Giáo trình Lắp đặt thiết bị cơ khí mới (Nghề Bảo trì hệ thống thiết bị cơ khí)

GIÁO TRÌNH MÔN HỌC/MÔ ĐUN Tên môn học/mô đun: Lắp đặt thiết bị cơ khí mới Mã môn học/mô đun: MĐ34 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học/mô đun : - Vị trí : Mô đun được thự

BỘ NÔNG NGHIỆP & PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

TRƯỜNG CAO ĐẲNG CƠ GIÓI NINH BÌNH

GIÁO TRÌNH

MÔ ĐUN: LẮP ĐẶT THIẾT BỊ CƠ KHÍ MỚI

NGHỀ: BẢO TRÌ HỆ THỐNG THIẾT BỊ CƠ KHÍ

TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG VÀ TRUNG CẤP

Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-TCGNB ngà Tháng… năm 2018

của Trường cao đẳng Cơ giới Ninh Bình

Ninh Bình, năm 2018

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

LỜI GIỚI THIỆU

Dạy thực hành nghề theo phương thức tích hợp, được thể hiện trên cơ

sở những bài học lý thuyết chuyên môn cơ bản của nghề, phối hợp chặt chẽ với các bài luyện tập thông qua việc ứng dụng những bài tập sản suất giúp người học vừa nhanh chóng nắm vững kiến thức lý thuyết, vừa nhanh chóng hình thành kỹ năng nghề, tạo khả năng thích ứng linh hoạt cho người học, đó

là phương pháp dạy nghề hiện nay đã được Đảng nêu ra trong văn kiện và

đã được cụ thể hoá thành chương trình khung theo mô đun mà tổng cục dạy nghề đã biên soạn và ban hành Chương trình khung đó đã được nhà trường duyệt và đưa vào giảng dạy từ ngày 05 tháng 11 năm 2008

Thực hiện nhiệm vụ của Ban giám hiệu nhà trường, các phòng khoa Nhóm biên soạn chúng tôi

đã Biên soạn thành công cuốn“ Giáo trình BẢO DƯỠNG HỆ THỐNG TRUYỀN ĐỘNG CƠ KHÍ “ dùng cho nghề Bảo trì hệ thống thiết bị cơ khí hệ Trung cấp nghề và Cao đẳng nghề

Để giúp người học nhanh chóng hình thành các thao tác cơ bản khi luyện tập , trước khi bắt đầu vào phần luyện tập có phân tích bản và trình tự gia công và các dạng sai hỏng thường gặp…giúp cho người học từ lý thuyết

đã học áp dụng trực tiếp vào bài luyện tập của mình một cách chính xác để nhanh chóng hình thành kỹ năng cơ bản nhất của nghề

Cuốn sách này lần đầu tiên được in và đưa vào sử dụng với thời gian nghiên cứu và biên soạn còn hạn chế chắc chắn còn nhiều thiếu sót Tác giả xin chân thành cảm ơn sự đóng góp về nội dung và hình thức trình bày của bạn đọc để cuốn sách ngày càng hoàn thiện

Ninh Bình, ngày tháng năm 2018

Tham gia biên soạn

1.Chủ biên: Đỗ Văn Đang

MỤC LỤC

Trang

2 Bài 1: Lắp cụm bàn gá của máy có cấp chính xác cao 6

4 Bài 3: Lắp cụm trục chính của máy có cấp chính xác cao 16

GIÁO TRÌNH MÔN HỌC/MÔ ĐUN

Tên môn học/mô đun: Lắp đặt thiết bị cơ khí mới

Mã môn học/mô đun: MĐ34

Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học/mô đun :

- Vị trí : Mô đun được thực hiện sau khi học xong các môn học và mô đun cơ

sở của nghề và môn học Chuẩn đoán xxuwr lý sự cố thiết bị cơ khí

- Tính chất :Là mô đun bắt buộc

- Ý nghĩa và vai trò của môn học/mô đun : Cung cấp các kiến thức, kỹ năng

về bảo dưỡng hệ thống truyền động cơ khí, lập được phiếu công nghệ bảo dưỡng, sửa chữa; bảo dưỡng các bộ phận truyền động cơ khí theo đúng phiếu công nghệ, đạt yêu cầu kỹ thuật;

Mục tiêu của mô đun:

- Về kiến thức:

+ Trình bày được các bước vận chuyển thiết bị và phương pháp sử dụng thiết

bị nâng chuyển, vận chuyển máy đến nơi lắp đặt đảm bảo an toàn;

- Về kỹ năng:

+ Lắp đặt được thiết bị, cân bằng thiết bị đúng quy trình, đạt yêu cầu kỹ thuật; + Thực hiện được lắp đặt, kết nối và kiểm tra các hệ thống kết nối với nguồn năng lượng cho thiết bị đúng quy trình, đảm bảo yêu cầu kỹ thuật;

- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm:

+ Đảm bảo kỹ thuật an toàn khi lắp đặt, vận chuyển và khi kết nối thiết b

Bài 1: Lắp cụm bàn gá của máy có cấp chính xác cao

MĐ34-01 Mục tiêu của bài:

Học xong bài này học viên có khả năng:

- Trình bày cấu tạo, nguyên lý, đặc tính lắp ghép của cụm bàn gá có cấu tạo phức tạp trên máy công cụ

- Lắp bàn gá vào máy đúng trình tự theo phiếu hướng dẫn công nghệ bằng các dụng cụ tháo lắp được trang bị

- Kiểm tra các thông số kỹ thuật của cụm bàn gá sau khi lắp vào máy bằng các dụng cụ, thiết bị hiện có tại phân xưởng

- Làm việc cẩn thận, an toàn và năng suất

Nội dung:

- Cấu tạo, nguyên lý, đặc tính lắp ghép của cụm bàn gá

- Đọc bản vẽ lắp cụm bàn gá

- Kỹ thuật lắp cụm bàn gá

I.Cấu tạo, nguyên lý, đặc tính lắp ghép của cụm bàn gá máy phay

1.Khái quát chung:

Máy công cụ nói chung hay máy cắt gọt kim loại là những máy được thiết kế theo nguyên tắc tổ hợp các chuyển động tạo hình các loại bề mặt của chi tiết Bởi vậy; chúng thường được cấu thành bởi các khâu chấp hành có nhiệm vụ tạo ra các chuyển động cần thiế cho quá trình tạo ình các bề mặt

Ví dụ:

- Trục chính máy tiện là khâu chấp hành mang phôi chuển động quay

- Bàn gá máy phay, máy bào, máy mài mặt phẳng là khâu chấp hành mang phôi chuyển động tịnh tiến

- Trục chính máy khoan lại vừa mang dao quay vừa tịnh tiến

Đối với những khâu cấp hành có chuyển động quay thì kết cấu khá đơn giản; vì chúng chỉ có một hình thức chuyển động duy nhất là quay tròn; do đó chỉ cần bố trí các cơ cấu thực hiện chuyển động quay với các tốc độ khác

nhau lên khâu chấp hành đó là được Còn đối với các khâu chấp hành mang phôi có chuyển động tịnh tiến thì việc tạo ra chuyển động theo các phương cần thiết lại dẫn đến sự phức tạp và đòi hỏi độ chính xác cao trong lắp ghép

Sau đây ta nghiên cứu về một dạng bàn gá của máy phay thường gặp và cũng là dạng có kết cấu phức tạp nhất trong các loại bàn gá của máy công cụ

- Bệ đỡ công son (2): Dùng đỡ bàn trượt ngang (3) và dẫn hướng cho bàn trượt ngang; đồng thời tạo ra chuyển động theo phương thẳng đứng từ dưới lên và ngược lại

- Phía trong của bàn gá dọc (1) có lắp cơ cấu vít me đai ốc ( XI) với tx =

- Phía dưới của bàn trượt ngang (3) có cơ cấu trục vít đai ốc (X) với tx =

6 x 1; bộ ly hợp vấu M5 lắp trên trục vít (X) và bộ bánh răng truyền động

33

37

Z Z

- Phí trong của bệ đỡ công son (2) có lắp cơ cấu trục vít đai ốc (VIII); bộ

ly hợp vấu M6 lắp trên trục vít (VIII) và các bộ truyền bánh răng trụ

; 33

3 Nguyên lý làm việc

a Chuyển động theo phương thẳng đứng của bệ đỡ công son (2)

Truyền động nhận từ trục ra số (VII) của hộp chạy dao, qua cặp bánh răng

; 33

b Chuyển động ra, vào theo phương ngang của bàn trượt (3)

Từ trục (VII) qua các tỷ số truyền

trục vít (X) quay, đai ốc được gắn cố định với bàn trượt ngang do đó tạo cho bàn trượt ngang chuyển động ra, vào theo phương ngang

Chú ý: Chiều chuyển động của bàn gá phụ thuộc vào chiều quay của

trục (VII) và nó được đổi chiều quay thông qua bộ ly hợp ma sát đĩa M4

4 Đặc điểm lắp ghép của hệ bàn gá

- Bàn gá dọc (1) được lắp với bàn trượt ngang (3) bởi hệ mặt trượt hình đuôi én bằng mối gjhép lỏng; khe hở của mối ghép được điều chỉnh bằng tấm căn đệm hình nêm

- Bàn trượt ngang (3) lắp với bệ đỡ công son (2) bởi hệ mặt trượt hình chữ nhật; khe hở mối ghép được điều chỉnh bằng tấm căn đệm hình chữ nhật

- Bệ đỡ công son (2) lắp với thân máy bởi hệ mặt trượt hình đuôi én; khe

hở mối ghép được điều chỉnh bằng các tấm căn đệm hình nêm

- Các trục vít được địng tam bằng các gối đỡ; mối ghép giữa các cổ trcj vít với bề mặt lỗ của gối đỡ là mối ghép lỏng

- Các bánh răng truyền động gồm: Z16; Z18; Z30;Z37 lắp cố định băng mỗi ghép then bằng; còn lại lắp lồng không trên các trục vít của bàn gá dọc, bàn trượt ngang và bệ đỡ công son

5 Kỹ thuật lắp hệ bàn gá c ủa máy phay

Như phần cấu tạo đã trình bày; hệ bàn gá máy phay gồm có ba bộ phận chính đó là: Bàn gá (1) nằm ở vị trí trên cùng; bàn trượt ngang (3) nằm ở vị trí giữa và bệ đỡ công

Son (2) nằm ở vị trí dưới

Khi lắp ta tiến hành theo trình tự từ dưới lên

a Lắp bệ đỡ công son

Bệ đỡ này có khối lượng khá lớn, do đó để lắp cần chuẩn bị thiết bị nâng hạ và kê đỡ cẩn thận Mối ghép định vị bệ đỡ công son là mối ghép liên kết bằng bu lông để bắt bệ đỡ tỳ vào hệ mặt trượt phía trước của thân máy Trước khi lắp bệ đỡ lên thân máy, các chi tiết và cơ cấu nằm phía trong của bệ

đỡ phải được lắp vào trước và kiểm tra đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật; tránh trường hợp lắp bệ đỡ xong lại phải tháo ra để xử lý sai sót của các cơ cấu bên trongóau khi lắp bệ đỡ công son lên thân máy ta cần tiến hàng thực hiện các công việc sau:

- Kiểm tra vị trí của bệ đỡ so với các mặt trượt của thân máy: Tức là các mặt trượt phía trên của bệ đỡ phải vuông góc với mặt trượt đứng nằm phía trước của thân máy

- Kiểm tra độ thăng bằng của mặt trượt phía trên của bệ đỡ: Mặt trượt phía trên của bệ đỡ phải nằm trong mặt phẳng nằm ngang vuông góc với mặt trượt đứng của thân máy

- Thử các chuyển động của các cơ cấu phía trong của bệ đỡ

- Điều chỉnh khe hở của bệ đỡ với mặt trượt trên thân máy theo yêu cầu

kỹ thuật

b Lắp bàn trượt ngang

Bàn trượt ngang được lắp lên phía trên của bệ đỡ công son, nó liên kết với bẹ đỡ công son bằn hệ mặt trượt hình chữ nhật và có một miếng căn đệm dùng đẻ điều chỉnh khe hở giữa các mặt trượt; khi lắp bàn trượtngang lên bệ

đỡ công son, ta dùng tay đẩy theo phương ngang vuông góc với mặt trượt để hai mặt trượt trên bệ đỡ và bàn trượt tiếp xuác với nhau, sau đó lồng tấm căn đệm vào để điều chỉnh khe hở theo yêu cầu kỹ thuật

Sau khi lắp bàn trượt ngang ta cũng phải thực hiện các bước kiểm tra các thông số kỹ thuât như khi lắp bệ đỡ công son

c Lắp bàn gá

Bàn gá là bộ phận lắp trên cùng và chỉ có thể lắp khi bệ đỡ và bàn trượt

đã đảm bảo yêu cầu kỹ thuật Để lắp bàn gá ta dùng cần cẩu loại nhỏ để nâng bàn gá lên và đẩy theo chiều dọc của các mặt trượt hình mộng đuôi én; khi bàn gá đã nằm gọn trên bàn trượt ngang ta cũng dùng tay để xô cho cavs mặt trượt phía dưới bàn gá và phí trên của bàn trượt ngang tiếp xúc với nhau rồi mới lồng miếng căn đệm hình nêm vào và điều chỉnh khe hở của các mặt trượt theo yêu cầu

Sau khi lắp bàn gá xong, ta tiến hành kiểm tra lại vị trí tương đói giữa mặt trên của bàn gá với mặt trượt phía trước của thân máy và với tâm trục chính mang dao phay

d Lắp các chi tiết che chắn, tay quay

Thông thường các chi tiết che chắn thường là những chi tiết: Dùng chắn bụi cho các mặt trượt; che chắn phoi v v được lắp sau cùng

g Bôi trơn cho ban gá

Sau khi lắp và kiểm tra điều chỉnh xong ta tiến hành bôi trơn cho tất cả các mặt trượt và các chi tiết phía trong của các bộ phận

II Lắp bàn gá máy phay

Yêu cầu:

Vận dụng những kiến thức đã học vào việc chuẩn bị điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị và dụng cụ và lắp hoàn chỉnh hệ bàn gá máy phay; trên cơ sở đó lắp được các loại bàn gá khác cho các máy có độ chính xác cao hơn đạt yêu cầu kỹ thuật

Vật tư, dụng cụ, trang thiết bị

- Tài liệu phát tay về chỉ tiêu kỹ thuật bàn gã máy phay

b Chuẩn bị dụng cụ và nơi làm việc

3 Kết thúc công việc lắp hệ bàn gá máy phay

a Trao đổi nhóm nhỏ về quá trình lắp và xử lý các sai sót

b Lau chùi và thực hiện công việc bảo quản dụng cụ, thiết bị

Câu hỏi và bài tập bổ trợ

1 Trình bày yêu cầu kỹ thwtj khi lắp hệ bàn gá máy bào ngang; hệ bàn dao máy tiện

2 Đối với các loại bàn gá phôi mặt trên của bàn gá có cấp chính xác bao nhiêu và khi lắp cần lưu ý gì?

Bài 2: Lắp trục truyền phức tạp của máy

MĐ34-02

Mục tiêu của bài:

Học xong bài này học viên có khả năng:

- Trình bày cấu tạo, nguyen lý, đặc tính lắp ghép và kỹ thuật lắp trục truyền phức tạp

- Lắp trục truyền phức tạp vào máy đúng trình tự công nghệ theo phiếu hướng dẫn bằng các loại dụng cụ tháo lắp được trang bị

- Kiểm tra các thông số kỹ thuật của trục truyền sau khi lắp đảm bảo yêu cầu kỹ thuật

- Làm việc cẩn thận, an toàn và năng suất

Nội dung của bài:

- Đặc tính lắp ghép của các loại trục truyền

- Kiểm tra trục truyền trước khi lắp

- Thao tác sử dụng dụng cụ thiết bị dùng trong quá trình lắp và kiểm tra

- Lắp các trục truyền lên máy

- Kiểm tra chế độ lắp ghép của trục truyền

- Công tác an toan và vệ sinh công nghiệp khi lắp trục truyền

I Cấu tạo và dặc tính lắp ghép của trục truyềnphức tạp

- Chiều dài của trục khá lớn : Do chiều dài lớn nên khi định tâm cho trục ở hai gối

đỡ các xa nhau hay qua nhiều gối đỡ trục sẽ khó khăn

- Có nhiều phần tử( chi tiết) được lắp ghép trên trục: Khi lắp sẽ gặp nhiều trở ngại

về trình tự lắp; việc định vị, định tâm cho các chi tiết trên trục đồi hỏi chính xác cao

- các bề mặt lắp ghép trên trục cónhiều, như: Mặt then, then hoa; mặt ren, mặt chốt; mặt trụ trơn hay các vai, gờ trên trục

- Do đặc điểm làm việc của trục khi truyền mô men xoắn, trên trục có các cơ cấu truyền động xuất hiện lực chiều trục; do đó ngoài kết cấu riêng của trục lại phải thêm kết cấu của cơ cấu điều chỉnh cho các loại ổ chặn để khử độ dịch chuyển chiều trục

Sau đay ta nghiên cứu cụ thể về cấu tạo của một loại trục có kết cấu phức tạp

Hình 2 trực chính của máy 1K62 và các nối đỡ

Trục có cấu tạo là chi tiết hình trụ dài có nhiều bậc; kích thước của trục được thiết kế lớn dần từ trái sang phải theo sơ đồ phân bố lực truyền động khi tính toán thiết kế và phù hợp với công nghệ lắp trục vào hộp

Các bề mặt lắp ghép chính của trục là:

- Bề mặt lắp ghép ổ bi đũa (12); ổ bi cầu (14)

- Bề mặt lắp ghép mâm phẳng (9)

- Bề mặt ren lắp đai ốc điều chỉnh (6)

- Bề mặt then hoa lắp khối bánh răng (15)

- Bề mặt trụ lắp bánh răng (16) bằng mối ghép then bán nguyệt

- Bề mặt ren lắp đai ốc điều chỉnh (2)

2 đặc điểm lắp ghép

Với cấu tạo trên của trục ta có các đặc tính lắp ghép của các mối ghép cơ bản trên trục là:

- Mối ghép chặt : áp dụng cho tất cả các vòng trong cỏa ổ lăn ( đũa và cầu) khi lắp lên trục với độ dôi lắp ghép trung bình

- Mối ghép thẹ hoa định tâm theo đường kính ngoài cho khối bánh răng (15)

- Mối ghép trung gian giữa trục và bánh răng (16); mối ghép của then bán nguyệt với trịc và rãnh trên mai ơ của bánh răng (16) là mối ghép lỏng

- Các bề mặt lắp ghép ren trên trục với các đai ốc(13); (2) là loại ren tam giác bước nhỏ

Vật tư, dụng cụ, trang thiết bị

- Tài liệu phát tay về chỉ tiêu kỹ thuật của trục sau khi lắp

- Dụng cụ tháo lắp

- Dẻ lau; dầu bôi tơn

a.Lập phiếu công nghệ lắp

b Chuẩn bị dụng cụ và nơi làm việc

2 Trình tự thực hiện

a Kiểm tra và tập hợp chi tiết được lắp lên trục

b Lắp các chi tiết lên trục

c Lắp trục vào hộp máy

e Kiểm tra và điều chỉnh các thông số kỹ thuật

g Lắp các mặt bích và nắp đậy

h Bôi trơn cho trục và các chi tiết

3 Kết thúc công việc lắp hệ bàn gá máy phay

a Trao đổi nhóm nhỏ về quá trình lắp và xử lý các sai sót

b Lau chùi và thực hiện công việc bảo quản dụng cụ, thiết bị

Bài 3: Lắp cụm trục chính của máy có cấp chính xác cao

MĐ34-03

Mục tiêu:của bài

Học xong bài này học viên có khả năng:

- Trình bày cấu tạo, nguyên lý, đặc tính lắp ghép và kỹ thuật lắp cụm trục chính

- Lắp cụm trục chính vào máy đúng trình tự theo phiếu hướng dẫn công nghệ bằng các dụng cụ tháo lắp được trang bị

- Kiểm tra các thông số kỹ thuật của cụm trục chính sau khi lắp vào máy bằng các dụng cụ, thiết bị hiện có tại phân xưởng

- Làm việc cẩn thận, an toàn và năng suất

Nội dung của bài

- Kiểm tra trục chính trước khi lắp

- Thao tác sử dụng dụng cụ thiết bị dùng trong quá trình lắp trục chính

- Lắp trục chính lên máy

- Kiểm tra chế độ lắp ghép của trục chính

- Công tác an tàon và vệ sinh công nghiệp trong quá trình lắp trục chính lên máy

I Cấu tạo của các loại trục chính và đặc điểm lắp ghép

1 Cấu tạo

Trục chính là chi tiết cơ bản của khâu chấp hành mang phôi hoặc dao quay dùng trong các loại máy công cụ Do nó là khâu chấp hành mang dao; phôi quay khi gia công nên trục chính trong thiết kế bao giờ cũng phải đảm

bảo cho được yêu cầu về độ cứng vững của trục chính cũng như các chỉ tiêu

kỹ thuật khác

Song, một trong những nguyên nhân cơ bản làm cho trục chính cảu máy cắt kim loại làm việc không tốt là do việc lắp ráp chúng trong quá trình sửa chữa không đúng quy trình kỹ thuật

Để khắc phục thiếu sót đó, khi sửa chữa cum trục chính cần nghiêm chỉnh tuân theo các quy tắc lắp ráp các cụm, bộ phận máy và toàn máy

Trên máy cắt kim loại có cấp chính xác cao, người ta dùng trục chính

có cấp chính xác cao lắp trên các ổ bi đỡ chặn cấp chính xác 8 với sức căng ban đầu Nhờ có sức căng này mà khử được lượng dịch chuyển theo phương hướng kính và chiều trục của trục chính, nâng cao được độ cứng vững và độ chính xác về chuyển động quay của trục chính

Trị số sức căng ban đầu trong quá trình sử dụng máy sau khi đã sửa chữa phải vừa đủ và ổn định Nếu nhiệt độ làm việc của ổ bi không quá 700C thì vẫn làm việc bình thường

Như vậy vấn đề dặt ra khi lắp các ổ lên trục chính phải tính toán và kiểm tra kích thước của các bề mặt trụ khi lắp với vòng trong của ổ trục và vòng ngoài của ổ với mặt lỗ của vỏ hộp sao cho đạt trị số độ dôi lắp ghép

Đối với các chi tiết khác lắp trên trục chính cũng phải tính đến việc hình thành các mối ghép theo yêu cầu và định vị chúng đảm bảo độ ổn định trong quá trình làm việc

Sau đây ta nghiên cứu về cấu tạo của một loại trục chính điển hình của máy công cụ,

Hình 4 cụm trục chính dùng ổ bị chặn

Hình 5 cụm trục chính dùng ổ lăn đũa côn kiểu Game

Hình 6 cụm trục chính máy phay dùng ổ bi chặn

Hình 7 cụm trục chính máy phay dùng ổ bi chặn đỡ

Hình 8 cụm trục chính máy phay dùng ổ đũa côn

Hình 9 cụm trục chính máy phay hạng nhẹ

Hình 10 cụm trục chính máy phay dụng cụ dùng ổ kim hãng Nađela

- Trục là chi tiết hinh trụ, rỗng phía trong

Hình 11 cụm trục chính máy mài lô

Hình 12 cụm trục chính máy mài phẳng dùng ổ bi chặn đỡ