Thanh niên, Hà Nội, 1978; “Công tác giáo dục lý tưởng, đạo đức, lối sống cho thanh niên của Đảng Cộng sản Việt Nam 1996 – 2006” của Nguyễn Thanh Long Luận văn thạc sĩ học viện Chính trị
Trang 1PHẦN 1: MỞ ĐẦU 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu
Cùng với việc nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về các lĩnh vực chính trị, đạo đức, văn hoá, xã hội, quân sự,… tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên, về giáo dục, đào tạo thanh niên cũng sớm được nghiên cứu, tìm hiểu Cho đến nay, đã có nhiều công trình
nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên, chẳng hạn như “Bác Hồ với sự nghiệp bồi dưỡng thế hệ trẻ” (Nxb Thanh niên, Hà Nội, 1985); “Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên” của Văn Khánh (Báo Nhân dân, số ra ngày 19/5/2004); “Văn hoá với thanh niên, thanh niên với văn hoá, một số vấn đề lý luận và thực tiễn” của Ban Tư tưởng văn hoá Trung ương (Hà Nội, 2002); “Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò thanh niên trong cách mạng Việt Nam” của TS Trần Quy Nhơn (Nxb Thanh niên, Hà Nội, 2004); “Tuổi trẻ cống hiến và trưởng thành” của tác giả Đặng Quốc Bảo (Nxb Thanh niên, Hà Nội, 1997); (2003), “Mấy vấn đề đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay” của
Nguyễn Trọng Chuẩn và Nguyễn Văn Phúc (đồng chủ biên) (Nxb Chính trị quốc gia, Hà
Nội, 2003); “Thanh niên với cách mạng xã hội chủ nghĩa” của Lê Duẩn (Nxb Thanh niên,
Hà Nội, 1978); “Công tác giáo dục lý tưởng, đạo đức, lối sống cho thanh niên của Đảng Cộng sản Việt Nam 1996 – 2006” của Nguyễn Thanh Long (Luận văn thạc sĩ học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh 2008); “Lối sống thanh niên - sinh viên” của Mạc Văn Trang (Viện Nghiên cứu chiến lược giáo dục1994); “Công tác giáo dục đạo đức cho học sinh sinh viên trường cao đẳng sư phạm Bình Dương - thực trạng và giải pháp” (Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường CĐSP Bình Dương của ThS Trương Thị
Xử 2009)…
Các công trình nghiên cứu trên đều đã đề cập tương đối đầy đủ và toàn diện những quan điểm cơ bản của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vai trò, vị trí, nhiệm vụ của thanh niên, về công tác giáo dục, đào tạo thanh niên, cũng như công tác giáo dục đạo dức cho thanh niên, sinh viên nói chung Tuy nhiên, chưa có công trình nào đề cập một cách đầy đủ những yêu cầu về vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh để rèn luyện đạo đức, lối sống cho sinh viên Đại
học Thủ Dầu Một Vì vậy, chúng tôi chọn đề tài: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên với việc rèn luyện đạo đức, lối sống cho sinh viên trường Đại học Thủ Dầu Một” làm đề tài
nghiên cứu khoa học thuộc phạm vi cấp trường với mong muốn được góp phần vào việc rèn luyện đạo đức, lối sống cho sinh viên trường Đại học Thủ Dầu Một trong giai đoạn hiện nay
Trang 21.2 Tính cấp thiết của đề tài
Khi nói về tương lai của sự nghiệp cách mạng nước nhà, Hồ Chí Minh đã đưa ra cách so sánh:
“Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây
Vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”
Cách so sánh đã ẩn chứa một tư duy chiến lược của Chủ tịch Hồ Chí Minh Là người
có tầm nhìn xa trông rộng, Hồ Chí Minh đã sớm nhận thấy vai trò to lớn của việc đào tạo, bồi dưỡng, rèn luyện thế hệ trẻ Hồ Chí Minh sớm tìm thấy ở thanh niên là lớp người đầu tiên thực hiện cuộc thử thách lớn lao và sứ mệnh cao cả của sự nghiệp cách mạng Trong
Thư gửi thanh niên và nhi đồng toàn quốc nhân dịp Tết sắp đến (năm 1946), Người nói:
“Một năm khởi đầu từ mùa xuân Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội” Người coi thanh niên là lực lượng chính và nòng cốt của cuộc cách mạng; là lực lượng năng động, sáng tạo; là người kế tục trung thành sự nghiệp cách mạng của Đảng và nhân dân ta; và là người quyết định vận mệnh của đất nước trong tương lai
Kế thừa tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vai trò, vị trí của thế hệ trẻ trong giai đoạn cách mạng hiện nay, Đảng ta đã có nhiều chủ trương, chính sách và biện pháp nhằm tạo điều kiện, cơ hội cho tuổi trẻ phát triển Hội nghị lần thứ tư Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá VII (1/1993) đã khẳng định: “Thanh niên là lực lượng xung kích trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Sự nghiệp đổi mới có thành công hay không, đất nước bước vào thế kỷ XXI có vị trí xứng đáng trong cộng đồng thế giới hay không, phần lớn phụ thuộc vào thanh niên, vào việc bồi dưỡng, rèn luyện thế hệ thanh niên, công tác thanh niên
là vấn đề sống còn của dân tộc, là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng”[17]
Thế hệ trẻ của chúng ta hôm nay vừa có nhiều điều kiện thuận lợi để tiếp cận với những thành tưu của khoa học - kỹ thuật để nâng cao trình độ hiểu biết, hội nhập quốc tế, vừa tránh khỏi những ảnh hưởng tiêu cực của nền kinh tế thị trường Vì vậy, xã hội nói chung và nhà trường nói riêng phải làm gì để hướng thanh niên, sinh viên phát triển đúng hướng, trở thành những người “sinh viên mới”, có nhiều đóng góp và cống hiến cho xã hội?
Trường Đại học Thủ Dầu Một hiện nay đang đào tạo nhiều ngành nghề khác nhau, nhiệm vụ của trường là cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho tỉnh Bình Dương và
sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước nói chung Ngoài việc đào trình độ
Trang 3chuyên môn, nghiệp vụ cho sinh viên, trường cũng có nhiệm vụ giáo dục, rèn luyện đạo đức lối sống cho sinh viên để nguồn nhân lực được đào tạo phải “vừa hồng, vừa chuyên” Chính vì việc giáo dục, rèn luyện thế hệ thanh niên nói chung, sinh viên trường Đại học Thủ Dầu Một nói riêng có ý nghĩa quan trọng như vậy nên việc đi sâu nghiên cứu đề tài
“Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên với việc rèn luyện đạo đức, lối sống cho sinh viên trường Đại học Thủ Dầu Một” là một yêu cầu cấp thiết Thực hiện tốt đề tài sẽ góp phần
nâng cao nhận thức, tư tưởng đạo đức, lối sống để đi tới hành động đúng đắn, xứng đáng là lực lượng xung kích cách mạng, là đội hậu bị tin cậy của Đảng, đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam
xã hội chủ nghĩa
1.3 Mục tiêu nghiên cứu
- Nghiên cứu, làm rõ những quan điểm cơ bản của Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của thanh niên và sự vận dụng tư tưởng của Người vào việc xây dựng người sinh viên mới
- Nắm được thực trạng đạo đức, lối sống của sinh viên, từ đó đưa ra các giải pháp rèn luyện đạo đức, lối sống cho sinh viên Trường Đại học Thủ Dầu Một hiện nay
1.4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
14.1 Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên; thực trạng đạo đức, lối sống của sinh viên trường Đại học Thủ Dầu Một hiện nay
1.4.2 Phạm vi nghiên cứu
Đề tài khảo sát và nghiên cứu sinh viên năm thứ II và năm thứ III hệ cao đẳng, đại học chính quy
1.5 Phương pháp nghiên cứu
- Nghiên cứu lý luận: Sử dụng phối hợp các phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, phân tích, tổng hợp, logic, lịch sử, hệ thống hoá các tài liệu có liên quan đến đề tài
- Nghiên cứu thực tiễn: Kết hợp các phương pháp quan sát, phương pháp điều tra xã hội học, phương pháp thống kê, phương pháp nghiên cứu sản phẩm
1.6 Nội dung nghiên cứu
- Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của thanh niên trong cách mạng Việt Nam; nội dung bồi dưỡng, giáo dục thanh niên theo tư tưởng Hồ Chí Minh
- Thực trạng đạo đức, lối sống của sinh viên Trường Đại học Thủ Dầu Một
Trang 4- Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng rèn luyện đạo đức, lối sống cho sinh viên Đại học Thủ Dầu Một hiện nay
PHÀN 2: CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
CHƯƠNG 1
TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC THANH NIÊN
1.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của thanh niên.
1.1.1 Cơ sở hình thành Tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của thanh niên trong cách mạng Việt Nam
1.1.1.1 Truyền thống văn hoá dân tộc và vai trò của thế hệ trẻ Việt Nam trong lịch
sử dựng nước và giữ nước.
Việt Nam là một quốc gia có nền văn hiến lâu đời Trong quá trình tồn tại và phát triển, dân tộc Việt Nam đã phải vượt qua biết bao khó khăn, thử thách hiểm nghèo: phải liên tục đấu tranh chống lại nạn xâm lăng, âm mưu đồng hoá của ngoại bang; phải thường xuyên chống chọi với thiên nhiên khắc nghiệt Với những đặc điểm đó, đã xây đắp nên nhiều truyền thống tốt đẹp, biểu hiện một nền văn hiến rất lâu đời và bền vững Đó là truyền thống yêu nước, nhân ái, thuỷ chung, cố kết cộng đồng, ý chí tự lực tự cường, tự tôn dân tộc, tinh thần thông minh, sáng tạo, cần cù lao động, lạc quan yêu đời,… Trong đó, truyền thống yêu nước - sợi chỉ đỏ xuyên suốt lịch sử tư tưởng Việt Nam Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyền thống quý báu của ta Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất
cả lũ bán nước và lũ cướp nước” [37, tr.171]
Những giá trị tốt đẹp của dân tộc đã thấm đượm sâu sắc vào con người Hồ Chí Minh ngay từ thời trẻ, trở thành cơ sở tư tưởng, tình cảm cho mọi suy nghĩ và hành động của Người suốt cả cuộc đời
1.1.1.2 Quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin về thanh niên
- Quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen
Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin đã đề cập nhiều tới vị trí, vai trò của thanh niên và công tác giáo dục thanh niên đối với vận mệnh lịch sử của mỗi dân tộc, của
nhân loại và thời đại C.Mác cho rằng “tương lai của giai cấp công nhân và tương lai của nhân loại hoàn toàn phụ thuộc và thế hệ công nhân đang lớn lên”[12, tr.263] Chính
Trang 5C.Mác đã gọi thanh niên là cội nguồn sức sống của dân tộc và giai cấp công nhân là bộ xương của mỗi cơ thể dân tộc Khi đánh giá vai trò của thanh niên trong đấu tranh cách mạng, các nhà kinh điển mác xít cho rằng chỉ có con đường cách mạng vô sản và việc xây dựng chủ nghĩa xã hội mới thực sự làm cho các thế hệ thanh niên phát huy được vai trò to lớn của mình một cách tích cực, chủ động và sáng tạo Do vậy, việc giáo dục thanh niên được coi là nhiệm vụ hàng đầu để đào tạo con người mới xã hội chủ nghĩa - con người phát triển toàn diện, có cuộc sống tập thể và cuộc sống cá nhân hài hoà, phong phú
- Quan điểm của Lênin
Lênin lại đặc biệt đánh giá cao vai trò của thanh niên công nhân, coi đó là “nguồn sinh lực chiến đấu của cách mạng” Người đã quan sát thấy trong thanh niên công nhân một khát vọng nồng cháy không gì kìm hãm được sự vươn tới lý tưởng dân chủ và CNXH, thành công của phong trào thanh niên chính là chỗ biết gắn liền nhận thức lý luận của chủ nghĩa Mác - tri thức khoa học với sự tham gia trực tiếp của họ vào cuộc đấu tranh chính trị của giai cấp vô sản Người đã khẳng định: Ai nắm được thanh niên, người đó làm chủ thế giới và theo một nghĩa nào đó nhiệm vụ xây dựng xã hội cộng sản chủ nghĩa, đó chính là của thanh niên Thấu hiểu những đặc trưng của lớp người trẻ tuổi, Lênin đặt niềm tin vào vai trò và sức sáng tạo của thế hệ thanh niên cách mạng một cách sâu sắc, nhất quán Ông
cho rằng: “Nhiệm vụ thực sự sáng tạo ra xã hội cộng sản chủ nghĩa chính là của thanh niên”
1.1.1.3 Quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam về thanh niên
Đảng Cộng sản Việt Nam đã luôn coi trọng và đánh giá cao vai trò của thanh niên đối với sự nghiệp cách mạng ở nước ta Ngay từ khi mới thành lập, qua các phong trào cách mạng Đảng ta đã thấy được thanh niên là một lực lượng cách mạng to lớn, vị trí của thanh niên trong phong trào giải phóng dân tộc rất quan trọng, biểu thị qua việc thanh niên hăng hái tham gia vào các cuộc đấu tranh, biểu tình…của nhân dân lao động chống áp bức, bất công, đòi độc lập tự do cho dân tộc
Thanh niên là lực lượng chủ yếu của công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Vì vậy, việc giáo dục và rèn luyện thanh niên là một yêu cầu cấp thiết, được coi như một chiến lược lâu dài của Đảng và Nhà nước ta Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng (4 -2006) xác định: “Xây dựng và hoàn thiện giá trị, nhân cách con người Việt Nam, bảo vệ và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá, hội nhập quốc tế Bồi dưỡng các giá trị văn hoá trong thanh niên, học sinh, sinh viên, đặc biệt là lý
Trang 6tưởng sống, lối sống, năng lực trí tuệ, đạo đức và bản lĩnh văn hoá con người Việt Nam” [22, tr 106]
1.1.2.Tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của thanh niên trong cách mạng Việt Nam.
Xác định vị trí, vai trò của thanh niên đối với tương lai của đất nước, Người khẳng định: Nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh, một phần lớn là do các thanh niên, thanh niên muốn làm chủ tương lai cho xứng đáng thì ngay hiện tại phải rèn luyện tinh thần và lực lượng của mình, phải làm việc để chuẩn bị cái tương lai đó
- Trong cách mạng giải phóng dân tộc, thanh niên là một bộ phận quan trọng của dân tộc
Trong “Thư gửi thanh niên” tháng 4/1951, Người nhắc nhở: “Huy hiệu của thanh
niên ta là “Tay cầm cờ đỏ sao vàng tiến lên” Ý nghĩa của nó là: Thanh niên phải xung phong làm gương mẫu trong công tác, trong học hỏi, trong tiến bộ, trong đạo đức cách mạng Thanh niên phải thành một lực lượng to lớn và vững chắc trong công cuộc kháng chiến và kiến quốc Đồng thời phải vui vẻ và hoạt bát”[37, tr.197-198] Người chỉ rõ: trong cuộc cách mạng giải phóng dân tộc, “thanh niên nam nữ thì cùng đồng bào ra sức đấu tranh chống giặc, quyết không đi lính cho giặc, hăng hái tham gia du kích và bộ đội của ta”
- Trong cách mạng xã hội chủ nghĩa, thanh niên là “lực lượng nòng cốt để xây dựng
xã hội mới”
Hồ Chí Minh khẳng định: Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội phải có những con người
xã hội chủ nghĩa Đó trước hết phải là những người có lòng yêu nước nồng nàn, có sức khoẻ, có tri thức, giàu nhiệt huyết, không ai khác, đó chính là thế hệ trẻ vì “Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội” Do đó, tuổi trẻ chính là những người kế thừa xây dựng chủ nghĩa xã hội
- Trong sự phát triển lâu dài của cách mạng, sự trường tồn của dân tộc, “nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên”
Người chỉ ra tiềm năng to lớn của tuổi trẻ trong công cuộc kiến thiết và xây dựng nước nhà: “Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang sánh vai cùng cường quốc năm châu được hay không, một phần lớn chính là nhờ ở công học tập của các cháu” Từ đó, Người khẳng định vị trí, vai trò của thanh niên trong sự phát triển, trường tồn của dân tộc: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà Thật vậy, nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên” [36, tr 185.]
Trang 7Để xứng đáng với vị trí đó, Người luôn nhấn mạnh vai trò xung kích đi đầu của thanh niên trong mọi hoạt động: “Thời đại này là thời đại vẻ vang của thanh niên Mà thanh niên phải là những đội xung phong trên các mặt trận chính trị, kinh tế, khoa học, kỹ thuật” [41, tr 390]
Với tư tưởng cách mạng, sự hiểu biết và tầm nhìn xa của mình, Hồ Chí Minh đã luôn quan tâm tới các thế hệ thanh niên, quan tâm tới công tác giáo dục, bồi dưỡng thanh niên nhằm xây dựng lên một đội ngũ thanh niên cách mạng giỏi về chuyên môn, có đạo đức, có
lý tưởng cao đẹp để thực hiện được nguyện vọng thiết tha của Người là giành độc lập tự do cho dân tộc, tiến bước trên con đường xã hội chủ nghĩa, xây dựng đất nước Việt Nam ngày càng đàng hoàng hơn, to đẹp hơn
1.2 Nội dung, biện pháp bồi dưỡng, giáo dục thanh niên theo tư tưởng Hồ Chí Minh.
1.2.1 Nội dung giáo dục
Hồ Chí Minh luôn quan tâm giáo dục toàn diện cho thanh niên, mà nội dung bao gồm: giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, văn hóa, khoa học kỹ thuật, quân sự, lao động–nghề nghiệp, sức khỏe-thể chất, nhân cách, thẩm mỹ, pháp luật …
1.2.1.1 Giáo dục lý tưởng cách mạng
Lý tưởng cách mạng có vai trò quan trọng trong đời sống con người, là trạng thái hoàn hảo nhất mà người ta mong muốn đạt tới, nó thôi thúc con người hành động để thỏa mãn các nhu cầu, lợi ích Thanh niên là lớp người trẻ tuổi đang phát triển để hoàn thiện nhân cách Thanh niên khao khát lý tưởng và hành động thực hiện lý tưởng, hướng tới các giá trị xã hội, nhưng lại chưa đủ kinh nghiệm và sự từng trải để có cách suy xét, đánh giá các giá trị, lựa chọn giá trị theo sự chỉ dẫn sáng suốt của lý trí Vì thế, thanh niên rất cần đến những tác động của giáo dục xã hội để định hướng cho họ thực hiện lý tưởng mà Đảng
và dân tộc ta đã lựa chọn Lý tưởng cách mạng mà Hồ Chí Minh quan tâm giáo dục cho thanh niên là phấn đấu cho Tổ quốc hoàn toàn độc lập, cho CNXH toàn thắng trên đất nước ta và trên thế giới Theo Hồ Chí Minh, có giác ngộ lý tưởng mới giúp thanh niên hiểu
lý tưởng đó cao đẹp như thế nào, thấy rõ trách nhiệm của mình trong việc thực hiện lý tưởng Với nghĩa đó, giác ngộ lý tưởng cách mạng chính là giáo dục cho thanh niên lý tưởng sống và niềm tin vào sự nghiệp cách mạng do Đảng lãnh đạo
1.2.1.2 Bồi dưỡng, giáo dục phẩm chất đạo đức cách mạng
Trang 8Theo Người, mỗi người thanh niên trước hết cần phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng thì mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang Người nói: “Có đạo đức cách mạng thì khi gặp khó khăn gian khổ, thất bại cũng không sợ sệt, rụt rè, lùi bước Vì lợi ích chung của dân tộc, của Đảng của cách mạng mà không ngần ngại hy sinh lợi ích cá nhân Khi cần thì sẵn sàng hy sinh cả tính mạng mình cũng không thương tiếc Đó là biểu hiện rất rõ rệt, rất cao quý của đạo đức cách mạng”
Song chỉ có đạo đức cách mạng thì chưa đủ, theo Người đã trở thành một người thanh niên tiên tiến thì cần phải có sự nỗ lực học tập không ngừng Người nói: Thanh niên muốn làm người chủ trong lai cho xứng đáng thì ngay hiện tại phải rèn luyện tinh thần và lực lượng của mình, phải ra sức làm việc để chuẩn bị cái tương lai đó
1.2.1.3 Giáo dục lòng yêu nước, thương nòi
Hồ Chí Minh còn đặc biệt chú trọng đến việc bồi dưỡng tình cảm đạo đức Người khẳng định nhiệm vụ “cốt nhất” của nhà trường là “Phải dạy cho học trò biết yêu nước, thương nòi Phải dạy cho họ có ý chí tự lập, tự cường, quyết không chịu thua kém ai, quyết không chịu làm nô lệ” Huấn thị tại Đại hội sinh viên lần thứ II (1958), Người dạy thanh niên phải có sáu cái yêu: Tổ quốc, nhân dân, xã hội chủ nghĩa, lao động, khoa học và kỹ thuật Trong đó yêu Tổ quốc, yêu nhân dân được Người đặt lên hàng đầu Yêu Tổ quốc thì thanh niên phải làm sao cho Tổ quốc ta giàu mạnh Muốn cho Tổ quốc giàu mạnh thì phải
ra sức lao động, ra sức tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm Yêu nhân dân thì phải hiểu
rõ sinh hoạt của nhân dân, biết dân còn cực khổ như thế nào, biết chia sẻ những lo lắng, những tủi buồn, những công tác nặng nhọc với nhân dân
1.2.1.4 Giáo dục tài năng
Trong bài nói tại Đại hội sinh viên Việt Nam lần II (1958), Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Hồi Bác còn đồng tuổi với các cháu ở đây, thì Bác phải đi rửa bát hoặc làm nhiều công việc khác để lấy tiền mà đi học Vì lúc đó chưa có Đảng, chưa có Hội thanh niên hoặc sinh viên, mà lúc đó nói đến yêu nước là thực dân Pháp nó chặt đầu Còn bây giờ các cháu có thể phát triển hết khả năng của mình
Thanh niên bây giờ là một thế hệ vẻ vang, vì vậy cho nên phải tự giác, tự nguyện mà
tự động cải tạo tư tưởng của mình để xứng đáng với nhiệm vụ của mình Tức là thanh niên phải có đức và có tài Có tài mà không có đức ví như một anh làm kinh tế tài chính rất giỏi nhưng không làm được gì ích lợi cho xã hội, mà còn có hại cho xã hội nữa Nếu có đức mà không có tài ví như ông Bụt không làm hại gì nhưng cũng không lợi gì cho loài người”.
Trang 9Hồ Chí Minh cũng chỉ ra mối quan hệ giữa lao động trí óc và lao động chân tay Cần
có lao động trí óc và lao động chân tay, và cần lao động trí óc, kiệm lao động chân tay, nghĩa là lao động chân tay cũng phải có văn hoá, mà người lao động trí óc cũng phải làm được lao động chân tay Nếu lao động trí óc không làm được lao động chân tay và lao động chân tay không có trí óc thì đó là người lao động bán thân bất toại Lao động trí óc mà không lao động chân tay, chỉ biết lý luận mà không biết thực hành thì cũng là tri thức có một nửa Vì vậy, cho nên thanh niên trong lúc học lý luận cũng phải kết hợp với cả thực hành và tất cả các ngành khác đều phải: lý luận kết hợp với thực hành, học tập kết hợp với lao động
1.2.2 Biện pháp giáo dục
1.2.2.1 Học đi đôi với hành
Hồ Chí Minh thường nói: học để “làm người, làm việc, phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân, làm cho dân giàu, nước mạnh”, học là để lấy cái thực chất, tiếp thu kiến thức, vận dụng vào thực tiễn cuộc sống chứ không phải để có tấm bằng “loè thiên hạ” Mục đích của học là để hành, để phát triển Hành là điều kiện để củng cố và nâng cao kiến thức được tiếp thu, rèn luyện kỹ năng và hình thành phẩm chất của người lao động mới Theo Người, học và hành là hai khâu của quá trình nhận thức gắn bó khăng khít với nhau Hành không chỉ là vận dụng những điều đã học, mà còn là nguồn gốc của tri thức mới, là biện pháp rèn luyện con người một cách toàn diện
1.2.2.2 Giáo dục thanh niên trong tổ chức và đoàn thể
Là bậc thầy về tổ chức, Hồ Chí Minh sớm nhận thấy vai trò rất quan trọng của tổ chức Đối với Người, giáo dục và tổ chức luôn luôn gắn bó chặt chẽ với nhau Giáo dục, giác ngộ để đi tới tổ chức thành lực lượng và tổ chức để đảm bảo cho giáo dục đạt kết quả Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh với chức năng là trường học cộng sản chủ nghĩa của tuổi trẻ, là tổ chức tập hợp sự đoàn kết và giáo dục tuổi trẻ có hiệu quả, đây là tổ chức được Hồ Chí Minh sáng lập nên năm 1931 cho thấy sự quan tâm của Người đối với công tác giáo dục thế hệ trẻ Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Đoàn là cánh tay đắc lực
để thực hiện những chủ trương và chính sách cách mạng” Người làm rõ vai trò Đoàn là người giúp sức, là lực lượng xung kích, tích cực tuyên truyền, vận động và đi đầu thực hiện những chủ trương, chính sách đó vào cuộc sống với tinh thần trách nhiệm cao nhất Thông qua tổ chức Đoàn, với những phong trào do Đoàn thanh niên phát động, thanh niên được đưa vào những phong trào đó, qua đó được giáo dục, rèn luyện, trưởng thành; trong các tổ
Trang 10chức ấy, thanh niên không chỉ được học tập mà còn được tham gia các hoạt động vui chơi, giải trí: “Trong vui chơi cũng có giáo dục Cần phải tổ chức những thú vui chơi có văn hoá, những hoạt động tập thể góp phần giáo dục thanh niên”
Tổ chức đóng vai trò rất quan trọng trong việc giáo dục, rèn luyện thanh niên, do vậy, Hồ Chí Minh luôn nhắc nhở, ngoài việc tìm ra các loại hình tổ chức thích hợp cho việc giáo dục, rèn luyện thanh niên còn phải củng cố tổ chức để nó ngày càng vững mạnh, hoạt động đạt hiệu quả cao nhất
1.2.2.3 Kết hợp giáo dục giữa gia đình, nhà trường và xã hội
Hồ Chí Minh chỉ rõ: “trồng người” là sự nghiệp vẻ vang nhưng rất công phu, bền bỉ, khó khăn, phải có sự phối hợp của nhiểu lực lượng mới đạt kết quả tốt Tại buổi lễ khai mạc trường Đại học Nhân dân Việt Nam, ngày 19 tháng 1 năm 1955, Người nói: “Trường Đại học, gia đình và đoàn thể thanh niên phải liên hệ chặt chẽ trong việc giáo dục thanh
niên” Trong “Thư gửi các em học sinh” ngày 24 tháng 10 năm 1955, Người viết: “Giáo
dục các em là việc chung của gia đình, trường học và xã hội Bố mẹ, thầy cô giáo và người lớn phải cùng nhau phụ trách; trước hết là phải làm gương mẫu cho các em trước mọi việc”
Người luôn đánh giá cao vai trò của nhà trường, gia đình và xã hội trong việc giáo dục thế hệ trẻ
Cùng với gia đình, trường học, giáo dục xã hội với những hình thức riêng của nó cũng góp phần giáo dục, rèn luyện cho thanh niên thông qua các tổ chức xã hội, hoạt động cộng đồng Xã hội còn là nơi giáo dục những thanh niên lầm đường, lạc lối Nói về những người mắc khuyết điểm, Hồ Chí Minh đã nói: “Bàn tay còn có ngón ngắn, ngón dài”, đặc biệt là tuổi trẻ còn nông nổi và nóng vội, do vậy không tránh khỏi những sai lầm Người cũng thường nhắc nhở không nên kỳ thị, xa lánh họ mà ngược lại phải gần gũi, giáo dục, cải tạo họ để trở thành những người có nhân cách tốt, có ích cho xã hội
1.2.2.4 Phát huy ý thức tự giáo dục, tự rèn luyện của thanh niên
Hồ Chí Minh thường xuyên nhắc nhở thế hệ trẻ phải tự tu dưỡng trên mọi phương diện: đạo đức, lý tưởng cách mạng, trau dồi và nâng cao trình độ văn hoá, nghiệp vụ chuyên môn, rèn luyện ý chí và lòng dũng cảm, rèn luyện thân thể,… Tự giáo dục là biết soi mình trong tấm gương của những người đi trước để học tập Tự giáo dục là biết sử dụng tốt vũ khí phê bình và tự phê bình để tiến bộ mãi