Trong chương trình giáo dục mầm non, hoạt động học của trẻ rất phong phú, đa dạng với nhiều hoạt động học khác nhau và được tổ chức với nhiều hình thức ...một cách linh hoạt để giúp trẻ [r]
Trang 1PHẦN I : PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài.
Bác Hồ kính yêu của chúng ta khi còn sống Bác rất quan tâm đến mọi người, nhất là các cháu thiếu niên nhi đồng Bác chú trọng từ bửa ăn, giấc ngủ và sự tiến bộ của các cháu Bác hồ nói:
Trẻ thơ như búp trên cành Biết ăn,biết ngủ,biết học hành là ngoan.
Đúng như vậy, trẻ ở tuổi mầm non thật đáng yêu,tâm hồn trẻ thơ ngây, hồn nhiên như tờ giấy trắng Mọi hoạt động học tập và vui chơi trong quá trình chăm sóc giáo dục trẻ ở trường mầm non đều đem lại cho trẻ những điều kỳ lạ, thần tiên
Thông qua hoạt động dạy và học dưới hình thức như tạo hình, hoạt động với đồ vật, môi trường xung quanh, sẽ giúp trẻ phát triển trí tuệ, óc sáng tạo, nhân cách con người Bên cạnh đó, làm quen văn học là một hoạt động không thể thiếu được đối với trẻ mầm non, vì thông qua hoạt động làm quen với các tác phẩm văn học là loại hình nghệ thuật, đặc sắc, loại hình nghệ thuật không thể thiếu được trong đời sống con người
Đặc biệt nó rất gần gũi với trẻ thơ, từ buổi đầu thơ
ấu trẻ đã sống chan hòa trong không khí lời ru "ầu ơ, ví dầu ” đầy yêu thương tận
và đó cũng là cánh cửa mở ra chân trời nhận thức cho trẻ
Từ khi lọt lòng mẹ đến lúc chập chững tập đi, tập nói, đến lúc trẻ biết viết, biết đọc thì văn học là chiếc cầu nối, là phương tiện dẫn dắt trẻ Những tác phẩm văn học đặc biệt là thể loại truyện kể có tác dụng sâu sắc, giáo dục trẻ lòng yêu thiên nhiên, yêu quê hương, đất nước, tình yêu mến bạn bè, với những người thân, biết được việc làm tốt, biết yêu cái thiện, tránh xa cái ác, phê phán những việc xấu, kính yêu Bác Hồ, thật thà, ngoan ngoãn và còn là phương tiện hình thành các phẩm chất đạo đức trong sáng của trẻ
Trang 2Hiện nay việc trẻ em của chúng ta nói chỏng, nói không trọn câu, trọn nghĩa chiếm một số lượng không nhỏ và rất khó cho việc tiếp cận với các tác phẩm văn học bởi vì một phần trẻ nghèo nàn về vốn từ, một phần trẻ không biết phải diễn đạt sao cho mạch lạc Vì vậy tôi chọn đề tài “Phát triển ngôn ngữ cho trẻ ở lớp lá –ghép- Trường Mẫu Giáo Vĩnh Quới – thị xã Ngã năm- Tỉnh Sóc Trăng thông qua hoạt động làm quen văn học ” làm sáng kiến để nghiên cứu
2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài.
* Mục tiêu
- Về mặt khoa học: Giúp trẻ có những kiến thức cơ bản làm nền tảng để vận dụng vào cuộc sống, giúp cháu có những kỹ năng kỹ xảo cần thiết, phát triển tư duy, phát triển ngôn ngữ mạch lạc, góp phần phát triển toàn diện cho cháu để lớn lên trở thành người hữu ích cho xã hội
- Về mặt thực tiễn: Mục tiêu giáo dục Mầm non là phát triển toàn diện cho trẻ,
phát triển toàn diện về các lĩnh vực: Lĩnh vực phát triển thẩm mỹ, phát triển nhận thức, phát triển thể chất, phát triển tình cảm và kỹ năng xã hội, phát triển ngôn ngữ, mà trong đó lĩnh vực phát triển ngôn ngữ là rất quan trọng đặc biệt hoạt động làm quen văn học, nếu ngôn ngữ trẻ phát triển mạch lạc sẽ làm nền tảng cho sự phát triển các hoạt động khác
*Nhiệm vụ
- Qua đề tài nghiên cứu giúp giáo viên có những định hướng phù hợp trong công tác chăm sóc cho trẻ ở độ tuổi 5 tuổi sau khi vận dụng đề tài sẽ góp phần đắc lực cho quá trình hình thành nhân cách cho trẻ
- Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ là phát triển khả năng nghe, hiểu ngôn ngữ, khả năng trình bày có logic, có trình tự, chính xác và có hình ảnh một nội dung nhất định
3- Đối tượng nghiên cứu.
Phát triển giáo dục mầm non là một chiến lược quan trọng, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ dưới 6 tuổi một cách có hiệu quả và chất lượng để trẻ phát triển toàn diện Căn cứ vào yêu cầu của đề tài, tôi chọn đối tượng nghiên cứu là trẻ 5 tuổi lớp lá-ghép - trường Mẫu Giáo Vĩnh Quới
Trang 34 Giới hạn phạm vi nghiên cứu.
“Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động làm quen văn học ” được thực hiện cho các cháu ở Lớp lá –ghép điểm Vĩnh Phong - Trường Mẫu Giáo Vĩnh Quới – thị xã Ngã năm- Tỉnh Sóc Trăng
5 Phương pháp nghiên cứu
Trước hết bản thân phải nhận định được tình hình chung của đối tượng nghiên cứu, sau đó đọc, phân tích, tổng hợp tài liệu tham khảo- điều tra thực trạng- so sánh- thống kê, tổng hợp thực tế- tổng kết số liệu Để xây dựng đề cương sáng kiến, áp dụng sáng kiến và hoàn thành sáng kiến
PHẦN II : PHẦN NỘI DUNG
1 Cơ sở lý luận.
Qua các năm thực hiện chuyên đề cho trẻ làm quen tác phẩm văn học - làm quen chữ viết, giáo viên đã thực sự có nhiều đầu tư vào việc nâng cao các phương pháp, hình thức cho trẻ làm quen tác phẩm văn học đã chú trọng nhiều đến việc đọc, kể diễn cảm và dạy trẻ kể lại chuyện, kể sáng tạo dưới nhiều hình thức đa dạng và phong phú song việc dạy trẻ phát triển ngôn ngữ còn có nhiều hạn chế Chưa có sáng tạo, không tạo ra được tính kịch sự kiện sự biến, Bên cạnh đó vẫn còn một số giáo viên khả năng cảm nhận tác phẩm văn học còn hạn chế, giọng đọc và cách phối hợp ánh mắt, cử chỉ, điệu bộ, minh họa chưa bộc lộ cảm xúc hấp dẫn cuốn hút trẻ, phương pháp lồng ghép tích hợp chưa linh hoạt sáng tạo, kết quả trên trẻ chưa cao, trẻ chưa thực sự say mê, hào hứng, sử dụng đồ dùng dạy học chưa có khoa học, dẫn đến giờ học trẻ ít tập trung Trong chương trình giáo dục mầm non, hoạt động học của trẻ rất phong phú, đa dạng với nhiều hoạt động học khác nhau và được tổ chức với nhiều hình thức một cách linh hoạt để giúp trẻ lĩnh hội tri thức, phát triển kỹ năng của hoạt động học theo nội dung của chủ đề Trong đó hoạt động làm quen văn học chiếm một vị trí quan trọng trong chương trình chăm sóc giáo dục trẻ Làm quen văn học nhằm tạo tiền đề cho việc phát triển ngôn ngữ, phát triển trí tưởng tượng, phát triển nhân cách, phát triển tình cảm và kỹ năng xã hội, phát triển thẩm mỹ cho trẻ, chuẩn bị cho trẻ vào học ở lớp một Trẻ được tiếp xúc với tác phẩm văn học từ rất sớm: Từ khi lọt lòng mẹ trẻ đã được nghe những câu ru thấm đợm tình người Lớn hơn một
Trang 4chút trẻ được sống trong thế giới kỳ diệu của những câu chuyện thần thoại, truyền thuyết, cổ tích những ước mơ của trẻ cứ thế chắp cánh bay xa Thông qua hoạt động cho trẻ làm quen văn học Mặt khác, để phù hợp với nhu cầu ngày càng đi lên của xã hội, hòa nhập với xu thế phát triển giáo dục trong khu vực và trên thế giới, đáp ứng với chương trình tiểu học thì giáo dục mầm non càng cần phải nâng cao chất lượng hiệu quả giáo dục theo hướng giáo dục mầm non, xóa
bỏ phương thức dạy học cũ rập khuôn, thụ động, chú trọng phát huy tính tích cực của trẻ, giúp trẻ có cơ hội được tìm tòi, khám phá, trải nghiệm trên khả năng và vốn hiểu biết của trẻ Trên cơ sở đó tôi đã tìm phương pháp, biện pháp
để nâng cao chất lượng phát triển ngôn ngữ qua hoạt động làm quen văn học ở lớp lá-ghép- Trường Mẫu Giáo Vĩnh Quới – thị xã Ngã năm- Tỉnh Sóc Trăng
2 Thực trạng
a Thuận lợi – khó khăn
* Thuận lợi
- Được sự quan tâm giúp đỡ của ban giám hiệu về chuyên môn xây dựng phương pháp đổi mới hình thức tổ chức hoạt động giáo dục mầm non, tạo mọi điều kiện giúp tôi thực hiện tốt chương trình đổi mới
- Phụ huynh quan tâm đến con em mình, nhiệt tình ủng hộ cùng tôi trong việc dạy dỗ các cháu và thường xuyên ủng hộ những nguyên vật liệu để làm đồ dùng
đồ chơi cho các cháu
* Khó khăn
- Một số trẻ ở vùng nông thôn phương tiện đi lại gặp khó khăn, gia đình nghèo
khó khăn cha mẹ phải đi làm thuê gửi lại cho ông bà, nên không ai chỉ dạy ở nhà hoặc nhắc nhở thường xuyên ,việc quan tâm của cha mẹ còn hạn chế, từ đó phần nào cũng ảnh hưởng đến việc chất lượng học tập của trẻ
- Một số trẻ học trước quên sau
- Một số trẻ còn bỡ ngỡ khi làm quen với văn học
Với những khó khăn như thế tôi phải dần dần khắc phục, sửa đổi và hướng dẫn trẻ phát triển ngôn ngữ một cách đúng đắn nhất qua giao tiếp và tập cho trẻ làm quen văn học
Trang 5b Thành công –hạn chế
* Thành công
Trong quá trình giảng dạy ở Trường Mẫu Giáo Vĩnh Quới, đặc biệt dạy lớp lá ghép, tôi nhận thấy hầu như giáo viên nào cũng phàn nàn khi dạy đến phần phát triển ngôn ngữ qua hoạt động văn học Trẻ rất lúng túng và gặp khó Những tiết đầu tiên chỉ có khoảng 14,7% số trẻ biết trình bày ý kiến phát biểu của mình, Số còn lại là rất mơ hồ, trẻ chỉ nêu theo quán tính ,một số em phát biểu đúng nhưng khi hỏi lại không biết để trả lời Giáo viên phải mất rất nhiều công sức khi dạy đến phát triển ngôn ngữ và đạt được những thành công nhất định, trẻ tiến bộ qua từng ngày, từng tiết học, đến nay có khoảng 41,1% trẻ biết trình bày ý kiến phát biểu của mình
* Hạn chế
- Do trình độ nhận thức của trẻ không đồng đều, đa số trẻ lớp tôi mới lần đầu đến trường, số trẻ nam nhiều hơn trẻ nữ, do đó gặp rất nhiều khó khăn
- Trẻ chưa phân biệt được sự khác nhau rất tinh tế trong cách phát âm mà chỉ tiếp nhận một cách chung chung
- Khả năng chú ý của trẻ còn yếu, không đều, không ổn định, vì vậy nên trẻ chưa chú ý đều đến các thành phần trong câu, trong từ Vì vậy những âm điệu được đọc lướt, những từ không nhấn mạnh trẻ dễ bỏ qua, không chú ý
- Trí nhớ của trẻ còn hạn chế, trẻ chưa biết hết khối lượng các âm tiếp thu cũng như trật tự các từ trong câu Vì thế trẻ bỏ bớt từ, bớt âm khi nói
- Kinh nghiệm sống của trẻ còn nghèo nàn, nhận thức hạn chế dẫn đến tình trạng trẻ dùng từ không chính xác, câu lủng củng
- Trẻ nói, phát âm sai do ảnh hưởng ngôn ngữ của người lớn xung quanh trẻ (nói tiếng địa phương)
c Mặt mạnh – mặt yếu
* Mặt mạnh
- Được sự quan tâm của Phòng giáo dục và đào tạo, ban giám hiệu trường Mẫu Giáo Vĩnh Quới, thường xuyên tâm bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên
Trang 6- Bản thân luôn yêu nghề mến trẻ, ham học hỏi nâng cao chuyên môn Tìm tòi
và tự làm một số đồ dùng, đồ chơi để phục vụ tiết dạy vào hoạt động vui chơi của trẻ
- Trẻ ở gần trường nên rất chăm đi lớp
* Mặt yếu
- Cơ sở vật chất thiếu thốn, phòng học chật hẹp, đồ dùng phục vụ tiết dạy còn rất thiếu thốn như : những vật mẫu, những con vật thật ,đồ vật
- Số trẻ ở lớp chưa qua nhóm lớp nhà trẻ, trẻ đến lớp 4 -5 tuổi chiếm 80 % , khả năng trẻ tiếp thu chậm Vốn hiểu biết về môi trường xã hội còn hạn chế
- Đồ dùng phục vụ tiết dạy còn nghèo nàn, đồ chơi của trẻ cũng rất ít, thiếu những hình ảnh đẹp, sinh động để trẻ quan sát
d Nguyên nhân
* Nguyên nhân từ giáo viên
- Giáo viên chưa thật sự kiên trì và nhẫn nại
- Phối hợp chưa tốt với phụ huynh để động viên giáo dục trẻ thực hiện tốt yêu cầu cần đạt của giáo viên
- Giáo viên tổ chức các hoạt động chưa có sự lồng ghép, tích hợp các nội dung
hỗ trợ cho nhau
- Việc cung cấp kiến thức còn mang tính đồng loạt, chưa chú trọng đến cá thể hóa và hoạt động nhóm
* Nguyên nhân từ trẻ
Trẻ chưa có cơ hội trải nghiệm, chưa cho trẻ khám phá và chưa phát huy tính tích cực
* Nguyên nhân từ nhà trường
- Cơ sở vật chất phục vụ cho chuyên đề làm quen văn học chưa đầy đủ
- Việc phối kết hợp giữa nhà trường và gia đình trẻ chưa được nhịp nhàng, nên hiệu quả giáo dục chưa cao
* Nguyên nhân từ phụ huynh
Trang 7Đa số phụ huynh bận công việc hoặc vì một số lí do khách quan nào đó ít có thời gian trò chuyện với trẻ và nghe trẻ nói Ngược lại trẻ được đáp ứng quá đầy đủ
về nhu cầu mà trẻ cần Ví dụ: Trẻ chỉ cần nhìn vào đồ dùng, đồ vật nào là được đáp ứng ngay mà không cần dùng lời để yêu cầu hoặc xin phép Đây cũng là một trong những nguyên nhân của việc chậm phát triển ngôn ngữ
3 Giải pháp, biện pháp thực hiện.
a Mục tiêu của giải pháp, biện pháp.
- Trang bị cơ sở vật chất, tổ chức sắp xếp các góc hoạt dộng và xây dựng môi trường học tập
- Ứng dụng công nghệ thông tin vào tổ chức các hoạt động, khai thác tối đa chương trình giáo dục mầm non
- Tổ chức thao giảng, hội thảo chuyên đề, làm đồ dùng đồ chơi phục vụ sáng kiến
- Tổ chức phối kết hợp với phụ huynh trong việc thực hiện sáng kiến
- Áp dụng sáng kiến kinh nghiệm có hiệu quả để thực hiện sáng kiến
- Tổ chức sơ kết, tổng kết và viết sáng kiến kinh nghiệm cho trẻ làm quen văn học
b Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp
Nội dung
* Lựa chọn nội dung nói:
- Xác định nội dung cần nói giúp cho lời nói của trẻ có nội dung ngắn gọn, rõ ràng
- Xác định sự việc chính trong nhiều sự việc, xác định đặc điểm nổi bật cơ bản trong nhiều đặc điểm của con vật, của cây, của bức tranh, nội dung chính trong phát triển văn học
Ví dụ: Đồ vật: Tả đặc điểm cấu tạo, công dụng, cách sử dụng
Con vật: Hình dáng, hành động
Cây: Đặc điểm của cây, sự thay đổi theo mùa
Trang 8- Sắp xếp nội dung đã lựa chọn giúp cho lời nói của trẻ được đầy đủ, hợp lí và
có logic
Ví dụ: Từ đầu đến chân, từ ngoài vào trong, từ trên xuống dưới, từ trái sang phải…
- Trẻ tuổi mẫu giáo chưa có khả năng lựa chọn nội dung diễn đạt vì vậy cần phải hướng dẫn để giúp trẻ
*Lựa chọn từ:
Sau khi đã lựa chọn nội dung trẻ cần lựa chọn từ để diễn tả chính xác nội dung mình cần thông báo Chọn từ giúp cho lời nói của trẻ rõ ràng, chính xác và mang sắc thái biểu cảm Việc chọn từ được đặt ra ở 2 mức độ
- Mức độ thứ nhất: chọn từ phù hợp với nội dung
Ví dụ: đi, chạy…
- Mức độ thứ hai: Chọn từ mang sắc thái tu từ
Ví dụ: lật đật, lon ton, lom khom…
Đây là một việc khó đối với trẻ, giáo viên cần hướng dẫn và làm mẫu cho trẻ bắt chước, đặc biệt là việc chọn từ mang sắc thái tu từ chủ yếu được dùng thông qua việc cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học
Ví dụ: câu chuyện: Cây khế: chim phượng hoàng chở người anh đi lấy vàng Vừa đến nơi người anh đã vội vàng nhét đầy túi 6 gang Cô cho trẻ làm quen từ
“vội vàng” bằng cách giải thích từ khó, cho trẻ lặp lại, thể hiện bằng hành động, hướng dẫn cháu đặt câu
* Sắp xếp cấu trúc lời nói.
- Sự liên kết các câu nói lại với nhau tạo thành chuỗi lời nói nhằm diễn tả trọn vẹn một ý, một nội dung nào đó để giúp người nghe hiểu được Đây là sự sản xuất toàn bộ nội dung thông báo một cách có logic
- Để diễn tả một ý, một nội dung ngắn gọn nào đó thì việc sắp xếp cấu trúc lời nói là đơn giản đối với trẻ Nhưng nếu yêu cầu trẻ kể lại truyện hay tự sáng tác
Trang 9miêu tả những hiện tượng sự kiện xảy ra trong đời sống thì trẻ gặp khó khăn cần phải luyện tập dần dần
* Diễn đạt nội dung nói.
- Khi trẻ diễn đạt phải ngừng nghỉ ngắt giọng đúng, để giọng nói của trẻ không
ê a ậm ừ Rèn cho trẻ tác phong khi nói thoải mái, tự nhiên, khi nói nhìn vào mặt người nói
- Nhiệm vụ phát triển ngôn ngữ mạch lạc được thực hiện ở mọi lúc mọi nơi trong sinh hoạt hằng ngày của trẻ Đối với trẻ lớp tôi đang phụ trách 5-6 tuổi: Tiếp tục dạy trẻ biết nghe - hiểu - trả lời câu hỏi của người lớn Biết trò chuyện với những người xung quanh
Cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp
*Tạo môi trường học tập, rèn luyện cho trẻ
- Tôi luôn tận dụng diện tích phòng học, chú ý bố trí sắp xếp các học cụ, đội hình để tạo môi trường học và thoải mái cho trẻ
Ví dụ: Khi thực hiện các hoạt động làm quen văn học tôi luôn tận dụng không gian lớp học để bày dụng cụ, khung sân sấu, sắp đặt tranh và các con rối sao cho trẻ dễ sử dụng, kích thích trẻ hoạt động tích cực hơn
- Chú ý đến khả năng phát âm của trẻ để có sự điều chỉnh và sửa sai, rèn luyện khả năng ngôn ngữ cho trẻ
- Bản thân tôi trước khi tổ chức hoạt động cũng phải tự luyện, cách sử dụng tranh, sách tranh, rối, mô hình… để giúp trẻ cảm thụ được tác phẩm văn học đó một cách tốt nhất
* Tổ chức tiết học nhẹ nhàng, linh hoạt
- Tôi vào bài một cách sinh động để thu hút sự chú ý của trẻ
- Tổ chức hoạt động đa dạng dựa vào hoạt động trọng tâm
*Sử dụng các loại rối, trang phục, mô hình, học cụ thu hút sự chú ý của trẻ
- Tôi sử dụng các nguyên vật liệu mở như: Muỗng gỗ, thanh tre, ly nhựa, nắp thiếc, hộp sữa, lõi giấy vệ sinh… để làm thành những con rối xinh xắn Trẻ cũng có thể
sử dụng theo ý thích
Trang 10Ví dụ: Từ lõi giấy vệ sinh ta kết hợp với quả bóng làm phần đầu con rối, tóc làm bằng đất nặn, miếng xốp trái cây bọc ra ngoài lõi giấy làm áo đầm và chú ý trang trí đa dạng màu sắc để thu hút trẻ Có thể hướng dẫn để cháu làm theo
- Để làm trang phục cho trẻ tôi dùng: Vải vụn, mút bitis, giấy, lá cây tạo nhiều kiểu dáng trang phục lạ mắt
*Chú ý rèn nề nếp, rèn kỹ năng và kích thích sự sáng tạo của trẻ:
- Trẻ biết chia nhóm cho trẻ hoạt động, tạo cho trẻ cảm giác tự tin, mạnh dạn, nhanh nhẹn và linh hoạt qua việc trẻ biểu diễn hoặc đóng kịch
- Tạo điều kiện cho trẻ tự thỏa thuận và tự chọn vai kể theo ý thích về sự sáng tạo của trẻ Có thể dùng lời để khuyến khích, động viên trẻ thực hiện các vai diễn sáng tạo
*Làm quen văn học có thể lồng ghép vào các hoạt động khác.
- Theo phương pháp dạy học tích hợp hoạt động làm quen văn học có thể lồng ghép vào tất cả các hoạt động khác và giúp cho các hoạt động khác trở nên sinh động hơn
Ví dụ: Hoạt động Khám phá khoa học với tên hoạt động học là: “Trò chuyện về các bộ phận trên cơ thể” thì chúng ta có thể sử dụng câu chuyện “Mỗi người một việc” để giới thiệu dẫn dắt trẻ vào bài, điều đó sẽ giúp trẻ hứng thú và thích khám phá tìm hiểu hơn hoặc ở lĩnh vực phát triển thể chất với tên hoạt động học
là “bật xa”, chúng ta sử dụng câu chuyện Tích Chu, cho trẻ đóng vai nhân vật Tích Chu bật qua sông suối để lấy nước tiên cho bà
*Tổ chức ôn luyện mọi lúc mọi nơi, ôn luyện thông qua lễ hội
- Ôn luyện mọi lúc mọi nơi cũng là một biện pháp giúp ổn định trẻ
- Thông qua các hoạt động tổ chức lễ hội tôi tổ chức hoạt động kể chuyện, đóng kịch theo một chương trình biểu diễn văn nghệ mà 100% trẻ được tham gia nhằm giúp trẻ hứng thú với hoạt động làm quen văn học
*Thực hiện tốt công tác tuyên truyền với phụ huynh
- Làm bản tin về chương trình dạy theo chủ đề và thay tin hàng tuần để phụ huynh biết và phối hợp với giáo viên rèn luyện thêm cho trẻ ở nhà