CHUYÊN ĐỀ: ĐỀ XUẤT PHƯƠNG ÁN BỐ TRÍ CÁC CÂY TRỒNG CHÍNH CHO XÃ IA BLỨ - HUYỆN CHƯ PƯH -

VIỆN KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM VIỆN THỔ NHƯỠNG NÔNG HÓA CHUYÊN ĐỀ ĐỀ XUẤT PHƯƠNG ÁN BỐ TRÍ CÁC CÂY TRỒNG CHÍNH CHO XÃ IA BLỨ - HUYỆN CHƯ PƯH - Thuộc gói thầu: Điều tra, đánh giá

VIỆN KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

VIỆN THỔ NHƯỠNG NÔNG HÓA

CHUYÊN ĐỀ

ĐỀ XUẤT PHƯƠNG ÁN BỐ TRÍ CÁC CÂY TRỒNG CHÍNH CHO XÃ IA BLỨ - HUYỆN

CHƯ PƯH

- Thuộc gói thầu: Điều tra, đánh giá chất lượng đất nông nghiệp và xây

dựng cơ sở dữ liệu, bản đồ thổ nhưỡng, làm cơ sở khoa học để phục vụ bố trí cây trồng hợp lý trên địa bàn huyện Chư Pưh, tỉnh Gia Lai

- Thuộc dự án: Điều tra, đánh giá chất lượng đất nông nghiệp và xây

dựng cơ sở dữ liệu, bản đồ thổ nhưỡng, làm cơ sở khoa học để phục vụ bố trí cây trồng hợp lý trên địa bàn huyện Chư Pưh, tỉnh Gia Lai

- Cơ quan thực hiện: Viện Thổ nhưỡng Nông hóa

- Chủ nhiệm dự án: TS Nguyễn Quang Hải

Hà Nội - 2021

VIỆN KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

VIỆN THỔ NHƯỠNG NÔNG HÓA

CHUYÊN ĐỀ

ĐỀ XUẤT PHƯƠNG ÁN BỐ TRÍ CÁC CÂY TRỒNG CHÍNH CHO XÃ IA BLỨ - HUYỆN

CHƯ PƯH

- Thuộc gói thầu: Điều tra, đánh giá chất lượng đất nông nghiệp và xây

dựng cơ sở dữ liệu, bản đồ thổ nhưỡng, làm cơ sở khoa học để phục vụ bố trí cây trồng hợp lý trên địa bàn huyện Chư Pưh, tỉnh Gia Lai

- Thuộc dự án: Điều tra, đánh giá chất lượng đất nông nghiệp và xây dựng

cơ sở dữ liệu, bản đồ thổ nhưỡng, làm cơ sở khoa học để phục vụ bố trí cây trồng hợp lý trên địa bàn huyện Chư Pưh, tỉnh Gia Lai

CHỦ NHIỆM DỰ ÁN

Nguyễn Quang Hải

CƠ QUAN THỰC HIỆN VIỆN THỔ NHƯỠNG NÔNG HÓA

Hoàn thành, năm 2021

MỤC LỤC

PHẦN I MỞ ĐẦU 14

PHẦN II MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 15

2.1 Mục tiêu nghiên cứu 15

2.2 Nội dung nghiên cứu 15

2.3 Phương pháp nghiên cứu 15

2.3.1 Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu 15

2.3.2 Phương pháp điều tra thực địa 15

2.3.3 Phương pháp chuyên gia 15

2.3.4 Kỹ thuật xây dựng các loại bản đồ: 16

PHẦN III KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 17

3.1 Xác định các cây trồng và cơ cấu cây trồng chính của xã Ia Blứ 17

3.2 Xác định định hướng phát triển ngành trồng trọt của xã Ia Blứ 18

3.3 Đề xuất phương án bố trí các cây trồng chính trên địa bàn xã Ia Blứ 19

3.3.1 Quan điểm sử dụng đất chung 19

3.3.2 Quan điểm đề xuất sử dụng đất 20

3.3.3 Xây dựng phương án đề xuất bố trí cây trồng chính và xây dựng bản đồ định hướng phát triển sản xuất trên vùng đất sản xuất sản xuất nông nghiệp cho xã Ia Blứ tỷ lệ 1:10.000 20

3.4 Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp cho xã Ia Blứ - huyện Chư Pưh 29

3.4.1 Giải pháp về đất đai 29

3.4.2 Giải pháp phát triển trang trại, HTX, doanh nghiệp, liên kết chuỗi 29

3.4.3 Giải pháp đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ 30

3.4.4 Giải pháp về phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm 30

3.4.5 Giải pháp về phát triển các vùng nông nghiệp gắn với du lịch 31

3.4.6 Giải pháp về đào tạo nông dân, tác nhân ngành hàng, cán bộ làm công tác phát triển cộng đồng 31

3.4.7 Giải pháp về vốn 31

3.4.8 Giải pháp tuyên truyền vận động 32

PHẦN IV KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 33

4.1 Kết luận 33

4.2 Đề nghị: 33

TÀI LIỆU THAM KHẢO 34

14

PHẦN I MỞ ĐẦU

Ia Blứ là một xã thuộc phía Tây Nam của huyện Chư Pưh, có tổng diện tích

tự nhiên là 19.319,67 ha, trong đó đất sản xuất nông nghiệp là 14.312,22 ha; diện tích đất sản xuất nông nghiệp rộng rãi cũng chính là lợi thế và tiềm năng lớn trong phát triển nông nghiệp của xã Ia Blứ

Tuy nhiên với xu hướng chuyển dịch kinh tế, giảm tỷ trọng ngành nông nghiệp và tăng tỷ trọng các ngành công nghiệp, xây dựng, dịch vụ phát triển mạnh mẽ như hiện nay, đất nông nghiệp xã Ia Blứ sẽ bị thu hẹp dần Việc chuyển dịch cơ cấu ngành, theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cùng với quá trình phát triển kinh tế nhằm đưa xã trở thành xã phát triển khá trong huyện,

sẽ gây áp lực lớn tới sử dụng đất, đặc biệt là đất nông nghiệp trồng cây hàng năm của xã Ia Blứ

Hiện tại, cây trồng nông nghiệp của xã khá đa dạng, với các cây trồng chủ đạo là cây công nghiệp dài ngày (cà phê, cao su, điều, hồ tiêu, ), cây ăn quả (bơ, sầu riêng, cam, bưởi, xoài, chanh dây, mít, nhãn, thanh long, ), rau màu và cây công nghiệp ngắn ngày (bắp cải, súp lơ, cà chua, dưa chuột, bí xanh, bí đỏ, dưa hấu, rau đậu các loại, hoa cây cảnh, ), lúa, ngô, cây dược liệu Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp hàng hóa mới chỉ mang tính tự phát, chưa có quy hoạch tổng thể nên chưa phát huy hết các tiềm năng sẵn có Tình trạng canh tác cây trồng manh mún, chưa hình thành vùng sản xuất tập trung, dẫn tới việc địa phương chưa thể hình thành được nền sản xuất nông nghiệp hàng hóa mạnh mẽ Chính vì vậy, xã cần phải có được định hướng bố trí các cây trồng dựa trên đặc điểm đất đai, khí hậu, tình hình kinh tế xã hội đặc thù của địa phương Đây

sẽ là cơ sở khoa học vững chắc góp phần sử dụng đất sản xuất nông nghiệp hợp

lý, hình thành các vùng sản xuất nông sản hàng hoá đặc thù của xã Ia Blứ; đồng thời sẽ có các giải pháp sử dụng đất, phân bón, kèm theo sẽ thúc đẩy sản xuất nông nghiệp, nâng cao năng suất, chất lượng nông sản, sử dụng đất và phân bón

có hiệu quả cao hơn, hiệu quả sản xuất nông nghiệp cao hơn, tăng sức cạnh tranh nông sản hàng hoá của xã Ia Blứ Việc phân vùng, chuyển đổi, bố trí cây trồng tốt sẽ góp phần phân phối lao động nông nghiệp hợp lý hơn, tăng hiệu quả lao động

Báo cáo này được xử lý, đánh giá phân tích trên cơ sở số liệu tổng hợp tại

xã Ia Blứ - huyện Chư Pưh, do Viện Thổ nhưỡng Nông hoá tiến hành và cung cấp

15

PHẦN II MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Mục tiêu nghiên cứu

Đề xuất được phương án bố trí các cây trồng chính hợp lý cho xã Ia Blứ - huyện Chư Pưh trên từng vùng sinh thái thổ nhưỡng

2.2 Nội dung nghiên cứu

- Xác định các cây trồng và cơ cấu cây trồng chính của xã Ia Blứ

- Xác định định hướng phát triển ngành trồng trọt của xã Ia Blứ

- Đề xuất hướng bố trí cây trồng chính hợp lý cho xã Ia Blứ

- Xây dựng bản đồ định hướng phát triển sản xuất trên vùng đất sản xuất sản xuất nông nghiệp cho xã Ia Blứ tỷ lệ 1:10.000

- Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp cho xã

Ia Blứ

2.3 Phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu

- Nguồn số liệu thứ cấp được thu thập tại các Phòng, Ban chức năng của huyện Chư Pưh (Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Phòng Kinh tế -

Hạ tầng, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Tài chính - Kế hoạch, ) và UBND xã Ia Blứ

- Nguồn số liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra các hộ nông dân trực tiếp sản xuất nông nghiệp theo mẫu phiếu in sẵn

- Thu thập thông tin có liên quan thông qua các hình thức: phỏng vấn, tiếp cận cán bộ xã, cán bộ huyện, nông dân; thu thập số liệu, tài liệu, báo cáo các thời kỳ của huyện, xã

2.3.2 Phương pháp điều tra thực địa

Điều tra tình hình sản xuất nông nghiệp ở các tiểu vùng sinh thái, điều tra hiện trạng các cây trồng và cơ cấu cây trồng hiện có trên địa bàn xã Ia Blứ thông qua phương pháp điều tra nhanh nông thôn (PRA)

2.3.3 Phương pháp chuyên gia

Áp dụng trong tổng hợp, đánh giá, đề xuất bố trí các cây trồng và hệ thống cây trồng hợp lý trên địa bàn xã Ia Blứ

16

2.3.4 Kỹ thuật xây dựng các loại bản đồ:

Bản đồ định hướng phát triển sản xuất trên vùng đất sản xuất sản xuất nông nghiệp xã Ia Blứ tỷ lệ 1:10.000 được xây dựng trên hệ chiếu VN 2000 qua

việc sử dụng kỹ thuật GIS với các phần mềm chuyên dụng như Mapinfo, ArcView, Arcinfo, để hoàn thiện, tư liệu hóa và lưu trữ

17

PHẦN III KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1 Xác định các cây trồng và cơ cấu cây trồng chính của xã Ia Blứ

Kết quả điều tra kinh tế nông hộ và tổng hợp, xử lý số liệu phiếu điều tra cho thấy xã Ia Blứ có 06 loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp chính (LUTs) với 41 kiểu sử dụng đất (LUT) như sau:

Bảng 1 Các loại hình sử dụng đất sản xuất NN chính của xã Ia Blứ

Lúa nước đông xuân - Lúa nước mùa

2 Lúa - màu

Đậu tương đông xuân - Lúa nước mùa Khoai lang đông xuân - Lúa nước mùa Lạc đông xuân - Lúa nước mùa

Ngô đông xuân - Lúa nước mùa Rau đông xuân - Lúa nước mùa

3 Chuyên màu và CCNNN

Bí đỏ

Bí xanh

Cỏ chăn nuôi Chuyên rau Dưa hấu đông xuân - Dưa hấu mùa Đậu đỗ đông xuân - Đậu đỗ mùa Khoai lang đông xuân - Khoai lang mùa

Ớt Sắn

4 Chuyên cây CN dài ngày

Cà phê Cao su Dâu tằm Điều

Hồ tiêu

5 Cây dược liệu

Đinh lăng (chu kỳ 3 năm) Gừng

Nghệ

Sả

18

6 Cây ăn quả

Bơ Bưởi Cam Chanh dây (chu kỳ 3 năm) Chuối

Mãng cầu Mít

Nhãn Sầu riêng Thanh long Xoài

Trong 06 loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp chính ở trên thì phổ

biến nhất là loại hình Cây công nghiệp dài ngày, Chuyên màu và CCNNN,

Chuyên lúa, Cây ăn quả Các loại hình sử dụng đất còn lại chiếm tỷ trọng không

lớn trong cơ cấu nông nghiệp của xã Ia Blứ

3.2 Xác định định hướng phát triển ngành trồng trọt của xã Ia Blứ

Để thực hiện tốt kế hoạch 5 năm 2020 - 2025 và định hướng phát triển đến năm 2030, cần tập trung đẩy mạnh phát triển nông nghiệp toàn diện theo hướng sản xuất hàng hóa quy mô lớn, công nghệ hiện đại, đảm bảo tốc độ tăng trưởng cao, bền vững Đẩy nhanh công tác quy hoạch nông thôn mới, tạo điều kiện ứng dụng nhanh các tiến bộ khoa học công nghệ và cơ giới hóa sản xuất Tăng cường

cơ sở vật chất cho nông nghiệp, đảm bảo phát triển bền vững, nâng cao đời sống nông dân, góp phần xây dựng nông thôn mới văn minh, hiện đại

Định hướng phát triển các cây trồng chính trên địa bàn xã Ia Blứ đến năm

2025 được thể hiện ở Bảng 2 dưới đây

Bảng 2 Định hướng phát triển các cây trồng chính xã Ia Blứ đến năm 2025

(Nguồn: Kế hoạch sản xuất nông - lâm - ngư nghiệp giai đoạn 2020 - 2025 của Phòng Nông nghiệp & PTNT huyện Chư Pưh, UBND các xã/thị trấn trực thuộc)

3.3 Đề xuất phương án bố trí các cây trồng chính trên địa bàn xã Ia Blứ

3.3.1 Quan điểm sử dụng đất chung

Phát triển nông nghiệp theo hướng toàn diện và bền vững, gắn với bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và môi trường sinh thái; thực hiện chuyển đổi mạnh cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo vùng; phát triển các vùng chuyên canh sản xuất hàng hoá, các vùng trồng cây nguyên liệu phục vụ phát triển công nghiệp chế biến nông, lâm sản Tăng cường cơ sở hạ tầng khu vực nông nghiệp, nông thôn; gắn sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp với công nghiệp chế biến, mở rộng các loại hình dịch vụ, cải thiện, nâng cao đời sống và giải quyết việc làm cho dân cư và lao động khu vực nông thôn cũng như thành thị

- Sử dụng quỹ đất đai tiết kiệm hợp lý và hiệu quả; đảm bảo hài hoà giữa các mục đích sử dụng đất gắn với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của huyện Khai thác tiềm năng đất đai theo đặc thù tự nhiên, kinh tế - xã hội từng xã/thị trấn, nhằm đạt hiệu quả phát triển chung của huyện

- Ổn định quỹ đất dành cho sản xuất nông nghiệp, ưu tiên phát triển các ngành mũi nhọn có khả năng tạo sự tăng trưởng nhanh trong nông nghiệp Đảm bảo mục tiêu an toàn lương thực, cung cấp nguồn nguyên liệu cho công nghiệp chế biến, tạo ra nhiều sản phẩm hàng hoá có giá trị kinh tế

20

- Đảm bảo quỹ đất cho nhu cầu phát triển các ngành công nghiệp, dịch vụ, xây dựng hạ tầng kỹ thuật, các công trình phúc lợi công cộng, phát triển đô thị, khu dân cư nông thôn

- Đáp ứng đất đai cho an ninh quốc phòng, giữ vững ổn định chính trị xã hội trong các giai đoạn phát triển

- Có kế hoạch khai thác quỹ đất chưa sử dụng đưa vào sử dụng cho các mục đích nông nghiệp và phi nông nghiệp

- Việc khai thác sử dụng đất phải đi đôi với bảo vệ môi trường đất, môi trường tự nhiên, nâng cao chất lượng môi trường sống, bảo đảm cho sự phát triển bền vững Quy hoạch sử dụng đất lâu dài có tính đến sự biến đổi khí hậu trong khu vực

Do yêu cầu phát triển, việc chuyển một số diện tích đất nông nghiệp sang mục đích phi nông nghiệp là cần thiết, tuy nhiên cần hạn chế việc lấy đất nông nghiệp, đặc biệt là diện tích lúa có năng suất cao Cần đầu tư khai hoang diện tích đất hoang hóa đưa vào sản xuất nông nghiệp, trồng cây hàng năm, cây công nghiệp lâu năm, cây ăn quả, đồng cỏ chăn nuôi,

3.3.2 Quan điểm đề xuất sử dụng đất

Để đưa ra phương án đề xuất sử dụng đất hợp lý, có hiệu quả cần phải dựa vào nhiều yếu tố:

(i) Kết quả đánh giá hiện trạng sử dụng đất; đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường đối với các loại hình sử dụng đất chính;

(ii) Mức độ thích hợp của các cây trồng với đất đai;

(iii) Định hướng phát triển các cây trồng chính trên địa bàn xã Ia Blứ và huyện Chư Pưh;

(iv) Quy hoạch sử dụng đất của huyện đến năm 2020; và

(v) Phong tục, tập quán canh tác của địa phương

3.3.3 Xây dựng phương án đề xuất bố trí cây trồng chính và xây dựng bản đồ định hướng phát triển sản xuất trên vùng đất sản xuất sản xuất nông nghiệp cho

xã Ia Blứ tỷ lệ 1:10.000

Tùy thuộc vào định hướng và mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội từng thời

kỳ mà các nhà hoạch định chính sách có thể đưa ra các phương án sử dụng đất phù hợp dựa trên mức thích hợp của từng cây trồng đối với từng vùng đất đai

Mặt khác, khi sản xuất nông lâm nghiệp của xã vẫn là nguồn lực chính trong phát triển kinh tế thì việc duy trì, bảo vệ quỹ đất sản xuất cần được quan tâm hàng đầu trong quá trình khai thác sử dụng đất Trong những trường hợp đặc biệt cần chuyển đổi đất nông nghiệp, đất lâm nghiệp có rừng sang các mục đích khác phi nông lâm nghiệp, trừ những công trình mang tính chất bắt buộc (như thủy điện, công trình theo tuyến) còn lại trước hết phải chọn những khu đất năng suất cây trồng kém, hiệu quả kinh tế thấp; hạn chế tối đa lấy vào các loại đất này nhất là đối với đất ruộng Bên cạnh đó cũng cần phải có những biện pháp để cải tạo, khai hoang đất mới, bù vào phần diện tích đã bị mất đi Bố trí hợp lý cơ cấu cây trồng, thâm canh tăng vụ, tăng năng suất ở những địa bàn trọng điểm sản xuất lương thực, từng bước nâng cao hệ số sử dụng đất Ngoài ra cần có những biện pháp kỹ thuật cụ thể, đồng bộ trong việc sử dụng đất nông nghiệp, khai thác bền vững đất đai, vừa tạo ra các vùng cây đặc sản, vùng cây trồng tập trung, nhằm đảm bảo an ninh lương thực, đáp ứng đủ nhu cầu thực phẩm, làm cơ sở cho công nghiệp chế biến và tạo ra lượng sản phẩm hàng hoá chất lượng cao

2 Phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hoá theo hướng thâm canh, chuyên canh trên cơ sở khai thác lợi thế cạnh tranh đối với sản phẩm của từng địa phương; chuyển đổi cơ cấu cây trồng, xây dựng các vùng chuyên canh sản xuất các sản phẩm hàng hoá có giá trị kinh tế cao gắn với thị trường tiêu thụ

3 Phát triển nông nghiệp gắn liền với quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn Sản xuất gắn liền với chế biến và tiêu thụ sản phẩm, nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội

4 Khai hoang, phục hoá đất chưa sử dụng đưa vào sản xuất nông nghiệp, đảm bảo an ninh lương thực đối với vùng sâu, vùng xa

từ nông nghiệp sang các mục đích khác cần phải cân nhắc thận trọng, đặc biệt là đối với đất ruộng lúa, lúa màu Đối với những khu đất mà việc sử dụng chưa phù hợp với các yếu tố tự nhiên thì cần phải điều chỉnh như giảm diện tích canh tác trồng cây lương thực trên đất dốc chuyển sang trồng cây lâu năm, cây ăn quả, trồng rừng hay canh tác theo mô hình nông lâm kết hợp Đất vườn tạp trong khu dân cư cần được cải tạo thành các vườn cây ăn quả hoặc để làm đất ở nhằm hạn chế lấy vào đất ruộng Việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất nhằm thúc đẩy chuyển đổi cơ cấu kinh tế phù hợp với điều kiện tự nhiên, tiềm năng về vốn và lao động của địa phương

7 Làm giàu và bảo vệ môi trường đất đai để sử dụng ổn định lâu dài: Quá trình khai thác sử dụng đất cần kết hợp chặt chẽ giữa sử dụng và cải tạo nhằm không ngừng nâng cao độ phì của đất, ngăn ngừa xói mòn rửa trôi, thoái hoá đất Đối với đất nông, lâm nghiệp cần xây dựng một hệ thống canh tác bền vững trên đất dốc Việc bảo vệ môi trường phải được quan tâm trong quá trình khai thác sử dụng đất Các chế phẩm hoá học dùng trong nông nghiệp có tính độc hại như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật cần được sử dụng hợp lý, tránh gây ô nhiễm môi trường và phá vỡ cân bằng sinh thái

Qua nghiên cứu, bằng việc kết hợp đánh giá hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất với kết quả đánh giá thích hợp đất đai và mục tiêu phát triển sản xuất nông nghiệp đến năm 2030 và kế hoạch sử dụng đất 2020 - 2025 của xã

Ia Blứ; Nhóm nghiên cứu đã lựa chọn 10 cây trồng/nhóm cây trồng chính phục

vụ việc đề xuất bố trí sử dụng đất Từ đó xây dựng được Bản đồ định hướng

phát triển sản xuất vùng đất sản xuất nông nghiệp xã Ia Blứ tỷ lệ 1:10.000

cho vùng đất sản xuất nông nghiệp của xã Tùy thuộc vào định hướng và mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của từng thời kỳ mà các nhà hoạch định chính sách có thể đưa ra các phương án sử dụng đất phù hợp dựa trên mức thích hợp của từng cây trồng đối với từng vùng đất đai khác nhau (Vì một khoanh đất có thể thích hợp với rất nhiều cây trồng khác nhau) Ở đây, dự án chỉ đề xuất một phương án bố trí cơ cấu cây trồng mang tính chất tham khảo Cụ thể đề xuất với các nhóm cây trồng chính như sau (Bảng 3)