008 của Bộ trưởng BộGiáo dục và Đào tạo, nhấn mạnh mục đích của công tác hướng nghiệp, tư vấn việc làm

là “định hướng nghề nghiệp, lựa chọn được ngành học, trình độ đào tạo phù hợp” Vănkiện Đại hội IX đã khẳng định: “Coi trọng công tác hướng nghiệp và phân luồng họcsinh sau trung học, chuẩn bị cho thanh thiếu niên đi vào lao động nghề nghiệp phù hợpvới sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong cả nước và từng địa phương”

Để giúp học sinh lựa chọn đúng ngành học và trường đại học phù hợp với nănglực, sở thích và điều kiện kinh tế gia đình, thì công tác tư vấn hướng nghiệp là hết sứcquan trọng Tuy nhiên, đối với một tỉnh vùng cao như Kon Tum, hoạt động tư vấnhướng nghiệp hiện nay đang còn nhiều bất cập, không đáp ứng đủ nhu cầu của học sinh.Muốn làm tốt công tác tư vấn hướng nghiệp cho học sinh THPT, chúng ta cần nghiêncứu, tìm hiểu sâu hơn về những nhu cầu, mong muốn của học sinh, để từ đó tổ chức cáchoạt động có nội dung, hình thức, địa điểm và thời điểm phù hợp nhằm giúp các em lựachọn được nghề đúng với mong muốn bản thân.

Chính vì những lý do trên, nhóm em đã quyết định chọn đề tài “Phân tích nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của học sinh trường THPT Kon Tum hiện nay” để làm nội

dung tiểu luận của nhóm

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Trên cơ sở nghiên cứu lý thuyết về nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của học sinh vàthực trạng về công tác tư vấn hướng nghiệp của trường THPT Kon Tum, tiểu luận đềxuất các biện pháp phát triển công tác tư vấn hướng nghiệp đáp ứng nhu cầu của họcsinh trường THPT Kon Tum

3 KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

3.1 Khách thể nghiên cứu:

Học sinh trường THPT Kon Tum

3.2 Đối tượng nghiên cứu:

Biện pháp phát triển công tác tư vấn hướng nghiệp cho học sinh trườngTHPT Kon Tum

4 GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU

Công tác hướng nghiệp của trường THPT Kon Tum những năm gần đây đã đượcchú trọng và phát triển, tuy nhiên vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập cần được tháo gỡ Nếukhái quát, hệ thống hóa được đầy đủ cơ sở lý luận về nhu cầu tư vấn tâm lý của học sinh

và khảo sát, đánh giá được thực trạng về công tác tư vấn hướng nghiệp của trườngTHPT Kon Tum hiện nay thì sẽ đề xuất biện pháp phát triển và mở rộng công tác tư vấn

hướng nghiệp đáp ứng nhu cầu của học sinh trường THPT Kon Tum trong những nămtới.

5 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của học sinh

- Khảo sát và đánh giá thực trạng về công tác tư vấn hướng nghiệp của trường THPT Kon Tum hiện nay

- Đề xuất biện pháp phát triển công tác tư vấn hướng nghiệp cho học sinh trườngTHPT Kon Tum trong những năm tới

6 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

6.1 Về đối tượng nghiên cứu:

Nhu cầu tư vấn tâm lý của học sinh trường THPT Kon Tum

6.2 Về mẫu và khách thể khảo sát:

Khảo sát 30 học sinh đang theo học tại trường THPT Kon Tum

6.3 Về thời gian khảo sát:

Các số liệu thống kê phục vụ công tác khảo sát thực tế được thu thập trong học kỳ

2 năm học 2020 – 2021 (Tháng 4 năm 2021)

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

7.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận.

Sử dụng các phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp, hệ thống hóa các kết quảnghiên cứu và các tài liệu liên quan đến nhu cầu tư vấn tâm lý của học sinh trườngTHPT Kon Tum để xây dựng nội dung nghiên cứu

7.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn.

7.2.1 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Phương pháp này được sử dụng thường xuyên trong đề tài, với mục đích tìmhiểu những ảnh hưởng của mạng xã hội lên đời sống sinh viên Đại học Sư phạm kỹthuật TP Hồ Chí Minh

7.2.2 Phương pháp phỏng vấn sâu

Để có được nguồn dữ liệu một cách chính xác và đáng tin cậy cho việc nghiêncứu đề tài, nhóm chúng tôi đã thực hiện phỏng vấn sâu đối với những học sinhđang học tại trường THPT Kon Tum Từ đó góp phần làm sáng tỏ các vấn đề,khẳng định tính hiệu quả của đề tài.

7.2.3 Phương pháp quan sát sư phạm

Nhằm đảm bảo tính xác thực về dữ liệu đã thu thập được trong quá trình thựchiện đề tài, nhóm chúng tôi đã sử dụng phương pháp quan sát sư phạm và không có

sự can thiệp, tác động nào làm ảnh hưởng đến kết quả dữ liệu đã nghiên cứu Bêncạnh đó, nhóm chúng tôi còn thông qua việc quan sát thái độ và hành động củakhách thể để kiểm chứng và bổ sung trong quá trình thực hiện đề tài này

7.3 Nhóm các phương pháp thống kê toán học.

Về phương pháp này, nhóm chúng tôi sử dụng phần mềm SPSS phiên bản 26.0 choviệc xử lý các số liệu mà nhóm thu thập được từ việc khảo sát, điều tra ý kiến bằng bảnghỏi nhằm khẳng định kết quả nghiên cứu của đề tài một cách rõ ràng, cụ thể và chínhxác

8 CẤU TRÚC CỦA TIỂU LUẬN

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục nghiêncứu, tiểu luận gồm 3 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của học sinh.

Chương 2: Thực trạng công tác tư vấn hướng nghiệp của trường THPT Kon Tum

hiện nay

Chương 3: Đề xuất các biện pháp phát triển công tác tư vấn hướng nghiệp đáp ứng

nhu cầu của học sinh trường THPT Kon Tum

CHƯƠNG 1:

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHU CẦU TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP

CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG1.1 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ

1.1.1 Nghiên cứu trên thế giới

- Hướng dẫn chọn nghề” xuất bản năm 1949 ở Pháp

- Nghiên cứu của nhà tâm lý học Mỹ J.L Holland vào những năm 1940

- Nghiên cứu của Bromley H Kniveton

- Nghiên cứu của Michael Borchert

- Nghiên cứu của D.W.Chapman

1.1.2 Nghiên cứu ở Việt Nam

- Nguyễn Toàn, Hiện trạng và định hướng công tác tư vấn cho học sinh tại các Trungtâm Kỹ thuật Hướng nghiệp dạy nghề ở thành phố Hồ Chí Minh, năm 1997

- Nguyễn Thị Bạch Phượng, Nghiên cứu hướng chọn nghề của học sinh THPT, năm1998

- Trịnh Xuân Thu, Nghiên cứu sự thích ứng nghề của sinh viên Khoa Kỹ thuật Côngngiệp - Trường Cao đẳng Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh, năm 1998

- Liêu Thị Thùy Trang, Nghiên cứu động cơ chọn nghề Sư phạm của sinh viên Trungtâm Giáo dục thường xuyên tỉnh Trà Vinh, năm 1999

Nhận xét: Các đề tài nghiên cứu trên đã đưa ra một số giải pháp về định hướng NNcho HSPT tại các thành phố lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh Nhưng tại các tỉnh miềnnúi, cao nguyên, với những điều kiện riêng thì công tác HN cho HS chưa được đề cậpnhiều trong các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học

1.2 CÁC KHÁI NIỆM TRONG ĐỀ TÀI

1.2.1 Khái niệm nhu cầu

a) Định nghĩa:

Nhu cầu là sự đòi hỏi tất yếu khách quan của của mỗi con người trong điều kiện nhấtđịnh cảm thấy cần được thoả mãn để tồn tại và phát triển Nhu cầu tích cực con người hoạtđộng nhằm tạo nên những điều kiện, những phương tiện tương ứng để thoả mãn những đòihỏi của mình Nếu nhu cầu của con người được thoả mãn đầy đủ sẽ tạo ra điều kiện cầnthiết cho nhân cách phát triển toàn diện và làm phát triển toàn bộ xã hội

Nói một cách cụ thể nhu cầu là thuộc tính cơ bản của cá nhân Nó có tác dụng xácđịnh xu hướng cá nhân, xác định thái độ o của người đó đối với việc hiện thực và tráchnhiệm của cá nhân, xét đến cùng nó xác định lối sống và hoạt động của cá nhân

Theo từ điển tâm lý học “nhu cầu là một trạng thái của cá nhân do cá nhân đó tạo ra

do cá nhân đó thiếu những đối tượng cần cho sự tồn tại và phát triển và là nguồn gốc của

cá nhân đó”.

Theo AG Covaliop nhu cầu là sự cần thiết mà con người cảm thấy cần thoả mãn củanhững điều kiện nhất định của sự sống và sự phát triển

Theo tác giả Nguyễn Quang Uẩn, khái niệm nhu cầu được phát triển như sau: “Nhu

cầu là sự đòi hỏi tất yếu mà con người cảm thấy cần được thoả mãn để tồn tại và phát triển”.

Trong đề tài này, tôi định nghĩa “Nhu cầu là sự đòi hỏi tất yếu mà con người cảm thấy

cần được thoả mãn để tồn tại và phát triển.”

b) Các đặc điểm cơ bản và hình thức biểu hiện của nhu cầu

Nhu cầu của con người có các đặc điểm cơ bản sau:

+ Nhu cầu bao giờ cũng có đối tượng Khi nào nhu cầu gặp đối tượng có khả năng đápứng sự thoả mãn thì lúc đó nhu cầu trở thành động cơ thúc đẩy con người hoạt động nhằm tớiđối tượng

+ Nội dung của nhu cầu do những điều kiện và phương thức thoả mãn nó quy định Tuỳtheo phương thức thoả mãn nào nó có thể phát triển lên hoặc thoái hoá đi hoặc thậm chí biếnmất đi Bề rộng của nhu cầu phụ thuộc vào mức độ phát triển của con người và những điềukiện vật chất của cuộc sống.

+ Nhu cầu có tính chu kỳ, có nghĩa là nhu cầu được nảy sinh trong điều kiện nó được lặp

đi lặp lại một cách có hệ thống, do đó sẽ hình thành thói quen sử dụng một phương tiện vàphương thức nhất định để thoả mãn nhu cầu

+ Con người điều chỉnh các nhu cầu của mình một cách có ý thức, vì vậy nhu cầu của conngười khác xa về chất so với nhu cầu của con vật Khi điều chỉnh các nhu cầu của mình, conngười không chỉ xem xét các điều kiện bên ngoài, mà còn xem xét các chuẩn mực hành vitrong xã hội Và sự điều chỉnh này phụ thuộc vào cấu trúc tâm lý trọn vẹn của nhân cách, vào

sự được giáo dục của nhân cách

+ Nhu cầu của con người rất đa dạng so với nhu cầu của con vật (nhu cầu vật chất gắn

liền với sự tồn tại của cơ thể, nhu cầu tinh thần gồm có nhu cầu nhận thức, nhu cầu lao động, nhu cầu thẩm mỹ…).

- Hình thức biểu hiện của nhu cầu

Có hai hình thức biểu hiện của nhu cầu:

+ Hình thức đầu, nhu cầu được phản ánh vào các bán cầu đại não, được ý thức và biểu

hiện ra dưới dạng một hành động có lý trí (hành động có ý chí) Đây là trường hợp tiêu biểu

nhất cho con người và có đặc điểm là quá trình thoả mãn nhu cầu tiến hành thông qua các hiểubiết và kinh nghiệm sống Nói cách khác, trong trường hợp này, nhu cầu của con người đã điqua đầu óc của nó, tức là được ý thức và biểu hiện ra trong ý chí của con người

+ Hình thức thứ hai, biểu hiện của nhu cầu chỉ thấy có ở người trong trường hợp ngoại lệ

Nó có đặc điểm là hành động để thực hiện ý hướng mang tính chất bồng bột hay nói đúng hơn

Tổ chức tư vấn thế giới định nghĩa như sau “Tư vấn là một quá trình trợ giúp dựa trên các kỹ năng, trong đó một người dành thời gian, sự quan tâm và sử dụng thời gian một cách

có mục đích để giúp đỡ thân chủ khai thác tình huống, xác định và triển khai các giải pháp khả thi trong thời gian cho phép”

Người tư vấn có thể đóng vai trò như người chịu trách nhiệm tìm ra những giải pháp (R Schein, 1969); hay thu thập thông tin, chẩn đoán vấn đề và đề xuất giải pháp (D.J Kurpius & J.C Brukbaker, 1976); hoặc là người định hướng, điều phối tiến trình giải quyếtvấn đề (R Blake & J.S Mouton, 1976)…

Với tác giả Trần Thị Giồng thì “Tư vấn là sự tương tác giữa nhà tư vấn và thân chủ,trong quá trình này, nhà tư vấn sử dụng các kỹ năng chuyên môn giúp thân chủ khơi dậytiềm năng để họ tự giải quyết vấn đề đang gặp phải”

Nhìn chung, theo định nghĩa của các tác giả về tư vấn thì tư vấn chính là quá trình thuthập thông tin, chẩn đoán vấn đề thân chủ đang vướng mắc, sau đó bằng những kỹ năng vàkiến thức chuyên môn giúp thân chủ tìm ra hướng giải quyết tốt nhất

Tóm lại, tư vấn là quá trình trợ giúp của nhà tư vấn đối với thân chủ bằng cách sửdụng tối đa những kiến thức chuyên môn và kỹ năng mà nhà tư vấn có để giúp thân chủgiải quyết những vấn đề khó khăn đang vướng mắc Tư vấn vừa phải có tính chuyênnghiệp, vừa phải có tính hệ thống

Có thể nói, hướng nghiệp là sự kết hợp tương đối hài hoà giữa nhu cầu của mỗi cá nhân

và nhu cầu xã hội; đặt nhiệm vụ đào tạo con người cho xã hội làm nhiệm vụ trung tâm trướctiên, đồng thời luôn đảm bảo tính cá thể trong sự phát triển tự do của mỗi nhân cách Mặt kháchướng nghiệp cũng đề cập tới tính chất phức tạp của công tác hướng nghiệp, đòi hỏi phải có

sự tham

gia đồng bộ của nhiều bộ phận xã hội, nhằm giải quyết hợp lý lực lượng lao động dự trữ sẵn cócủa đất nước.

Nói một cách cụ thể, hướng nghiệp chính là quá trình hướng dẫn chọn nghề, quá trìnhchuẩn bị cho thế hệ trẻ bước vào cuộc sống lao động sản xuất Đây là một hệ thống các biệnpháp tác động của gia đình, nhà trường và xã hội cùng phối hợp thực hiện, trong đó nhà trườngphải nắm giữ vai trò chủ đạo trong việc hướng dẫn thế hệ trẻ sẵn sàng đi vào lao động ở cácngành nghề, tại những nơi mà xã hội đang cần, đồng thời cũng phù hợp với hứng thú, năng lựccủa cá nhân

c) Tư vấn hướng nghiệp

Tư vấn hướng nghiệp (TVHN) là các hoạt động nhằm hỗ trợ mỗi cá nhân chọn lựa vàphát triển chuyên môn nghề nghiệp phù hợp nhất với khả năng của cá nhân, đồng thời thỏamãn nhu cầu nhân lực cho tất cả các lĩnh vực nghề nghiệp (thị trường lao động) ở cấp độđịa phương và quốc gia TVHN giúp học sinh (HS) nắm bắt được khái niệm nghề, nhu cầucủa xã hội về nguồn lao động, sự phù hợp của những đặc điểm tâm lí cá nhân đối với nghề

mà các em định chọn TVHN là “chiếc cầu nối” giúp HS dễ dàng nắm bắt được vấn đề màbản thân đang trăn trở Tuy nhiên, ở các trường phổ thông hiện nay, hoạt động TVHN đang

bị “hiểu nhầm” là giới thiệu các chương trình đào tạo của các trường đại học, cao đẳng, dạynghề chứ chưa phải là giúp HS xác định được những phẩm chất, năng lực, sở thích và điềukiện kinh tế phù hợp với nghề nghiệp mà các em sẽ chọn Thực chất, giới thiệu trường chỉ

là một hình thức được tiến hành sau khi các em đã chọn được nghề, việc còn lại chỉ là chọntrường có nghề để theo học Việc hiểu chưa đúng về hình thức TVHN và chưa tổ chứcđược những cách thức TVHN đáp ứng mong muốn của HS trung học phổ thông (THPT) đãlàm cho các em chưa thấy được tầm quan trọng của hoạt động này trong việc định hướngnghề cho tương lai của bản thân

1.2.3 Phân tích

Phân tích theo nghĩa chung nhất là phương pháp nghiên cứu, là sự phân chia cáichung, cái toàn bộ thành các phần, các bộ phân khác nhau nhằm nghiên cứu sâu sắc các sựvật, hiện tượng, quá trình; nhận biết các mối quan hệ bên trong và sự phụ thuộc trong sựphát triển của các sự vật, hiện tượng, quá trình đó Có khá nhiều khái niệm về phân tích,đơn cử vài khái niệm sau:

- Phân tích có nghĩa là chẻ vấn đề ra thành từng mảnh nhỏ, để hiểu từng chi tiết, từngkhía cạnh nhỏ, hiểu được vấn đề từ ngoài vào trong, từ trong ra ngoài, cũng như người thợmáy hiểu rõ cái máy khổng lồ gồm hàng trăm chi tiết nhỏ để tìm hiểu cơ chế làm việc vàsửa chữa bên trong lòng máy khi cỗ máy bị trục trặc trong quá trình vận hành;

- Phân tích là việc phân chia đối tượng nhận thức thành nhiều bộ phận, từ đó xem xét

cụ thể theo từng bộ phận để chỉ ra mối quan hệ cấu thành và quan hệ nhân quả giữa chúng,đồng thời đưa ra những đánh giá, nhận xét nhằm làm rõ vấn đề nghiên cứu

1.2.4 Học sinh

Học sinh (HS) hay Học trò là những thiếu niên hoặc thiếu nhi trong độ tuổi đi học (từ6–18 tuổi) đang được học tại các trường tiểu học, trung học cơ sở hoặc trung học phổthông HS là đối tượng cần sự giáo dục của cả gia đình và nhà trường HS rất dễ bị tác độngbởi các hiện tượng xã hội, vì vậy rất cần thiết sự theo dõi, định hướng, giáo dục từ gia đình

và nhà trường

Hiện nay, giáo dục cho học sinh đang là chủ đề gây nhiều tranh cãi trong xã hội Xãhội ngày càng phát triển, HS càng có nhiều cơ hội tiếp cận nhiều thông tin tích cực lẫn tiêucực Các thế hệ HS trước đây chủ yếu không có nhiều cơ hội tiếp xúc với mạng máy tính,mạng Internet, thời gian chủ yếu là đi học và phụ giúp gia đình HS ngày nay hiểu biết sớmhơn, phát triển thể chất và tâm hồn nhanh hơn, và thường xuyên bị tác động tiêu cực từ xãhội hơn Nên gia đình và nhà trường cần tạo điều kiện để HS tiếp xúc với những kiến thức

về nghề nghiệp từ sớm, để định hình tính cách của HS theo hướng tích cực và có lợi chotương lai HS

1.2.5 Khái niệm trường trung học phổ thông

Trường phổ thông trung học hay còn được gọi là trường trung học phổ thông (THPT),

là một loại hình đào tạo chính quy ở Việt Nam, dành cho lứa tuổi từ 15 tới 18 không kể một

số trường hợp đặc biệt Nó gồm các khối học: lớp 10 (năm thứ nhất), lớp 11 (năm thứ hai),lớp 12 (năm thứ ba) Sau khi tốt nghiệp hệ giáo dục này, học sinh phải trải qua Kỳ thi tốtnghiệp THPT

Trường THPT được lập tại các địa phương trên cả nước Người đứng đầu một ngôitrường được gọi là "Hiệu trưởng" Trường được sự quản lý trực tiếp của Sở Giáo dục vàĐào tạo (tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương), tức là Trường Trung học phổ thông ngangvới Phòng Giáo dục quận huyện Quy chế hoạt động do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành

1.2.6 Nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của học sinh THPT.

Chúng ta biết rằng, ý thức chọn nghề của học sinh THPT có một ý nghĩa nghiêm túc,trực tiếp, và cấp bách Chính ý thức này sẽ làm nảy sinh ở học sinh nhu cầu cần được tưvấn hướng nghiệp để các em có cơ sở khoa học cho việc chọn cho mình một nghề phù hợptrong tương lai

Nếu nhu cầu là sự đòi hỏi tất yếu của sự tồn tại và phát triển của con người nóichung thì nhu cầu tư vấn hướng nghiệp là nhu cầu thiết yếu đối với mỗi cá nhân khi đứngtrước quyết định chọn cho mình một nghề phù hợp và hoạt động tốt ở lĩnh vực nghề đó

Nhu cầu TVHN thuộc nhu cầu về nhận thức của con người, nhu cầu nhận thức mộtlĩnh vực riêng, như vậy nhu cầu này sẽ có đầy đủ các đặc điểm chung của một nhu cầunhận thức nói chung, đồng thời có thêm những đặc điểm riêng của TVHN Từ cơ sở lý luận

về nhu cầu nói chung, nhu cầu nhận thức nói riêng, chúng tôi cho rằng “Nhu cầu tư vấn

hướng nghiệp là nhu cầu cần được tư vấn về các nội dung có liên quan đến lĩnh vực nghề nghiệp và trên cơ sở đó mỗi cá nhân có sự đối chiếu với năng lực bản thân để chọn cho mình một nghề phù hợp”.

Nhu cầu TVHN với tư cách là nhu cầu nhận thức, ngoài những đặc điểm của nhu cầunói chung, có những đặc điểm riêng của mình Đối tượng của nhu cầu TVHN là nhữngthông tin về nghề nghiệp (đặc điểm của nghề, yêu cầu của nghề đối với người lao động,chống chỉ định trong nghề), hệ thống trường đào tạo nghề, nhu cầu của thị trường laođộng… Nhu cầu TVHN được nảy sinh trong quá trình cá nhân tìm kiếm thông tin liên quanđến lĩnh vực nghề nghiệp và trước khi quyết định chọn nghề, từ đó cá nhân sẽ tìm phươngthức để thoả mãn nhu cầu này, đó là cá nhân tìm đến các tổ chức hoặc các chuyên gia tưvấn Đồng thời, cá nhân có xem xét những điều kiện bên ngoài cũng như điều kiện của bảnthân (sở thích, năng lực, điều kiện sức khoẻ, điều kiện kinh tế gia đình…) để biết cách điềuchỉnh nhu cầu cho phù hợp và đạt được mục đích

Tương tự như vậy, nhu cầu TVHN của học sinh lớp 12 THPT cũng mang đầy đủnhững đặc điểm của nhu cầu TVHN nhưng lại kết hợp thêm những đặc điểm riêng của lứatuổi học sinh lớp 12 THPT Đây là một nhu cầu cơ bản và mang tính thiết yếu của học sinhnhằm để nhận biết được sự phù hợp giữa các đặc điểm tâm sinh lý và điều kiện riêng của cánhân với hệ thống nghề nghiệp, có tính đến nhu cầu của thị trường lao động, từ đó giúp các

em có quyết định lựa chọn nghề nghiệp tương lai đúng đắn và khoa học có dựa trên sự hỗtrợ của những nhà TVHN

1.3 LÝ LUẬN VỀ NHU CẦU TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.3.1 Nhận thức về việc chọn nghề của học sinh THPT

a) Đặc điểm lứa tuổi

Lứa tuổi học sinh THPT là giai đoạn đầu tuổi thanh niên (14, 15 đến 17, 18 tuổi) Tuổiđầu thanh niên là thời kỳ đạt được sự trưởng thành về mặt cơ thể, bắt đầu thời kỳ phát triểntương đối êm ả về mặt sinh lý: Sự phát triển của hệ xương đã hoàn thiện Những cơ bắptiếp tục phát triển Nhịp độ tăng trưởng về chiều cao và trọng lượng đã chậm lại Sự pháttriển của hệ thần kinh có những thay đổi quan trọng do cấu trúc bên trong của não phức tạp

và các chức năng của não phát triển Điều này tạo nên tiền đề cần thiết cho sự phức tạp hoáhoạt động phân tích, tổng hợp… của vỏ bán cầu đại não trong quá trình học tập và laođộng

Hoạt động của thanh niên ngày càng phong phú và phức tạp, nên vai trò xã hội vàhứng thú xã hội của thanh niên không chỉ mở rộng về số lượng và phạm vi, mà còn biếnđổi cả về chất lượng Ở thanh niên ngày càng xuất hiện nhiều các vai trò của người lớn, và

họ thực hiện các vai trò đó ngày càng có tính độc lập và có tinh thần trách nhiệm hơn.Nhiệm vụ xã hội chủ yếu của lứa tuổi này là chọn nghề

Lứa tuổi học sinh THPT đã có những nét của người lớn, nhưng chưa phải là ngườilớn Người lớn bắt đầu đòi hỏi ở các em phải có tính độc lập, ý thức trách nhiệm và thái độhợp lý… đồng thời lại đòi hỏi ở các em phải thích ứng và phục tùng cha mẹ và giáo viên

Vị trí của thanh niên có tính chất không xác định (ở mặt này các em được coi là người lớn,nhưng ở mặt khác lại không) Tính chất đó và những yêu cầu đề ra cho thanh niên ở lứatuổi này được phản ánh một cách độc đáo vào tâm lý thanh niên

Nội dung và tính chất của hoạt động học tập ở thanh niên học sinh khác rất nhiều sovới hoạt động học tập của thiếu niên; hoạt động học tập của thanh niên học sinh đi sâu vàonhững tri thức cơ bản, những qui luật của các bộ môn khoa học Học sinh càng trưởngthành, kinh nghiệm sống càng phong phú, các em càng ý thức được rằng mình đang đứngtrước ngưỡng cửa cuộc đời Do vậy, thái độ có ý thức của các em đối với học tập ngày càngphát triển Các em hiểu được rằng, vốn tri thức, kỹ năng, kỹ xảo là điều kiện cần thiết đểcác em bước vào cuộc sống tương lai Từ đó, nhu cầu tri thức của các em tăng lên

Thái độ của thanh niên học sinh đối với các môn học trở nên có lựa chọn hơn Ở các

em đã hình thành những hứng thú học tập gắn liền với khuynh hướng nghề nghiệp Cuốibậc THPT, các em đã xác định được cho mình một hứng thú ổn định đối với một môn họcnào đó, đối với một lĩnh vực tri thức nhất định Hứng thú này thường liên quan với việcchọn một nghề nhất định của học sinh Thái độ học tập của thanh niên học sinh được thúcđẩy bởi động cơ học tập có cấu trúc khác với động cơ học tập ở tuổi trước Đối với học sinhTHPT thì có ý nghĩa nhất là động cơ thực tiễn, động cơ nhận thức, sau đó là ý nghĩa xã hộicủa môn học, rồi mới đến các động cơ cụ thể khác…

Học sinh THPT đã trưởng thành như một người lớn nhưng các em chưa phải là ngườilớn Mặc dù trong nhận thức của các em đã có tính chủ định nhưng các em chưa hoàn toànđộc lập suy nghĩ mà còn lệ thuộc vào người lớn rất nhiều Chính vì vậy, nhận thức của các

em về chọn nghề cũng như xu hướng chọn nghề mang những nét đặc trưng riêng của lứatuổi

b) Nhận thức về việc chọn nghề và xu hướng chọn nghề

Ở lứa tuổi học sinh THPT, nhu cầu tự ý thức được phát triển mạnh mẽ, khiến các emquan tâm sâu sắc tới đời sống tâm lý, phẩm chất nhân cách và năng lực riêng, và sự tự ýthức này xuất phát từ yêu cầu của cuộc sống và hoạt động Các em không chỉ nhận thức vềcái tôi hiện tại của mình mà cònnhận thức về vị trí của mình trong xã hội, trong tương lai;

và các em coi trọng những phẩm chất bên trong Ở lứa tuổi này, các em có thể xây dựngđược thế giới quan hoàn chỉnh với tư cách là một hệ thống quan điểm; và sự hình thành thếgiới quan này được thể hiện ở tính tích cực nhận thức Một vấn đề quan trọng cần đượcnhắc đến trong thế giới quan của các em đó là việc chọn vị trí xã hội tương lai cho bản thân

và các phương thức đạt đến vị trí xã hội ấy - trước hết là việc lựa chọn nghề một cách có ýthức, đây là công việc khẩn thiết đối với các em; các em hiểu được rằng: cuộc sống tươnglai phụ thuộc vào chỗ các em có biết lựa chọn nghề một cách đúng đắn hay không Dù vôtâm đến đâu thì các em cũng phải quan tâm, suy nghĩ đến việc chọn nghề Việc quyết địnhchọn một nghề nào đó ở nhiều em đã có căn cứ Nhiều em biết so sánh đặc điểm riêng vềthể chất, tâm lý, khả năng của mình với yêu cầu của nghề nghiệp, mặc dù sự hiểu biết củacác em về yêu cầu của nghề còn phiến diện, chưa đầy đủ

Học sinh khi bắt đầu định hướng chọn nghề thì điều trước tiên đòi hỏi các em phảihiểu biết về nghề định chọn Tuy nhiên, hiện nay, đa số các em còn định hướng một cáchphiến

diện, đó là việc học tập ở đại học, các em hướng vào các trường đại học nhiều hơn là họcnghề; tâm thế này sẽ dễ có ảnh hưởng tiêu cực đối với các em, nếu như dự định bước vàođại học của các em không thực hiện được.

Điều này cho thấy các em (vô tình hoặc cố ý) đã không chú ý đến nhu cầu của xã hộiđối với các ngành nghề khác nhau và mức độ đào tạo của các nghề trong khi quyết địnhđường đời cho mình

Xu hướng nghề nghiệp là thiên hướng chọn một nghề ổn định, và xu hướng nghềnghiệp này sẽ thúc đẩy toàn bộ hoạt động của cá nhân để đạt kết quả như mong muốn Thếnhưng xu hướng chọn nghề hiện nay của học sinh thường là theo những suy nghĩ chủ quan

mà không căn cứ vào năng lực, sở trường của bản thân, cũng như nhu cầu của địa phương

và xã hội Các em lại thành kiến với một số nghề trong xã hội, chọn nghề dựa vào dư luận

xã hội và ý kiến của người khác Chính vì không đánh giá đúng năng lực bản thân nên lúngtúng khi chọn nghề, đồng thời thiếu hiểu biết về sức khoẻ của bản thân, không có đầy đủthông tin chống chỉ định y học trong nghề từ đó gây nên nhiều cản trở cho các em tronghoạt động nghề nghiệp

c) Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình chọn nghề của học sinh

Học sinh THPT chưa có sự hiểu biết đầy đủ, chính xác về thế giới nghề nghiệp nênkhông thể định hướng đúng đắn về nghề mà bản thân chọn, ít nhiều bị ảnh hưởng từ một sốyếu tố khách quan

Trên thực tế, nhiều học sinh lựa chọn, định hướng nghề theo cảm tính cá nhân, bị ảnhhưởng của cha mẹ, người thân trong gia đình, hay của thầy cô và bạn bè; sự lựa chọnthường mang tính chủ quan, phiến diện, thiếu thực tiễn, không phù hợp với xu thế pháttriển kinh tế, xã hội Hầu hết các em học sinh và các bậc cha mẹ đều không chú ý điều kiệnphát triển của địa phương, đất nước; điều kiện kinh tế gia đình; không đánh giá đúng nănglực bản thân, cũng như khả năng tìm việc làm sau khi ratrường Đồng thời, nhiều học sinh

đã chọn nghề khi thấy nghề đó được xã hội ưa chuộng hay bạn bè chọn nhiều Cũng không

ít học sinh đã chọn nghề và thi vào những trường khó trong khi năng lực bản thân không cóvới suy nghĩ đơn giản là nghề đó có vẻ trí thức, được mọi người tôn trọng và có thu nhậpcao Chính sự ảnh hưởng của những yếu tố đó đã làm nhận thức của học sinh đối với việcchọn nghề có sự sai lệch, đồng nghĩa với việc các em không chọn được cho mình một nghềphù hợp

1.3.2 Biểu hiện nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của học sinh THPT

Nhu cầu TVHN của học sinh THPT được nảy sinh khi mà các em bắt đầu nhận thứcđược vị trí, vai trò của mình trong gia đình cũng như ngoài xã hội, các em đã ý thức đượcrằng mình đang đứng trước ngưỡng cửa cuộc đời, khi đó ở các em hình thành những hứngthú học tập gắn liền với khuynh hướng nghề nghiệp Biểu hiện cụ thể và rõ nét nhất nhucầu này của học sinh THPT chính là:

- Các em bắt đầu tìm hiểu về năng lực, sở trường của bản thân, chọn chương trình họctheo phân ban phù hợp, tập trung đầu tư cho những môn học có liên quan đến ngành nghề

mà các em dự định chọn, và tìm kiếm cho mình phương pháp học thích hợp, đặt ra những

kế hoạch học tập nhằm đạt hiệu quả cao nhất

- Có khuynh hướng mở rộng các mối quan hệ bạn bè, người thân, quen để tìm hiểu vềnghề nghiệp tương lai mà các em định chọn

- Chủ động tìm kiếm và chọn lọc những thông tin có liên quan đến nghề nghiệp địnhchọn, và tham gia vào các hoạt động tư vấn hướng nghiệp của nhà trường và các tổ chứcđoàn thể

Khi đứng trước yêu cầu lựa chọn nghề tương lai cho bản thân, mỗi học sinh sẽ cónhận thức khác nhau về lĩnh vực nghề nghiệp, khi đó các em sẽ có sự quan tâm khác nhauđối với từng nội dung tư vấn khác nhau có liên quan đến nghề nghiệp định chọn, đồng thờimức độ biểu hiện nhu cầu cần tư vấn cũng rất khác nhau Tuy nhiên, thế giới nghề nghiệpthật rộng lớn, và con đường dẫn tới nghề nghiệp tương lai của mỗi người là rất khác nhau.Học sinh sẽ không tránh khỏi sự hoang mang, ngỡ ngàng trước thế giới nghề nghiệp phứctạp và đa dạng, các em không đủ tri thức và kinh nghiệm để có cái nhìn thực tế và chínhxác về tình hình xã hội cũng như trong đánh giá các điều kiện của bản thân, khi đó các emrất dễ bị “nhiễu” bởi những dư luận xã hội Vì vậy, các em rất cần sự hỗ trợ kịp thời từ giađình, nhà trường và xã hội để các em có được nhận thức đúng đắn chọn cho mình một nghềphù hợp Nói một cách khác, các em rất cần được TVHN Nếu nhu cầu TVHN được thoảmãn sẽ càng làm cho nhu cầu này được phát triển mạnh mẽ hơn, đòi hỏi của nhu cầu ngàycàng cao hơn và chất lượng hơn

1.4 LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG.

1.4.1 Tầm quan trọng của hoạt động tư vấn hướng nghiệp đối với học sinh trung học phổ thông

Theo kết quả khảo sát sinh viên năm thứ nhất tại một số trường đại học, có đến 65,4%sinh viên chưa hiểu hết về mục đích, ý nghĩa của ngành học mình lựa chọn 50,8% khôngbiết học xong ra làm việc gì và nơi nào tuyển dụng Chính vì thế, có đến 75,6% sinh viêncho biết họ ít thỏa mãn với sự lựa chọn của mình

Theo khảo sát trung tâm dự báo nhân lực cho biết, tỷ lệ học sinh chọn sai ngành họcchiếm khoảng 60%, chỉ có 5% học sinh có hiểu biết về ngành chọn học, 20% có hiểu biếttương đối đầy đủ và 75% thiếu hiểu biết về nghề bản thân chọn học

- Nhiều Sinh viên học một vài năm hoặc khi ra trường phải đi học lại ngành khác

- Học sinh và phụ huynh và giáo viên mắc phải nhiều sai lầm khi chọn nghề như:+ Coi nhẹ sự lựa chọn nghề nghiệp

+ Chọn nghề không đúng năng lực và tính cách bản thân mà chỉ căn cứ vào lựchọc

+ Đánh giá thấp ngành học, chọn nghề vì sĩ diện, theo bề nổi và hấp dẫn bởi sựhào nhoáng bên ngoài của nghề, nghĩ rằng chỉ có nghề được đào tạo đại học mới

có giá trị và địa vị xã hội

+ Chọn nghề theo sự áp đặt, theo niềm khát khao của bố mẹ, chọn theo sự rủ rêcủa người khác

- Tầm quan trọng khi chọn nghề:

Việc lựa chọn nghề nghiệp rất quan trọng vì công việc là một phần quan trọng củacuộc sống Nó giúp ta cảm thấy mình có ích, thu nhập nuôi sống bản thân, gia đình và đónggóp cho cộng đồng, xã hội Chọn nghề sai lầm là đặt cho mình một tương lai không thật sựvững chắc và gây ra những hậu quả tiêu cực như thất nghiệp, không phát triển được nghềnghiệp, lãng phí thời gian, tiền bạc, công sức

Tương lai cuộc đời tùy thuộc vào nghề nghiệp của mỗi người Điều quan trọng khôngnằm ở nghề gì kiếm được nhiều tiền hay không, có tạo dựng được danh tiếng hay không,mà

chính là nghề nghiệp đó có phù hợp với bản thân hay không Chỉ có sự “lành nghề”, dù lànghề gì, sự xuất sắc trong nghề là yếu tố quyết định đưa tới thành công Vì thế, chọn nghề

có thể nói là điều quan trọng nhất trong cuộc đời của mỗi người Chọn cho mình một nghềnghĩa là chọn cho mình một tương lai

1.4.2 Xây dựng kế hoạch chi tiết đối với các hoạt động tư vấn hướng nghiệp

Để làm tốt công tác tuyên truyền trong cán bộ, giáo viên, học sinh và cha mẹ học sinhhiểu về tầm quan trọng của giáo dục hướng nghiệp và định hướng phân luồng, đồng thời tưvấn, hỗ trợ về kiến thức, kĩ năng phân tích, lựa chọn nghề nghiệp để giúp học sinh và cha

mẹ học sinh lựa chọn ngành nghề theo định hướng giải quyết việc làm sau khi học, tránhthất nghiệp, cần xây dựng kế hoạch chi tiết cho các hoạt động tư vấn hướng nghiệp xuyênsuốt năm học Cụ thể:

Giai đoạn 1 (từ đầu tháng 9 đến 30/10): thu thập và xử lí số liệu thi Đại học của học

sinh nhà trường trong những năm gần đây, từ đó sắp xếp các lớp học theo năng lực vànguyện vọng của các em học sinh, tạo điều kiện tổ chức học tập và ôn luyện một cách phùhợp

Giai đoạn 2 (từ tháng 11 đến kết thúc học kì I): các thành viên trong Ban chỉ đạo phân

luồng, hướng nghiệp phân tích kết quả thi thử 2 đợt cùng với kết quả học tập của học kì I

để tư vấn cho học sinh phương pháp học tập, việc chọn môn thi, khối thi, trường thi phùhợp với năng lực và trình độ mỗi học sinh

Giai đoạn 3 (từ đầu học kì II đến kết thúc năm học): tập trung tư vấn cho cha mẹ học

sinh và học sinh việc đăng kí thi tốt nghiệp THPT năm 2021 một cách phù hợp thông quacác đợt hội thảo, các diễn đàn tư vấn Phối hợp với các trường chuyên nghiệp, trường nghềtrên địa bàn để tư vấn, tuyên truyền, tạo điều kiện thuận lợi nhất để học sinh vừa được họcvăn hóa, vừa được học nghề Phối hợp với Trung tâm giới thiệu việc làm của tỉnh để cungcấp cho những thông tin về nhu cầu việc làm sao cho học sinh nắm bắt được cụ thể, từ đó

có định hướng nghề nghiệp phù hợp sau khi tốt nghiệp (đặc biệt những học sinh không cókhả năng thi để xét vào Đại học)

1.4.3 Tổ chức thực hiện kế hoạch tư vấn hướng nghiệp

Dựa trên kế hoạch chi tiết về các hoạt động TVHN xuyên suốt năm học đã đề ra, tổ chức thực hiện kế hoạch theo 3 giai đoạn thời gian trong năm học Trong đó, cần đặc biệt

chú trọng nội dung và hình thức đối với các hoạt động TVHN.

a) Các hình thức tư vấn hướng nghiệp

Tư vấn sơ bộ: loại này đơn giản có thể thực hiện ở nhiều trường vì không đòi hỏi phải

có thiết bị, các phương tiện kỹ thuật Chẩn đoán những phẩm chất nhân cách của học sinhkhông cần đòi hỏi phải có đội ngũ chuyên gia tư vấn hướng nghiệp có tay nghề cao, amhiểu sâu sắc các lĩnh vực tâm sinh lý, giáo dục học, y học, kinh tế học Ở đây, giáo viên(chủ nhiệm hoặc bộ môn) đóng vai trò “nhà tư vấn” cần có những hiểu biết về yêu cầu củamột số ngành nghề ở một số trường hoặc ở địa phương, về nhu cầu nhân lực, về năng lựccủa học sinh Từ đó cho học sinh lời khuyên nên học nghề gì và học ở đâu Hoặc là quanhững điều giảng giải của giáo viên để học sinh tự trả lời được 3 câu hỏi: Em có muốn(thích) học nghề đó không? Em có khả năng làm nghề đó không? Xã hội, địa phương cócần nghề đó không?

Tư vấn chuyên sâu: loại này phức tạp vì việc tư vấn được tiến hành trên cơ sở khoa

học thực sự, đảm bảo độ chính xác cao nhờ một số máy móc hiện đại (ví dụ máy đo độchính xác của các cử động, sự khéo léo vận động của 2 tay ) Điều kiện để tư vấn hướngnghiệp chuyên sâu là phải có đội ngũ chuyên gia tư vấn hướng nghiệp được đào tạo cótrình độ chuyên môn nghiệp vụ cao gồm các nhà tâm lý học, giáo dục học, kinh tế học, bác

sĩ có kinh nghiệm thực tế Họ phải được huấn luyện nghiêm chỉnh để có kiến thức về thếgiới nghề nghiệp, về yêu cầu của nghề, về nhân cách, trước hết về động cơ, hứng thú,khuynh hướng và năng lực nghề nghiệp của học sinh, về kinh tế, về nhu cầu phát triển nhânlực của các ngành nghề kinh tế quốc dân và địa phương Đặc biệt phải có kiến thức sâu sắcvềhướng nghiệp, tư vấn hướng nghiệp chọn nghề, kỹ thuật tư vấn hướng nghiệp, biết sửdụng thành thạo các phương pháp test chẩn đoán khả năng trí tuệ, khả năng vận động vànhân cách của học sinh Đương nhiên, kèm theo các phương pháp này là những máy móc,thiết bị, những phương tiện kỹ thuật

b) Các nội dung tư vấn hướng nghiệp

Giúp học sinh tìm hiểu thế giới nghề nghiệp: các em biết được tính đa dạng phong

phú của nghề, xu hướng phát triển của nghề, các yêu cầu của nghề, đặc biệt là các yêu cầu

về tâm sinh lý, những điều kiện học nghề và vào nghề… Đồng thời, qua quá trình tìm hiểu nghề, ở học sinh sẽ xuất hiện và phát triển hứng thú nghề nghiệp Từ đó hình thành ở học

sinh những biểu tượng đúng đắn về những nghề cần phát triển; hình thành và rèn luyện chocác em phương pháp tìm thông tin Một số thông tin cụ thể như: thông tin về ngành, nhóm

nghề và nghề cụ thể; thông tin về cơ sở đào tạo; thông tin về nghề nghiệp và cơ sở đào tạo

mà bản thân học sinh thích

Giúp học sinh tìm hiểu thông tin về định hướng phát triển kinh tế - xã hội, về thị

trường lao động ở địa phương, cả nước và xa hơn nữa là trong khu vực và thế giới; giúphọc sinh tiếp cận dần về hệ thống thông tin về đào tạo nhân lực và việc làm, giúp các emquen dần với những tính chất, quy luật của thị trường lao động; giúp các em thấy được đòihỏi mới về nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá để các em có trình độ

tự chủ cao hơn, có kỹ năng giao tiếp, tinh thần trách nhiệm và sáng kiến trong lao động Dotính biến động của thị trường lao động, người lao động cũng cần thể hiện tính năng động,thích ứng qua việc không ngừng nâng cao trình độ tay nghề, trình độ chuyên môn hoá

Và những nội dung này cũng có tính đến đặc điểm nhận thức, tâm sinh lý lứa tuổi.Các nội dung cụ thể: thông tin về phương hướng phát triển kinh tế - xã hội; thông tin về thịtrường lao động

Giúp học sinh tự đánh giá hứng thú và năng lực nghề nghiệp của bản thân: Hứng thú

là một động lực hết sức quan trọng để con người gắn bó với nghề; hứng thú được coi nhưmột chỉ số quan trọng hàng đầu đ ể xét sự phù hợp người của con người Bên cạnh đó, để

có thể gắn bó với nghề, đạt năng suất lao động cao, người lao động cần phải có năng lựcchuyên môn thật sự, đóng góp được sức lực, trí tuệ một cách hữu hiệu với nghề mình yêuthích Hơn nữa, nghề nghiệp cũng không chấp nhận những người thiếu năng lực, do đógiúp học sinh tự đánh giá và phát triển hứng thú, năng lực nghề nghiệp tương lai của các

em trên cơ sở phân tích những đặc điểm, những điều kiện, những hoàn cảnh riêng của từng

em một

1.4.4 Vai trò chỉ đạo của nhà trường đối với hoạt động tư vấn hướng nghiệp

Quản lý hoạt động TVHN cho học sinh là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lýtới các đối tượng quản lý, nhằm đưa hoạt động TVHN đạt được kết quả mong muốn mộtcách hiệu quả nhất Trong đó, chủ thể quản lý tiến hành những hoạt động khai thác, lựachọn, tổ chức và thực hiện các nguồn lực, các tác động theo kế hoạch và phù hợp với quyluật khách quan để gây ảnh hưởng đến công tác TVHN cho học sinh nhằm tạo ra sự thayđổi hay tạo ra hiệu quả cần thiết của hoạt động này theo mục tiêu đã đề ra

Trong đó chỉ đạo thực hiện là một vấn đề quan trọng trong công tác TVHN, giúp choviệc định hướng đúng đắn các khâu trong công tác TVHN, từ lựa chọn nguồn lực thực hiệnđến lên kế hoạch tổ chức, phân bổ nguồn lực trong từng khâu và đảm bảo thời gian, tiến độcông việc theo kế hoạch đã đề ra.

Trong cuộc họp triển khai trực tiếp, nhà lãnh đạo cần công khai chi tiết nhiệm vụ củacác đối tượng có liên quan:

- Ban giám hiệu: Lập kế hoạch chung cho các hoạt động TVHN cho học sinh xuyênsuốt năm học; bổ nhiệm ban tư vấn hướng nghiệp là bộ phận thường trực, chịu trách nhiệm

về nội dung kinh phí tổ chức, địa điểm tổ chức, trang trí và mời chuyên gia tư vấn hướngnghiệp cho học sinh, phối hợp với Đoàn trường triển khai một số nội dung công việc cóliên quan

- Trưởng ban TVHN: Lên kế hoạch chi tiết cho từng hoạt động TVHN; phân công độingũ cán bộ tổ chức thực hiện theo kế hoạch đã đề ra; Căn cứ tình hình thực tế, linh hoạttriển khai kế hoạch theo đúng tiến độ

- Đoàn trường: Thường xuyên sưu tầm và đăng tải những thông tin mới về công táctuyển sinh ĐH – CĐ năm 2020 trên website của Nhà trường, đồng thời phổ biến rộng rãitới học sinh…

- Giáo viên: Tạo không khí học tập tích cực; Quan tâm đến hoàn cảnh của các emhọc sinh, nắm bắt tâm lý của từng học sinh để có những hướng dẫn đúng đắn dành cho họcsinh về việc lựa chọn nghề nghiệp

- Giáo viên chủ nhiệm khối 12 có trách nhiệm trực tiếp phổ biến kịp thời mọi thôngtin về thi tốt nghiệp THPT tới học sinh, cha mẹ học sinh nhằm giảm thiểu tối đa việc họcsinh lựa chọn sai nghề nghề nghiệp

- Bí thư lớp: Thường xuyên cập nhật thông tin các hoạt động TVHN do nhà trường

tổ chức đến các bạn học sinh trong lớp, …

1.4.5 Kiểm tra đánh giá việc tổ chức hoạt động tư vấn hướng nghiệp

Thường xuyên thu thập thông tin về quá trình thực hiện nhiệm vụ TVHN của đội ngũcán bộ cũng như việc tham gia của từng học sinh Đối chiếu kết quả với tiêu chuẩn đã đề ra

để xác định mức độ hoàn thành nhiệm vụ Từ đó xác định các vấn đề cần điều chỉnh trong

chu trình quản lý tiếp theo, xác định các cá nhân tích cực để động viên khen thưởng kịpthời cũng như các tồn tại để phê bình, khắc phục hậu quả.

Từ việc kiểm tra đánh giá hoạt động sẽ giúp nhà trường quản lý điều chỉnh những bấthợp lí của kế hoạch; những ý thức thái độ chưa tốt khi thực hiện nhiệm vụ của GV; nhữngbất cập nảy sinh về chế độ phối hợp, thời gian, các nguồn lực Kết hợp giữa đánh giá giaiđoạn với đánh giá quá trình Trong quá trình đánh giá phải đảm bảo khách quan, côngbằng, công khai, dân chủ

Kết qủa kiểm tra, đánh giá sẽ được gắn với từng các nhân và nó là một tiêu chuẩntham gia trược tiếp vào việc đánh giá xếp loại giáo viên trong các đợt thi đua và đánh giá,xếp loại công chức viên chức hàng năm của nhà trường

1.4.6 Xây dựng môi trường tích cực dành cho học sinh trung học phổ thông trong các hoạt động tư vấn hương nghiệp

Để tạo một môi trường tích cực dành cho học sinh trong các hoạt động TVHN thì cácnhà tư vấn cần phải tuân theo những nguyên tắc nhất định Thực hiện đúng theo tư vấn,hoạt động tư vấn sẽ diễn ra với hiệu quả trợ giúp cao, và ngược lại, thậm chí sẽ làm hại đếnthân chủ Vì vậy, nhà tư vấn cần nắm vững và quán triệt tốt các nguyên tắc này Hiện nay,

ở Việt Nam, các trung tâm tư vấn, các tổ chức giáo dục đào tạo đều có tiến hành hoạt động

tư vấn hướng nghiệp, các nhà giáo dục, khoa học cũng đưa ra rất nhiều quan điểm về cơ sở

lý luận của tư vấn hướng nghiệp Tuy nhiên, đây là một mô hình mới được phát triển ở ViệtNam vài năm trở lại đây, bên cạnh đó là có sự tiếp nhận các quan điểm về tư vấn hướngnghiệp của Pháp, Mỹ… và các nước phát triển khác Vì vậy, hệ thống cơ sở lý luận về tưvấn hướng nghiệp mà được Bộ Giáo dục – Đào tạo công nhận và đưa vào làm kim chỉ namtrong hoạt động công tác tư vấn hướng nghiệp thì hiện nay mới đang được xây dựng, thôngqua các ý kiến chuyên gia Tạm thời tư vấn hướng nghiệp trong nhà trường được coi là mộtmảng của tư vấn học đường, các nguyên tắc trong tư vấn hướng nghiệp được lấy và vậndụng một cách linh hoạt trong hệ thống các nguyên tắc cơ bản của tư vấn Một số nguyêntắc tư vấn hướng nghiệp cơ bản nhất:

- Nguyên tắc tôn trọng thân chủ (học sinh) trong quá trình tư vấn – nhà tư vấn cần tôn

trọng học sinh như một nhân cách độc lập, tin vào khả năng của học sinh

Mức độ thông hiểu nguyên tắc này được thể hiện bằng dấu hiệu nhà tư vấn chỉ rađược các lý do hợp lý của việc cần phải tôn trọng học sinh, cần phải tin tưởng học sinhtrong quá trình tư vấn Và ý thức được tác dụng cũng như hậu quả khi thực hiện tốt haykhông tốt về nguyên tắc này trong quá trình tư vấn.

-Dành quyền tự quyết cho thân chủ Tất cả vì lợi ích của thân chủ Việc thể hiện sựthông hiểu trong nguyên tắc này của nhà tư vấn đó chính là chỉ ra được bản chất tư vấnkhông áp đặt đối tượng, mà tin tưởng ở đối tượng trên cơ sở phân tích một cách kháchquan, khoa học vấn đề mà đối tượng vướng mắc, đưa ra gợi ý Cuối cùng để đối tượng tựcân nhắc và đưa ra cách giải quyết vấn đề của mình vì lợi ích của bản thân

- Nguyên tắc thấu cảm: Sự nhận biết của nhà tư vấn về nguyên tắc này thể hiện ở chỗ:

nhà tư vấn cần đặt vị trí của mình vào vị trí của học sinh để đồng cảm và hiểu những cảmxúc của các em

Nhà tư vấn cần tránh sự đồng nhất giữa “thấu cảm” và “đồng cảm”, cũng như ý tưởngtạo lập một khoảng cách giữa nhà tư vấn và học sinh nhằm để giữ “uy” với mục đích “giáodục” học sinh

- Nguyên tắc chấp nhận, không phê phán thân chủ (học sinh): nhà tư vấn không nên

phê phán, uốn nắn, giáo dục học sinh một cách cứng nhắc như trong hoạt động giáo dục hoạt động mà họ đang thực hiện; cần phải biết lắng nghe và chấp nhận học sinh, chấp nhận

-vô điều kiện

Tóm lại, tư vấn hướng nghiệp không chỉ dừng lại ở việc cung cấp cho học sinh nhữngthông tin liên quan đến nghề, yêu cầu của nghề đối với người lao động, nhu cầu xã hội, hay

hệ thống trường đào tạo…mà còn phải giải đáp được các thắc mắc của học sinh, giúp họcsinh hiểu được ý nghĩa, tầm quan trọng của việc lựa chọn nghề nghiệp tương lai, gợi ý vàđịnh hướng cho học sinh tìm hiểu những thông tin nào là quan trọng và cần thiết cho quátrình chọn nghề, giúp học sinh có được kỹ năng tự đánh giá được năng lực bản thân và điềukiện gia đình trong việc định hướng nghề nghiệp, biết cách tìm kiếm được những thông tinnghề và thông tin cơ sở đào tạo cần thiết cho bản thân trong việc chọn nghề, biết cách địnhhướng và lựa chọn nghề nghiệp cho bản thân Bên cạnh đó, tư vấn hướng nghiệp giúp họcsinh có thái độ chủ động và tự tin trong việc chọn nghề phù hợp, có hứng thú và khuynhhướng chọn nghề đúng đắn Tuy nhiên, tư vấn hướng nghiệp cần phải được hiểu một cáchrộng hơn, là không chỉ tác động và làm thay đổi nhận thức của cá nhân đối với nghề định