Sở dĩ nói như vậy là vì ngôn ngữ rađời và tồn tại cùng với sự hình thành và phát triển của xã hội loài người.Ngônngữ là phương tiện giao tiếp cơ bản nhất của các thành viên trong một cộn
Trang 1ĐỀ TÀI MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ CHO TRẺ 3-4 TUỔI
THÔNG QUA MÔN VĂN HỌC
I PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài.
Ngôn ngữ là một hiện tượng xã hội Sở dĩ nói như vậy là vì ngôn ngữ rađời và tồn tại cùng với sự hình thành và phát triển của xã hội loài người.Ngônngữ là phương tiện giao tiếp cơ bản nhất của các thành viên trong một cộngđồng người, đồng thời cũng là phương tiện phát triển tư duy, truyền đạt nhữngtruyền thống văn hoá, lịch sử từ thế hệ này sang thế hệ khác, nó phục vụ chomọi lĩnh vực học tập, lao động đến việc giải trí, vui chơi Có thể nói, trong bất
kỳ lĩnh vực nào, con người cũng đều cần đến ngôn ngữ Nó hoạt động và và pháttriển theo quy luật thừa kế và phát triển cái mới, không bao giờ bị huỷ diệt hoàntoàn Vì vậy với con người, ngay từ khi thơ ấu đặc biệt là lứa tuổi nhà trẻ - mẫugiáo, ngôn ngữ là vấn đề vô cùng quan trọng Hơn thế nữa, ngôn ngữ còn có vaitrò quan trọng trong việc hình thành nhân cách cho trẻ Việc rèn ngôn ngữ chotrẻ ở lứa tuổi nhà trẻ mẫu giáo có thể được tiến hành bằng nhiều hình thức, ởnhững môi trường khác nhau nhưng hiệu quả nhất vẫn là ở nhà trường mầm nonhiện nay
Như chúng ta đã biết, nội dung giáo dục trong bậc học mầm non có 6 hoạt
động, tất cả các hoạt động đều nâng cao nhận thức, nâng cao thể lực, nâng caothẩm mỹ Tất cả đều phát triển nhân cách cho trẻ Trong đó phát triển ngôn ngữ
là một trong những nhiệm vụ hàng đầu của người giáo viên mầm non Đó lànhiệm vụ cần có để phát triển toàn diện cho trẻ Người giáo viên mầm non đượcĐảng, nhà nước và nhân dân giao cho nhiệm vụ cao cả là người “đặt nền móngcho sự nghiệp đào tạo thế hệ tương lai của đất nước”
Do vậy, cùng với sự đổi mới của giáo dục nói chung, giáo dục mầm nonnói riêng nhằm hình thành ở trẻ những năng lực chung, những nền tảng nhâncách ban đầu để trẻ phát triển về 5 mặt: Nhận thức- Thể chất- Ngôn ngữ- Thẩm
Trang 2mỹ- Tình cảm xã hội Rèn ngôn ngữ cho trẻ trong nhà trường mầm non có thểđược tiến hành trong tất cả các khâu của hoạt động giáo dục, nhưng hiệu quảnhất vẫn là qua môn văn học.
Là giáo viên trực tiếp giảng dạy lớp trẻ 3 tuổi, tôi mạnh dạn chọn đề tài
“Rèn ngôn ngữ cho trẻ 3 tuổi thông qua môn văn học ” để đi sâu nghiên cứu vàthực hiện trong năm học này, muốn đóng góp một phần nhỏ bé của mình để tìm
ra những biện pháp cụ thể trong việc rèn ngôn ngữ, giúp trẻ có vốn ngôn ngữphong phú và chính xác trong quá trình giao tiếp
Trẻ mẫu giáo nói chung và trẻ mẫu giáo 3 tuổi mà tôi muốn đề cập nóiriêng, khi đến lớp được hoạt động với rất nhiều môn học Trong đó, hoạt độngvăn học là một trong những hoạt động có trong chương trình học của trẻ Việccho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là dạy trẻ đọc thơ, đọc đồng dao kểchuyện, đóng kịch…tạo cho trẻ được hoạt động nhiều, giúp trẻ cảm thụ tácphẩm văn học ( biết rung động và yêu thích văn học, có nhu cầu tham gia vàocác hoạt động văn học nghệ thuật: đọc thơ, đọc đồng dao kể chuyện diễn cảm
và đóng kịch), có tầm quan trọng và ý nghĩa to lớn trong việc giáo dục toàn diệncho trẻ
Văn học giúp trẻ nhận thức thế giới xung quanh, cảnh đẹp của quê hươngđất nước, hiểu được cuộc sống lao động của mọi người trong xã hội, nhận rađược cái đẹp của cuộc sống mới Đó là lòng yêu nước, yêu lao động, trung thực,nhân ái, biết ơn, đoàn kết…
Văn học còn giúp ta giáo dục thẩm mỹ cho trẻ Những hình tượng nghệthuật trong sáng, những từ ngữ gợi cảm, những bức tranh thiên nhiên đầy mầusắc, những bài thơ có nhịp điệu uyển chuyển…có tác dụng rất lớn đến tâm hồntrẻ, giúp trẻ biết cảm nhận cái đẹp, rung động trước cái đẹp, trân trọng cái đẹp vàmong muốn, khát khao sáng tạo
Văn học góp phần rất lớn trong phát triển ngôn ngữ cho trẻ Thông quagiảng dạy bộ môn văn học, người giáo viên cung cấp vốn từ cho trẻ, giúp trẻdiễn đạt lưu loát, biểu cảm thể hiện nội dung tác phẩm văn học
Trang 3Văn học chính là hoạt động nghệ thuật, nó bao gồm những giai điệu nhẹnhàng tha thiết của lời ru, những câu chuyện dân gian các tác phẩm thơ, truyệnhiện đại… mà ngay từ nhỏ trẻ thơ đã được tiếp xúc và làm quen với văn học qualời thơ tiếng hát, câu chuyện lời ru của mẹ, của cô giáo giúp các em có cảm xúc,hành động thể hiện lời nói thông qua ngôn ngữ một cách đúng đắn, có hiểu biếtdanh lam thắng cảnh đến những công việc của người lớn Vì vậy, văn học làngôn ngữ và công cụ giao tiếp quan trọng của con người Đặc biệt ở trẻ nhỏ nhucầu giao tiếp rất lớn Trẻ luôn cần được người lớn tạo điều kiện được nghe, đượchiểu, được nói nhờ đó mà hình thành nhân cách cho trẻ.
Trẻ em luôn có nhu cầu tìm hiểu thế giới xung quanh, thông qua lời nóicủa con người Qua tác phẩm văn học, trẻ làm quen với sự vật, hiện tượng vàhiểu biết sự vật hiện tượng một cách chính xác hơn Từ đó, phát triển khả năngphân tích, tổng hợp, so sánh, trên cơ sở mà trẻ mở rộng hiểu biết về thế giới.Chính nhờ ngôn ngữ mà trẻ có thể kể lại hoặc miêu tả, góp phần tích cực sángtạo trong hoạt động nhận thức Qua các hoạt động đó, ngôn ngữ văn học đến vớicác em một cách tự nhiên, không gò bó, không mang tính bắt buộc Cũng quavăn học, trẻ em cảm nhận được tình yêu thương của mọi người, đặc biệt lànhững người thân của mình : Qua bài thơ “Làm anh”, trẻ biết làm anh phải biếtchăm sóc em khi “Em khóc”, hay quan tâm em khi “Em ngã”, biết nhường nhịn
“ Chia em phần hơn”…Hay qua bài thơ: “Giữa vòng gió thơm” trẻ biết quantâm tới bà khi bà ốm đó là “Quạt cho bà’ Thông qua chuyện “Qua đường”, trẻbiết cách nhường nhịn, giúp đỡ người thân bạn bè trong xã hộị
Văn học với ngôn ngữ phong phú, giàu hình ảnh, ngữ điệu, giúp các emphát triển ngôn ngữ để giao tiếp tốt hơn trong cuộc sống
2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài.
Nghiên cứu vấn đề “rèn ngôn ngữ cho trẻ 3 tuổi thông qua môn văn học”
ở lớp mẫu giáo 3 tuổi Trường mầm non Hồng Thái Tây nhằm phát triển ngônngữ mạch lạc cho trẻ, giúp trẻ có khả năng nghe, hiểu ngôn ngữ, khả năng trìnhbày có logic, có trình tự, chính xác và có hình ảnh nội dung nhất định Bên cạnh
Trang 4đó, nó còn giúp trẻ tránh nói ngọng, nói lắp và sử dụng từ địa phương Muốnnhư vậy tôi phải tìm ra phương pháp tốt nhất hợp lý nhất, đóng góp cho xã hộinhững chủ nhân văn minh, lịch sự, góp phần gìn giữ sự trong sáng của tiếngViệt.
Để phát triển ngôn ngữ cho trẻ, tôi cần giúp trẻ thực hiện được những yêucầu sau:
- Nói mạch lạc, diễn đạt: Khi giao tiếp trẻ cần có vốn từ nhất định để khidiễn đạt một sự vật hiện tượng nào đó một cách lưu loát, không ê, a, ậm ừ…
Ví dụ: khi trẻ kể một câu chuyện theo tranh, trẻ biết kết nối từng bứctranh với nội dung truyện
- Biết lựa chọn từ: Khi đàm thoại với mọi người, trẻ biết lựa chọn từ ngữsao cho phù hợp với vội dung đàm thoại
Ví dụ: Những từ chỉ mức độ: Đi, chạy; lật đật, lon ton, lom khom…
- Không nói ngọng, nói lắp: Khi ngôn ngữ của trẻ bị ảnh hưởng bởi từ địaphượng dẫn đến “ông trời- ông giời” hay ngọng giữa vần “l-n”, “s-x”, “ ch-tr”
Khi trẻ có hiện tượng nói lắp là hiện tượng túng từ ở trẻ., nếu kéo dài hiệntượng này sẽ dẫn đến thói quen không tốt ở trẻ sau này, cháu nói lắp sẽ ngạigiao tiếp, rụt rè
Từ những mục đích nói trên tôi đã xây dựng đề tài “Rèn ngôn ngữ cho trẻ
3 tuổi” thông qua môn văn học, giúp trẻ biết nghe- hiểu- trả lời đúng trọng tâmcâu hỏi của người lớn Biểt trò chuyện với những người xung quanh, biết kể lại
tác phẩm văn học có trình tự, diễn cảm, không nói ngọng, nói lắp.
3 Đối tượng nghiên cứu.
Đề tài được áp dụng tại lớp mẫu giáo 3-4 tuổi C2 trường mầm non HồngThái Tây – xã Hồng Thái Tây – Đông Triều – Quảng Ninh
4 Giới hạn phạm vi nghiên cứu.
Phạm vi nghiên cứu: “ Rèn ngôn ngữ cho trẻ 3-4 tuổi thông qua môn
văn học ở trường mầm non Hồng Thái Tây”.
Phạm vi thời gian: Từ tháng 9 năm 2017 đến tháng 12 năm 2018
Trang 55 Phương pháp nghiên cứu.
Đề tài này tôi sử dung các phương pháp sau:
- Phương pháp điều tra
- Phương pháp trao đổi
Là cô giáo trực tiếp đứng lớp, tôi cần phải khắc phục mọi nhược điểm chocác cháu Trong đó rèn ngôn ngữ là một nhiệm vụ quan trọng trong trường mầmnon nói chung và lớp mẫu giáo 3 tuổi C2 trường mầm non Hồng Thái Tây do tôiphụ trách nói riêng
Trong cuộc sống chúng ta đều phải sử dụng ngôn ngữ để nhận thức thếgiới, giao tiếp với mọi người và tư duy Phát triển ngôn ngữ là phát triển các kĩnăng nghe, nói đọc và viết
Ngôn ngữ là phương tiện chủ yếu trong hoạt động giao tiếp hàng ngàygiữa con người với nhau.Thông qua ngôn ngữ mà người nói muốn truyền đạtđến người nghe lượng thông tin truyền tải,để qua đó người nghe có cách ứng xửmột cách hợp lý.Văn học chính là công cụ quan trọng không thể thiếu trong quátrình rèn ngôn ngữ cho trẻ từ lúc nhỏ, cho đến giai đoạn 3 tuổi thì lượng ngônngữ đã nhiều hơn
Trong khi đó nếu ngôn ngữ của các cháu bị hạn chế, cháu sẽ khó bộc lộtình cảm của mình Khi tình cảm không được bộc lộ, dẫn đến cháu sống thu
Trang 6mình, ngại giao tiếp với bạn và những người xung quanh, ngại hoạt động với đồvật hay trong các hoạt động khác Có cháu đã phản ứng với điều này bằng cáchrất hay khóc.
Chính vì vậy tôi rất chú trọng đến việc “Rèn ngôn ngữ cho trẻ 3-4 Tuổi”,
để ngôn ngữ của trẻ dần hoàn thiện hơn
Lớp tôi phụ trách có 30 cháu độ tuổi 3-4 tuổi Trong công tác giảng dạycủa mình, tôi đã gặp không ít những trường hợp trẻ em bị hạn chế về ngôn ngữ:nói lắp, nói ngọng, phát âm sai…
Khi ngôn ngữ của trẻ còn hạn chế, cách diễn đạt của trẻ sẽ không lưu loát,trẻ sẽ không bộc lộ với cô giáo những vướng mắc trong các hoạt động
Trong hoạt động trò chuyện về chủ điểm: Ngày 8/3 tôi đã tiến hành như sau:
+ Cô hỏi: Các con sẽ chúc bà, mẹ, cô của mình những lời chúc gì nhânngày 8/3
Phần lớn các cháu tỏ ra lúng túng, còn ngại ngùng không xung phong phátbiểu Hay nếu có trả lời thì câu trả lời còn thiếu chủ ngữ-vị ngữ, hay nói cònngọng.Chính vì vậy, trong mọi hoạt động muốn trẻ lĩnh hội được những kiếnthức, kỹ năng truyền thụ, điều cần quan tâm là việc rèn ngôn ngữ cho trẻ
Trước những khuyết điểm này của trẻ, với cương vị là người giáo viênđứng lớp, tôi rất băn khoăn, làm thế nào để phát triển ngôn ngữ cho các cháu?Tôi đã tìm cho mình một trong những biện pháp để rèn và nâng cao ngôn ngữcho trẻ 4 tuổi ở Trường mầm non Hồng Thái Tây, thông qua môn văn học
Qua thời gian công tác tại trường Mầm non Hồng Thái Tây,tôi thấy vấn
đề rèn ngôn ngữ cho trẻ được nhà trường tiến hành như sau:
Trang 7Nhà trường rất quan tâm đến việc rèn ngôn ngữ cho trẻ Đặc biệt là trongtrường đã có những năm thực hiện “Chuyên đề môn văn học” thì vấn đề đó càngđược chú trọng hơn Những bài thơ, truyện… trong chương trình đều là nhữngtác phẩm dùng để rèn ngôn ngữ cho trẻ Ngoài ra, nhà trường còn chọn lọc sưutầm những bài thơ , ca dao, hò vè…có nội dung trong sáng, tình tiết hay để đưavào chương trình giảng dạy
Nhà trường đã tổ chức những cuộc thi về văn học- chữ viết vào nhữngdịp cuối năm giúp cho cô trò có nhiều kinh nghiệm hơn trong cách diễn đạt câu
từ Bên cạnh đó tôi nhận thấy, các cháu khi được tiếp xúc với những câu chuyện,thơ ca, hò vè trên lớp về nhà rất thích đọc, kể cho ông, bà ,bố ,mẹ ,mìnhnghe.Như thế, trẻ càng được phát triển hơn về ngôn ngữ
+ Khó khăn:
Tuy nhiên, việc rèn ngôn ngữ cho trẻ còn nhiều vấn đề bất cập, đó là:
- Hồng Thái Tây là một xã miền núi , trình độ dân trí không đồng đềungười dân chủ yếu sống bằng nghề nông, nền kinh tế của địa phương còn gặpnhiều khó khăn, một số phụ huynh còn ít quan tâm đến trẻ, nên trẻ chưa được đihọc từ độ tuổi nhà trẻ đến mầu giáo lớn, mà phần lớn các cháu chỉ được ra lớp ở
độ tuổi 4-5 tuổi và 5-6 tuổi Đặc biệt là những gia đình sống chung với ông, bàcác cháu không được ra lớp sớm mà do ông bà trông, nên rất hay dùng từ địaphương, ít nói chuyện, dẫn đến trẻ nhút nhát ngại giao tiếp với người lạ
- Trong giao tiếp, trong các họat động hàng ngày với trẻ, cũng như tronggiảng dạy việc vận dụng các chuyên đề, sáng kiến kinh mghiệm của các cô vàothực tế giảng dạy còn nhiều hạn chế, cô chưa biết vận dụng tích hợp các mônhọc khác và chưa giành nhiều thời gian vào việc sưu tầm các câu chuyện ngoàichương trình, chưa chú trọng sửa sai sửa ngọng cho trẻ, nên hiệu quả tiết dạychưa cao… Cho nên chất lượng ngôn ngữ của trẻ trường Mầm non Hồng TháiTây nói chung và lớp tôi phụ trách nói riêng đến đầu năm học 2017-2018 rất hạnchế
Trang 8Khi ngôn ngữ của trẻ còn hạn chế, cách diễn đạt của trẻ sẽ không lưu loát,trẻ không bộc lộ với cô giáo những vướng mắc trong các hoạt động, phần lớncác cháu tỏ ra lúng túng, còn ngại ngùng không xung phong phát biểu Hay nếu
có trả lời thì câu trả lời còn thiếu chủ ngữ - vị ngữ, hay nói còn ngọng…
Trước những khuyết điểm này của trẻ, với cương vị là người giáo viênđứng lớp, tôi rất băn khoăn, làm thế nào để phát triển ngôn ngữ cho các cháu?Tôi đã tìm cho mình một trong những biện pháp để rèn và nâng cao ngôn ngữcho trẻ 3 tuổi ở Trường mầm non Hồng Thái Tây, thông qua môn văn học
+ Mặt mạnh, mặt yếu:
Khi tiến hành xây dựng đề tài này, tôi đã được sự giúp đỡ rất tận tình củacác đồng chí trong ban giám hiệu, các đồng chí giáo viên trong Trường mầmnon Hồng Thái Tây trong suốt năm học để tôi có điều kiện nghiên cứu và thểnghiệm
+ Các nguyên nhân yếu tố tác động:
Bên cạnh đó, với nhiều năm học tập để nâng cao trình độ, được các thầy
cô giáo trường Đại học sư phạm Quảng Ninh truyền thụ cho rất nhiều kiến thức
về tâm sinh lý trẻ nói chung và môn văn học lưá tuổi nói riêng nên cũng rấtthuận lợi cho tôi khi nghiên cứu và thực hiện đề tài này
Mặc dù trong quá trình nghiên cứu, tôi đã hết sức cố gắng nhưng chắcchắn đề tài viết không tránh khỏi thiếu sót, kính mong hội đồng thi đua các cấp
và các đồng nghiệp có những góp ý quý báu để đề tài được hoàn thiện hơn
Trang 9Qua quá trình theo dõi và điều tra về thực trạng và những số liệu đã thuthập được về ở lớp mẫu giáo 3-4 tuổi tôi đã mạnh dạn đề ra các giải pháp,phương pháp rèn luyện ngôn ngữ cho trẻ
3 Giải pháp, biện pháp.
3.1 Mục tiêu của giải pháp, biện pháp.
- Tạo môi trường văn học xung quanh trẻ
- Biện pháp giúp trẻ hiểu được nội dung tác phẩm
- Đưa trẻ vào hoạt động văn học nghệ thuật
3.2 Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp.
- Phương pháp đọc kể diễn cảm:
Qua phương pháp này, tôi đã hình thành ở trẻ thói quen, kỹ năng sử dụngngôn ngữ, giúp trẻ tiếp xúc với tác phẩm và hiểu được nội dung, nắm được cácchi tiết của truyện Giọng đọc của cô càng diễn cảm bao nhiêu, càng hấp dẫn trẻbấy nhiêu Trong quá trình đó, trẻ lĩnh hội tác phẩm văn học dần dần Đồng thời,thông qua nghe cô đọc, kể diễn cảm, trẻ biết cách thể hiện sử dụng ngôn ngữ.Như vậy muốn trẻ sử dụng đúng giọng điệu bài thơ, hay nhân vật trong truyệnthì cô phải là người sử dụng đúng ngữ điệu và thể hiện tình cảm tốt Có như vậykhi trẻ nghe trẻ sẽ ghi nhớ được đặc điểm giọng nói nhân vật qua sự thể hiệnhướng dẫn mẫu của cô
Ví dụ: Khi dạy truyện “Chú dê đen”, tôi đã tiến hành như sau:
Cô kể diễn cảm truyện:
+ Giọng dê trắng run sợ
+ Giọng chó sói khi gặp dê trắng thì quát to
+ Giọng dê đen: Hùng dũng
+ Giọng chó sói khi gặp dê đen lúc dầu thò to, sau sau nhỏ dần
Qua giọng kể đó của cô trẻ sẽ hiểu và sẽ thể hiện lại khi kể chuyện cũngnhư khi thể hiện được tình cảm thái độ của mình đối với mỗi nhân vật khi nghe
và tham gia đóng kịch được tốt hơn
Ví dụ: Khi dạy bài thơ “Làm anh”, tôi đã thực hiện :.
Trang 10Cô đọc diễn cảm thái độ tình cảm của anh đối vơi em vào những từ như:
“dỗ dành”, “dịu dàng” Khi cô nhấn mạnh, diễn cảm giá trị biểu đạt bài thơ đếntrẻ sâu lắng hơn từ đó trẻ có thái độ cư xử với em bé, dịu dàng, nhường nhịn,nâng niu, trìu mến…Đó cũng sẽ là thái độ, ứng xử của trẻ sau này
- Phương pháp đàm thoại:
Nhờ có phương pháp này, sự hiểu biết của trẻ về tác phẩm văn học thôngqua đọc thơ, kể truyện được củng cố, mở rộng và chính xác hơn Qua việc trả lờicâu hỏi, hay đóng vai thể hiện lời nói nhân vật trẻ được luyện rèn ngôn ngữ chotrôi chảy hơn, diễn đạt dễ dàng hơn Qua việc phát hiện những lỗi sai trong cáchphát âm của trẻ, cô sửa sai, uốn nắn kịp thời sẽ giúp trẻ phát triển ngôn ngữ ởmức cao hơn
Ví dụ :Truyện: “ Gà trống kiêu căng”
Cô dùng câu hỏi đàm thoại với trẻ về thế giới động vật: Một số vật nuôitrong gia đình
Khi cho trẻ tham quan khám phá trang trại chăn nuôi, tôi đã đã đàm thoạibằng cách đặt ra những câu hỏi cho trẻ trả lời :
+ Chúng mình hãy quan sát xem có những con vật gì trong trang trại nhé?+ Những con vật gì thuộc loại gia cầm?
+ Đặc điểm, hình dáng của chú gà trống như thế nào?
+ Tính cách của gà trống như thế nào?
+ Chú gà trống thường khoe khoang điều gì?
+ Chú khoe khoang với ai?
+ Có ai tin lời gà trống không?