Xâm hại tình dục trẻ em là một vấn nạn trong cộng đồng và trường học hiện nay. Những hình thức và hành vi xâm hại tình dục trẻ em ngày càng đa dạng, một trong những hình thức mới và rất đáng lo ngại trong thời đại công nghệ số là vấn đề xâm hại tình dục trẻ em qua mạng. Thay vì những hành vi xâm hại và xâm hại trực tiếp, những thủ phạm xâm hại tình dục trẻ em đã sử dụng các thiết bị công nghệ như máy tính, điện thoại di động để thực hiện mục đích xâm hại tình dục. Với sự phát triển của Internet, cùng với mạng xã hội, trẻ em đã trở thành công dân số từ rất sớm. Việt Nam hiện có khoảng 68 triệu người dùng Internet, trong đó hơn 13 ở độ tuổi 1524. Mỗi ngày, có hơn 720.000 hình ảnh xâm hại trẻ em được đưa lên internet, với nội dung hầu hết là bạo lực, xâm hại tình dục. Theo thống kê của Cục Trẻ em – Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, Cục Cảnh sát hình sự Bộ Công an cho thấy, từ năm 2015 nửa đầu năm 2019, toàn quốc có 8.091 trẻ em bị xâm hại. Trong đó, xâm hại trên mạng được một số nghiên cứu chỉ ra như sau: có gần 36,5% số trẻ trải nghiệm các thông tin, hình ảnh liên quan đến bạo lực; hơn 13% buộc phải tiếp xúc với tài liệu khiêu dâm; gần 16% trẻ gặp hành vi dụ dỗ tình dục qua mạng; trong khi đó, 2% trẻ em nhận được yêu cầu tiết lộ thông tin cá nhân, hình ảnh không mong muốn. Ở Quảng Ninh, theo thống kê của Công an tỉnh Quảng Ninh, từ năm 2019 đến nửa đầu năm 2020, đơn vị đã khởi tố và xử lý hình sự 36 vụ xâm hại tình dục trẻ em, trong đó hiếp dâm 10 vụ, giao cấu với người dưới 16 tuổi 17 vụ, dâm ô 9 vụ. Trong những con số thống kê đó có đến hơn 50% những vụ xâm hại tình dục trẻ em phần lớn đều xuất phát từ những nguy cơ xâm hại tình dục qua mạng. Đặc biệt, theo nghiên cứu của tổ chức UNICEF, trong khoảng thời gian phong tỏa, giãn cách xã hội vì đại dịch Covid 19 thì nguy cơ trẻ em bị xâm hại tình dục trên môi trường mạng lại càng tăng cao. Trường học đóng cửa, các biện pháp cách ly nghiêm ngặt khiến cho ngày càng nhiều gia đình phụ thuộc vào công nghệ và các giải pháp số để duy trì việc học tập của con cái, giải trí và kết nối với thế giới bên ngoài, nhưng không phải trẻ em nào cũng có kiến thức, kỹ năng và nguồn lực cần thiết để bảo vệ bản thân an toàn trên mạng.Xuất phát từ thực tế rất cấp bách trên, chúng em đã này sinh ý tưởng nghiên cứu dự án khoa học kĩ thuật: “Thực trạng nhận thức và cách ứng phó của học sinh THCS đối với xâm hại tình dục trẻ em qua mạng”. Dự án này của chúng em tập trung vào việc nghiên cứu nhận thức của các bạn học sinh về những hành vi xâm hại tình dục trẻ em qua mạng, hiểu rõ thủ đoạn mà các đối tượng hay sử dụng, những nguy cơ và cách ứng phó của học sinh với tình huống bị xâm hại tình dục qua mạng. Từ đó, dự án đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao nhận thức về xâm hại tình dục qua mạng cho học sinh tại các trường học hiện nay.
Trang 1PHẦN I: MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Xâm hại tình dục trẻ em là một vấn nạn trong cộng đồng và trường học hiện nay.Những hình thức và hành vi xâm hại tình dục trẻ em ngày càng đa dạng, một trongnhững hình thức mới và rất đáng lo ngại trong thời đại công nghệ số là vấn đề xâmhại tình dục trẻ em qua mạng Thay vì những hành vi xâm hại và xâm hại trực tiếp,những thủ phạm xâm hại tình dục trẻ em đã sử dụng các thiết bị công nghệ như máytính, điện thoại di động để thực hiện mục đích xâm hại tình dục
Với sự phát triển của Internet, cùng với mạng xã hội, trẻ em đã trở thành công dân
số từ rất sớm Việt Nam hiện có khoảng 68 triệu người dùng Internet, trong đó hơn1/3 ở độ tuổi 15-24 Mỗi ngày, có hơn 720.000 hình ảnh xâm hại trẻ em được đưa lêninternet, với nội dung hầu hết là bạo lực, xâm hại tình dục
Theo thống kê của Cục Trẻ em – Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, Cục Cảnhsát hình sự - Bộ Công an cho thấy, từ năm 2015- nửa đầu năm 2019, toàn quốc có8.091 trẻ em bị xâm hại Trong đó, xâm hại trên mạng được một số nghiên cứu chỉ ranhư sau: có gần 36,5% số trẻ trải nghiệm các thông tin, hình ảnh liên quan đến bạolực; hơn 13% buộc phải tiếp xúc với tài liệu khiêu dâm; gần 16% trẻ gặp hành vi dụ
dỗ tình dục qua mạng; trong khi đó, 2% trẻ em nhận được yêu cầu tiết lộ thông tin cánhân, hình ảnh không mong muốn
Ở Quảng Ninh, theo thống kê của Công an tỉnh Quảng Ninh, từ năm 2019 đến nửađầu năm 2020, đơn vị đã khởi tố và xử lý hình sự 36 vụ xâm hại tình dục trẻ em,trong đó hiếp dâm 10 vụ, giao cấu với người dưới 16 tuổi 17 vụ, dâm ô 9 vụ Trongnhững con số thống kê đó có đến hơn 50% những vụ xâm hại tình dục trẻ em phầnlớn đều xuất phát từ những nguy cơ xâm hại tình dục qua mạng
Đặc biệt, theo nghiên cứu của tổ chức UNICEF, trong khoảng thời gian phong tỏa,giãn cách xã hội vì đại dịch Covid - 19 thì nguy cơ trẻ em bị xâm hại tình dục trênmôi trường mạng lại càng tăng cao Trường học đóng cửa, các biện pháp cách lynghiêm ngặt khiến cho ngày càng nhiều gia đình phụ thuộc vào công nghệ và các giảipháp số để duy trì việc học tập của con cái, giải trí và kết nối với thế giới bên ngoài,nhưng không phải trẻ em nào cũng có kiến thức, kỹ năng và nguồn lực cần thiết đểbảo vệ bản thân an toàn trên mạng
Xuất phát từ thực tế rất cấp bách trên, chúng em đã này sinh ý tưởng nghiên cứu
dự án khoa học kĩ thuật: “Thực trạng nhận thức và cách ứng phó của học sinh THCS đối với xâm hại tình dục trẻ em qua mạng” Dự án này của chúng em tập
trung vào việc nghiên cứu nhận thức của các bạn học sinh về những hành vi xâm hạitình dục trẻ em qua mạng, hiểu rõ thủ đoạn mà các đối tượng hay sử dụng, nhữngnguy cơ và cách ứng phó của học sinh với tình huống bị xâm hại tình dục qua mạng
Từ đó, dự án đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao nhận thức về xâm hại tình dụcqua mạng cho học sinh tại các trường học hiện nay
2 Mục đích nghiên cứu:
Thứ nhất, khảo sát được thực trạng về nhận thức về những hành vi xâm hại tìnhdục trẻ em qua mạng, nguy cơ và cách ứng phó của học sinh THCS với tình huống bịxâm hại tình dục qua mạng
Thứ hai, đưa ra được những giải pháp giúp các bạn học sinh nâng cao nhận thức, kĩnăng, hành vi cách ứng phó của mình đối với xâm hại tình dục trẻ em qua mạng
1
Trang 2Qua dự án, chúng em muốn trang bị cho các bạn học sinh những nhận thức đúngđắn về hành vi xâm hại tình dục qua mạng Các bạn học sinh có thêm những kĩ năngứng phó đúng đắn nếu trong thực tế các bạn gặp phải những tình huống bị xâm hạitình dục qua mạng
3 Câu hỏi nghiên cứu:
? Xâm hại tình dục trẻ em qua mạng là gì?
? Đặc điểm của xâm hại tình dục trẻ em qua mạng?
? Những nguy cơ xâm hại tình dục trẻ em qua mạng là gì?
? Các ứng phó với xâm hại tình dục trẻ em qua mạng?
? Thực trạng nhận thức của các bạn học sinh THCS đối với hành vi, nguy cơ và cácứng phó với xâm hại tình dục trẻ em qua mạng?
? Làm thế nào để nâng cao nhận thức của các bạn học sinh THCS về về nhữnghành vi xâm hại tình dục trẻ em qua mạng, nguy cơ và cách ứng phó của học sinhTHCS với tình huống bị xâm hại tình dục trẻ em qua mạng
4 Đối tượng – Phạm vi nghiên cứu:
a Đối tượng nghiên cứu
6 Phương pháp nghiên cứu
-Phương pháp thu thập, nghiên cứu tài liệu
-Phương pháp điều tra khảo sát , thu thập số liệu
-Phương pháp xử lí và phân tích tài liệu, số liệu, thông tin
7 Quy trình nghiên cứu
Trang 38 Kế hoạch nghiên cứu
a, Giai đoạn chuẩn bị: Từ tháng 4/2020 đến 6/2020
- Chọn đề tài, xác định đối tượng, nhiệm vụ và mục đích nghiên cứu
- Xây dựng đề cương nghiên cứu
- Lập kế hoạch sơ bộ cho công tác nghiên cứu
- Tiến hành thử một số công việc (ví dụ: điều tra thăm dò, phỏng vấn, tham quantrải nghiệm )
b Giai đoạn thực hiện nghiên cứu: Từ tháng 6/2020 đến 8/2020
- Tìm hiểu thực tế địa phương và nêu rõ thực trạng của vấn đề tài nghiên cứu
- Thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu đã được đặt ra trong kế hoạch:
- Sưu tầm tài liệu liên quan đến đề tài
- Tổ chức thu thập tư liệu (qua điều tra, sưu tầm, đi thực tế )
c Hoàn thiện công việc và hoàn thành kế hoạch nghiên cứu: Từ tháng 8/2020 đến 9/2020
- Tiến hành tập hợp, xử lý các kết quả nghiên cứu
- Lập dàn bài - cấu trúc của báo cáo kết quả nghiên cứu
d Giai đoạn viết dự án: Từ tháng 9/2020 đến 10/2020
- Viết dự án
- Viết báo cáo tóm tắt của dự án
e Giai đoạn trình bày dự án: Tháng 10/2020
- Thực nghiệm các giải pháp
- Khảo sát, đánh giá hiệu quả của việc thực hiện giải pháp
f Giai đoạn trình bày dự án: Tháng 11/2020
- Tiến hành trình bày trong hội thi, giới thiệu dự án trước ban giám khảo
PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
1 Xâm hại tình dục trẻ em qua mạng
a Xâm hại tình dục trẻ em qua mạng là gì?
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) định nghĩa: Xâm hại tình dục trẻ em bao gồm mọihình thức ngược đãi về thể chất và tinh thần, xâm hại tình dục, xao nhãng, bóc lột,gây ra những thương tổn về sức khỏe, tính mạng, khả năng phát triển hay phẩm giábằng cách lợi dụng chức danh, lòng tin hoặc quyền hạn Điều 4, Luật Trẻ Em 2016khẳng định: “Xâm hại tình dục trẻ em là việc dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, épbuộc, lôi kéo, dụ dỗ trẻ em tham gia vào các hành vi liên quan đến tình dục, bao gồmhiếp dâm, cưỡng dâm, giao cấu, dâm ô với trẻ em và sử dụng trẻ em vào mục đíchmại dâm, khiêu dâm dưới mọi hình thức”
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng định nghĩa: “Xâm hại tình dục trẻ em quamạng (trực tuyến) là một hình thức xâm hại trẻ em tinh vi do tính chất ảo, xa cách và
ẩn danh của nó Những hành vi xâm hại qua mạng thường không xảy ra trực diện, vàkhông có tiếp xúc vật lí Tuy nhiên, sau đó nó lại có thể dẫn đến những hành vi xâm
3
Trang 4hại trực tiếp như cưỡng bức tình dục, xâm hại tình dục trẻ em và để lại những hậu quảtiêu cực đến trẻ”.
b Một số đặc điểm cơ bản của xâm hại tình dục trẻ em qua mạng
- Xâm hại tình dục trẻ em qua mạng là xâm hại tình dục
- Kẻ xâm hại tình dục qua mạng sử dụng mạng Internet thông qua bất kì loại mạng
xã hội, trò chơi điện tử, điện thoại trực tuyến, các ứng dụng kết nối Internet, làm công
cụ xâm hại tình dục qua mạng
- Xâm hại tình dục qua mạng có thể là hành vi xâm hại chỉ xảy ra trực tuyến hoặc
có thể diễn ra trong thế giới thật (kẻ xâm tình dục qua mạng đã xâm hại tình dục nạnnhân trong thế giới thật sau đó ép buộc nạn nhân tiếp tục tham gia các hoạt động tìnhdục qua mạng hoặc kẻ xâm hại tình dục qua mạng sau khi lôi kéo nạn nhân tham giahoạt động tình dục trực tuyến, tiếp tục ép buộc nạn nhân thực hiện các hoạt động tìnhdục ngoài mạng)
c Hậu quả của xâm hại tình dục trẻ em qua mạng
Những hậu quả của xâm hại tình dục trẻ em qua mạng như làm ảnh hưởng đếnnhân phẩm, cảm xúc của trẻ, từ đó gây ra những khó khăn trong sự phát triển về sau;tác động xấu đến sự phát triển về thể chất, nhận thức và tâm lí của trẻ
“Nỗi ám ảnh sau khi bị quấy rối tình dục đã trở thành vết thương tiềm thức rất khó
có thể chữa lành Các sang chấn tâm lý thường gặp phải khi bản thân bị hành hạ hoặc
bị xâm hại tình dục Những hình ảnh đó được tiếp nhận đầy đủ trong đầu người bịlạm dụng hoặc người chứng kiến dẫn đến những trải nghiệm cảm xúc kinh sợ gắn sâuhết vào tâm trí người bị hại Sau khi chuyện đó xảy ra, người bệnh hay xuất hiện cáchồi ức, hình ảnh, cảm giác hay gặp lại, kể cả lúc bệnh nhân đang thức hay trong giấc
mơ, những hình ảnh đó đều có thể xuất hiện trong đầu trở lại”
Theo Tiến sỹ Dương Minh Tâm – Trưởng phòng Điều trị các rối loạn liên quan stress, Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai).
d Những hành vi xâm hại tình dục trẻ em qua mạng
- Rủ rê xem phim, clip có nội dung người lớn không dành cho trẻ em
- Rủ rê, dụ dỗ, ép buộc trẻ chia sẻ hình ảnh nhạy cảm của trẻ và gửi những hìnhảnh đó cho trẻ
- Rủ rê, dụ dỗ, ép buộc trẻ nói chuyện về chủ đề tình dục
- Rủ rê, dụ dỗ, ép buộc trẻ gặp mặt ngoài đời thật sau khi nói chuyện trên mạng
- Nhắn tin trên mạng xã hội với những nội dung về tình dục
- Gửi những trang web đen, trang web người lớn cho trẻ
e Những thủ đoạn của những kẻ xâm hại tình dục trẻ em qua mạng.
- Làm quen và hình thành tình bạn với trẻ em
- Tạo sự tin cậy bằng cách bày tỏ sự quan tâm, yêu mến: những kẻ xâm hại tìnhdục qua mạng có rất nhiều thủ đoạn để lấy được sự tin cậy của nạn nhân, thường tỏ rarất tử tế, có học thức, chu đáo, từng trải, cảm thông với trẻ
-Thu thập thông tin cá nhân riêng tư của trẻ em: để có thể dễ dàng tiếp cận, nắmbắt được tâm lí, điểm yếu của trẻ
- Hình thành mối quan hệ bạn thân duy nhất với trẻ em: nắm bắt được những điểmyếu của trẻ, với sự trải đời của mình, kẻ lừa đảo sẽ khiến trẻ trở nên tin tin tưởng, phụthuộc vào mình, coi mình là người bạn tâm giao để chia sẻ những điều thầm kín nhấttrong cuộc sống
Trang 5- Hướng cuộc nói chuyện trên mạng về chủ đề tình dục: sau khi đã trở nên thânthiết với trẻ, kẻ lừa đảo hướng chủ đề những cuộc nói chuyện với trẻ từ cuộc sốnghằng ngày, học hành, gia đình sang những vấn đề liên quan đến tình dục, ví dụ nhưgiới thiệu cho trẻ những trang web đen, những hình ảnh có tính chất khiêu dâm hoặcgợi nên sự tò mò ở trẻ về những vấn đề liên quan đến tình dục.
- Cho trẻ em xem những hình ảnh trẻ em bị xâm hại tình dục để các em coi điều đó
là bình thường rồi dụ dỗ trẻ em tham gia vào một số hoạt động tình dục qua mạng ví
dụ như chat sex
- Dụ dỗ trẻ em gặp mặt trực tiếp để xâm hại tình dục: đây là tình huống rất dễ bắtgặp trong thực tế và thường là mục đích cuối cùng của kẻ xâm hại tình dục qua mạng
f Sự khác biệt giữa xâm hại tình dục qua mạng và ngoài đời
Thái độ của người trong cuộc và người ngoài cuộc: Mọi người thường đánh giá
tính nghiêm trọng của xâm hại tình dục ngoài đời cao hơn so với xâm hại tình dụcqua mạng Trong một số trường hợp, xâm hại tình dục qua mạng không được ngườingoài cuộc đánh giá là hành vi xâm hại Mặc dù biểu hiện và hậu quả của xâm hạitình dục qua mạng cũng vô cùng nghiêm trọng
Khả năng phát hiện, sự tinh vi, khó phát hiện: Những bằng chứng phạm tội trên
mạng dễ dàng thủ tiêu và khó bị tìm ra, gây khó khăn trong việc điều tra cho cơ quanchức năng nhờ chức năng ẩn danh trên Internet và việc tội phạm không trực tiếp ramặt thực hiện các hành vi đồi bại của mình
Chế tài, sự răn đe của cơ quan có thẩm quyền và xã hội: Việc chưa có các chế tài
xử phạt rõ ràng đối với hành vi xâm hại và xâm hại tình dục qua mạng khiến tội phạmtrở nên lộng hành hơn so với các sự việc ngoài đời thực Các dòng tin nhắn xâm hạitình dục qua mạng dễ dàng bị đánh tráo khái niệm, trở thành những lời hỏi thăm bìnhthường của những người bạn quen biết nhau nhờ mạng xã hội
g Nguyên nhân dẫn đến xâm hại tình dục trẻ em qua mạng.
Thứ nhất, xuất phát từ sự thiếu hiểu biết lệch lạc về tình dục và sự thiếu kiểm soát
hành vi của người có hành vi xâm hại tình dục Ở Việt Nam có không ít quan niệmcho rằng chỉ khi nào trẻ bị tác động trực tiếp vào cơ thể thì mới là xâm hại tình dục.Chính quan điểm sai trái đó khiến cho một số đối tượng nghĩ rằng việc trêu đùa, bìnhphẩm, dụ dỗ, phô bày vùng nhạy cảm của cơ thể… trên không gian mạng là điều bìnhthường mà không ý thức được rằng các nạn nhân của những “trò đùa” đã, đang và sẽphải chịu đựng những tổn thương kéo dài suốt cả cuộc đời
Thứ hai, xuất phát từ sự thiếu hiểu biết của chính nạn nhân là trẻ em Ở Việt Nam,
dạy cho trẻ về giới tính và tình dục vẫn là một vấn đề nhạy cảm, xã hội không đầu tưđúng mức và các bậc huynh lại luôn né tránh khi vô tình gặp phải vấn đề này Hậuquả là, nhiều thế hệ trẻ em lớn lên nhưng thiếu đi những kiến thức cần có để tự bảo
vệ mình, biết nhận diện những tình huống mà bản thân mình có thể bị xâm hại
Thứ ba, xuất phát từ sự hời hợt của cộng đồng Sự im lặng của người tốt chính là
tiếp tay cho ứng xử vô nhân đạo của kẻ xấu Những hình ảnh, video, bình luận có nộidung xâm hại tình dục trẻ em vẫn cứ tồn tại mà không hề gặp bất kỳ động thái cứngrắn nào Hơn nữa, cần phải chỉ ra một sự thật rằng chúng ta vẫn còn thiếu những cơchế bảo vệ trẻ em trên không gian mạng, ví dụ như quy định pháp luật ban hành bởi
cơ quan nhà nước, các quy định khác của tổ chức phi chính phủ, … Việc thiếu những
5
Trang 6cơ chế này khiến cho các hành vi xâm hại trên khó bị nhận diện cũng như bị xử lí mộtcách triệt để.
Thứ tư, xuất phát từ sự phát triển của công nghệ thông tin Bản thân công nghệ
thông tin không có lỗi, nhưng cơ chế mà nó được xây dựng cho tới hiện nay không hềbảo đảm an toàn cho người sử dụng Mạng xã hội Facebook, Youtube,… vốn đãkhông thể kiểm soát được nội dung người dùng đăng lên, những ứng dụng nhưTinder, Zalo trở thành công cụ quá dễ dàng để gạ gẫm thanh thiếu niên, ứng dụngZoom – nền tảng học trực tuyến phổ biến hiện nay đang dính phải bê bối lỗ hổng bảomật…
h Các kỹ năng phòng tránh và ứng phó với xâm hại tình dục qua mạng
Hành vi ứng phó là cách mà cá nhân thể hiện sự tương tác của mình với hoàn cảnhtương ứng với logic của riêng họ, với ý nghĩa trong cuộc sống của con người và vớinhững khả năng tâm lí của họ” Từ đó, có thể hiểu về ứng phó với nguy cơ bị xâm hạihoặc hành vi xâm hại tình dục qua mạng …là sự tương tác, đối mặt, giải quyết vấn đềcủa nạn nhân khi bị thủ phạm xâm hại tình dục có hành vi dụ dỗ, lôi kéo, ép buộc, đedọa… để thực hiện hành vi xâm hại tình dục gián tiếp hoặc trực tiếp thông qua cáctiện ích và ứng dụng trên internet hướng tới việc làm tổn thương, thân thể, tinh thần,tâm lí của họ một cách có chủ ý, lặp đi lặp lại
Một số kĩ năng cơ bản như sau:
Lời khuyên cho việc xử lý bất cứ điều gì khiến bạn không vui, lo lắng, hoang mangtrên không gian mạng là hãy nói với người lớn mà bạn tin tưởng
Khi bắt gặp bất kì nội dung quấy rối người khác, khiêu dâm, bạo lực, bạn cần tậndụng chức năng report (báo cáo) trên những trang web, phần mềm đó
Bạn cần phải báo cáo với cơ quan công quyền nếu ai đó chỉ quen biết qua mạngđưa ra một trong những yêu cầu: gặp mặt họ, muốn hình ảnh, video từ bạn, muốn cóthông tin cá nhân của bạn
2 Khảo sát thực trạng nhận thức và cách ứng phó của học sinh THCS đối với xâm hại tình dục trẻ em qua mạng
2.1 Tổ chức khảo sát
a Mục đích khảo sát
Chúng em tiến hành khảo sát nhằm thu thập các số liệu thực tế và khách quan thựctrạng về nhận thức của học sinh THCS thành phố Uông Bí về những hành vi xâm hạitình dục qua mạng; những nguy cơ và cách ứng phó của các bạn học sinh khi gặp cáctình huống xâm hại tình dục qua mạng
b Nội dung khảo sát
Nhóm chúng em tiến hành thực hiện khảo sát bằng phiếu điều tra 300 bạn học sinhtrường THCS Lý Tự Trọng, THCS Phương Nam, THCS Trưng Vương – Uông Bí.Theo đó, chúng em chia các câu hỏi thành 3 nội dung chính:
- Nhận thức của học sinh về hành vi xâm hại tình dục trẻ em qua mạng
- Nhận thức của học sinh về nguy cơ xâm hại tình dục trẻ em qua mạng
- Nhận thức của học sinh về cách ứng phó với xâm hại tình dục qua mạng
c Các bước để tiến hành khảo sát:
Thiết kế công cụ khảo sát
Thực hiện điều tra, phỏng vấn
Tổng hợp kết quả khảo sát
Trang 7Phân tích xử lí số liệu
d Phương pháp xử lí số liệu
Sử dụng các công thức toán học
*Tính phần trăm % =
Trong đó: m là số khách thể trả lời, là tổng số khách thể được nghiên cứu
Ý nghĩa của từng giá trị trung bình đối với thang đo khoảng (Interval Scale)
Giá trị khoảng cách = (Maximum - Minimum) /n = (5 -1) / 5 = 0.8
Giá trị trung bình được tính bằng cách:
[(Số người chọn “Nguy cơ rất cao” x 1) + (Số người chọn “Nguy cơ cao” x 2) +(Số người chọn “Bình thường” x 3) + (Số người chọn “Ít nguy cơ” x 4) + (Số ngườichọn “Không có nguy cơ” x 5)] / Tổng số người bình chọn = Điểm trung bình
Ý nghĩa của giá trị trung bình: Điểm trung bình nằm trong các khoảng tương ứngvới ý nghĩa về nhận thức như sau như sau:
a Thời gian, mục đích sử dụng Internet của các bạn học sinh THCS
Qua kết quả xử lí số liệu của chúng em, cho thấy 100% các bạn có sử dụng Internethàng ngày trong đó 31,3% sử dụng dưới 1 giờ/ngày; 42,7% số bạn được hỏi là sửsụng Internet từ 1-3 giờ/ngày và 26% số bạn còn lại sử dụng mạng hơn 3 giờ/ngày Mục đích sử dụng Internet của các bạn sau khi khảo sát cho thấy 100% các bạn sửdụng Internet để truy cập mạng xã hội (fb, zalo, youtube…), chơi game, nghe nhạc,xem phim
Như vậy qua nghiên cứu cho thấy tỉ lệ, thời gian sử dụng Internet của các bạn họcsinh THCS là rất nhiều Mục đích sử dụng chủ yếu là để giải trí, vào mạng xã hội Điều này cho thấy nguy cơ các bạn bị xâm hại tình dục qua mạng là rất lớn
b Nhận thức của học sinh về hành vi xâm hại tình dục trẻ em qua mạng
Tìm hiểu nhận thức của học sinh về những hành vi xâm hại tình dục trẻ em quamạng, kết quả như sau:
đúng
Không biết
Rủ rê xem phim, clip có nội dung người lớn không dành cho trẻ em 85% 3% 12%
Rủ rê, dụ dỗ, ép buộc trẻ chia sẻ hình ảnh nhạy cảm của trẻ và gửi
Rủ rê, dụ dỗ, ép buộc trẻ nói chuyện về chủ đề tình dục 68% 14% 18%
Rủ rê, dụ dỗ, ép buộc trẻ gặp mặt ngoài đời thật sau khi nói chuyện
Trang 8Khảo sát nhận thức của học sinh về những hành vi trên cho thấy, phần lớn học sinh
đã nhận thấy rằng những hành vi trên đều là xâm hại tình dục trẻ em qua mạng, vớicác tỉ lệ tương ứng từ 43% đến 89% ý kiến lựa chọn là đúng Tuy nhiên, cũng có khánhiều học sinh lại không cho rằng các hành vi đó là hành vi xâm hại, cụ thể như có31% học sinh không nhận thức được hành “Rủ rê, dụ dỗ, ép buộc trẻ gặp mặt ngoàiđời thật sau khi nói chuyện trên mạng” là xâm hại và cũng có đến 26% học sinhkhông biết Tương tự có 17% học sinh nói rằng “Rủ rê, dụ dỗ, ép buộc trẻ chia sẻhình ảnh nhạy cảm của trẻ và gửi những hình ảnh đó cho trẻ” không phải là xâm hại,hoặc 11% học sinh không biết là hành vi xâm hại hay không Tương tự các tỉ lệ 12%,13%, 18% học sinh không cho rằng các hành vi “Rủ rê xem phim, clip có nội dungkhông dành cho trẻ em”, “Nhắn tin trên mạng xã hội với những nội dung về tình dục”hoặc “Rủ rê, dụ dỗ, ép buộc trẻ nói chuyện về chủ đề tình dục” là xâm hại tình dục.Như vậy, việc nhận thức chưa hoàn toàn đúng đắn những hành vi xâm hại tình dục trẻ
em qua mạng của các bạn học sinh là rất đáng lo ngại, điều này sẽ dẫn đến nguy cơhọc sinh bị xâm hại tình dục Do vậy, nâng cao nhận thức cho học sinh về xâm hạitình dục trẻ em và xâm hại tình dục trẻ em qua mạng là rất cần thiết và cấp bách
c Nhận thức của học sinh về nguy cơ xâm hại tình dục trẻ em qua mạng
Để tìm hiểu nhận thức của học sinh về những nguy cơ có thể bị xâm hại tình dụcqua mạng, tác giả đã đưa ra những tình huống thực tế nếu học sinh tham gia, sử dụng
sẽ có nguy cơ bị xâm hại tình dục qua mạng, với các mức độ nguy cơ từ không cónguy cơ đến nguy cơ rất cao, kết quả như sau:
TB
Nguy cơ rất cao Nguy cơ cao thường Bình Ít nguy cơ Không có nguy cơ
Sử dụng công cụ chat, gửi tin
Tham gia các trò chơi game
Bảng 2 Nhận thức của học sinh THCS về những nguy cơ dẫn đến học sinh bị xâm hại tình dục qua mạng
Kết quả Bảng 2 cho thấy: học sinh nhận thức về những nguy cơ dẫn đến bị xâm hạitình dục qua mạng là thấp Các bạn đều cho rằng những hành vi trên đều có mứcnguy cơ “bình thường”, thậm chí là “ít nguy cơ” Hành vi được cho là có nguy cơ caonhất là “sử dụng công cụ webcam (chat bằng hình ảnh)” (ĐTB = 3,52- mức độ nhậnthức trung bình), tiếp đến là hành vi “Sử dụng mạng xã hội để kết bạn với nhữngngười không quen biết”(ĐTB = 3,26 - mức độ nhận thức trung bình) Thấp nhất làhành vi “Tham gia các trò chơi game trực tuyến” với ĐTB = 2,49 (mức độ nhận thứckém) Đáng lưu ý là có đến hơn 56,3% ý kiến của học sinh cho rằng việc “Tham giacác trò chơi game trực tuyến” không có nguy cơ hoặc nguy cơ thấp bị xâm hại tìnhdục qua mạng Tương tự, cũng có đến 42% học sinh cho rằng việc gặp gỡ với người
Trang 9khác (người lạ) qua mạng xã hội không có nguy cơ hoặc ít nguy cơ bị xâm hại tìnhdục qua mạng (ĐTB:2,97 – Nhận thức trung bình)
Kết quả nhận thức những nguy cơ về xâm hại tình dục qua mạng của học sinh làrất hạn chế, hầu hết các em chưa thấy được những nguy cơ tiềm ẩn của việc sử dụngmạng xã hội, các công cụ, thiết bị điện tử kết nối mạng có thể dẫn đến bị xâm hại tìnhdục trẻ em
d Nhận thức của học sinh về cách ứng phó với xâm hại tình dục qua mạng
Tìm hiểu về nhận thức của học sinh về kĩ năng ứng phó khi có nguy cơ bị xâm hại
tình dục qua mạng và những nguồn lực hỗ trợ, nghiên cứu đã đưa ra tình huống “Nếu
bị bạn bè/ người lớn/ người lạ/ người thân gửi những hình ảnh khiêu dâm và rủ
rê em thực hiện như trong hình ảnh, clip thì em sẽ làm gì?” với các phương án đặt
ra cho học sinh lựa chọn
Kết quả thu nhận được như sau:
Qua tình huống trên cho thấy, học sinh đã biết cách ứng phó khi gặp những tìnhhuống có nguy cơ bị xâm hại tình dục qua mạng Các bạn đã có những ứng phó tíchcực như: biết tỏ thái độ “kiên quyết nói không với những lời đề nghị đó” với 39% họcsinh lựa chọn, đây là thái độ đúng đắn của học sinh Đồng thời các bạn học sinh cũng
đã nhận thức được những nguồn lực có thể hỗ trợ cho các bạn như “nói chuyện vàtìm kiếm sự trợ giúp từ người thân trong gia đình mà mình tin tưởng” (34% học sinhlựa chọn, 26% học sinh chọn sẽ “nói chuyện và tìm sự trợ giúp từ thầy cô hoặc 32%học sinh đã biết đến đường dây 111 – Tổng đài bảo vệ trẻ em quốc gia và sẽ gọi đếntổng đài Tuy nhiên, vẫn còn khá nhiều học sinh lựa chọn cách ứng phó chưa thựcđúng đắn Có đên 58% các bạn học sinh sẽ nói chuyện và nhờ sự giúp đỡ từ bạn bè –điều này rất đáng lo ngại vì bạn bè cũng những bạn có nguy cơ bị xâm hại tình dụcqua mạng cũng chưa chắc đã có những kiến thức, những lời khuyên hợp lí cho cácbạn trong những tình huống đó 37% ý kiến của học sinh nói rằng “Bản thân tự giảiquyết”, đáng nghiêm trọng hơn là 18 học sinh cho rằng “Không cần nói với ai vìchẳng có gì nghiêm trọng” nên không chia sẻ với ai, đây là nguyên nhân dẫn đếnnguy cơ cao các bạn sẽ bị những đối tượng xâm hại tình dục Tương tự, có 13% và
9
Trang 1016% học sinh sẽ cảm thấy xấu hổ “Không nói với ai vì xấu hổ” hoặc “Không biếtphải làm gì” Kết quả khảo sát cho thấy được nhận thức và kĩ năng ứng phó của họcsinh khi bị xâm hại tình dục còn ở mức trung bình, các bạn cần được nâng cao nhậnthức và trang bị kĩ năng ứng phó với xâm hại tình dục, trong đó có xâm hại tình dụcqua mạng.
3 Thực trạng về nhận thức của học sinh THCS thành phố Uông Bí về hành vi xâm hại tình dục qua mạng và cách ứng phó.
Những kết quả nghiên cứu được trình bày cho thấy, đa số học sinh được hỏi đãnhận định được đúng các hành vi xâm hại tình dục trẻ em qua mạng, như: 85% họcsinh đã lựa chọn “Ai đó gửi những trang web đen, người lớn cho trẻ” là xâm hại tìnhdục, với hành vi “Rủ rê, dụ dỗ, ép buộc trẻ gặp mặt ngoài đời thật sau khi nói chuyệntrên mạng” thì số nhận định đúng là 43% học sinh (lựa chọn đúng thấp nhất) Điềunày cho thấy vẫn còn những học sinh còn chưa biết hoặc không cho rằng các hành viđược đưa ra là xâm hại tình dục qua mạng Về nguy cơ bị xâm hại, Hành vi được cho
là có nguy cơ cao nhất là “sử dụng công cụ webcam (chat bằng hình ảnh)” với ĐTB =3,52; “Sử dụng công cụ chat, gửi tin nhắn qua mạng”, ĐTB = 3,08 đều là những hành
vi cần phải cảnh giác Qua nghiên cứu, học sinh cũng đã cho biết được thái độ, suynghĩ và hành vi của các bạn khi gặp những tình huống bị xâm hại tình dục qua mạng.Việc học sinh có những cách ứng phó khác nhau, phụ thuộc vào nhận thức của cácbạn về xâm hại tình dục qua mạng Qua đó là cơ sở để chúng em nghiên cứu đưa ra
đề xuất giải pháp nâng cao nhận thức cho các bạn học sinh về xâm hại tình dục quamạng
Có ba mô hình tiếp cận cơ bản trong hoạt động của câu lạc bộ phòng tránh xâm hạitình dục qua mạng: Mô hình phòng ngừa, Mô hình trị liệu, phục hồi, Mô hình pháttriển Cách tiếp cận mô hình của câu lạc bộ của em trong việc nâng cao nhận thức vềxâm hại tình dục qua mạng cho học sinh trung học cơ sở dựa theo mô hình phòngngừa Các hoạt động hướng tới phòng ngừa là trang bị kiến thức, kỹ năng và hướngdẫn giải quyết vấn đề cho các thành viên trong câu lạc bộ Nội dung và hình thức hoạtđộng của mô hình này chủ yếu mang tính chất giáo dục, được thực hiện thông qua
