Chính sách an ninh quân sự của mỹ dưới thời tổng thống g w bush và sự triển khai ở afghanistan (2001 2008)

Một số điều chỉnh trong chính sách an ninh quân sự Mỹ đối với Afghanistan của Tổng thống B.Obama.... Vì thế, việc nghiên cứu về chính sách an ninh của Mỹ trong giai đoạn Tổng thống G.W.B

Bộ giáo dục và đào tạo Tr-ờng đại học vinh

nguyễn thị minh giang

chính sách an ninh quân sự của mỹ d-ới thời tổng thống g.w.bush và sự

triển khai

ở afghanistan (2001 - 2008)

Luận văn thạc sĩ khoa học lịch sử

Vinh - 2009

Bộ giáo dục và đào tạo Tr-ờng đại học vinh

nguyễn thị minh giang

chính sách an ninh quân sự của mỹ d-ới thời tổng thống g.w.bush và sự

Lời cảm ơn

Để hoàn thành đề tài này, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận

đ-ợc sự giúp đỡ tận tình của thầy giáo h-ớng dẫn, các thầy, cô giáo khoa Lịch

sử, khoa Sau đại học, các cơ quan: Thông tấn Xã Việt Nam, Viện châu Mỹ, Viện Quan hệ quốc tế, Th- viện Quốc gia, Th- viện Quân đội, các th- viện của các Tr-ờng Đại học, gia đình và bạn bè

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS TS Nguyễn Công Khanh, thầy đã tận tình giúp đỡ, h-ớng dẫn tôi trong quá trình hoàn thành luận văn

Đồng thời tôi xin chân thành cảm ơn tới các thầy, cô giáo khoa Lịch sử, khoa Sau đại học, các cơ quan, gia đình và bạn bè

Vinh, tháng 12 năm 2009

Tác giả

mục lục

Trang

Mở đầu 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 6

4 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu 7

5 Nguồn tài liệu và ph-ơng pháp nghiên cứu 7

6 Đóng góp của luận văn 8

7 Cấu trúc của luận văn 9

Ch-ơng 1 Chính sách an ninh quân sự của Mỹ d-ới thời Tổng thống G.W Bush 9

1.1 Những nhân tố tác động đến chính sách an ninh quân sự của Mỹ d-ới thời Tổng thống G.W.Bush 9

1.1.1 Tình hình quốc tế và n-ớc Mỹ 9

1.1.2 Chính sách an ninh quân sự tr-ớc thời Tổng thống G.W.Bush 18

1.1.3 G.W.Bush - Tổng thống thứ 43 của Hoa Kỳ 24

1.2.1 Chính sách an ninh quân sự của Mỹ d-ới thời Tổng thống G.W.Bush Quá trình hình thành chính sách an ninh quân sự của Mỹ d-ới thời Tổng thống G.W.Bush 27

1.2.2 Nội dung chính sách an ninh quân sự của Mỹ d-ới thời Tổng thống G.W.Bush 36

Tiểu kết ch-ơng 1 49

Ch-ơng 2 Sự triển khai chính sách an ninh quân sự của Mỹ ở Afghanistan (2001 - 2008) 51

2.1 Những nhân tố tác động đến chính sách an ninh quân sự của Mỹ đối với Afghanistan 51

2.1.1 Tình hình Afghanistan 51

2.1.2 Chính sách an ninh quân sự của Mỹ tr-ớc ngày 11/9/2001 60

2.1.3 Sự kiện 11/9/2001 69

2.2 Chính sách an ninh quân sự của Mỹ đối với Afghanistan sau ngày 11/9/2001 đến cuối năm 2008 72

2.2.1 Chính sách an ninh quân sự của Mỹ đối với Afghanistan sau sự kiện 11/9/2001 nổ ra 72

2.2.2 Chính sách an ninh quân sự của Mỹ đối với Afghanistan thời hậu Taliban (22/12/2001 đến cuối năm 2008) 84

Tiểu kết ch-ơng 2 94

Ch-ơng 3 Một số nhận xét về chính sách an ninh quân sự của Mỹ và sự triển khai ở Afghanistan trong giai đoạn từ 2001 đến 2008 97

3.1 Đánh giá chung về chính sách an ninh quân sự của Mỹ 97

3.1.1 Đối với học thuyết "Đánh đòn phủ đầu" 97

3.1.2 Đánh giá về sự triển khai chiến l-ợc "Đánh đòn phủ đầu" ở Afghanistan trong giai đoạn từ 2001 đến 2008 104

3.2 Tác động của chính sách an ninh quân sự Mỹ 109

3.2.1 Tác động tới thế giới và khu vực 109

3.2.2 Tác động trực tiếp tới Mỹ 116

3.2.3 Đối với Afghanistan 119

3.3 Triển vọng chính sách an ninh quân sự của Mỹ đối với Afghanistan 122

3.3.1 Một số điều chỉnh trong chính sách an ninh quân sự Mỹ đối với Afghanistan của Tổng thống B.Obama 122

3.3.2 Triển vọng chính sách an ninh quân sự của Mỹ đối với Afghanistan 127

Kết luận 131

Tài liệu tham khảo 135

phụ lục 142

Danh môc viÕt t¾t

Sau vụ khủng bố ngày 11/9/2001 tấn công vào n-ớc Mỹ đã làm chấn

động toàn cầu Giờ đây, cả thế giới đang dõi theo những b-ớc đi, những phản ứng cứng rắn của Tổng thống G.W Bush, n-ớc Mỹ trở thành tâm điểm đáng chú ý hơn bao giờ hết Ch-ơng trình thời sự, nội dung tin tức, các chủ đề nghiên cứu về chính sách đối ngoại của Mỹ đã chiếm phần lớn ở các thông tin nghiên cứu quan hệ quốc tế cũng nh- trên các kênh truyền hình quốc tế Đặc biệt, sau

sự kiện 11/9/2001, tình hình an ninh quân sự của Mỹ đã có sự thay đổi lớn

1.2 Ng-ời Mỹ trở lại cuộc sống th-ờng nhật sau sự kiện 11/9/2001, nh-ng mối lo ngại về an ninh vấn đang là vấn đề th-ờng trực Trùm khủng bố Bin Laden và tổ chức All Qaeda vẫn đang là thách thức và chống chọi đối với

Mỹ N-ớc Mỹ ch-a thực sự an toàn và giành thắng lợi sau cuộc chiến ở Afghanistan Cuộc chiến tranh chống khủng bố vẫn ch-a tới hồi kết thúc Tổng thống G.W Bush (từ nhiệm kỳ I đến nhiệm kỳ II) phải có sự điều chỉnh trong chiến l-ợc an ninh quân sự của mình cho phù hợp Mỹ đã nhìn nhận ra, trong những nhân tố tác động đến kế hoạch đó, lực l-ợng liên quan trực tiếp

đến sự thay đổi chính sách an ninh quân sự của Mỹ đó là các n-ớc Trung á, Nam á, Tây á, đặc biệt là Afghanistan và Iraq Từ đó, Mỹ đã lựa chọn chính sách an ninh quân sự hợp lý để triển khai vào khu vực này

1.3 Sau sự kiện 11/9/2001, quan hệ quốc tế đã chuyển động không ngừng Vấn đề Afghanistan hết sức căng thẳng vì cho đến bây giờ lực l-ợng

Mỹ đang sa lầy ở chiến tr-ờng này Hòa bình, an ninh của thế giới đang tiếp

tục bị đe dọa Nhân loại đang phải sống trong nỗi phấp phỏng, lo âu Mỹ và thế giới đang đứng tr-ớc vấn đề nan giải, một mặt cần phải nhận thức chung

về chủ nghĩa khủng bố và cách thức chống lại nó sao cho những kẻ khủng bố tàn bạo không thoát đ-ợc sự trừng phạt của công lý, mặt khác không để cho bất kỳ lực l-ợng nào m-ợn danh chống khủng bố thực hiện những hành vi đi ng-ợc lợi ích hòa bình, ổn định và chủ quyền dân tộc Điều này cũng hết sức cần thiết đối với các n-ớc và Việt Nam, trong việc chuẩn bị điều chỉnh chính sách nhằm tận dụng cơ hội và hạn chế rủi ro trong quan hệ với Mỹ Chống khủng bố vẫn là đề tài thảo luận trong ch-ơng trình nghị sự của nhiều diễn

đàn LHQ đến các tổ chức khu vực hay các cuộc đàm phán song ph-ơng

1.4 Tình hình Afghanistan vẫn vô cùng rối ren phức tạp Chính quyền Afghanistan do Tổng thống Hamid Karzai đứng đầu vẫn ch-a đủ sức quản lý

đất n-ớc mà phải dựa vào lực l-ợng n-ớc ngoài đó là Mỹ và các n-ớc thuộc khối NATO Ng-ời dân đang phải đối phó với muôn vàn khó khăn, thử thách:

đói nghèo, sự hỗn loạn và cả sự trở lại của tàn quân Taliban Afghanistan đã,

đang trở thành một trong những chiến tr-ờng chống khủng bố nguy hiểm nhất thế giới

1.5 Thực tế chính trị phức tạp trên chứng tỏ rằng, đằng sau cuộc chiến chống khủng bố của Mỹ còn ẩn chứa trong lòng nó nhiều vấn đề mà ng-ời ta ch-a cắt nghĩa và lý giải một cách thấu đáo Vì thế, việc nghiên cứu về chính sách an ninh của Mỹ trong giai đoạn Tổng thống G.W.Bush nắm quyền và việc triển khai ở một n-ớc cụ thể là vấn đề khá mới mẻ vừa mang tính lịch sử vừa có ý nghĩa thực tiễn trong thời điểm hiện nay, khi mà các vấn đề có liên quan đến cuộc đấu tranh chống khủng bố luôn là tâm điểm của nhiều quốc gia trên thế giới

Hiện nay, vấn đề chiến sự giữa Mỹ và Afghanistan còn là vấn đề thời

sự nóng bỏng mà tất thảy mọi ng-ời (nhất là những ng-ời đang tập làm quen với công tác nghiên cứu lịch sử nh- chúng ta) đều quan tâm Vì hậu quả của

nó tác động rất lớn đến tình hình an ninh quốc tế Với những ý nghĩa khoa

học thực tiễn nêu trên, nên tôi đã lựa chọn vấn đề "Chính sách an ninh

quân sự của Mỹ d-ới thời Tổng thống G.W Bush và sự triển khai ở Afghanistan từ năm 2001 đến hết năm 2008" làm đề tài luận văn tốt nghiệp

thạc sĩ của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Đây là một đề tài chuyên sâu nh-ng thời gian thực hiện t-ơng đối dài, nên tại Việt Nam cũng nh- ở một số n-ớc trên thế giới, cho đến nay mới chỉ

có nghiên cứu về chính sách đối ngoại của Mỹ d-ới chính quyền G.W Bush chủ yếu là những bài viết, những công trình có tính chất chuyên sâu đặt trọng tâm vào từng vấn đề, sự kiện cụ thể Ch-a có một công trình nào chuyên sâu nghiên cứu về chiến l-ợc an ninh quân sự xuyên suốt từ thời gian G.W Bush cầm quyền (2001 - 2008) Hoặc chỉ có thể có những bài chỉ viết và nghiên cứu

về tình hình của đất n-ớc Afghanistan ngay sau sự kiện 11/9/2001 xảy ra trong vòng một năm, chứ cũng ch-a có bài viết và bài nghiên cứu nào đi sâu vào mối quan hệ giữa Mỹ với Afghanistan

- Về chính sách quân sự: Trong suốt thời kỳ đ-ơng nhiệm của Tổng thống G.W.Bush, hầu hết những bài viết về các công trình có tính chất nghiên cứu quan hệ quốc tế hơn là nhìn từ góc độ chính sách đối ngoại chuyên sâu về mảng an ninh quân sự của Mỹ cũng nh- cụ thể ở một n-ớc nào đó Một số ấn phẩm d-ới dạng sách, tài liệu tham khảo của học viện quan hệ quốc tế, viện nghiên cứu châu Mỹ, Thông tấn xã cũng nh- sách viết bằng tiếng Anh đã xuất bản (đ-ợc dịch sang tiếng Việt), chủ yếu đề cập đến những sự kiện xảy ra đến năm 2004 Đã có hàng loạt cuốn sách của Nhà xuất bản Thông tấn xã, đ-ợc xuất bản ngay sau sự kiện 11/9/2001 xảy ra, nh-ng chủ yếu cũng chỉ nói đến cuộc chiến tranh của Mỹ ở Afghanistan mà ch-a cập chuyên sâu đến chính sách an ninh quân sự của Mỹ cũng nh- việc triển khai ở một n-ớc cụ thể Tuy nhiên, cũng đã có luận văn thạc sĩ của tác giả Trần Quốc Dũng ở HVQHQT

với đề tài "Chiến l-ợc đánh đòn phủ đầu của Mỹ trong quan hệ quốc tế "

Trong luận văn này, tác giả đề cập rất rõ về học thuyết Bush, cụ thể với chiến

l-ợc "Đánh đòn phủ đầu" đã đ-ợc tiến hành ở các quốc gia mà Mỹ tình nghi

Tác động hai mặt của học thuyết này tới mối quan hệ quốc tế của Mỹ trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Bush Đây là luận văn có ít nhiều đề cập đến chính sách an ninh quân sự của Mỹ trong thời kỳ Bush đang nắm chính quyền

- Về quốc gia Afghanistan: Tr-ớc năm 2001, có các tác phẩm: "N-ớc

Cộng hòa Dân chủ Afghanistan" của Nhà xuất bản Sự thật, " Tình hình chính trị

- xã hội ở Afghanistanqua qua báo chí trong và ngoài n-ớc", " Tuyên bố của Liên Xô về vấn đề Afghanistan" của NXB Thông tấn xã Ngoài ra còn có một số

tác phẩm đ-ợc dịch ra từ tiếng n-ớc ngoài nh-: Cuốn "Cuộc cách mạng Dân

chủ ở Afghanistan", cuốn "Afghanistan bắt đầu cuộc sống mới" đ-ợc dịch

sang tiếng việt của NXB Quân đội Những tác phẩm này viết về tình hình lịch

sử của Afghanistan và sự tr-ởng thành của một quốc gia trong suốt thời gian dài nhân dân phải chịu sống trong cảnh phụ thuộc ngoại bang và nội chiến

- Tính từ sự kiện 11/9/ 2001, thời điểm Mỹ phát động cuộc chiến tranh

ở Afghanistan, đã có một số công trình nghiên cứu về Afghanistan và cuộc chiến tranh của Mỹ d-ới hình thức các tài liệu tham khảo nh-: Báo chí, Tạp chí, các kênh truyền thông đại chúng Các luận văn cũng xoay quanh vấn đề

này nh-: Luận văn thạc sĩ của Đặng Kim Hoa cao học XIII với đề tài "Tìm

hiểu cuộc chiến tranh của Mỹ ở Afghanistan (7/2001 - 22/12/ 20001)" Trong

luận văn này, tác giả trình bày một cách cụ thể về cuộc chiến tranh chống khủng bố của Mỹ ở quốc gia Afghanistan, cũng nh- hậu quả và tác động của cuộc chiến đối với thế giới và khu vực Ngoài ra còn có một số tác phẩm đã

đ-ợc ấn hành nh- "Cuộc chiến không cân sức", "11/9 thảm họa n-ớc Mỹ", "

Trật tự thế giới mới sau sự kiện 11/9/2001" của Nhà xuất bản Thông tấn

xã Những tác phẩm này góp phần cung cấp thêm cho ng-ời đọc một cái nhìn toàn cảnh về sự kiện 11/9 và sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của Mỹ sau

sự kiện này, cũng nh- dự luận thế giới đã lên tiếng nh- thế nào đối với cuộc

chiến của Mỹ ở Afghanistan? Cũng có thể kể đến các tác phẩm: "Thảm kịch

n-ớc Mỹ" (tập 1), "Cuộc chiến tranh mới" (tập 2), "Cuộc chiến tranh không

giới hạn" (tập 3)… Những tác phẩm này đã trình bày sự hình thành và phát

triển mạng l-ới Al Qaeda và một số tổ chức khủng bố trên thế giới

- Về tính chất, quy mô và giới hạn của cuộc chiến chống khủng bố mà

Mỹ đang tiến hành ở Afghanistan, có cuốn "Cuộc đời trùm khủng bố Bin

Laden", "Hồ sơ mật về Bin Laden và mạng l-ới khủng bố quốc tế" của NXB

Công an nhân dân và NXB Sự thật Trong đó, trình bày rõ chân dung trùm khủng bố Bin Laden, mối quan hệ của Mỹ và Y tr-ớc ngày khủng bố 11/9, sự thành lập và quá trình hoạt động của mạng l-ới Al Qaeda và một số tổ chức khủng bố khác

Các Tạp chí Cộng sản, cơ quan lý luận và chính trị của Trung -ơng

Đảng cộng sản Việt Nam đã cho in các bài viết trong đó có đề cập các vấn

đề có liên quan đến cuộc chiến của Mỹ ở Afghanistan Bên cạnh đó, các vấn đề còn đ-ợc phản ánh trong nhiều chuyên đề, bài viết báo An ninh thế giới, báo Quân đội nhân dân, Tạp chí Khoa học quân sự, Tạp chí Quốc phòng hiện đại,

- Nhìn nhận vấn đề này d-ới góc độ Chiến tranh lạnh: Tác giả Tr-ơng

Tiểu Minh trong cuốn "Chiến tranh lạnh và di sản của nó " đã dành hẳn một

dung l-ợng lớn để phân tích về vấn đề Afghanistan Tác giả đã trình bày về cuộc nội chiến giữa các phe phái trong nội bộ Afghanistan có sự tham gia của Liên Xô và Mỹ Sự can thiệp của Liên Xô và Mỹ đã làm cho Afghanistan trở thành một chiến tr-ờng trong những chiến tr-ờng nóng bỏng của cuộc Chiến tranh lạnh

- Nhìn nhận về chính sách đối ngoại một cách tổng quát của chính quyền Bush, có luận văn thạc sĩ của tác giả Võ Thị Huệ ở HVQHQT với đề tài

"Chính sách đối ngoại của Mỹ d-ới chính quyền Bush" Trong luận văn này,

tác giả đề cập khá rõ ràng, cụ thể trong từng chính sách đối ngoại của Mỹ đối với các quốc gia lớn và các quốc gia ở khu vực nhạy cảm nhất đối với Mỹ trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống G.W Bush

Nh- vậy, cho đến thời điểm này, tuy rằng có nhiều cách tiếp cận khác nhau, các nhà nghiên cứu, các nhà phê bình, bình luận trong và ngoài n-ớc đã

b-ớc đầu làm rõ nét về chính sách an ninh quân sự của Mỹ nói chung và khi triển khai ở Afghanistan nói riêng nh-ng chỉ ở giai đoạn đầu của qua trình tiến hành Song, vẫn ch-a có một công trình nghiên cứu khoa học nào nghiên cứu một cách đầy đủ, có hệ thống, chuyên sâu vấn đề này Vì vậy, luận văn này sẽ

cố gắng phân tích và đánh giá một cách đầy đủ, có hệ thống về thời gian cũng nh- nội dung chính sách của Mỹ đối với Afghanistan một cách chuyên sâu và

cụ thể hơn

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Luận văn đi sâu vào nghiên cứu một mảng đó là chính sách an ninh quân sự của Mỹ d-ới thời Tổng thống G.W Bush và việc triển khai ở một n-ớc cụ thể là Afghanistan vào thời gian 2001-2008 Nhằm làm rõ những đặc tr-ng cơ bản của chính sách an ninh quân sự của Mỹ trong giai đoạn 2001 -

2008 và sự triển khai ở Afghanistan cũng nh- tác động của chính sách này đối với quan hệ quốc tế Từ đó, đánh giá, dự báo về chính sách an ninh quân sự của Mỹ đối với Afghanistan trong thời gian tới

Với mục đích đó, luận văn có 4 nhiệm vụ cơ bản sau:

- Tìm hiểu những nhân tố tác động đến chính sách an ninh quân sự của

Mỹ d-ới thời Tổng thống G.W Bush

- Phân tích nội dung cơ bản và điều chỉnh chính sách an ninh quân sự của

Mỹ trong giai đoạn này, cũng nh- những tác động đối với quan hệ quốc tế

- Nghiên cứu việc Mỹ triển khai chiến l-ợc an ninh quân sự ở Afghanistan, làm biến chuyển tình hình n-ớc này và hậu quả để lại cho ng-ời dân, đất n-ớc và sự phản kháng của ng-ời dân Afghanistan trong suốt thời kỳ

2001 - 2008

- Nghiên cứu và đánh giá về chính sách an ninh quân sự cơ bản của Mỹ cũng nh- triển khai ở Afghanistan trong hai nhiệm kỳ của Tổng thống G.W.Bush và triển vọng trong mối quan hệ chiến l-ợc của hai n-ớc này khi Tổng thống B.Obama lên cầm quyền

4 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

Đây là một đề tài luận văn t-ơng đối lớn đòi hỏi phạm vi nghiên cứu rộng Nh-ng do những hạn chế: Trình độ của tác giả luận văn, nguồn tài liệu

đ-ợc tiếp cận, cũng nh- thời l-ợng làm luận văn thạc sĩ có giới hạn, nên luận văn chỉ tập trung vào nghiên cứu những yếu tố cơ bản nhìn từ góc độ chính sách an ninh quân sự Trong nội dung chính sách an ninh quân sự, luận văn chỉ tập trung nghiên cứu sự điều chỉnh chiến l-ợc và các học thuyết của chiến

l-ợc, nhất là chiến l-ợc an ninh cơ bản năm 2002 với học thuyết "Đánh đòn

phủ đầu", báo cáo chiến l-ợc an ninh quốc gia năm 2006 để đại diện cho đặc

tr-ng cơ bản trong hai nhiệm kỳ cầm quyền của Tổng thống G.W Bush Phần triển khai chính sách an ninh quân sự, luận văn cũng chỉ tập trung nghiên cứu những vấn đề nổi cộm có liên quan đến sự điều chỉnh trong từng chiến l-ợc nh- chống khủng bố, giải quyết những điểm nóng đặc biệt là vấn đề Afghanistan, chứ không đi sâu vào phân tích chính sách an ninh quân sự của

Mỹ đối với các n-ớc trên diện rộng Đánh giá triển vọng của quá trình triển khai chính sách an ninh quân sự của Mỹ đối với Afghanistan trong nhiệm kỳ mới của Washington thời Tổng thống B.Obama, liệu có biến chuyển và thay

đổi hơn thời kỳ Tổng thống G.W.Bush không? Chứ không xác định đ-ợc đích xác một t-ơng lai mới của mối quan hệ giữa Mỹ và Afghanistan

5 Nguồn tài liệu và ph-ơng pháp nghiên cứu

5.1 Nguồn tài liệu

Luận văn chủ yếu sử dụng nguồn tài liệu tiếng việt Nguồn tài liệu chủ yếu đ-ợc lấy từ viện Thông tấn xã với các tài liệu tham khảo đặc biệt Các ấn phẩm của NXB Trẻ, NXB Công an nhân dân Các trang Web, các bài báo, Tạp chí, tin tức, bình luận truyền hình và một số đề tài nghiên cứu l-u hành nội bộ Tạp chí châu Mỹ ngày nay, một số công trình nghiên cứu tại viện thông tin khoa học xã hội và viện nghiên cứu châu Mỹ thuộc viện khoa học xã hội Việt Nam

5.2 Ph-ơng Pháp nghiên cứu

Đề tài đ-ợc tiếp cận d-ới góc nhìn của chính sách đối ngoại tức là từ

động cơ lựa chọn chính sách đối ngoại Nội dung cụ thể chủ yếu là chính sách

an ninh quân sự, quá trình triển khai cũng nh- áp dụng cụ thể vào một quốc gia, kết quả và tác động của nó đối với quan hệ quốc tế Những kết quả triển khai chính sách an ninh quân sự đ-ợc đánh giá chủ yếu dựa vào mục tiêu đã đề ra

Từ cách tiếp cận đó, ph-ơng pháp chủ yếu đ-ợc áp dụng là ph-ơng pháp logic, duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để đánh giá về vấn đề trong mối t-ơng quan lẫn nhau và đặt trong hệ thống lịch sử đối ngoại n-ớc Mỹ, với tính liên tục và biến đổi của nó Ngoài ra, tác giả luận văn kết hợp sử dụng

ph-ơng pháp phân tích, tổng hợp, so sánh và dự báo

6 Đóng góp của luận văn

Luận văn cung cấp một cách nhìn t-ơng đối cụ thể về chính sách an ninh quân sự của Mỹ d-ới chính quyền G.W Bush và đơn cử đ-ợc triển khai ở một quốc gia cụ thể là Afghanistan trong giai đoạn từ 2001 đến 2008 Từ đó thấy đ-ợc bản chất và những khác biệt cơ bản trong tầm nhìn chiến l-ợc của chính quyền Bush so với chính quyền tiền nhiệm cũng nh- sự điều chỉnh chính sách sang thời kỳ Tổng thống B.Obama

Ch-ơng 3 Một số nhận xét về chính sách an ninh quân sự của Mỹ và

sự triển khai ở Afghanistan trong giai đoạn 2001 - 2008

Ch-ơng 1 Chính sách an ninh quân sự của Mỹ d-ới thời tổng thống G.W Bush

1.1 Những nhân tố tác động đến chính sách an ninh quân sự của Mỹ d-ới thời Tổng thống G.W Bush

1.1.1 Tình hình quốc tế và n-ớc Mỹ

1.1.1.1 Tình hình quốc tế

Nhân loại b-ớc sang thế kỷ XXI với tất cả sự tự tin và hy vọng Nỗi ám

ảnh của một cuộc chiến hạt nhân d-ờng nh- đã giảm đi Chiến tranh lạnh chấm dứt, Mỹ cho rằng, Mỹ đã chiến thắng trong cuộc chiến tranh này, đ-ơng nhiên sẽ trở thành siêu c-ờng duy nhất và giữ vị trí lãnh đạo thế giới, đồng thời tạo ra một thế giới đơn cực do Mỹ đứng đầu Song, tình hình thế giới không phát triển theo xu h-ớng đơn cực nh- dự tính của Mỹ mà phát triển theo xu h-ớng đa cực bất lợi cho Mỹ Điều đó chứng tỏ, dù thế giới chỉ có một siêu c-ờng, không có nghĩa thế giới chỉ có một đơn cực Phải chăng nền chính trị toàn cầu đang trải qua thời kỳ xen kẽ đa cực và đơn cực? Do vậy, các nhà nghiên cứu chính trị thế giới đã cho rằng, thế kỷ XXI, thế giới sẽ b-ớc vào hệ thống đa cực thực sự Điều này đã đ-ợc chứng minh, xu thế đa cực hóa ngày càng phát triển mà nổi bật nhất là các n-ớc đồng minh châu Âu của Mỹ và

Pháp, Đức, Anh đều công khai hoặc có thể ngầm phản đối việc Mỹ "thiết lập

thế giới đơn cực", hay "Một siêu c-ờng độc chiếm thế giới" Đồng thời, các

n-ớc này ngày càng muốn độc lập riêng về các mặt nh-: Tự mình tăng c-ờng xây dựng lực l-ợng quân sự; xây dựng kế hoạch thành lập thêm lực l-ợng phản ứng nhanh với 100 nghìn quân, 100 tàu chiến, 400 máy bay, v v Đặc biệt, châu Âu và Nhật Bản là những n-ớc đang ra sức tìm cách phát triển kinh

tế mới để cùng Mỹ so tài cao thấp Họ vừa là liên minh quân sự vừa là đối thủ

cạnh tranh của nhau Các tranh chấp kinh tế giữa các n-ớc châu Âu - Mỹ- Nhật luôn đặt ra những yếu tố tiềm ẩn đe dọa vị trí siêu c-ờng của Mỹ

Mặt khác, tình hình quốc tế còn ch-a mất đi những thách thức đối với

an ninh của Mỹ, thêm vào đó lại xuất hiện những tình huống mới Nguy cơ khủng bố hạt nhân vẫn ch-a thực sự mất đi theo sự tan rã của Liên Xô mà thậm chí còn xấu hơn nhiều Xung đột khu vực vẫn tiếp tục thậm chí còn khốc liệt hơn Các n-ớc lớn nh- Trung Quốc, ấn Độ đang ra sức nâng cao vị thế của mình Các n-ớc trong khu vực khác nh- Pakistan, Indonesia và Iran cũng

có nhiều biến động nội bộ có thể ảnh h-ởng tới cục diện chiến l-ợc của Mỹ tại các khu vực có liên quan Bên cạnh đó, tâm lý chống Mỹ do toàn cầu hóa đem lại đang tạo những bất lợi cho Mỹ

Chính tình hình trên đã gây khó khăn cho việc duy trì vị thế siêu c-ờng của Mỹ Xu thế đa cực hóa trong quan hệ quốc tế cũng đang là một thách thức

đối với vai trò lãnh đạo, tham vọng bá quyền đơn cực của Mỹ Cuộc đấu tranh

lâu dài giữa trật tự "đơn cực" và "đa cực" càng đòi hỏi Mỹ chứng tỏ đ-ợc -u

thế và tính hợp lý của trật tự thế giới đơn cực trong giải quyết vấn đề quốc tế Mặt khác, Hoa Kỳ vẫn thiếu cơ sở bên trong để thiết lập hệ thống đơn cực Hai biện pháp chủ yếu mà Mỹ th-ờng dùng để buộc mọi ng-ời phải theo ý mình là trừng phạt kinh tế và can thiệp quân sự

Trừng phạt kinh tế chỉ có thể phát huy đ-ợc tác dụng trong tình hình các n-ớc khác ủng hộ Song, chiều h-ớng này ngày càng ít đi và thực hiện các

biện pháp này sẽ có hai tình huống xảy ra; Thứ nhất, nếu n-ớc Mỹ thực hiện

trừng phạt đơn ph-ơng sẽ làm thiệt hại lợi ích kinh tế của chính bản thân,

đồng thời lại làm thiệt hại quan hệ giữa Mỹ và các n-ớc đồng minh Thứ hai,

nếu không trừng phạt thì chứng tỏ sự yếu đuối và bất lực của Mỹ

Dùng biện pháp can thiệp quân sự thì Mỹ phải có ba điều kiện sau:

1 Phải đ-ợc Liên Hợp quốc cho phép mới có thể hợp pháp hóa, song việc này rất dễ bị Nga, Trung Quốc và Pháp phủ quyết

2 Cần có quân đội đồng minh tham gia, song lại có khả năng các n-ớc

điều trớ trêu thay là một mặt Mỹ thật sự không thể "x-ng bá" thế giới vì trong

điều kiện tiềm lực của Mỹ có giới hạn Thế nh-ng trong quan niệm và hành

động, Mỹ lại coi mình là bá chủ thế giới nên họ ngày càng rơi vào thế cô lập

Nh-ng nhiều n-ớc lại cho rằng chính Mỹ lại trở thành "siêu c-ờng vô lại" khi

Mỹ lên tiếng chỉ trích họ Vì thế, nhiều n-ớc lên tiếng phản đối gay gắt bá quyền của Mỹ nh- Trung Quốc, châu Âu, ấn Độ v v , thậm chí cả n-ớc

đồng minh chiến l-ợc thân cận nh- Nhật Bản cũng cho rằng Mỹ chỉ lo bảo vệ lợi ích riêng mà ít quan tâm đến lợi ích các n-ớc khác

Bên cạnh đó, các n-ớc còn thực hiện điều chỉnh chiến l-ợc để tích lũy lực l-ợng trong thế kỷ XXI và ngày càng có độc lập riêng về mọi mặt, nhất là

độc lập về kinh tế và có vị thế nhất định về quân sự Có lẽ nh- vậy, Mỹ đã gặp không ít khó khăn bởi vì một cộng đồng lớn đồng minh nghiễm nhiên giờ đây lại ở thái cực đối lập Chiến l-ợc bá chủ toàn cầu của Mỹ không dễ dàng thực hiện đ-ợc

1.1.1.2 Tình hình n-ớc Mỹ

* Những thuận lợi

Ngày 20/1/2001, G.W Bush trở thành vị tổng thống thứ 43 của n-ớc

Mỹ vào thời điểm hết sức thuận lợi khi Mỹ là c-ờng quốc số một về quân sự, kinh tế và chính trị Thế và lực của Mỹ đã biến đổi khi thế giới b-ớc sang thế

kỷ XXI Hiện tại, Mỹ có một vị thế áp đảo, không có đối thủ nào có thể đối trọng với Mỹ nh- Liên Xô trong thời kỳ Chiến tranh lạnh

Về quân sự, Mỹ là c-ờng quốc quân sự hàng đầu thế giới, với tiềm năng

v-ợt xa các n-ớc khác Hiện nay, Mỹ là n-ớc duy nhất có lực l-ợng quân đội triển khai khắp toàn cầu, trên địa bàn các n-ớc, các khu vực và đại d-ơng;

"cánh tay quân sự của nó v-ơn tới bất cứ điểm nào của quả địa cầu" Ngân

sách quốc phòng của Mỹ hiện nay là hơn 370 tỷ USD, gấp khoảng 2 lần tổng ngân sách quốc phòng mà các đồng minh Washington và NATO chi phí trong một năm Có khoảng 40% tất cả những chi phí quân sự trên thế giới ngày nay

là của Mỹ Đó là một nguồn đầu t- ngân sách khổng lồ cho quân sự nhằm mục đích thể hiện sức mạnh trong chiến l-ợc toàn cầu của mình

Về kinh tế, kinh tế Mỹ vẫn là nền kinh tế số một thế giới, "-u thế kinh tế của nó là chất xúc tác cho toàn bộ nền kinh tế thế giới " Tuy dân số n-ớc Mỹ

chỉ chiếm 4% dân số thế giới nh-ng nền kinh tế của nó lại chiếm 30% kinh tế thế giới, t-ơng đ-ơng mức sản xuất của bốn quốc gia công nghiệp đứng sau

Mỹ - Nhật Bản, Đức, Anh, Pháp - cộng lại

Về chính trị, Mỹ trở thành một nhân tố không thể bỏ qua trong quá

trình hoạch định chính sách của hầu hết các n-ớc trên thế giới và có vai trò quyết định trong phần lớn các cơ chế đa ph-ơng trên thế giới

Về văn hóa, Mỹ có ảnh h-ởng sâu rộng tại nhiều n-ớc trên thế giới

Điện ảnh, giáo dục của Mỹ có sức hấp dẫn và thu hút mạnh mẽ

Khi viết về sức mạnh tổng lực của Mỹ, báo "Thời đại" của Cộng hòa Liên bang Đức ra ngày 29/9/2002 đã mô tả: "N-ớc Mỹ b-ớc sang thế kỷ XXI

với t- cách là quyền lực thế giới thực sự duy nhất Cánh tay quân sự của nó v-ơn tới bất cứ điểm nào của địa cầu Ưu thế kinh tế của nó là chất xúc tác cho toàn bộ nền kinh tế thế giới Sự thống trị về mặt chính trị của Mỹ đã làm cho nó trở thành một nhân tố mà ng-ời ta không thể từ bỏ Còn ảnh h-ởng về văn hóa Mỹ thì lớn đến mức mà nhiều ng-ời trên khắp thế giới coi quá trình toàn cầu hóa là một quá trình Mỹ hóa Ưu thế đa chiều này đã làm cho quyền

lực của Mỹ trở thành duy nhất " [81, 4]

Với sức mạnh v-ợt trội của mình, Mỹ tin t-ởng nếu nó tấn công, không

ai có thể tấn công trở lại Mỹ cũng đủ tự tin rằng, nếu nó hành động đơn ph-ơng và cứng rắn, cũng khó có n-ớc nào thể hiện thái độ chống đối trực tiếp Các n-ớc đều e ngại là kẻ thù của Mỹ hay ít nhất e ngại bị ph-ơng hại

đến lợi ích trong quan hệ với Mỹ Chính vì thế, "sự ám ảnh cuộc chiến chống

khủng bố của Mỹ về cuộc chiến chống khủng bố trở thành sự ám ảnh của thế giới Một liên minh rộng lớn ch-a từng có trên thế giới đ-ợc thành lập d-ới ngọn cờ chống chủ nghĩa khủng bố của Mỹ Những "toan tính" của

Washington về Iraq trở thành những "toan tính" của thế giới" [ 44, 44]

Mỹ tin rằng, họ có đủ sức mạnh để làm điều họ muốn mà không phải bận tâm nhiều đến việc nguyện vọng ấy có đ-ợc thế giới phê chuẩn hay không? Theo Rumsfeld, một khi đã là siêu c-ờng duy nhất của thế giới thì không cần đến những đồng minh th-ờng trực Việc xác lập những liên minh nh- thế nào là tùy thuộc vào từng vấn đề cụ thể mà siêu c-ờng đơn độc cần giải quyết, chứ không đi theo cách ng-ợc lại

Nh- vậy, sự kết hợp giữa "sức mạnh cứng" (có thể l-ợng hóa qua các thông số về kinh tế, quân sự ) và "sức mạnh mềm" (đ-ợc đánh giá qua sức

hấp dẫn về văn hóa, chế độ xã hội, mô hình chính trị cũng nh- khả năng thu hút, gây ảnh h-ởng đối với các n-ớc khác ) đã khiến cho Mỹ đóng vai trò chi phối trên thế giới Mỹ đã coi sức mạnh đó là ph-ơng tiện quan trọng nhất trong chính sách đối ngoại của mình Cũng từ đó, xuất hiện một ý đồ muốn hành động đơn ph-ơng, hay ít nhất là hành động không gắn với các thỏa thuận quốc tế hay các thể chế quốc tế Mỹ độc tôn chủ nghĩa đơn ph-ơng, thậm chí th-ờng khuyến khích một số n-ớc quyết định đi theo sự lãnh đạo của Mỹ thực hiện những hành động đơn ph-ơng

* Những nhân tố khách quan tạo nên sức mạnh Mỹ

Toàn cầu hóa, khu vực hóa: Mỹ đ-ợc đánh giá là n-ớc có -u thế nổi bật

trong nền kinh tế toàn cầu hóa Sự tăng tr-ởng kinh tế liên tục trong hơn 10

năm qua của nền kinh tế Mỹ là một minh chứng rõ rệt nhất cho dự báo này

Đồng thời, nó vừa giúp cho Mỹ duy trì vai trò chi phối nền kinh tế thế giới trong tiến trình toàn cầu hóa, vừa góp phần tạo lập nên sức mạnh tổng hợp của

Mỹ hiện nay

Xu thế hòa hoãn, thỏa hiệp để phát triển kinh tế của các n-ớc tạo thêm sức mạnh Mỹ: Sau khi Liên Xô sụp đổ, tình hình thế giới có lợi cho Mỹ Xu

thế hòa hoãn, thỏa hiệp để ngăn chặn chiến tranh nhằm phát triển kinh tế nổi

lên thay thế để cho xu thế đối đầu sau thời kỳ Chiến tranh lạnh Với tiềm lực của Mỹ nh- vậy đã tạo điều kiện thuận lợi cho Mỹ sử dụng sức mạnh của

mình nhằm thực hiện mục tiêu đã đặt ra Tr-ớc đây, trong thế giới hai cực, mỗi n-ớc không thuộc cực bên này thì thuộc cực bên kia Còn hiện nay, sự phụ thuộc lẫn nhau ngày càng chặt chẽ, n-ớc nào cũng phải thực hiện chiến l-ợc phát triển hội nhập kinh tế thế giới trong điều kiện Mỹ mạnh về mọi mặt

trong đối sánh lực l-ợng Chính vì thế, Mỹ lợi dụng tâm lý "cần đến Mỹ" của

các n-ớc để áp dụng ph-ơng pháp chia để trị, từng b-ớc phân hóa trận tuyến

"đa cực" Một khi, Mỹ càng thực hiện đ-ợc chủ nghĩa đơn ph-ơng, so sánh

sức mạnh quốc tế càng mất cân bằng nghiêm trọng, thì cộng đồng quốc tế càng thiếu nhân tố ràng buộc đối với Mỹ Vậy nên, khi xử lý các công việc quốc tế, các n-ớc lớn đã tránh trực tiếp đối đầu nhau, đặc biệt là Mỹ Còn các n-ớc vốn yếu thế và nhỏ thì nhân cơ hội lại mở rộng không gian hoạt động

quốc tế của mình trong các vấn đề nh- an ninh khu vực trên biển và chống

khủng bố Chính những cơ hội này đã giúp Mỹ ngày càng có tiềm lực và vị thế thuận lợi trong chiến dịch làm bá quyền của mình

* Những khó khăn đối với Mỹ

Một quốc gia thống nhất trên ph-ơng diện địa lý và cả yếu tố dân tộc, tâm lý thì thực sự là điều kiện tốt để đất n-ớc phát triển về mọi mặt và trở nên c-ờng thịnh Nh-ng với Hoa Kỳ, Leonid Mlechin (Tổng biên tập Tạp chí Nga

"Thời mới") lại viết " Mỗi nhà n-ớc vĩ đại đều có nỗi bất hạnh của riêng mình Nỗi bất hạnh của Hợp chúng quốc Hoa Kỳ nằm ở việc không thể đoàn

kết đ-ợc các công dân da đen và da trắng của đất n-ớc mình thành một xã hội thống nhất Nhiều ng-ời Mỹ da đen thích ng-ời ta gọi là ng-ời Mỹ gốc Phi, một số ng-ời khác lại cải sang đạo Hồi, còn những ng-ời khác nữa lại đứng

vào hàng ngũ những kẻ thù độc ác nhất của Hoa Kỳ" [30, 59]

Về chính trị: Điểm nổi bật nhất là d- âm không mấy tốt đẹp của cuộc

bầu cử tổng thống năm 2000, bởi đây là cuộc bầu cử rất đặc biệt và khá tai tiếng trong lịch sử bầu cử của Hoa Kỳ Cuộc bầu cử đã kéo dài và có thể gọi

nh- là "cuộc chiến pháp lý", từ sự phân chia bè đảng trong Nội Các đến những

cuộc biểu tình rầm rộ của quần chúng nhân dân Điều này thể hiện sự xuống cấp của một thể thống nhất chính trị của Mỹ Vào thời điểm đó, không khí đối

đầu của nền chính trị đảng phái nổi lên rõ nét nh- muốn báo hiệu một t-ơng lai đầy trắc trở đang chờ đợi n-ớc Mỹ Mặc dù Đảng Cộng hòa thắng, đại diện G.W Bush lên ghế thay Bill Clinton của Đảng Dân chủ sau 8 năm cầm quyền nh-ng phải có sự chỉ định của tòa án tối cao Liên bang Đây là một vụ thắng

cử không mấy vinh quang, cũng chứng tỏ tình hình chính trị của Mỹ đang lâm vào khủng hoảng Thêm vào đó, ngay trong nội bộ n-ớc Mỹ cũng tồn tại những bất đồng quan điểm về vị trí, vai trò của Mỹ trên thế giới cũng nh- định h-ớng chiến l-ợc toàn cầu của Mỹ giữa hai phái chủ nghĩa biệt lập và chủ nghĩa quốc tế mới

Về kinh tế: Nền kinh tế Mỹ dù đạt đ-ợc sự tăng tr-ởng liên tục trong

nhiều năm, nh-ng những thách thức về thị tr-ờng, công nghệ, hệ thống tài chính, thâm hụt th-ơng mại, hay suy thoái theo chu kỳ (2001) trong bối cảnh của nền kinh tế toàn cầu cũng là những vấn đề n-ớc Mỹ phải đối mặt và tìm cách giải quyết Sự suy thoái, tr-ợt dốc của nền kinh tế Mỹ đã làm cho sức mạnh Mỹ có nguy cơ suy giảm Nguyên nhân chính, do bản chất kinh tế - xã hội của Chủ nghĩa t- bản Mỹ, thứ đến, do sự thay đổi kết cấu của nền kinh tế

Mỹ, nhất là và thời kỳ đ-ơng nhiệm của Tổng thống B Clinton đã thực hiện

hẳn một chiến dịch "phục h-ng nền kinh tế Mỹ " Mỹ đã quen kiểu trị bệnh

theo thói quen, theo chu kỳ và cảm tính, nên đã làm nền kinh tế Mỹ rơi vào suy thoái trong bối cảnh kinh tế thế giới gặp nhiều khó khăn Vấn đề này trở thành thách thức lớn đối với Mỹ

Về quân sự: Mỹ phải tăng c-ờng đầu t- nhiều vào quân sự, tăng c-ờng

lực l-ợng vũ trang, do đó chi phí chiến tranh chống khủng bố sẽ ngày càng lớn Mặt khác, việc Mỹ dính líu và can dự quá nhiều vào các lĩnh vực khác nhau ở nhiều khu vực khác nhau sẽ làm cho sức mạnh của Mỹ bị dàn trải, dẫn tới nguy cơ suy giảm sức mạnh tổng hợp và khả năng giải quyết các vấn đề tồn tại trong nội bộ n-ớc Mỹ

Về xã hội: Những vấn đề phức tạp xã hội vẫn đang còn tồn tại trong

lòng n-ớc Mỹ nh- mất cân đối trong chi phí cho xã hội, xã hội đa dạng phân hóa, sự nghi kỵ phân biệt tôn giáo và chủng tộc, việc kiểm tra giám sát đối với ng-ời Hồi giáo Tất cả những điều đó đều khiến cho xã hội Mỹ bị phân tán, không thống nhất, không đoàn kết và trở nên mất dân chủ hơn Đến lúc đó, chính sách đơn ph-ơng c-ờng quyền của Mỹ sẽ vấp phải sự chống đối của chính nhân dân Mỹ

Tâm lý chống Mỹ ở một số n-ớc trên thế giới: Cùng với những tham

vọng bá chủ thế giới của Mỹ, hậu quả của việc Mỹ can dự và dính líu ra bên ngoài tâm lý chống Mỹ của một số n-ớc trên thế giới nhất là vùng Trung

Đông Với chủ nghĩa bá quyền và chủ nghĩa đơn ph-ơng, Mỹ đặt lợi ích an ninh trên lợi ích an ninh chung của thế giới, coi th-ờng lợi ích của cộng đồng Vì vậy, Mỹ càng bị nhiều n-ớc phản đối Mặt khác, Mỹ đơn ph-ơng dính líu

đến tình trạng bị cô lập không thể tránh khỏi Hơn nữa đến một lúc nào đó, sự phản ứng sẽ liên kết các n-ớc lại với nhau để chống Mỹ

Bên cạnh đó, thái độ ngạo mạn khi đề cập đến -u thế, sức mạnh quân sự

và quyền tấn công tr-ớc của Mỹ đ-a đến hệ quả là tình hình chống Mỹ ngày càng mạnh mẽ cũng sẽ góp phần thúc đẩy các n-ớc liên kết lại chống Mỹ

Phong trào phản chiến đã xuất hiện ở nhiều n-ớc khi Mỹ can thiệp vào "công

việc quốc tế" quá sâu và quá rộng, sẽ hạn chế Mỹ trong việc phát triển đất

n-ớc và giải quyết các vấn đề nội bộ không kém phần phức tạp, dẫn tới mâu thuẫn trong lòng n-ớc Mỹ gia tăng Chính vì thế, sức mạnh v-ợt trội của Mỹ

có chiều h-ớng suy giảm Do đó, sự bất đồng đối với chính sách can thiệp thô

bạo của Mỹ đối với thế giới có hai chiều h-ớng; Thứ nhất, khi các n-ớc đó lớn

mạnh về kinh tế, có thể đứng lên chống lại Mỹ và sự nh-ợng bộ tạm thời của các n-ớc lớn đối với Mỹ sẽ suy giảm đối với sự lớn mạnh kinh tế của các n-ớc

này Thứ hai, các n-ớc lớn và nhỏ sẽ liên kết, tập hợp lực l-ợng mới để đấu

tranh đòi thực thi các nguyên tắc cơ bản của Hiến ch-ơng LHQ

Khó khăn, thách thức lớn đe dọa Mỹ lúc này là một cuộc chiến tranh

đối đầu với một thế lực phi quân sự vô hình nh- Donald Rumsufeld, Bộ tr-ởng

Quốc phòng tuyên bố, "Giờ đây, chúng ta đ-ợc an toàn tr-ớc mối đe dọa của

chiến tranh hạt nhân hơn bất cứ thời điểm nào kể từ buổi bình minh của thời

đại nguyên tử Thế nh-ng chúng ta lại dễ bị tổn th-ơng hơn tr-ớc những vụ

đặt bom, tr-ớc những kẻ khủng bố , tr-ớc tình trạng bạo lực bừa bãi của một chế độ ngoài vòng pháp luật" Ngày 13/9/2001, Tổng thống Mỹ tuyên bố Mỹ

đang đối mặt với một cuộc chiến tranh chống khủng bố và coi đây là "cuộc

chiến tranh đầu tiên của thế kỷ XXI" Khó khăn, thách thức trên tất cả mọi mặt

và bất lực tr-ớc một cuộc tấn công bất ngờ, tàn bạo, trái với các cách thức truyền thống ngay trong lòng n-ớc Mỹ Siêu c-ờng số một thế giới trở nên dễ

bị tổn th-ơng hơn bao giờ hết Vị trí tách biệt về địa lý không còn giúp cho

n-ớc Mỹ "biệt lập" với mọi biến động trong quan hệ quốc tế Đó là thách thức

xuất phát từ mối đe dọa bất ngờ, phi truyền thống Đối với dân th-ờng cũng nh- đối với các cơ quan chính quyền Mỹ, sự kiện này trở thành dấu mốc buộc ng-ời ta phải xem xét lại nhiều quan niệm cũng nh- các chuẩn mực của chính sách đối ngoại và bản thân lối sống dân Mỹ

Nh- vậy, từ những yếu tố khách quan và yếu tố chủ quan đã tác động mạnh mẽ tới chiến l-ợc toàn cầu của Mỹ, cũng có thể gọi đây là một trong những nhân tố quan trọng để Mỹ điều chỉnh chiến l-ợc cũng nh- đề ra những chính sách phù hợp với tình hình trong n-ớc và quốc tế

1.1.2 Chính sách an ninh quân sự của Mỹ tr-ớc thời Tổng thống G.W Bush

Từ sau Chiến tranh thế giới hai, Mỹ luôn tìm cách khẳng định và duy trì vai trò lãnh đạo của mình Dù là Đảng Cộng hòa hay Đảng Dân chủ lên nắm quyền thì sự hoạch định chính sách đối ngoại đều tuân thủ mục tiêu nhất quán, chỉ có ph-ơng thức, ph-ơng pháp thực hiện chính sách điều chỉnh cho phù hợp với bối cảnh trong n-ớc và quốc tế Từ đó phục vụ đắc lực cho lợi ích căn bản của Mỹ là đảm bảo an ninh tuyệt đối cho công dân Mỹ cả trong và ngoài n-ớc Tạo ra thế mạnh áp đảo của Mỹ trong quan hệ với các quốc gia khác

Trong thời kỳ Chiến tranh lạnh, chính vì cuộc chạy đua vũ khí hạt nhân giữa Mỹ và Liên Xô nh- vũ bão, xung quanh các phong trào đấu tranh giải

phóng nổi lên rầm rộ, Tổng thống Kennơđi (1961) đề ra chiến l-ợc "phản ứng

linh hoạt" thay cho chiến l-ợc "trả đũa ồ ạt" với hy vọng đối phó có hiệu quả

với các cuộc xung đột vũ trang ở khu vực các n-ớc có phong trào giải phóng dân tộc Chiến l-ợc này gồm ba loại chiến tranh: Chiến tranh đặc biệt, chiến tranh cục bộ và chiến tranh tổng lực Nh-ng, kết cục Kennơđi bi ám sát (11/1961) và chiến l-ợc này đã nhanh chóng thất bại Năm 1969, Nichxơn lên cầm quyền khi n-ớc Mỹ đang đứng tr-ớc một thực tế bất lợi, Mỹ thất bại liên tiếp ở Việt Nam và ở nhiều nơi khác làm cho lực l-ợng và địa vị của Mỹ bị suy giảm nghiêm trọng Hệ thống XHCN ngày càng phát triển mạnh mẽ, các phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc dấy lên rầm rộ Trong bối cảnh đó,

việc can thiệp công khai vào các công việc nội bộ của các n-ớc sẽ làm giảm đi

địa vị quốc tế của Mỹ "Nhân dân Mỹ đã mệt mỏi với các gánh nặng mà nó

phải đảm nhiệm 25 năm qua", họ rầm rộ phản đối chính quyền một cách

mạnh mẽ Nh- vậy, n-ớc Mỹ bị đẩy vào "cuộc khủng hoảng toàn diện, cả

trong n-ớc lẫn ngoài n-ớc" không thể l-ờng hết đ-ợc Tr-ớc tình hình này,

Nichxơn buộc phải có sự điều chỉnh lại chiến l-ợc toàn cầu của mình và cho

ra đời "Học thuyết Nichxơn" Nhằm mục đích: Thứ nhất, tăng c-ờng sức mạnh

của Mỹ để làm cơ sở cho chính sách uy hiếp, mua chuộc hoặc gây chiến, xâm

l-ợc n-ớc khác Thứ hai, buộc các đồng minh và ch- hầu phải "chia sẻ trách

nhiệm với Mỹ", tuy nhiên "sự chia sẻ trách nhiệm mới này không phải ít đòi hỏi sự lãnh đạo của Mỹ hơn so với tr-ớc kia, nh-ng mà hình thức đòi hỏi mới,

tế nhị hơn " Thứ ba, "Sẵn sàng th-ơng l-ợng" nếu có lợi cho Mỹ và nhằm

chia rẽ, khiêu khích các n-ớc XHCN và các lực l-ợng cách mạng trên thế giới

Nichxơn nói: "Mỹ sẽ th-ơng l-ợng và cần phải th-ơng l-ợng trên thế mạnh"

Nichxơn thay thế chiến l-ợc "Phản ứng linh hoạt" bằng chiến l-ợc

"Răn đe thực tế " với nội dung chủ yếu là rút gọn lực l-ợng quân sự trên phạm

vi toàn thế giới Trong thực tế, Mỹ bắt đầu rút dần quân đội khỏi Đài Loan, Nhật Bản, Đông D-ơng (Đông D-ơng hoá chiến tranh) và thực hiện một số biện pháp hoà dịu khác

Sau khi Nichxơn bị đổ, Rigân lên thay với "Học thuyết Rigân" mà ng-ời

ta th-ờng gọi là "Học thuyết chạy đua vũ trang, khôi phục lại vị trí đứng đầu

phía quân sự trên toàn thế giới", đã làm cho sự đối đầu giữa Xô - Mỹ thêm

căng thẳng và tình hình thế giới thêm phức tạp trong suốt nhiệm kỳ I của Tổng thống Rigân (1980 - 1984)

Vào cuối thời kỳ Chiến tranh lạnh, Mỹ bắt đầu điều chỉnh chiến l-ợc

của mình Chính quyền G Bush (cha) đã đ-a ra chiến l-ợc "V-ợt trên ngăn

chặn" Thực chất, chiến l-ợc này nhấn mạnh "Liên Xô là mối đe dọa chủ yếu

và đối thủ quân sự của Mỹ" Tháng 8/ 1990, G.Bush (cha) đ-a ra "Chiến l-ợc

phòng thủ mới" Tháng 2/ 1992, Bộ tr-ởng Quốc phòng Mỹ Dick Cheney đã

chính thức gọi đó là "Chiến l-ợc phòng thủ khu vực" Cốt lõi của sự điều chỉnh chiến l-ợc này là tiếp nối của "chiến l-ợc ngăn chặn" mà các chính quyền Mỹ đã kế tiếp nhau thực hiện trong suốt hơn 40 qua, từ "ngăn chặn sự

bành tr-ớng của chủ nghĩa cộng sản Liên Xô" sang "đối phó với cuộc xung đột khu vực trong thế giới thứ ba" và "đề phòng xuất hiện đối thủ mới mang tầm

cỡ toàn cầu" Mục tiêu cơ bản của chiến l-ợc là "duy trì địa vị lãnh đạo" của

Mỹ trên toàn thế giới

Những điều chỉnh này xuất phát từ sự sụp đổ của Liên Xô và Đông Âu

trong cục diện "L-ỡng cực" Các mâu thuẫn về chính trị, kinh tế, tôn giáo, dân

tộc và những cuộc tranh chấp giữa một số n-ớc và khu vực từng đ-ợc che đậy trong nhiều năm, nay bùng lên gay gắt Tình hình kinh tế Mỹ khá bi đát, vai trò lãnh đạo kinh tế của Mỹ trên thế giới bị đe dọa, sức ép về tài lực trong n-ớc đòi hỏi ngày càng lớn

Chiến tranh lạnh đã không còn nữa, mối đe dọa duy nhất của Mỹ, hay

nói đúng hơn đối thủ trong cuộc chiến "L-ỡng cực" đã không còn Môi tr-ờng

quốc tế đã hoàn toàn mới Mục tiêu làm bá chủ thế giới càng rõ ràng và xích lại gần Mỹ hơn Cốt lõi để Mỹ thể hiện sức mạnh của vị thế này là Mỹ sử dụng sức mạnh quân sự D-ờng nh- bất kỳ một n-ớc hiếu chiến nào muốn thể hiện đ-ợc vai trò và vị thế của mình cũng đều dựa vào chính sách quân sự nh- b-ớc đi truyền thống Đó cũng là lý do vì sao Tổng thống B Clinton đã cho rằng, các lực l-ợng vũ trang của Mỹ vẫn là lực l-ợng quân sự đ-ợc đào tạo tốt nhất thế giới Chính vì đ-ợc đào tạo một cách cơ bản nh- vậy, lực l-ợng quân

sự Mỹ luôn đ-ợc đặt trong những mục tiêu ch-ơng trình cụ thể Chính quyền Clinton đặt ra, khi các lợi ích này bị đụng chạm thì sức mạnh quân sự sẽ đ-ợc

sử dụng Từ quan điểm này, chúng ta rút ra một số ý cơ bản nh- sau:

1 - Chống lại các cuộc tấn công trực tiếp vào Mỹ, vào các công dân Mỹ

ở trong và ngoài n-ớc và các đồng minh của nó

2 - Chống lại sự xâm l-ợc và điều quan trọng là duy trì một thế giới hòa bình

3 - Bảo vệ lợi ích quan trọng nhất của Mỹ, vì chính ở đây ng-ời Mỹ thấy lợi ích cá nhân trực tiếp nhất của mình trong việc Mỹ can dự vào các vấn

đề quốc tế

4 - Giữ gìn, khuyến khích và bảo vệ nền dân chủ, để tăng c-ờng thêm các nền an ninh của Mỹ và tạo điều kiện cho các giá trị của Mỹ phổ biến ra khắp thế giới

5 - Ngăn chặn việc phổ biến một cách nguy hiểm vũ khí hạt nhân và vũ khí hủy diệt hàng loạt khác Ngăn chặn những hành động khủng bố và chống lại việc buôn bán chất ma túy giết ng-ời

6 - Duy trì độ tin cậy của Mỹ Khi Mỹ cam kết với các quốc gia khác, chính Mỹ phải giữ đúng lời hứa của mình

7 - Vì mục đích nhân đạo, nh- chống lại nạn đói và các thiên tai khác

và trong những vụ vi phạm nhân quyền quá đáng

Từ những quan điểm đó, chính quyền Clinton đã tiến hành những cuộc chiến ở Haiti, Vịnh Pécxich Điều này có nghĩa là Tổng thống B.Clinton lại tiếp tục điều chỉnh chiến l-ợc toàn cầu nhằm duy trì vị trí lãnh đạo của Mỹ

trên thế giới Với chiến l-ợc "Can dự và mở rộng", Mỹ vẫn không hề thay đổi

mục đích chính của mình Để hỗ trợ, các nhà chiến l-ợc Mỹ đã đ-a ra chiến

l-ợc toàn cầu mới là "Cam kết và mở rộng" với ba trụ cột chủ yếu là "Bảo vệ

vững chắc an ninh của Mỹ bằng một lực l-ợng vũ trang sẵn sàng chiến đấu cao; hỗ trợ sự hồi sinh phát triển kinh tế của Mỹ; thúc đẩy dân chủ n-ớc ngoài" Chiến l-ợc an ninh quốc gia Mỹ công bố hồi tháng 7/1994 cũng nhằm

mục tiêu "tăng c-ờng an ninh Mỹ qua việc duy trì tiềm lực phòng thủ mạnh và

thúc đẩy biện pháp hợp tác an ninh; khuyến khích sự thịnh v-ợng kinh tế của

Mỹ qua việc mở rộng cửa thị tr-ờng n-ớc ngoài và thúc đẩy tăng tr-ởng kinh

tế toàn cầu; thúc đẩy tăng tr-ởng kinh tế n-ớc ngoài" Điều này chứng tỏ,

chiến l-ợc can dự mở rộng của chính quyền Clinton chủ yếu là an ninh kinh tế

đ-ợc nâng lên hàng đầu Vì thế, chính quyền B Clinton đã ra sức củng cố mối quan hệ với các đồng minh Âu- á, đẩy mạnh việc mở rộng NATO về phía

Đông và nâng cấp quan hệ liên minh với Nhật Bản, coi Nhật Bản là chiến l-ợc trong liên minh của Mỹ Việc mở rộng ra phía Đông tạo điều kiện thuận lợi cho Hoa Kỳ tiếp cận nguồn nguyên liệu dầu thô của thế giới Trong thực tế, B Clinton th-ờng bị chỉ trích là không đảm bảo đủ cho việc tiếp cận các khu vực dầu mỏ chiến l-ợc Do Hoa Kỳ giành đ-ợc hơn nửa nguồn cung cấp từ n-ớc ngoài và phụ thuộc quan trọng mang tính chiến l-ợc sẽ tăng lên trong những năm tới khi các nguồn trong n-ớc dần biến mất, khi đó cần làm nhiều hơn nữa

để thúc đẩy kiểm soát của Hoa Kỳ đối với các nguồn khí ga thiên nhiên và dầu mỏ ở vịnh Pecxich và Caspia Đối với Nga - Trung Quốc, Mỹ thực hiện chính sách vừa dính líu, hợp tác, vừa cạnh tranh, kiềm chế coi hai n-ớc này là

"đối tác chiến l-ợc"

Sự phân biệt bạn và thù hay các n-ớc Mỹ cho là "bất hảo" và "hữu hảo"

thì Mỹ luôn giữ một thái độ nhất định nh-: Bình th-ờng hóa quan hệ với Việt Nam, Cu Ba, Bắc Triều Tiên, Iran , giữ thái độ thù địch với các n-ớc nh- Iraq, Libi, Nam T- Sự phân biệt này là cơ sở để Mỹ b-ớc chân tới can thiệp vào các cuộc xung đột trên thế giới

Theo Bộ tr-ởng quốc phòng trong hai nhiệm kỳ của Clinton William Pepy, sự ngăn chặn phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt đ-ợc hiện thực hóa

thành ba b-ớc B-ớc thứ nhất, "tuyến phòng thủ" đ-ợc thực hiện bằng việc

kiểm soát vũ khí hạt nhân, các hiệp cấm phổ biến vũ khí giết ng-ời hàng loạt,

kiểm soát xuất khẩu và cấm vận kinh tế B-ớc thứ hai, đ-ợc thực hiện thông qua việc triển khai các lực l-ợng đáng kể về hạt nhân và thông th-ờng B-ớc

thứ ba, triển khai hệ thống tên lửa chống đạn đạo trên lãnh thổ Mỹ

Do không còn nhiều mối đe dọa quân sự nghiêm trọng đối với Hoa Kỳ, chính quyền Clinton đã hạ thấp tầm quan trọng của các lực l-ợng quân sự Mỹ Nh-ng chính sách này có những hạn chế của nó, vì trong thực tế, Clinton vẫn

giữ mức độ chi phí quân sự đủ lớn để đảm bảo cho Hoa Kỳ sẽ tiếp tục là sức mạnh quân sự số một thế giới

Nh- vậy, với chiến l-ợc tạo nên sức mạnh để bá chủ thế giới, nh-ng

B.Clinton vẫn lấy "chủ nghĩa hòa bình" làm cốt lõi của chiến l-ợc Thực hiện

coi trọng an ninh kinh tế, chính quyền Clinton vẫn muốn triển khai hệ thống phòng thủ quốc gia nhằm bảo vệ Mỹ, chống lại bất kỳ vụ tấn công WMD nào thông qua các tên lửa đạn đạo tầm xa và củng cố chống lại việc phổ biến WMD Họ cũng nhận thức đ-ợc vai trò đang tăng lên của cách mạng khoa học công nghệ trong việc thúc đẩy an ninh Mỹ và cải thiện hiệu quả can thiệp quân sự Việc chính quyền Clinton mở rộng, sử dụng NATO và quan hệ xuyên

Đại Tây D-ơng với các n-ớc châu Âu nhằm thúc đẩy lợi ích an ninh của Mỹ lãnh đạo, thúc đẩy lợi ích chính trị của Mỹ, đồng thời khuyến khích sự phát triển những nền dân chủ thị tr-ờng tự do

Thế nh-ng, do bối cảnh lịch sử, chính sách an ninh quân sự của chính quyền Clinton có phần mềm dẻo hơn, chủ yếu sử dụng để phục vụ cho lợi ích

kinh tế Quan điểm quốc phòng của B Clinton đ-ợc đặt trên cơ sở "kế hoạch

dựa trên mối đe dọa" Chính vì thế, Clinton đã thực hiện chính sách sự kìm

chế, nh-ng không thay đổi hạt nhân quân sự Có thể nói rằng, cơ cấu quân sự của chính quyền Clinton rất giống với cơ cấu quân sự thời Chiến tranh lạnh nhằm chống lại kẻ thù, gồm các lực l-ợng lớn trên mặt đất, trên biển và trên không Thời gian này, việc phòng thủ chỉ đ-ợc xem xét trong khuôn khổ hiệp -ớc AMB và chỉ sau khi đàm phán với Nga và các đồng minh Tổng thống B.Clinton muốn giảm tầm quan trọng của vũ khí hạt nhân và theo đuổi một chính sách đa ph-ơng nhằm ngăn cản sự phổ biến vũ khí hủy diệt toàn cầu

Nh- vậy, chính sách an ninh quân sự của Mỹ thời tiền nhiệm của Tổng thống G W Bush, chỉ đơn giản tìm kiếm các mối quan hệ hợp tác với các

c-ờng quốc dựa trên "chiến l-ợc can dự", coi NATO và các liên minh song

ph-ơng ở châu á nh- trụ cột cho an ninh của Hoa Kỳ ở châu Âu và châu á

Trong khi mở rộng một khu vực hợp tác quốc gia nh- Nga, Trung Quốc để

1.1.3 G W Bush -Tổng thống thứ 43 của Hoa Kỳ

Sinh ngày 6/6/1946, tại New Haven, Connecticut, là con trai tr-ởng của cựu Tổng thống George Herbert Walker Bush và bà Barbara Ông lớn lên và làm việc tại bang Texas Cuộc đời của Tổng thống G.W.Bush là những b-ớc thăng trầm để b-ớc lên vũ đài chính trị G.W Bush đ-ợc tr-ởng thành từ trong môi tr-ờng kinh doanh rồi vào hàng ngũ quân sự để tôi luyện Có lẽ nh- vậy, con đ-ờng ngoại giao của G W Bush sau này chịu ảnh h-ởng từ sắc tố quân

sự nhiều hơn là nhà chính trị

Năm 1994, ông đ-ợc bầu làm Thống đốc bang Texas, đánh bại đối thủ

là Thống đốc đ-ơng nhiệm của Đảng Dân chủ An W Richards Từ đây Bush thực sự đã theo nghiệp của cha mình với một thái độ trầm tĩnh hiếm có Năm

1998, Bush là vị Thống đốc đầu tiên của bang Texas đ-ợc bầu trong hai nhiệm

kỳ liên tiếp Chính sự thành công này đã thu hút mọi chú ý của các tổ chức

Đảng Cộng hòa trên toàn n-ớc Mỹ Mọi ng-ời nhìn thấy Bush trẻ là một chọn lựa đ-ơng nhiên tr-ớc ứng viên tổng thống của Đảng Dân chủ đ-ơng quyền, Phó Tổng thống Al Gore ở cấp quốc gia

B-ớc lên vũ đài chính trị, với Bush d-ờng nh- khá thuận lợi khi ông chính thức b-ớc vào con đ-ờng tranh cử tổng thống Tháng 6/1999, G W

Bush chính thức công bố ý định tranh cử chức vụ "Tổng thống Hoa Kỳ", ông

đã tự quảng bá mình là "nhà bảo thủ nhiệt thành" " Nền tảng trong chiến

dịch tranh cử của ông dựa trên những cam kết biến Đảng Cộng hòa trở nên bao quát hơn và lấy lại những gì mà các đảng viên Cộng hòa xem là một Nhà

Trắng bị hoen ố" [5, 486] Nh-ng, những tham vọng và chiến l-ợc mà Bush

cho là trọng tâm cần cải cách, đó cũng chính là những điểm mà các nhà chỉ trích cho rằng Bush còn non kinh nghiệm về chính trị và chỉ tập trung vào việc bảo vệ lợi ích cho các doanh nghiệp lớn và các cá nhân giàu có Mặc dù có những thiếu sót, thiếu kinh nghiệm trong chính sách ngoại giao theo đ-ờng lối chính trị, nh-ng G W Bush vẫn trúng cử nhiệm kỳ Tổng thống thứ 43 của Hoa Kỳ (20/1/2001), sau cuộc tranh cử khá gay gắt và có sự can thiệp của Tòa

án tối cao Mỹ Bush đã khẳng định mình trong bài diễn văn nhậm chức tổng

thống, ông hứa sẽ là nhà lãnh đạo của "một quốc gia" chứ không phải là "một

đảng" Chính điểm này cho thấy, khác với B.Clinton (một vị tổng thống khá

ôn hòa) thì Bush thể hiện rất đặc sắc tính "bảo thủ nhiệt thành" của mình, ông

cho đây là thế mạnh Tinh thần này thể hiện rất rõ trong vấn đề đối ngoại cũng nh- trong gia đình và cả trong cách sinh hoạt của ông

Tác phong làm việc của Bush rất quy cũ, nhanh gọn Tổng thống G.W.Bush th-ờng giao một số trọng trách cho Phó Tổng thống Cheney xử lý

Ph-ơng thức làm việc của Bush là "từ d-ới lên trên", tức là thuộc cấp phải

nghiên cứu tỷ mỷ, t-ờng tận sau đó mới đ-a lên trình tổng thống và tổng thống chỉ có quyết và ký chứ không cần nghiên cứu Bush rất coi trọng hình thức bề ngoài Thời gian để thực hiện một kế hoạch lớn, d-ờng nh- Bush không giành nhiều cho việc đ-a ra thảo luận, tham khảo ý kiến của ng-ời khác Quan chức Cộng hòa cho biết, kiểu làm việc của Bush không giống bất

cứ một kiểu làm việc của vị tổng thống Mỹ nào từ tr-ớc đến nay Đây là tác phong làm việc của Mỹ ở thế kỷ XXI Tác phong này cho thấy một đặc điểm của Tổng thống G W Bush là ra quyết định dứt khoát, nhanh gọn nh-ng trong một số tr-ờng hợp có thể rơi vào chủ quan, không cân nhắc hết những

hệ quả của quyết định

Chính hệ quả của việc Bush trúng cử không mấy vinh quang và việc một số thành viên của Đảng Cộng hòa cho rằng Bush không có kinh nghiệm chính trị và năng lực làm tổng thống đã thôi thúc Bush có hành động mạnh mẽ

để chứng tỏ mình là một tổng thống có năng lực Chính vì thế, chặng đ-ờng tới của nhà lãnh đạo này đã gắn liền với những chính sách thay đổi và sự điều chỉnh chiến l-ợc kịp thời, nhất là trong lĩnh vực an ninh quân sự Đó cũng chính là lý do mà G W Bush đã đ-a ra học thuyết mang tên mình

Sự kiện 11/9/2001, đã trở thành một sự chấn động lớn làm thay đổi hoàn toàn đ-ờng lối chiến l-ợc của Mỹ cũng nh- b-ớc đi lên đài bá chủ thế giới của Hoa Kỳ Trong học thuyết Bush, nhiều vấn đề đ-ợc đề cập rải rác

ngay sau sự kiện 11/9, nh- "Bênh vực mạnh mẽ những khát vọng về phẩm giá

con ng-ời; Tăng c-ờng các liên minh để đánh bại chủ nghĩa khủng bố toàn cầu và xúc tiến ngăn chặn các cuộc tấn công chống lại chúng ta và bè bạn của chúng ta; Phối hợp với các n-ớc khác để tháo ngòi nổ các cuộc xung đột khu vực; Ngăn chặn không để các kẻ thù của chúng ta đe dọa chúng ta, các đồng minh của chúng ta và bạn bè của chúng ta bằng WMD; Kích thích một kỷ nguyên tăng tr-ởng kinh tế toàn cầu mới thông qua các thị tr-ờng tự do; Kéo dài chu kỳ phát triển bằng việc mở cửa các xã hội và xây dựng các cơ sở hạ tầng dân chủ; Triển khai các ch-ơng trình nghị sự hành động hợp tác với các trung tâm sức mạnh chủ chốt khác; Biến đổi các thể chế an ninh quốc gia của

Mỹ để đáp ứng những thách thức và cơ hội của thế kỷ XXI; Tận dụng cơ hội và

đ-ơng đầu với những thách thức của toàn cầu hóa" [ 48, 5 ]

Nh- vậy, học thuyết Bush mặc nhiên công nhận n-ớc Mỹ đang chịu sự

đe dọa sắp xảy ra Vấn đề này đ-ợc thể hiện ở nhiều mặt, điều mà không thể gọi là răn đe và ẩn chứa một thảm họa khôn l-ờng Một mối đe dọa mà do

đ-ợc kết hợp giữa sức hủy diệt và tính bất khả răn đe ch-a từng có tiền lệ trong lịch sử Hoa Kỳ Có thể hiểu ngầm rằng, một sự đe dọa nh- thế cũng cần phải có một sự đáp trả ch-a từng có tiền lệ Nh- thế, có nghĩa theo Tổng thống

G W Bush phải thực thi một chính sách gọi là "Tự vệ phòng ngừa" Chính sách này đ-ợc mô tả nh- "chiến l-ợc đánh phủ đầu" Điều đó cho thấy một

điều rằng, Tổng thống thứ 43 của n-ớc Mỹ đã có một hoạch định cho b-ớc đi

của mình, cũng có thể là do bối cảnh lịch sử lúc này quy định tính tuyệt đối

của tinh thần "bảo thủ nhiệt thành" Do đó, tính hiếu chiến của ông không chỉ

đ-ợc thể hiện ở các chính sách vạch ra trong chiến l-ợc an ninh quốc gia (DOD) mà còn khẳng định rất rõ ở bài diễn văn khi Tổng thống G W Bush

đọc tại West Point: "Cuộc chiến chống khủng bố sẽ không thể chiến thắng ở

trong thế phòng thủ Chúng ta phải mang chiến trận đến cho kẻ thù, phá hỏng các kế hoạch của chúng và đ-ơng đầu với các mối đe dọa tệ hại nhất tr-ớc khi chúng xuất hiện Trên thế giới chúng ta b-ớc vào con đ-ờng duy nhất dẫn

đến sự an toàn là con đ-ờng hành động Và đất n-ớc này sẽ hành động"

Tóm lại, tất cả các nhân tố này cuối cùng đã đ-a đến cái mà ng-ời ta

gọi là "vai trò bá chủ" hay "quyền lực tối cao" của tổng thống trong việc

hoạch định cũng nh- thực thi chính sách đối ngoại nói chung và chính sách an ninh quân sự nói riêng Các chính sách này hầu nh- là chịu ảnh h-ởng từ ý chí

và quyết định của tổng thống

1.2 Chính sách an ninh quân sự của Mỹ d-ới thời Tổng thống G W Bush

1.2.1 Quá trình hình thành chính sách an ninh quân sự của Mỹ d-ới thời Tổng thống G W Bush

1.2.1.1 Quá trình hình thành chính sách an ninh quân sự của Mỹ d-ới thời Tổng thống G W Bush tr-ớc sự kiện 11/9/ 2001

Vào đầu năm 2001, chính quyền Bush rõ ràng có phục hồi những -u tiên của chính quyền Clinton trong những năm 1990 Tuy nhiên, sự phục hồi này lại diễn ra trong bối cảnh hai cuộc tấn công đẫm máu chống lại ng-ời Mỹ

do Bin Laden thực hiện d-ới sự chỉ huy từ trụ sở Afghanistan Cuộc tấn công vào đại sứ quán ở Kenya và Tanzania trong năm 1998 giết hại 224 ng-ời Vụ tấn công vào hạm đội Cole giết hại 17 ng-ời Mỹ năm 2000 Vào thời gian

đầu, chính quyền Bush ít quan tâm đến việc hợp tác quốc tế Cho dù vậy, việc

Mỹ thay đổi chính sách quan tâm tới các quốc gia nh- Trung Quốc, Nga, ấn

Độ lại đi ng-ợc với chính quyền Clinton Thay đổi từ chính sách quan tâm đến khí gas thiên nhiên, bằng việc chống khủng bố

Thực ra, chính sách an ninh quân sự của chính quyền Bush đ-ợc hình thành khi còn là thống đốc Ông đã cho rằng, quân sự Mỹ phải đóng vai trò cơ bản trong việc chống lại những mối đe dọa không cân xứng T- t-ởng của G.W.Bush lớn dần lên ngay trong chiến dịch tranh cử và trong những năm đầu cầm quyền Kế tục từ những chính sách an ninh quân sự của các tiền nhiệm tr-ớc (nhất là của cha mình), mục đích lúc này là Mỹ vẫn duy trì vị trí c-ờng quốc số một trong điều kiện thế giới đang dần hình thành xu thế đa cực hóa,

và thiết lập một trật tự thế giới mới do Mỹ lãnh đạo Đồng thời, bằng mọi cách ngăn chặn không để bất kỳ n-ớc nào có thể trở thành đối thủ có khả năng đe

dọa vị trí và nền an ninh của Mỹ Tiếp tục ý t-ởng "trật tự thế giới mới" mà

Tổng thống Bush (cha) đã đ-a ra sau chiến tranh Vùng Vịnh (1990) cho rằng,

"chiến l-ợc an ninh quốc gia của Hoa kỳ sẽ đ-ợc dựa trên một chủ nghĩa quốc

tế Mỹ minh bạch phản ánh sự thống nhất những giá trị và lợi ích quốc gia của chúng ta Mục đích của chiến l-ợc này là nhằm giúp thế giới không chỉ an toàn hơn mà còn tốt đẹp hơn" Tổng thống Bush (con) là ng-ời sẽ thúc đẩy

hơn nữa việc tăng c-ờng bá quyền của Mỹ và sẵn sàng trừng phạt bất cứ n-ớc nào không tự nguyện chấp nhận quan điểm này của Washington Bằng chứng cho thấy ngay sau khi sự kiện 11/9 xảy ra, G W Bush đã từng tuyên bố, n-ớc

Mỹ phải dùng -u thế sức mạnh hơn hẳn của Mỹ can dự khắp nơi trên thế giới

để mở rộng hòa bình Sự can dự đó dựa trên ba yếu tố cơ bản: Thứ nhất, duy trì địa vị số một trên thế giới của Mỹ; Thứ hai, sử dụng sức mạnh Mỹ để bảo

vệ lợi ích quốc gia Mỹ; Thứ ba, Bảo đảm sự hơn hẳn về sức mạnh quân sự của

Mỹ so với các n-ớc khác Nh- vậy, Mỹ đã vạch sẵn kế hoạch chiến l-ợc can

dự khắp thế giới, nhằm từng b-ớc xích lại gần chiếc ghế bá chủ của mình hơn

Với mục tiêu trên, Mỹ đã căn cứ vào các động thái biến chuyển của thế giới để vạch ra cho mình chiến l-ợc phù hợp Chiến l-ợc an ninh quốc gia là

sự thể hiện quan điểm của chính quyền Bush về an ninh quốc tế song song với t- duy của chính quyền Bush (cha), với một số nhà hoạch định chính sách phục vụ cả hai chính quyền Nh- vậy, đó là quan điểm an ninh thực sự toàn cầu và quan điểm xác định rõ ràng các mối đe dọa đối với Mỹ

Thực ra, quá trình hình thành chính sách an ninh quân sự của Mỹ d-ới chính quyền Bush dựa trên hai cơ sở chính:

Thứ nhất, trong một thế giới đầy nguy hiểm cách tốt nhất, thậm chí là

duy nhất để đảm bảo an ninh n-ớc Mỹ là thoát khỏi những ràng buộc mà bạn

bè, đồng minh và các thể chế quốc tế áp đặt lên n-ớc mình Điều cốt yếu của chính quyền Mỹ là mở rộng đến mức tối đa sự tự do hành động của n-ớc Mỹ,

vị trí đặc biệt mà vai trò siêu c-ờng duy nhất tầm cỡ thế giới ban cho họ Nh-ng, cũng bởi vị trí này mà Mỹ trở thành mục tiêu tấn công của một n-ớc hay một nhóm thù địch với ph-ơng Tây Mỹ luôn quan niệm, không bao giờ tin vào việc các quốc gia khác sẽ bảo về mình, bởi vì họ luôn thờ ơ tr-ớc những hiểm họa không gây nguy hiểm cho họ Mặt khác Mỹ lại dè chừng trong những thỏa thuận hợp tác, bởi vì những thỏa thuận lại làm giảm đi khả năng sử dụng sức mạnh của Mỹ

Thứ hai, chính vì sự tính toán này, ng-ời Mỹ phải nhào nặn ra một thế

giới có lợi cho Mỹ Đối với Bush, sẵn sàng đối phó với những nguy hiểm đang leo thang là ch-a đủ Theo John Quincy Adams, n-ớc Mỹ không cần phải đi

xa để tìm và tiêu diệt kẻ thù Còn với Bush thì ng-ợc lại, n-ớc Mỹ sẽ gặp nguy

hiểm nếu không làm điều đó, bởi vì theo ông "thời gian không phải là đồng

minh của chúng ta", Bush nói rằng, "Tôi sẽ không chờ đợi sự kiện xảy trong khi hiểm họa ngày càng tăng lên Tôi sẽ không thụ động tr-ớc hiểm họa khi nó ngày càng đến gần Hợp chúng quốc Hoa Kỳ sẽ không cho phép những chế độ nguy hiểm nhất thế giới đe dọa chúng ta bằng những vũ khí có sức hủy diệt ghê gớm nhất" Lời Bush trịnh trọng tuyên bố tr-ớc thế giới là nh- thế, rất

mạnh mẽ và cứng rắn

Hai niềm tin này đã để lại hệ quả quan trọng trong việc triển khai chính sách đối ngoại nói chung và chính sách an ninh quân sự nói riêng của Mỹ,

đ-ợc thể hiện:

Một là, coi th-ờng các thể chế quốc tế và điều -ớc đa ph-ơng mà những

tiền nhiệm của Bush đã tham gia và dẫn tới việc Mỹ thích sử dụng chủ nghĩa

đơn ph-ơng hơn cả Nếu so sánh với chủ nghĩa đa ph-ơng, thì chủ nghĩa đơn ph-ơng dễ sử dụng hơn, đối với chính quyền Mỹ Để thấy đ-ợc sự khác nhau này, chúng ta đặt chúng trong các cuộc chiến để so sánh, nh- cuộc chiến Kosovo thời chính quyền B.Clinton khi có sự can thiệp của NATO (1999) đã trở nên rắc rối và phức tạp hơn Nh-ng, nếu so với cuộc chiến ở Afghanistan

và Iraq sau này thì Mỹ dễ dàng xử lý hơn khi một mình thực hiện kế hoạch mà không cần sự can thiệp của khối quân sự đồng minh bên ngoài

Hai là, các chính sách của chiến l-ợc v-ợt trên ngăn chặn khi thế giới

nói chung và Mỹ nói riêng đang phải đối đầu với sự đe dọa của thế lực cuồng

tín và khủng bố, cùng với những vũ khí hủy diệt Bush khẳng định "N-ớc Mỹ

không thể giữ mãi ở t- thế bị động nh- trong quá khứ đ-ợc nữa Chúng ta không thể để cho kẻ thù của chúng ta trở thành kẻ ra đòn đầu tiên" Do vậy,

n-ớc Mỹ sẽ phải ra đòn đầu tiên phủ đầu đối với hiểm họa sắp xảy đến mà còn phải ngăn chặn không cho những mối đe dọa tiềm tàng, trong tr-ờng hợp có những hành động quân sự, không cần phải nghi ngờ đối với danh tính của ng-ời chiến thắng Nh- vậy, hành động ngay bây giờ sẽ dễ dàng hơn và đỡ tốn kém hơn là chờ một, hai hay ba năm nữa, biết đâu tình thế lại nguy hiểm hơn

Ba là, n-ớc Mỹ phải sử dụng sức mạnh vô song của mình để thay đổi

các chế độ của quốc gia bất hảo ý t-ởng thay đổi chế độ không phải là mới trong chính sách đối ngoại của Mỹ, mà đã có tr-ớc đó khi kế hoạch lật đổ chính quyền Iran (1953) thời Eisenhower, sự kiện Vịnh con lợn khi CIA đã vận động, huấn luyện những ng-ời Cuba l-u vong quay về lật đổ chính quyền Fidel Castro (4/1961) Khẳng định một điều rằng, Mỹ đã có ý định can thiệp vào đâu, nổ súng vào ai thì không ai có thể ngăn cản đ-ợc

Nói chung, chính sách chống khủng bố của Mỹ từ cuối những năm 70

đến giữa những năm 90 của thế kỷ XX là tập trung vào việc ngăn chặn và trừng trị những quốc gia bảo trợ khủng bố cũng nh- chống lại bản thân các tổ chức khủng bố Việc đạo luật Chống khủng bố và tử hình năm 1996, đánh dấu b-ớc ngoặt chuyển chính sách an ninh quân sự của Mỹ Việc xác nhận đối t-ợng đáng quan tâm trong vấn đề chống khủng bố và bảo trợ khủng bố, các loại vũ khí hủy diệt từ những năm của thập kỷ 90 là tiền đề cho sự ra đời những điều chỉnh chiến l-ợc an ninh quân sự của chính quyền Mỹ

Đối với Mỹ, ngay sau khi Chiến tranh lạnh kết thúc, Mỹ luôn căn cứ vào nhu cầu lợi ích quốc gia và cục diện thế giới không ngừng biến đổi để

điều chỉnh chiến l-ợc quân sự Khi G.W Bush lên nắm quyền n-ớc Mỹ cho

đến tr-ớc sự kiện 11/9 nổ ra, việc điều chỉnh, bố trí quân sự của Mỹ vẫn ở mức

độ nhỏ, vì Mỹ luôn gặp khó khăn trong việc xác định khu vực trong t-ơng lai Vì thế, không thể xác định đối thủ chiến l-ợc của Mỹ trong t-ơng lai có thể

nổ ra chiến tranh với quy mô lớn hay không? Sự điều chỉnh và hình thành kế hoạch mới trong chiến l-ợc quân sự của Mỹ dựa trên những thách thức và mối

đe dọa mà Mỹ đang phải đ-ơng đầu Nh-ng, điều quan trọng nhất là Mỹ vẫn

tuyệt đối tuân thủ theo quan niệm an ninh truyền thống "ngăn chặn và răn đe"

với những đối t-ợng chủ yếu là các n-ớc tiềm tàng, thù địch nh- Trung Quốc,

Nga và các n-ớc "không l-ơng thiện" Chính vì thế, trong thông điệp đầu năm

2001, Tổng thống G.W.Bush tuyên bố: "Mỹ phải phòng ngừa những phần tử

khủng bố và những chính phủ đang mong muốn có đ-ợc vũ khí hóa học, sinh học hoặc hạt nhân để đe dọa Mỹ và toàn thế giới"

Có thể nói rằng, tr-ớc sự kiện 11/9 hay là ngay khi lên nắm quyền, G.W.Bush đã đặt lợi ích của Mỹ lên trên hết, dựa trên -u thế sức mạnh quân

sự, kinh tế bằng mọi cách đảm bảo vai trò bá chủ thế giới của Mỹ, chủ tr-ơng can thiệp theo chiều sâu trên cơ sở chủ nghĩa đơn ph-ơng

Bảo vệ an ninh, mở rộng phát triển kinh tế và mở rộng quan điểm giá trị

Mỹ là "ba trụ cột lớn" không thay đổi của chính sách ngoại giao Mỹ từ thời

B.Clinton đến thời G.W Bush Tuy nhiên, nếu nh- B Clinton chú trọng hơn vào chính sách đối nội với việc mở rộng, phát triển kinh tế lên vị trí hàng đầu

trong "ba trụ cột lớn" và tìm cách cải thiện quan hệ với các địch thủ cũ, thì

G.W Bush thực hiện chính sách đối ngoại giống nh- G Bush (cha) là kết hợp chặt chẽ ngoại giao với quốc phòng, kinh tế với quốc phòng và ngày càng coi trọng vấn đề an ninh quân sự hơn so với thời kỳ B Clinton Điều này biểu hiện rõ nét qua thái độ cứng rắn và kiên quyết của G.W Bush trong vấn đề phát triển hệ thống phòng thủ tên lửa quốc gia (NMD) và chính sách cứng rắn đối với Trung Quốc, Nga Thực chất, chính quyền Bush tìm cách triển khai chính sách phòng vệ thông qua thay đổi toàn diện chiến l-ợc an ninh quốc gia Chính quyền Bush không chủ tr-ơng nhanh chóng bố trí hệ thống NMD mà còn rút ra khỏi hiệp -ớc chống tên lửa đạn đạo (ABM) vào ngày 12- 12- 2001 Đặc biệt, G.W Bush còn chủ tr-ơng mở rộng phạm vi bao trùm của NMD, không chỉ bảo vệ n-ớc Mỹ mà còn bảo vệ các đồng minh của Mỹ Thực tế, NMD giống nh- hệ thống phòng thủ tên lửa toàn cầu Ngoài ra, chính quyền G.W Bush còn dự định đ-a NMD đánh chặn từ ba phía là ở mặt đất, trên biển và vũ trụ Để phục vụ cho kế hoạch đó, G.W Bush tuyên bố sẽ tăng ngân sách quốc phòng năm 2002 lên đến 310 tỷ USD, tăng 14 tỷ USD so với tài chính năm 2001

Nh- vậy, sự hình thành và điều chỉnh chiến l-ợc an ninh quân sự của

Mỹ tr-ớc ngày 11/9 là vẫn tiếp tục tuân theo quan niệm an ninh truyền

thống, "ngăn chặn và răn đe" với các đối t-ợng chủ yếu và thế lực tiềm

tàng Thông điệp đã thể hiện rõ vào đầu năm 2001 khi Bush vừa trúng nhiệm kỳ tổng thống

1.2.1.2 Quá trình hình thành chính sách an ninh quân sự của Mỹ d-ới thời Tổng thống G W Bush sau sự kiện 11/9/2001

Sự kiện 11/9 đã làm thay đổi đánh giá chiến l-ợc của Mỹ, cũng nh- sự hình thành một cách nhìn nhận mới về chính sách an ninh quân sự của Tổng

thống G.W Bush Chiến l-ợc tr-ớc đây, "ngăn chặn, răn đe" đã không còn

phù hợp với hoàn cảnh lịch sử Mỹ đã lợi dụng vị thế ng-ời bị hại và -u thế nội lực tổng hợp của mình, nhằm khẳng định tính đơn cực hóa của trật tự thế giới mới và tăng c-ờng can thiệp toàn diện, chính quyền Bush đã thúc đẩy nhanh tốc độ điều chỉnh chiến l-ợc phòng vệ Sự kiện này nổ ra, cùng với việc lợi dụng vị thế ng-ời bị hại, Mỹ đã thành lập một liên minh chống chủ nghĩa khủng bố quốc tế rộng lớn ch-a từng có trong lịch sử do Mỹ chỉ đạo và định ra luật chơi chống khủng bố trên phạm vi toàn cầu

Nhân danh lực l-ợng chống khủng bố, chính quyền Bush phân chia thế giới thành hai nhóm n-ớc chống khủng bố hay là khủng bố, thực chất là đi với

Mỹ hay là chống Mỹ, với việc xác định phạm vi ranh giới kẻ thù (từ 3 đến 1/3 quốc gia trên thế giới hoạt động chủ nghĩa khủng bố hoặc ủng hộ khủng bố)

Từ đó, Mỹ đã định ra và hình thành chiến l-ợc an ninh quân sự mới phù hợp

Ngày 7/10/ 2001, Mỹ phát động chiến tranh tiêu diệt chủ nghĩa khủng

bố và tổ chức Al Qaeda ở Afghanistan Cuộc chiến kéo dài trong hơn 3 tháng (12/2001), Mỹ giành thắng lợi, Taliban (kẻ mà Mỹ nghi là cơ quan và ủng hộ chủ nghĩa khủng bố) bị đánh bật ra khỏi quốc gia Afghanistan Sau thắng lợi này, sự can thiệp đơn ph-ơng của Mỹ vào các n-ớc ngày càng trắng trợn và thô bạo hơn Chính quyền Bush đ-a ra học thuyết chiến l-ợc an ninh mới hay

còn gọi là "Học thuyết Bush", khẳng định Mỹ có quyền tiến hành tấn công

tr-ớc nhằm vào các quốc gia có thể gây hiểm họa tiềm tàng Trong đó nêu rõ:

Mỹ không ngần ngại hành động một mình, nếu cần Mỹ sử dụng quyền tự vệ thông qua việc thực hiện đòn phủ đầu chống lại những kẻ khủng bố nh- vậy, ngăn cản chúng làm không tổn hại đến nhân dân và đất n-ớc Mỹ Từ quyết

định đó, Bush đã hình thành chiến l-ợc "Đánh đòn phủ đầu" và tiến hành triển

khai trong chiến dịch chống khủng bố

Sự chuyển biến từ "phòng thủ dự phòng" sang "tấn công để phòng thủ"

là sự điều chỉnh rõ rệt nhất trong chính sách quân sự của Mỹ từ sau sự kiện

11/9/2001 Các chuyên gia nghiên cứu cho rằng, lý luận "chủ động tấn công

tr-ớc" mà Chính phủ Mỹ đ-a ra gần đây đã đánh dấu sự thay đổi về t- duy an