Sau cách giới thiệu về quê hương rất đặc biệt của người con vùng quê sống nước, bài thơ đã vẽ nên bức tranh tươi sáng, sinh động về một làng quê miền biển, đồng thời thể hiện một tình yê[r]
Trang 1ĐÁP ÁN VÀ HƯỚNG DẪN CHẤM NGỮ VĂN 8
Câu 1 (4điểm): Học sinh trả lời các câu hỏi, mỗi câu đúng được 0,5 điểm:
1 Bà là nữ thi sĩ Hồ Xuân Hương
2 Dòng họ Nguyễn Tiên Điền ở Nghi Xuân
3 Ông là nhà văn Thanh Tịnh
4 a) Bài thơ “Cúc ơi !” của nhà thơ Yến Thanh
b) Nhỏ (Nguyễn Thị Nhỏ), Xuân (Dương Thị Xuân), Hà (Võ Thị Hà), Hường (Trần Thị Hường), Hợi (Võ Thị Hợi), Rạng (Trần Thị Rạng), Xuân (Nguyễn Thị Xuân), Xanh (Hà Thị Xanh), Tần (Võ thị Tần), Cúc (Hồ Thị Cúc)
5 Bài thơ Ngắm trăng (Hồ Chí Minh)
6 Dòng văn học hiện thực phê phán
7 Molie
8 Hai cây phong (Ai-ma-tốp)
Câu 2 (4 điểm): Học sinh trình bày được cảm nhận về khổ thơ, đảm bảo các
ý sau:
- Khái quát nội dung: Khổ thơ bộc lộ trực tiếp tâm trạng ngột ngạt, đau khổ, uất hận của con người trong hoàn cảnh tù ngục khi ngoài kia, mùa hè đã về
- Phân tích được các đặc sắc về nghệ thuật trong đoạn thơ:
Cách ngắt nhịp bất thường: 6/2, 3/3, những từ ngữ mạnh (đập tan phòng, chết uất), những từ cảm thán (ôi, làm sao, thôi): Thể hiện cảm giác uất hận, ngột ngạt
cao độ và niềm khát khao cháy bỏng muốn thoát khỏi cảnh tù ngục, trở về với cuộc sống tự do bên ngoài
Câu 3 (4 điểm):
* Yêu cầu về kỹ năng: Học sinh viết được một bài văn ngắn có nội dung nghị
luận xã hội, thể hiện suy nghĩ, quan điểm và và bài học rút ra từ câu chuyện đi đường của Hồ Chí Minh
* Yêu cầu về kiến thức: Học sinh có thể trình bày suy nghĩ của riêng mình,
miễn là hợp lý, thiết thực
Một số gợi ý về nội dung cơ bản:
Trang 2- Bài thơ nói đến chuyện đi đường, nhất là chuyện leo núi gian nan vất vả
nhưng lên đến đỉnh cao thì thu vào trong tầm mắt cảnh thiên nhiên tuyệt đẹp (0.5 điểm)
- Bài thơ có nhiều tầng nghĩa: đường đời, đường cách mạng nhưng với học
sinh, bài học có thể rút ra: (3,0 điểm)
+ Mỗi con người muốn thực hiện ước mơ lý tưởng của mình thì phải trải qua nhiều vất vả, gian lao
+ Đối diện với những gian lao trắc trở trong cuộc sống, nếu con người không
có ý chí, nghị lực, niềm tin thì sẽ không bao giờ đạt được kết quả, ngược lại, nếu có
ý chí thì sẽ vượt qua tất cả và thắng lợi
+ Khi “lên đến tận cùng”, đạt được thành công, con người sẽ cảm nhận được niềm hạnh phúc, sung sướng, tầm mắt sẽ được mở rộng
+ Những khó khăn, thử thách, hiểm nguy chính là thước đo giá trị con người
- Bàn bạc mở rộng thêm: (0.5 điểm)
+ Muốn có tầm cao về tâm hồn, trí tuệ phải chịu khó vượt qua nhiều gian lao thử thách Gian lao càng nhiều, thử thách càng cao thì tâm hồn, trí tuệ càng được nâng cao, mở rộng Đỉnh cao của gian khó chuyển thành đỉnh cao của tâm hồn, trí tuệ, cũng là đỉnh cao của hạnh phúc Gian khó được coi là cái giá của tầm cao tư tưởng và tâm hồn
+ Một số câu thơ, danh ngôn liên quan
* “Sống ở trên đời, người cũng vậy
Gian nan rèn luyện mới thành công”
(Nghe tiếng giã gạo - Hồ Chí Minh)
* “Đường đi khó, không khó vì ngăn sông cách núi, mà khó vì lòng người ngại núi e sông” (Nguyễn Bá Học)
Câu 4 (8 điểm): Bài viết đảm bảo các yêu cầu sau:
I Về kỹ năng: Học sinh biết cách làm bài nghị luận văn học, biết phân tích dẫn chứng để làm sáng tỏ vấn đề Bố cục rõ ràng, lập luận chặt chẽ
II Yêu cầu về kiến thức:
Trang 31 Giải thích ý kiến của Xuân Diệu: Thơ hay là có sự sáng tạo độc đáo, hấp dẫn người đọc cả về nội dung và hình thức nghệ thuật “Hồn”: nội dung, ý nghĩa;
“xác”: hình thức nghệ thuật của bài thơ Một bài thơ hay phải có nội dung ý nghĩa sâu sắc, được diễn đạt bằng một hình thức phù hợp, hấp dẫn Nó phải là một chỉnh thể của sự kết hợp hài hòa giữa nội dung và hình thức Có như thế, tác phẩm mới có
thể sống mãi với thời gian (1,0 điểm)
2 Chứng minh bài thơ Quê hương của Tế Hanh là một bài thơ “hay cả hồn
lẫn xác, hay cả bài” (6,0 điểm)
a Về nội dung:
Sau cách giới thiệu về quê hương rất đặc biệt của người con vùng quê sống nước, bài thơ đã vẽ nên bức tranh tươi sáng, sinh động về một làng quê miền biển, đồng thời thể hiện một tình yêu quê hương trong sáng, tha thiết
1 Vẻ đẹp của quê hương trong cảnh dân chài bơi thuyền đi đánh cá: Đoàn thuyền ra khơi trong một buổi bình minh đẹp, với không gian khoáng đạt, rộng lớn
vô tận: “trời trong, gió nhẹ, sớm mai hồng”
- Nổi bật giữa không gian êm ả ấy, đoàn thuyền băng mình ra khơi với khí thế dũng mãnh của con tuấn mã Hình ảnh so sánh và một loạt các động từ mạnh đã làm toát lên sức sống mạnh mẽ và vẻ đẹp hùng tráng, đầy hấp dẫn
- Hình ảnh cánh buồm căng gió vốn mang một vẻ đẹp lãng mạn, có thể quan sát được, bất ngờ được so sánh với hồn làng Sự so sánh này không làm cho cánh buồm được miêu tả cụ thể hơn nhưng nó đã gợi nên một vẻ đẹp mới, vừa lớn lao, thiêng liêng, lại vừa thơ mộng, hùng tráng Biểu hiện linh hồn làng chài bằng hình ảnh cánh buồm trắng no gió biển khơi là một sáng tạo độc đáo của Tế Hanh
Với âm điệu mạnh mẽ, sôi nổi, bằng những hình ảnh so sánh độc đáo, tám câu thơ đầu vừa vẽ ra một bức tranh thiên nhiên tươi sáng, vừa khắc hoạ đậm nét bức tranh lao động khoẻ khoắn, đầy sức sống của người dân nơi biển cả
2 Cảnh đón thuyền đánh cá trở về là một bức tranh lao động náo nhiệt, đầy
ắp niềm vui và sự sống Đó là không khí “ồn ào”, “tấp nập” với những chiếc ghe đầy cá, là lời cảm tạ “nhờ ơn trời biển lặng” để người dân chài trở về với những ghe đầy cá
- Với bút pháp tả thực kết hợp với sáng tạo độc đáo, gợi cảm, thú vị, người dân chài hiện lên thật ấn tượng Họ là những đứa con của biển khơi, nước da ngăm
Trang 4nhuộm nắng, nhuộm gió, thân hình vạm vỡ thấm đậm “vị xa xăm” mặn mòi của biển khơi Hình ảnh người dân chài được miêu tả vừa chân thực, vừa lãng mạn và trở nên có tầm vóc phi thường
- Miêu tả con thuyền cũng là một sáng tạo độc đáo của tác giả Con thuyền vô tri đã trở nên có hồn, một tâm hồn rất tinh tế
Trong cách miêu tả của Tế Hanh, ta thấy có sự gắn bó làm một giữa thiên nhiên cuộc sống với tâm hồn con người nơi đây Và dù tác giả không biểu lộ trực tiếp tình cảm của mình nhưng trong cách miêu tả của ông, người đọc cảm nhận được sợi dây tình cảm thiêng liêng sâu nặng nối liền tâm hồn ông với thiên nhiên, cuộc sống và con người nơi đây Không phải là một người con yêu dấu của quê hương, không yêu quê hương bằng tình yêu máu thịt và không có sự tinh tế tài hoa của một nhà nghệ sĩ thì không thể viết được những câu thơ sâu xa, xúc động như vậy
3 Tình cảm nhớ thương quê hương của tác giả: Nỗi nhớ được thể hiện một
cách giản dị, tự nhiên, chân thành mà sâu sắc Chú ý các hình ảnh: “màu nước xanh, cá bạc, canh buồm vôi”, “con thuyền rẽ sóng chạy ra khơi” và đặc biệt là
“cái mùi nồng mặn”, trong tâm tưởng nhà thơ, chính là hồn thơm, hồn thiêng của
quê hương Cách diễn tả tình yêu và nỗi nhớ quê giản dị mà sâu sắc, xúc động
b Về nghệ thuật:
- Tuy phần lớn số câu thơ là câu miêu tả, song toàn bộ hình ảnh miêu tả đó đều nằm trong dòng tưởng nhớ, trong tình yêu quê hương da diết của chủ thể trữ tình Vì vậy, miêu tả chỉ là một yếu tố phục vụ cho biểu cảm
- Nét nghệ thuật đặc sắc nhất của bài thơ Quê hương là ở sự sáng tạo hình ảnh thơ với những hình ảnh so sánh, nhân hóa độc đáo Các hình ảnh ở đây vừa chân thực, cụ thể, vừa độc đáo, bay bổng, lãng mạn, có khả năng gợi ra những trường liên tưởng phong phú ở người đọc
c Đánh giá, nâng cao: (1,0 điểm)
Khái quát sức hấp dẫn từ nội dung và nghệ thuật của bài thơ đã tác động sâu sắc đến người đọc: Bài thơ Quê hương là một bài thơ hay Tình cảm của một người con xa quê, nhớ quê đã thổi linh hồn vào từng câu chữ, hình ảnh làm cho bức tranh quê hương mang một vẻ đẹp lớn lao, bất ngờ và đầy thú vị Sức hấp dẫn về nội dung và nghệ thuật của bài thơ đã làm cho bài thơ sống mãi với thời gian
Trang 5Lưu ý:
- Giám khảo cần hết sức linh hoạt khi vận dụng hướng dẫn chấm, tránh đếm
ý cho điểm một cách máy móc, cẩn trọng và tinh tế đánh giá bài làm học sinh trong tính chỉnh thể, trân trọng các bài viết có ý riêng, sáng tạo Chấp nhận các cách trình bày khác nhau, kể cả không có trong Hướng dẫn chấm, miễn là hợp lý, có sức thuyết phục.
- Cần khuyến khích những sáng tạo của thí sinh cả về nội dung lẫn hình thức.