Việc nghiên cứu vấn đề này không chỉ có ý nghĩa nền tảng nhằm khẳng định những ảnh hưởng của đạo Hiếu trong Phật giáo đến lối sống người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ hiện nay mà còn giúp cho
Trang 2Học viện Báo chí và Tuyên truyền
Người hướng dẫn khoa học:
GS.TS Nguyễn Hùng Hậu
TS Lê Tâm Đắc
Phản biện 1: PGS.TS Trần Nguyên Việt
Phản biện 2: PGS.TS Hoàng Thị Lan
Phản biện 3: PGS.TS Nguyễn Thị Thúy Vân
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp trường họp tại: Phòng Bảo vệ luận án, Học viện Báo chí và Tuyên truyền
Vào hồi … giờ … phút … Ngày … tháng … năm 2019
Có thể tìm hiểu luận án tại:
- Thư viện Quốc gia Việt Nam
- Thư viện Học viện Báo chí và Tuyên truyền
Trang 3Phật giáo đã du nhập vào Việt Nam khoảng đầu Công nguyên thông qua hai con đường từ các nhà sư Ấn Độ truyền đến và Trung Quốc
du nhập vào (Phật giáo Đại thừa) Đồng bằng Bắc Bộ nằm ở vị trí địa lý thuận lợi - trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của cả nước, là nơi quy tụ của các nền văn hóa lớn nên đồng bằng Bắc Bộ là nơi tiếp nhận Phật giáo đầu tiên Dễ nhận thấy, trong lịch sử thời Lý – Trần, Phật giáo đã được giai cấp cầm quyền phong kiến Việt Nam lựa chọn làm quốc giáo và hiện nay, tư tưởng Phật giáo nói chung và đạo Hiếu trong Phật giáo nói riêng vẫn tiếp tục ảnh hưởng ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều phương diện trong lối sống của người Việt ở Đồng bằng Bắc Bộ như nhận thức, cách ứng xử, phong tục tập quán Người Việt ở Đồng bằng Bắc Bộ luôn có tinh thần kế thừa và phát huy các giá trị tích cực và biến chúng thành tư tưởng đặc trưng của dân tộc Việt, cho nên việc nghiên cứu đạo Hiếu trong Phật giáo góp phần xây dựng và hoàn thiện lối sống con người Việt Nam hiện nay là một vấn đề mang tính cần thiết
Mặt khác, đạo Hiếu trong Phật giáo đã không chỉ có giá trị đối với lịch sử tư tưởng, văn hoá Ấn Độ và một số quốc gia phương Đông mà còn có giá trị lý luận và thực tiễn đối với nhân loại ngày nay Bởi vì, thế giới mà chúng ta đang sống là thế giới của những thay đổi lớn với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, của nền kinh tế thị trường, quá trình toàn cầu hóa diễn ra ngày càng sâu rộng, đời sống kinh tế, chính trị, xã
Trang 4hội biến chuyển không ngừng Tuy nhiên, loài người ngày nay cũng đang phải đối mặt trước nhiều thử thách như: các giá trị đạo đức truyền thống đang dần bị băng hoại, nhiều biểu hiện của lối sống xa lạ, trái với thuần phong mỹ tục trong một bộ phận cộng đồng dân cư diễn ra ngày càng phổ biến, đặc biệt là lớp trẻ Họ có thiên hướng đề cao cá nhân, sống ích kỷ, lạnh lùng, không tình nghĩa, bất chấp đạo lý, ít chú ý đến nghĩa vụ và trách nhiệm đối với cha mẹ, ít quan tâm đến những người xung quanh… Nhất là thời gian gần đây, sự xuống cấp về đạo đức đang trở thành một vấn nạn với hàng loạt những hiện tượng đau lòng diễn ra ở trong gia đình và ngoài xã hội như hiện tượng con cái chối bỏ cha mẹ thậm chí sát hại đấng sinh thành ra chính mình… ngày càng phổ biến Những hậu quả đó của loài người do đâu mà có? Dưới góc độ nhân sinh quan Phật giáo, có thể thấy là do con người vô minh, tham, sân, si, khát ái mà không thấy được mình đang tự hủy hoại chính mình, dòng tộc mình và dân tộc mình Để khắc phục với những thách thức nói trên có rất nhiều phương cách khác nhau, trong đó có thể khai thác nhiều hơn nữa giá trị của các tôn giáo đặc biệt là Phật giáo với quan niệm đạo Hiếu sâu sắc, vốn đã chiếm một phần không nhỏ trong lối sống của người Việt ở đây
Vì vậy, để phát huy giá trị đạo Hiếu trong Phật giáo nhằm giáo dục người Việt ở ĐBBB hiểu và sống hướng thiện với tinh thần “uống nước nhớ nguồn”, giúp mỗi người tự định hướng cho bản thân mình trong cuộc đời, giữ gìn lương tâm và thực hiện tròn nghĩa vụ của mình, sống vì mình, vì cha mẹ mình và vì mọi người trong xã hội là một vấn đề cấp thiết Việc nghiên cứu vấn đề này không chỉ có ý nghĩa nền tảng nhằm khẳng định những ảnh hưởng của đạo Hiếu trong Phật giáo đến lối sống người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ hiện nay mà còn giúp cho chúng ta
có một cái nhìn toàn diện về những giá trị cuộc sống và định hướng cho cuộc sống hiện nay, làm phong phú đời sống tinh thần của con người Việt Nam trong thời đại mới
Với những nhận thức trên, nghiên cứu sinh chọn đề tài: “Ảnh hưởng của đạo Hiếu trong Phật giáo đến lối sống người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ hiện nay” làm luận án triết học của mình
Trang 52 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu luận án
2.1 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở phân tích những nội dung chủ yếu về đạo Hiếu trong Phật giáo, từ đó luận án làm rõ ảnh hưởng của nó đến lối sống người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ hiện nay
2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
Thứ nhất, phân tích nội dung của đạo Hiếu trong Phật giáo và lối
sống người Việt ở ĐBBB
Thứ hai, phân tích và đánh giá ảnh hưởng của đạo Hiếu trong
Phật giáo đến các biểu hiện của lối sống như nhận thức và cách ứng xử của người Việt ở ĐBBB hiện nay
phát huy ảnh hưởng tích cực của đạo Hiếu trong Phật giáo đến lối sống người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ hiện nay
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu luận án
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Luận án tập trung nghiên cứu ảnh hưởng của đạo Hiếu trong Phật
giáo đến lối sống của người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ hiện nay
3.2 Phạm vi nghiên cứu
3.2.1 Nghiên cứu những tư tưởng chủ yếu của đạo Hiếu trong kinh điển như: Kinh Báo ân cha mẹ, Kinh Vu lan bồn, Kinh Hiếu tử, Kinh Tâm địa quán, Kinh Mục Liên sám pháp và những tài liệu liên quan (Gia huấn, luật pháp)
3.2.2 Về không gian: Tìm hiểu ảnh hưởng của đạo Hiếu trong Phật
giáo đến các biểu hiện của lối sống như nhận thức và cách ứng xử của 02 nhóm đang sinh sống, học tập và làm việc trên địa bàn 06 tỉnh thành khu vực ĐBBB gồm Hà Nội, Hưng Yên, Ninh Bình, Hà Nam, Thái Bình, Hải Phòng: Một là, những người không phải là nhà tu hành Phật giáo gồm cả tín đồ Phật giáo (Phật tử) và những người không phải tín đồ Phật giáo; Hai là, những nhà tu hành Phật giáo (tăng ni)
3.2.3 Về thời gian: Luận án giới hạn từ khi đổi mới (năm 1986),
đặc biệt là từ năm 1990, Bộ Chính trị Ban chấp hành Trung ương Đảng
Trang 6khóa VI ban hành Nghị quyết số 24/NQ-TW về “Tăng cường công tác tôn giáo trong tình hình mới” đến nay
4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu luận án
4.1 Cơ sở lý luận
Luận án được thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, đặc biệt là mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội, tính độc lập tương đối của ý thức xã hội Ngoài ra, luận án còn dựa trên tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về lối sống cũng như về tín ngưỡng, tôn giáo nói chung và Phật giáo nói riêng
4.2 Phương pháp nghiên cứu
Luận án sử dụng phương pháp luận mácxít, phương pháp nghiên cứu liên ngành như sử học, văn hóa học, dân tộc học, điều tra xã hội học, thống kê, trong đó chú trọng sử dụng các phương pháp nghiên cứu văn bản, tài liệu gốc, phương pháp lôgic - lịch sử, phân tích - tổng hợp, quy nạp - diễn dịch, so sánh đối chiếu, khái quát hoá…
5 Đóng góp về khoa học của luận án
Một là, luận án góp phần làm rõ đạo Hiếu trong Phật giáo nói
chung và đạo Hiếu trong Phật giáo vùng ĐBBB nói riêng trên một số nội dung cụ thể: ân cha mẹ, ân chúng sinh, ân Tam bảo, ân Quốc gia
Hai là, luận án phân tích ảnh hưởng của đạo Hiếu trong Phật giáo
đến lối sống người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ hiện nay trên một số biểu hiện
cụ thể như nhận thức và cách ứng xử thông qua kết quả khảo sát một số tỉnh như Hà Nội, Hưng Yên, Ninh Bình, Hà Nam, Thái Bình, Hải Phòng
Ba là, luận án đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm phát huy ảnh
hưởng tích cực của đạo Hiếu trong Phật giáo đến lối sống của người Việt
Trang 7sát một số tỉnh tiêu biểu như Hà Nội, Hưng Yên, Ninh Bình, Hà Nam, Thái Bình, Hải Phòng
6.2 Ý nghĩa thực tiễn
Kết quả nghiên cứu của luận án có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo trong việc tiếp tục đi sâu nghiên cứu ảnh hưởng của đạo Hiếu trong Phật giáo đến lối sống người Việt ở Đồng bằng Bắc Bộ hiện nay
Luận án có thể làm tài liệu tham khảo cho công tác nghiên cứu, giảng dạy môn Triết học, Tôn giáo học, Văn hóa học, Đạo đức học… và các ngành học có liên quan trong các trường cao đẳng, đại học và học viện ở Việt Nam hiện nay
7 Kết cấu của luận án
Ngoài Lời cam đoan, Mục lục, Mở đầu, Tổng quan tình hình nghiên cứu, Kết luận, Danh mục công trình khoa học của tác giả liên quan đến luận án, Tài liệu tham khảo, Phụ lục tổng hợp kết quả điều tra khảo sát, Phiếu thu thập thông tin, nội dung của luận án gồm 3 chương, 10 tiết
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
1 Những tác phẩm kinh điển của Phật giáo về đạo Hiếu
Phật giáo cũng như Nho giáo, đạo đức truyền thống Việt Nam đều coi trọng đạo Hiếu, coi đạo Hiếu là căn bản của đạo đức Những tư tưởng về đạo Hiếu trong Phật giáo được tìm thấy trong nhiều kinh điển
của Phật giáo nổi bật như Kinh Vu lan, Kinh Báo ân cha mẹ, Kinh Mục liên sám pháp, Kinh Thai Cốt và Kinh Huyết Bồn, Kinh Hiếu Tử, Kinh Tâm Địa Quán, Kinh Địa Tạng, Kinh Thiện Sinh … Những kinh điển
này có giá trị lớn, giúp nghiên cứu sinh có cái nhìn tổng thể về nội dung
đạo Hiếu trong Phật giáo
2 Các công trình nghiên cứu về đạo Hiếu trong Phật giáo
Nhiều học giả nghiên cứu công phu về đạo Hiếu trong Phật giáo
trong đó nổi bật một số công trình như cuốn Hạnh Hiếu trong Đạo Phật của hòa thượng Thích Nhật Quang; Lý hoặc luận của Mâu Tử, Lục độ tập kinh của Khương Tăng Hội, Tư tưởng Hiếu đạo trong Phật giáo do Thích Nhuận Đạt dịch, Công ơn cha mẹ của Đại Đức Thích Giác Thiện, Kinh Phật
cho người tại gia và Chữ Hiếu trong đạo Phật của Thích Nhật Từ…
Trang 8Ngoài những công trình nghiên cứu nêu trên, còn có một số bài
viết về đạo hiếu trong Phật giáo đăng trên tạp chí như Chữ “Hiếu” với
“nỗi khổ treo ngược” trong đạo Phật đăng trong tạp chí nghiên cứu Phật học, số 5 năm 2009, Đạo Hiếu của Phật giáo qua Kinh Thiện sinh của
3 Các công trình nghiên cứu về lối sống và ảnh hưởng của đạo Hiếu trong Phật giáo đến lối sống ở Việt Nam nói chung, lối sống người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ hiện nay nói riêng
3.1 Các công trình nghiên cứu về lối sống
Ở Việt Nam, trong những thập niên gần đây, việc nghiên cứu lối sống của xã hội trở nên khá sâu rộng, đạt được nhiều thành tựu như cuốn
Về lối sống mới của chúng ta của Phong Châu, Lối sống xã hội chủ nghĩa & xu thế toàn cầu hóa củaThanh Lê, Bản sắc dân tộc trong lối sống hiện đại của Lê Như Hoa… ngoài ra còn có các bài viết như bài Nghiên cứu về lối sống: Một số vấn đề về khái niệm và cách tiếp cận của
Phạm Hồng Tung Đây là cơ sở khoa học cho tác giả luận án phân tích và luận giải lối sống người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ hiện nay
3.2 Các công trình nghiên cứu có liên quan tới ảnh hưởng của đạo Hiếu trong Phật giáo đến lối sống ở Việt Nam
Vấn đề ảnh hưởng của Phật giáo nói chung và đạo Hiếu trong Phật giáo nói riêng đến lối sống ở Việt Nam đã được nghiên cứu từ rất lâu
trong lịch sử tiêu biểu như cuốn Ảnh hưởng của các hệ tư tưởng và tôn giáo đối với con người Việt Nam hiện nay của Nguyễn Tài Thư, Phật giáo với văn hóa Việt Nam của Nguyễn Đăng Duy, Việt Nam Phật giáo
sử luận của Nguyễn Lang, Lịch sử Đạo Phật Việt Nam của Nguyễn Duy
Hinh… Thời gian gần đây, một số bài viết trên các tạp chí Triết học, Tôn giáo, nghiên cứu Phật học… đề cập đến vấn đề ảnh hưởng của Phật giáo
đến lối sống ở Việt Nam hiện nay như Phật giáo và sự hình thành nhân
Trang 9cách con người Việt Nam hiện nay (1993) của Nguyễn Tài Thư; Ảnh hưởng của Phật giáo đối với đạo đức (1999) của Lê Hữu Tuấn; Đạo đức Phật giáo với vấn đề xây dựng nhân cách con người Việt Nam (2002)
của Hoàng Thị Thơ…
Những ý kiến đề cập trong các công trình, bài viết là gợi ý quan trọng giúp tác giả luận án tiếp tục đi sâu nghiên cứu những vấn đề đang đặt ra
3.3 Các công trình nghiên cứu có liên quan tới ảnh hưởng của đạo Hiếu trong Phật giáo đến lối sống người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ hiện nay
Nghiên cứu về ảnh hưởng của đạo Hiếu trong Phật giáo đến lối sống người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ hiện nay được đề cập trong các công trình nghiên cứu dưới nhiều góc độ tiếp cận khác nhau như văn
hóa, tôn giáo, triết học… cụ thể cuốn Người Việt vùng Đồng bằng Bắc
Bộ của Diệp Đình Hoa, Những khía cạnh triết học trong tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt ở Đồng bằng Bắc Bộ hiện nay của Trần
Đăng Sinh, Viện nghiên cứu Tôn giáo và Tín ngưỡng của Học viện chính trị - hành chính quốc gia Hồ Chí Minh thực hiện đề tài cấp bộ
“Ảnh hưởng của Phật giáo đến đời sống tinh thần nhân dân vùng Đồng bằng Bắc Bộ hiện nay” do Phạm Văn Dần làm chủ nhiệm, Quản lý lễ hội truyền thống của người Việt ở Châu thổ Bắc Bộ từ năm 1945 đến nay (2007), luận án Tiến sĩ Văn hóa học của Bùi Hoài Sơn; Mấy vấn đề về tín ngưỡng, tôn giáo khu vực Đồng bằng sông Hồng hiện nay (2007) của
Nguyễn Quốc Tuấn và Nguyễn Ngọc Quỳnh đăng trên tạp chí nghiên
cứu Tôn giáo, số 3; Khía cạnh triết học trong tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt vùng Đồng bằng Bắc Bộ (2013) luận án tiến sĩ Triết học của
Nguyễn Hữu Thụ…
Những kết quả nghiên cứu trên giúp tác giả luận án có cái nhìn phong phú, đa dạng và toàn diện hơn về thực trạng ảnh hưởng của đạo Hiếu trong Phật giáo đến lối sống người Việt ở ĐBBB và giải pháp để phát huy mặt tích cực của đạo Hiếu trong Phật giáo trong việc xây dựng
và nâng cao lối sống của người Việt ở ĐBBB hiện nay
Trang 104 Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án
4.1 Những nội dung các công trình nghiên cứu đã đạt được
Thứ nhất, các công trình đi trước đề cập một số nội dung cơ bản của
đạo Hiếu trong Phật giáo; đưa ra khái niệm, cấu trúc của lối sống; tiếp cận ảnh hưởng của đạo Hiếu trong Phật giáo đến lối sống ở Việt Nam dưới những góc độ khác nhau nhưng ở mức độ khái quát, chưa toàn diện,
hệ thống về những ảnh hưởng của đạo Hiếu trong Phật giáo đến lối sống trong xã hội
Thứ hai, các công trình đã chỉ ra vai trò của đạo Hiếu trong Phật
giáo đến lối sống ở Việt Nam và tính tất yếu phải kế thừa những giá trị
và khắc phục những hạn chế trong quan niệm về đạo Hiếu của Phật giáo đối với quá trình xây dựng xã hội mới ở nước ta hiện nay
Thứ ba, vấn đề ảnh hưởng của đạo Hiếu trong Phật giáo đến lối
sống người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ đã được đề cập nhưng không nhiều và nằm rải rác trong các công trình nghiên cứu dưới góc độ tiếp cận văn hóa mà Phật giáo có liên quan đến
4.2 Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án
Thứ nhất, dựa trên những tài liệu từ những công trình đi trước tác
giả luận án bước đầu đưa ra khái niệm đạo Hiếu trong Phật giáo nhằm phục vụ cho việc nghiên cứu nội dung của nó
Thứ hai, để hiểu toàn diện về đạo Hiếu trong Phật giáo và ảnh hưởng
của nó đến lối sống của người Việt Nam, tác giả luận án cần phải nghiên cứu trên nhiều lĩnh vực như triết học, sử học, văn học, tôn giáo học…
Thứ ba, vấn đề “ảnh hưởng của đạo Hiếu trong Phật giáo đến lối
sống của người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ hiện nay” là một công trình mới, chưa có một học giả nào chuyên sâu nghiên cứu nên đã tạo điều kiện cho tác giả luận án tiếp tục đào sâu nghiên cứu nhằm luận giải một cách khoa học về sự ảnh hưởng của đạo Hiếu trong Phật giáo đến lối sống của người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ hiện nay
Thứ tư, trên cơ sở đi sâu phân tích thực trạng, luận án đưa ra những
giải pháp nhằm phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực của đạo Hiếu trong Phật giáo đến lối sống của người Việt ở ĐBBB hiện nay
Trang 11Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ẢNH HƯỞNG CỦA ĐẠO HIẾU TRONG PHẬT GIÁO ĐẾN LỐI SỐNG NGƯỜI VIỆT
Ở ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ HIỆN NAY 1.1 Đạo Hiếu trong Phật giáo và Đạo Hiếu Phật giáo vùng ĐBBB
1.1.1 Đạo Hiếu
Từ những quan điểm của các học giả cũng như thực tiễn cuộc
sống, chúng tôi cho rằng, đạo Hiếu là quy tắc cách ứng xử mà nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi của mình để báo đáp công ơn của cha mẹ, ông bà, tổ tiên
1.1.2 Đạo Hiếu trong Phật giáo
1.1.2.1 Khái niệm về đạo Hiếu trong Phật giáo
Từ phân tích kinh điển của Phật giáo, chúng tôi cho rằng, đạo Hiếu trong Phật giáo là quan niệm của Phật giáo về công ơn, cách báo
ơn của con người đối với cha mẹ, chúng sinh, Quốc vương và Tam bảo trên con đường đi đến giải thoát
1.1.2.2 Một số nội dung cơ bản của đạo Hiếu trong Phật giáo
Thứ nhất, quan niệm của Phật giáo về công ơn, cách báo ơn cha mẹ
Về công ơn cha mẹ, theo Phật giáo, cha mẹ có công ơn sinh thành
và công ơn dưỡng dục Công lao của cha mẹ to lớn “Trên thế giới này,
công ơn cha mẹ là điều lớn nhất” ; “Thế gian, núi non là cao, ơn của mẹ còn cao hơn thế - cao hơn núi Tu di, Thế gian cõi đất là nặng, ơn mẹ còn
nặng hơn thế”
Về cách báo ơn cha mẹ, Phật giáo chỉ ra cách thức có thể báo đáp hết ân sâu của cha mẹ đó là cách báo hiếu thế gian và cách báo hiếu xuất thế gian Cách báo hiếu thế gian, theo Phật giáo, khi bố mẹ còn tại thế, con cái có nghĩa vụ phụng dưỡng về vật chất và tinh thần cho cha mẹ Cách báo hiếu xuất thế gian là người con giúp cho cha mẹ được giải thoát, lên Niết Bàn Việc hiếu dưỡng cha mẹ về đời sống tinh thần là mục tiêu giáo dục của Phật giáo và cũng là điểm vượt trội của Phật giáo
so với đạo Hiếu truyền thống Việt Nam cũng như đạo Hiếu trong các tôn
giáo và học thuyết khác từ trước đến nay
Trang 12Thứ hai, quan niệm của Phật giáo về công ơn, cách báo ơn đối với chúng sinh
Ngoài báo ân cha mẹ hiện tại, con người cũng cần báo ân “chúng sinh” trong sáu đường do tất cả chúng sinh đều có thể là cha mẹ quyến thuộc trong nhiều đời nhiều kiếp của mình Mặt khác, chúng sinh không chỉ có biệt nghiệp (nghiệp của từng cá nhân) mà còn có cộng nghiệp (nghiệp của cả cộng đồng)
Cách báo ơn chúng sinh, theo Phật giáo, con người nên giúp đỡ nhau, tìm cách báo đáp nhau, không nên tàn sát, hãm hại lẫn nhau, con
người phải có tinh thần từ bi hỷ xả, lục hòa, lục độ…
Thứ ba, quan niệm của Phật giáo về công ơn, cách báo ơn đối với
Tổ quốc
Về công ơn của Tổ quốc, theo Phật giáo là báo ân “những người lãnh đạo đất nước” Những người này cũng có ân lớn đối với con người Họ dùng luật pháp để quản lý xã hội và chánh pháp của Phật “cải hóa lòng người, làm cho đất nước phát triển ổn định, không bị rơi vào tám khủng hoảng lớn”…
Về cách thức báo ân Quốc gia, con người báo ân Quốc gia bằng cách
hợp sức phát triển đất nước thể hiện luôn tuân theo pháp luật, đi theo nền chính trị chân chính, đẩy mạnh xã hội phát triển, quốc gia giàu mạnh…
Thứ tư, quan niệm của Phật giáo về công ơn, cách báo ơn đối với Tam bảo
Về công ơn của Tam bảo Tam bảo trong Phật giáo tức là những người thầy như Phật, Pháp, Tăng, có ân rất lớn đối với con người, giải thoát con người khỏi vòng luân hồi sinh tử, lên cõi Niết bàn
Con người báo đáp công ơn của Tam bảo, trước hết phải nỗ lực rèn luyện đạo đức, thắp sáng vô minh bằng ngọn đèn trí tuệ để không phụ lòng dậy dỗ của thầy, hết lòng cung kính thầy, sống đúng theo lời thầy dạy và khuyến hóa thầy sống theo lời Phật dạy
1.1.2.3 Đặc điểm cơ bản của đạo Hiếu trong Phật giáo
Từ những nội dung phân tích trên, có thể rút ra một số đặc điểm về đạo Hiếu trong Phật giáo:
Thứ nhất, đạo Hiếu trong Phật giáo được xây dựng trên cơ sở luật
nhân quả, thuyết luân hồi và nghiệp báo
Trang 13Thứ hai, đạo Hiếu trong Phật giáo có tinh thần bình đẳng và độ
sinh rộng lớn hơn so với đạo Hiếu Nho giáo và đạo Hiếu truyền thống
Thứ ba, nét đặc thù của đạo Hiếu trong Phật giáo so với các đạo
Hiếu khác là cách thực hành đạo Hiếu không giáo điều, máy móc
Thứ tư, đạo Hiếu trong Phật giáo là một phương tiện của đạo đức
cho sự giải thoát
Thứ năm, con đường thực hành đạo Hiếu trong Phật giáo mang tính chất duy tâm, không tưởng
1.1.3 Đạo Hiếu Phật giáo vùng ĐBBB trong lịch sử
1.1.3.1 Nội dung của đạo Hiếu Phật giáo vùng ĐBBB trong lịch sử
Đạo Hiếu trong Phật giáo trên con đường thâm nhập vào vùng ĐBBB đã biến đổi để thích nghi, trong những trường hợp cần thiết, sẵn sàng hợp tác với các tín ngưỡng, tôn giáo khác một cách có chọn lọc để phát triển Vì vậy, Phật giáo ở ĐBBB được hình thành và triển trên cái phông văn hóa Nho và tín ngưỡng bản địa Từ thế kỷ XV, trong các tác phẩm Gia Huấn, chữ hiếu được bàn đến với tư cách là đạo Hiếu, có phạm vi rộng lớn hơn, với nội dung sâu sắc hơn tiêu biểu là Gia Huấn Ca của Nguyễn Trãi, Hành tham quan gia huấn của Bùi Huy Bích Các tác phẩm nói về công lao to lớn của cha mẹ và phương thức báo đáp công lao to lớn đó
Thời Lê, đạo Hiếu trong Phật giáo có nhiều sắc thái mới và tiến bộ
Do chịu ảnh hưởng của Pháp gia, Nho giáo và thông lệ dân gian, nội dung đạo Hiếu không dừng ở tư tưởng, quan niệm mà đã được thể chế hóa bởi luật pháp của Nhà nước phong kiến, thể hiện rõ nhất là Lê triều hình luật
Thời Lý – Trần - thời kỳ phát triển rực rỡ nhất trong lịch sử Phật giáo vùng ĐBBB Đạo Hiếu trong Phật giáo đã hiện diện trong đường lối chính trị từ bi, sáng suốt của triều đại Lý – Trần, góp phần thu phục nhân tâm, đoàn kết dân tộc để giữ yên bờ cõi, ổn định xã hội, xây dựng đất nước thực sự độc lập, tự chủ
Vào thời kỳ cận – hiện đại, Đạo Hiếu Phật giáo vùng ĐBBB không chỉ dừng lại trong phạm vi gia đình mà còn mở rộng phạm vi dân tộc thể