Nâng cao hiệu quả dạy học môn gdcd ở trường thpt hương khê hà tĩnh thông qua việc sử dụng phương pháp dạy học trực quan

Bài “Một vài kinh nghiệm b-ớc đầu về việc sử dụng các ph-ơng tiện trực quan trong dạy học nhằm pháp huy tính độc lập và chủ động của học sinh trong quá trình học tập '' Báo cáo tại hội n

Lª thÞ thñy

N©ng cao hiÖu qu¶ d¹y häc m«n gdcd ë tr-êng thpt h-¬ng khª hµ tÜnh th«ng qua viÖc sö dông ph-¬ng ph¸p d¹y häc

trùc quan

LuËn v¨n th¹c sü khoa häc gi¸o dôc

Chuyªn ngµnh: Lý luËn vµ ph-¬ng ph¸p d¹y häc bé m«n ChÝnh

trÞ M· ngµnh: 601410

Vinh - 2009

và giúp đỡ tôi trong thời gian qua

- Lãnh đạo trường THPT Hương Khê Hà Tĩnh và các giáo viên bộ môn

đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình nghiên cứu và thực nghiệm

sư phạm

- Gia đình, bạn bè luôn là nguồn động viên giúp đỡ để tôi có thêm nghị lực tinh thần để hoàn thành luận văn này

Đặc biệt tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới TS Nguyễn Thái Sơn

người thầy, người hướng dẫn khoa học đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu để hoàn thành luận văn

Mặc dù bản thân tôi đã cố găng nhiều song trong quá trình nghiên cứu luận văn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót, kính mong được sự góp ý, chí dẫn thêm của Hội đồng khoa học, Thầy cô và toàn thể bạn đọc

Vinh ngày tháng năm 2009

Tác giả

Lê Thị Thuỷ

2.3 Hiệu quả của việc sử dụng phương pháp trực quan vào dạy học môn

CH¦¥NG 3: Mét sè gi¶i ph¸p C¥ B¶N Vµ nh÷ng yªu cÇu NH»M n©ng cao hiÖu qu¶ d¹y häc m«n gdcd khi sö dông ph-¬ng ph¸p d¹y häc trùc quan ë tr-êng thpt h-¬ng khª hµ tÜnh 59

A phần mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Chúng ta đang sống trong những năm đầu của thế kỷ XXI -Thế kỷ mà cả nhân loại đang chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật

Để hoà nhập với xu thế đó thì ngành giáo dục phải đào tạo đ-ợc những con ng-ời phát triển toàn diện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng xác định: “Giáo dục đào tạo thực sự là quốc sách hàng đầu, thông qua đổi mới toàn diện giáo dục và đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất l-ợng cao, chấn h-ng nền giáo dục Việt Nam, với các biện pháp cụ thể là: Đổi mới cơ cấu tổ chức, nội dung, ph-ơng pháp dạy học và học theo h-ớng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, phát huy tính sáng tạo, khả năng vận dụng, thực hành của ng-ời học, tập trung vào đổi mới ph-ơng pháp dạy học, thực hiện dạy học dựa vào hoạt động tích cực, chủ động của học sinh với vai trò tổ chức, h-ớng dẫn đúng mực của giáo viên nhằm phát triển t- duy độc lập, sáng tạo, góp phần hình thành ph-ơng pháp và nhu cầu tự học ham muốn tìm hiểu, khám phá kiến thức, tạo hứng thú, niềm vui trong học tập của học sinh, tận dụng những -u điểm của các ph-ơng pháp dạy học truyền thống và dần làm quen, vận dụng ph-ơng pháp dạy học tích cực vào dạy học” [17;2]

Thực hiện nghị quyết Đại hội X, ngành giáo dục đào tạo không ngừng tích cực đẩy mạnh tiến hành việc đổi mới về nội dung cũng nh- ph-ơng pháp dạy học, trong đó đặc biệt chú trọng về đổi mới ph-ơng pháp dạy học

Giáo dục công dân (GDCD) là một môn học có vị trí quan trọng trong việc hình thành thế giới quan, nhân sinh quan và ph-ơng pháp luận cho học sinh Kiến thức môn học tích hợp nhiều nội dung giáo dục xã hội cho công dân, h-ớng học sinh v-ơn tới những giá trị cơ bản của ng-ời công dân Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá (CNH, HĐH) Nội dung

môn học gắn bó chặt chẽ với cuộc sống thực tiễn của học sinh, gắn liền với

sự kiện trong đời sống đạo đức, pháp luật, kinh tế, chính trị, nhân cách, phẩm chất, niềm tin cho học sinh

Song một thực tế chung là việc dạy và học bộ môn này lại ch-a đ-ợc quan tâm đúng mức và đặt xứng tầm với những môn học khác, ph-ơng pháp dạy học của giáo viên còn khiếm khuyết nghiêm trọng cả về nội dung cũng nh- ph-ơng pháp, nếu không đ-ợc khắc phục một cách triệt để thì không thể nâng cao hiệu quả giáo dục của môn học

GDCD là một môn học trừu t-ợng, do đó vận dụng ph-ơng pháp trực quan trong dạy học là hết sức cần thiết Ph-ơng pháp trực quan là một ph-ơng pháp đóng vai trò rất quan trọng, góp phần nâng cao chất l-ợng, hiệu quả dạy học của bộ môn Ph-ơng pháp trực quan có tác dụng tạo hình

ảnh, làm phong phú, mở rộng kinh nghiệm cảm tính, giúp học sinh lĩnh hội tri thức một cách cụ thể, chính xác và sinh động, là con đ-ờng tốt nhất giúp học sinh tiếp thu hiện thực khách quan, phát triển hứng thú nhận thức, năng lực quan sát, năng lực t- duy Việc sử dụng ph-ơng pháp trực quan một cách hợp lý sẽ giúp giáo viên tổ chức điều khiển quá trình nhận thức cho học sinh một cách chủ động đạt đ-ợc hiệu quả cao

H-ơng Khê là một tr-ờng miền núi, cơ sở vật chất trang thiết bị và đồ dùng dạy học phục vụ cho việc dạy học còn thiếu thốn, học sinh nơi đây chủ yếu là ở vùng cao, vùng sâu, năng lực học tập và khả năng t- duy của các em so với học sinh cùng lứa tuổi ở tr-ờng khác vùng khác còn nhiều hạn chế Hơn nữa nội dung ch-ơng trình môn GDCD lại t-ơng đối trừu t-ợng, giáo viên bộ môn hầu nh- chỉ sử dụng đơn thuần ph-ơng pháp truyền thống - ph-ơng pháp thuyết trình để dạy học thực tế cho thấy những sơ đồ đơn giản do giáo viên tự làm lấy cũng giúp cho học sinh tiếp thu bài học thuận lợi, hào hứng hơn nhiều Tuy nhiên những giờ học nh- vậy có chăng cũng rất hạn hữu Tình trạng dạy chay, dạy suông vẫn là phổ biến

Chính vì thế học sinh hầu nh- không hứng thú học tập, học chỉ để đối phó, chiếu lệ Kết quả học tập vì thế ch-a cao, không phát huy đ-ợc tính tích cực, chủ động nhận thức của học sinh…Dẫn tới tình trạng giờ dạy GDCD ở một số lớp trở thành giờ sinh hoạt lớp, giờ giải bài tập của học sinh Tình trạng này nếu không đ-ợc khắc phục, việc cải cách môn học coi nh- chỉ

đ-ợc thực hiện một cách hạn chế

Trong rất nhiều ph-ơng pháp và biện pháp tiến hành nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn GDCD ở tr-ờng Trung học phổ thông (THPT) H-ơng Khê, theo tôi sử dụng ph-ơng pháp trực quan đ-ợc xem là tối -u Bởi nh- trên đã trình bày kiến thức môn học chứa đựng nhiều tri thức khó truyền đạt, mang tính lý luận và trừu t-ợng cao, khả năng t- duy của học sinh nơi đây lại còn nhiều hạn chế Vì vậy để có đ-ợc những giờ dạy học GDCD thật sự có hiệu quả, có hứng thú đối với học sinh ngoài việc sử dụng lời nói giáo viên cần phải tăng c-ờng tìm tòi và sử dụng các hình thức trực quan một cách th-ờng xuyên, linh hoạt và mềm dẻo

Xuất phát từ những lý do trên chúng tôi đã chọn nghiên cứu đề tài:

“Nâng cao hiệu quả dạy học môn GDCD ở tr-ờng THPT H-ơng Khê

Hà Tĩnh thông qua việc sử dụng ph-ơng pháp dạy học trực quan”

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong dạy học, vấn đề trực quan và ph-ơng pháp dạy học trực quan đã

đ-ợc các tác giả trong và ngoài n-ớc nghiên cứu và đề cập đến

ở Việt Nam vấn đề nghiên cứu ph-ơng tiện dạy học nói chung và sử dụng ph-ơng pháp dạy học trực quan nói riêng đã có một số tác giả bàn đến

Tác giả Đinh Quang Báo trong cuốn “Sử dụng ph-ơng tiện trực quan

đơn giản, rẻ tiền nh-ng có hiệu quả trong môn sinh - kỹ thuật nông nghiệp phổ thông'' đã đề cập đến vai trò, ý nghĩa của các loại ph-ơng tiện trực quan

trong dạy học

Bài “Một vài kinh nghiệm b-ớc đầu về việc sử dụng các ph-ơng tiện

trực quan trong dạy học nhằm pháp huy tính độc lập và chủ động của học sinh trong quá trình học tập '' (Báo cáo tại hội nghị khoa học về thiết bị dạy

học, viện KHGD 1999) của tác giả Võ Chấp, đã trao đổi về những kinh

nghiệm sử dụng ph-ơng tiện trực quan nh- thế nào để phát huy hiệu quả học tập của học sinh

Tác giả Tô Xuân Giáp trong cuốn “Ph-ơng tiện dạy học”đã đề cập đến

khái niệm, cách phân loại cũng như cách tự làm một số ph-ơng tiện dạy học cơ bản

Bài “Đổi mới giáo dục bằng công nghệ thông tin và truyền thông” của

tác giả Quách Tuấn Ngọc đăng trên trang edu.net.vn tháng 8/2004 đề cập đến vai trò công nghệ thông tin và truyền thông trong quá trình dạy học, trong đó việc sử dụng máy tính điện tử kết hợp với các thiết bị hỗ trợ sẽ nâng cao hiệu quả việc giảng dạy và học tập trong nhà tr-ờng

Liên quan đến đề tài có khoá luận tốt nghiệp Đại học (2006) của tác giả

Đặng Thị Diện đề cập đến việc: “Thiết kế và sử dụng đồ dùng trực quan nhằm nâng cao hiệu quả dạy học chương Chiến tranh thế giới thứ 2” (1939 -1945)

ở n-ớc ngoài có nhiều tác giả cũng đã đề cập đến vấn đề này

Nhà giáo dục ng-ời Séc vĩ đại J.A.Comenki là ng-ời đầu tiên đ-a ra yêu cầu phải đảm bảo tính trực quan trong dạy học Ông kịch liệt phê phán lối dạy

học giáo điều trong nhà trường và đưa ra “ qui tắc vàng ngọc” với nội dung là:

trong quá trình dạy học cần tận dụng mọi giác quan của học sinh để trực tiếp

sờ mó, ngửi, nhìn, nghe những thứ cần thiết trong phạm vi có thể Theo ông cách dạy này sẽ giúp học sinh dễ dàng nắm vững tri thức Quan điểm của Comenxki đánh dấu b-ớc phát triển quan trọng trong lý luận dạy học lúc bấy giờ, tuy nhiên qui tắc này lại đ-ợc xây dựng trên cơ sở cảm giác luận - học thuyết c-ờng điệu vai trò của cảm giác Đây cũng chính là hạn chế của ông

Trong lý luận giáo dục của mình J.J.Rút Xô đã chú trọng các ph-ơng pháp dạy học mang tính trực quan Dạy học theo ông không chỉ mang đến tri thức cho học sinh mà cái lớn hơn là dạy cho học sinh ph-ơng pháp t- duy

Nhà giáo dục Nga K.Đ.Usinxki đã xây dựng dạy học trực quan trên cơ

sở tâm lý học Đó là việc dạy học không chỉ dựa trên những biểu t-ợng trừu t-ợng mà trên những hình ảnh cụ thể do học sinh trực tiếp tri giác đ-ợc Ông cho rằng trực quan không chỉ là ph-ơng tiện nhận thức mà còn là ph-ơng tiện

để phát triển t- duy Trực quan làm cho quá trình lĩnh hội tri thức của học sinh trở nên dễ dàng hơn, tự giác, có ý thức và vững chắc hơn, tạo ra hứng thú học tập cho học sinh, kích thích tính tích cực của học sinh, là ph-ơng tiện tốt nhất giúp giáo viên phát triển t- duy cho học sinh

Nhìn chung các tác giả trong và ngoài n-ớc đã khẳng định vai trò và tầm quan trọng của ph-ơng tiện trực quan đối với quá trình dạy học

Tuy nhiên d-ới góc độ giáo dục - đào tạo vẫn ch-a có công trình khoa học nào nghiên cứu một cách cơ bản, có hệ thống hoặc in thành sách về việc

sử dụng ph-ơng pháp dạy học trực quan vào dạy học ở tr-ờng THPT nói chung và môn GDCD nói riêng Vì thế, đây có lẽ là lần đầu tiên chúng tôi nghiên cứu đề tài này với mong muốn góp phần nhỏ bé vào việc luận giải một

số vấn đề lý luận và thực tiễn sử dụng ph-ơng pháp dạy học trực quan vào dạy học môn GDCD ở các tr-ờng THPT nói chung, tr-ờng THPT H-ơng Khê Hà Tĩnh nói riêng

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

- Nghiên cứu ph-ơng pháp trực quan trong hệ thống các ph-ơng pháp dạy học

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Để hoàn thành tốt đề tài chúng tôi xác định nhiệm vụ nghiên cứu sau:

- Hệ thống hoá và phân tích cơ sở lý luận của ph-ơng pháp dạy học trực quan

- Tiến hành thực nghiệm s- phạm để khẳng định tính hiệu quả của việc sử dụng ph-ơng pháp trực quan trong dạy học GDCD ở tr-ờng THPT H-ơng Khê

Trong quá trình nghiên cứu đề tài này chúng tôi sử dụng các ph-ơng pháp sau:

5.1 Ph-ơng pháp nghiên cứu lý thuyết: Đọc, phân tích, tổng hợp, khái quát

hoá, trừu t-ợng hoá…nhằm thu thập các thông tin lý luận có liên quan đến đê tài nghiên cứu

5.2 Ph-ơng pháp quan sát, điều tra: Xây dựng câu hỏi, bảng biểu nhằm điều

tra và tiến hành quan sát việc dạy của giáo viên và việc học của học sinh…để tìm hiểu thực tiễn dạy học môn GDCD ở tr-ờng THPT H-ơng Khê Hà Tĩnh hiện nay

5.3 Ph-ơng pháp thực nghiệm s- phạm: Dự giờ, thăm lớp, thiết kế bài thực

nghiệm, phân tích số liệu thống kê…nhằm xem xét, xác nhận tính đúng đắn

và tính khả thi của việc sử dụng ph-ơng pháp trực quan vào dạy học môn GDCD ở tr-ờng THPT H-ơng Khê Hà Tĩnh

6 Đóng góp của luận văn

- Chỉ ra đ-ợc vai trò của ph-ơng pháp trực quan trong quá trình dạy học môn GDCD nói chung và trong dạy học môn GDCD ở tr-ờng THPT H-ơng Khê

Hà Tĩnh nói riêng

- §Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p vµ nh÷ng yªu cÇu khi sö dông ph-¬ng ph¸p trùc quan nh»m ®em l¹i hiÖu qu¶ cao trong qu¸ tr×nh d¹y häc m«n GDCD

7 CÊu tróc cña luËn v¨n:

Ngoµi phÇn më ®Çu, kÕt luËn, danh môc tµi kiÖu tham kh¶o, néi dung luËn v¨n gåm 3 ch-¬ng vµ 3 tiÕt

Ch-¬ng1: C¬ së lý luËn vµ thùc tiÔn cña viÖc sö dông ph-¬ng ph¸p trùc quan

vµo d¹y häc m«n GDCD ë tr-êng THPT

Ch-¬ng2: Thùc nghiÖm sö dông ph-¬ng ph¸p trùc quan vµo d¹y häc m«n

GDCD ë tr-êng THPT H-¬ng Khª Hµ TÜnh

Ch-¬ng3: Mét sè gi¶i ph¸p c¬ b¶n vµ nh÷ng yªu cÇu nh»m n©ng cao hiÖu qu¶

d¹y häc m«n GDCD khi sö dông ph-¬ng ph¸p d¹y häc trùc quan ë tr-êng THPT H-¬ng Khª Hµ TÜnh

1.1.1 Trực quan và ph-ơng pháp dạy học trực quan

Trong dạy học khái niệm trực quan đ-ợc nhắc đến nhiều song hầu nh- ch-a có tác giả nào đ-a ra một định nghĩa hoàn chỉnh về trực quan là gì?

D-ới góc độ triết học, trực quan đ-ợc xem là những đặc điểm, tính chất của nhận thức loài ng-ời Trực quan là đặc tính đối với nhận thức con ng-ời,

lý thuyết về nhận thức của chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định rằng nhận thức của con ng-ời bắt nguồn từ thực tiễn và cuối cùng trở về cải tạo thực tiễn Nhận thức của con ng-ời bắt đầu từ quá trình nhận thức cảm tính, quá trình đó liên quan chặt chẽ với tính trực quan

Tính trực quan đ-ợc xem nh- nét đặc biệt của kiến thức, xác định sự liên hệ trực tiếp giữa khối kiến thức với thực tiễn cũng nh- đối với đối t-ợng Tuy nhiên không phải tất cả nhận thức của con ng-ời đều mang tính trực quan tuyệt đối Trong nhận thức, yếu tố trực quan và yếu tố không trực quan tồn tại một cách biện chứng

D-ới góc độ tâm lý, các nhà tâm lý học s- phạm đã chứng minh rằng, trong sự lĩnh hội tri thức học sinh, tri thức càng trừu t-ợng thì nguyên tắc trực quan càng có ý nghĩa Dạy học trực quan lúc đó là một ph-ơng tiện rất tốt để phát triển t- duy trừu t-ợng của học sinh

Trong dạy học, trực quan là một nguyên tắc lý luận dạy học Theo từ

điển s- phạm "Trực quan trong dạy học phải dựa trên những hình ảnh cụ thể,

đ-ợc học sinh trực tiếp tri giác" Từ điển tiếng việt của (Hoàng Phê) chủ biên

định nghĩa: Trực quan "nghĩa là dùng những vật cụ thể hay ngôn ngữ, cử chỉ làm cho học sinh có đ-ợc hình ảnh cụ thể về những điều đã học" [23;47]

Trực quan là sự miêu tả hiện thực d-ới dạng các hình ảnh cụ thể - cảm tính của những tri giác và biểu t-ợng Trong hình thức cảm tính - trực quan, hiện thực xung quanh đ-ợc phản ánh, các cấu trúc, các quy luật của nó đ-ợc mô hình hoá, đ-ợc bộc lộ, đ-ợc phơi bày một cách cảm tính

Khi trực quan trở thành một ph-ơng pháp mà giáo viên sử dụng nó để giảng dạy, truyền thụ tri thức cho học sinh, học sinh nhờ đó mà tiếp thu tri thức một cách có hệ thống, khoa học thì lúc này trực quan đ-ợc hiểu là một ph-ơng pháp dạy học

Với nghĩa đó, ph-ơng pháp trực quan đ-ợc một số tác giả định nghĩa nh- sau:

(1) Tác giả Lê Đức Quảng quan niệm "Ph-ơng pháp trực quan là ph-ơng pháp dạy học trong đó giáo viên sử dụng các ph-ơng tiện dạy học minh hoạ cho bài giảng, tác động trực tiếp đến học sinh nhằm đạt hiệu quả và chất l-ợng cao trong quá trình dạy học" [25;7]

(2) Tác giả Phùng Văn Bộ quan niệm "ph-ơng pháp trực quan là ph-ơng pháp giáo viên sử dụng các đồ dùng dạy học, các ph-ơng tiện nhằm mục đích minh hoạ, bổ sung thêm cho kiến thức bài giảng, ph-ơng pháp trực quan phù hợp với tâm lý nhận thức của ng-ời học, làm cho bài giảng sinh động, phong phú, hấp dẫn ng-ời học” [4;109]

(3) Tác giả Phan Trọng Ngọ cho rằng "Ph-ơng pháp trực quan, theo đúng nghĩa của nó không phải là giáo viên giới thiệu, trình bày các ph-ơng tiện trực

quan, nhằm cung cấp cho ng-ời học hình ảnh cảm tính về sự vật, mà phải giúp ng-ời học hành động tốt nhất với sự vật Dạy học trực quan - tức là dạy học phải đ-ợc bắt đầu từ việc h-ớng dẫn ng-ời học hành động cảm tính với đối t-ợng học [22;342]

Nhìn chung các tác giả đều cho rằng ph-ơng pháp trực quan là ph-ơng pháp dạy học trong đó giáo viên đều sử dụng các ph-ơng tiện dạy học minh hoạ, bổ sung cho kiến thức của bài giảng vừa làm cho bài giảng trở nên sinh

động, hấp dẫn phù hợp với đặc điểm nhận thức của học sinh vừa nâng cao hiệu quả dạy học Tuy nhiên một số tác giả cũng khẳng định rằng dạy học bằng ph-ơng pháp trực quan không phải là việc giáo viên cho học sinh xem các hình ảnh cảm tính về sự vật, hiện t-ợng mà thông qua những hình ảnh, ph-ơng tiện đó để học sinh tiếp thu, chiếm lĩnh tri thức một cácha chất l-ợng và hiệu quả nhất

Trên cơ sở đó, theo chúng tôi ph-ơng pháp trực quan là ph-ơng pháp dạy học trong đó giáo viên sử dụng các ph-ơng tiện, đồ dùng dạy học không chỉ nhằm mục đích minh hoạ, bổ sung và khắc sâu thêm cho kiến thức bài giảng, mà còn mang lại không khí học tập sôi động, có sức hấp dẫn giúp các

em tiếp thu tri thức một cách nhẹ nhàng và đạt đ-ợc hiệu quả dạy học cao nhất

* Phương pháp trực quan trong dạy học GDCD có các hình thức chủ yếu sau:

- Hình thức sử dụng sơ đồ, biểu đồ, tranh ảnh và số liệu thống kê

- Hình thức sử dụng các ph-ơng tiện dạy học hiện đại

- Hình thức trực quan giới thiệu tài liệu, văn kiện

- Hình thức tham quan thực tế

1.1.2 Vị trí, vai trò của ph-ơng pháp trực quan trong dạy học môn GDCD:

Là một môn học mang tính tổng hợp kiến thức của nhiều lĩnh vực: Triết học, đạo đức, kinh tế, pháp luật GDCD có vị trí đặc biệt quan trọng trong việc trang bị cho học sinh những tri thức cơ bản và thiết thực về thế giới quan khoa học và nhân sinh quan, ph-ơng pháp luận, ph-ơng pháp t- duy khoa học Kiến thức môn học rất thiết thực gắn liền với cuộc sống sinh hoạt của học sinh Mặt khác, thông qua việc sử dụng các ph-ơng tiện trực quan giáo viên còn giúp học sinh biến kiến thức thành niềm tin có cơ sở khoa học thành lẽ sống và hành động Vấn đề quan trọng là, khi sử dụng ph-ơng pháp trực quan giáo viên h-ớng dẫn học sinh biết cách tổng hợp, khái quát những t- liệu thực

tế thành lý luận, tức là hình thành và phát triển t- duy, nhận thức khoa học cho học sinh

Truyền thụ và lĩnh hội tri thức bằng ph-ơng tiện trực quan của giáo viên

và hoc sinh bắt nguồn từ lý luận nhận thức của triết học duy vật biện chứng

mà Lênin đã khái quát nh- sau: "Từ trực quan sinh động đến t- duy trừu t-ợng, từ t- duy trừu t-ợng đến thực tiễn là con đ-ờng biện chứng của sự nhận thức chân lý, của sự nhận thực hiện thực khách quan" [20;117] Nh- vậy có nghĩa là con đ-ờng nhận thức của học sinh cũng trải qua 2 giai đoạn, nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính, vận dụng tri thức vào trong cuộc sống thực tiễn Trong nhận thức cảm tính càng có nhiều cơ quan thụ cảm tham gia vào quá trình phán ánh các sự vật hiện t-ợng của thế giới khách quan càng làm cho hiểu biết của con ng-ời đầy đủ, toàn diện, chính xác hơn, càng tạo cơ sở vững chắc cho nhận thức lý tính Nhận thức cảm tính và tri thức cảm tính có ý nghĩa quan trọng đối với tiến trình học tập và phát triển t- duy của con ng-ời Ngay từ hơn 2000 năm tr-ớc, nhà t- t-ởng và nhà giáo dục nổi tiếng thời kỳ Chiến quốc, Tuân Tử đã từng chỉ ra rằng: "Bất văn bất nh-ợc văn chi, văn

ch-ơng bất nh-ợc kiến chi".(Không nghe chẳng bằng nghe, nghe chẳng bằng thấy)

Lý luận tâm lý học và giáo dục học hiện đại đã chứng minh thêm một b-ớc, trong dạy học đem những nội dung tri thức mà học sinh ch-a từng thấy, hiểu biết còn ít hoặc thiếu sự thể nghiệm của bản thân chuyển hoá thành hình t-ợng trực quan hoặc tranh vẽ, tác động vào giác quan của học sinh để làm phong phú nhận thức cảm tính và kinh nghiệm cảm tính của học sinh, kích thích và thúc đẩy t- duy, t-ởng t-ợng và ghi nhớ của học sinh đối với những nội dung tri thức này, là ph-ơng pháp quan trọng và là con đ-ờng để nâng cao chất l-ợng học tập, làm cho hiệu quả dạy học trên lớp cao hơn

Đối với tri thức khoa học phổ biến và trừu t-ợng nh- tri thức của môn GDCD, khi năng lực t- duy của học sinh còn bị hạn chế thì việc sử dụng ph-ơng tiện dạy học trực quan lại càng cần thiết, ph-ơng tiện dạy học trực quan càng gần gũi với cuộc sống học sinh, càng gắn bó với kiến thức đã thu nhận đ-ợc của họ sẽ càng tăng thêm tác dụng tích cực của ph-ơng tiện đó

Khi đánh giá về tính trực quan trong dạy học, nhà triết học duy vật lỗi lạc ng-ời Nga V.G.Bie-lin-xki cho rằng: "Tính trực quan hiện nay đ-ợc tất cả mọi ng-ời nhất trí, thừa nhận là ng-ời giúp việc rất cần thiết và có hiệu lực mạnh mẽ trong học tập Nó giúp cho trí nhớ và trí tuệ bằng cách trình bày hình dáng và hình t-ợng của sự vật" [12;7]

Ph-ơng pháp trực quan với các hình thức của nó đóng một vai trò quan trọng không chỉ trong việc cung cấp cho học sinh những kiến thức bền vững, chính xác, mà còn ở chỗ giúp học sinh kiểm tra lại tính đúng đắn của các kiến thức lý thuyết Đứng tr-ớc vật thật hay các hình ảnh của chúng, học sinh sẽ học tập hứng thú hơn, tăng c-ờng sức chú ý, dễ dàng chuyển t- duy của mình

từ diện cụ thể cảm tính sang diện trừu t-ợng khái quát hoá và từ đó khái quát lên cái cụ thể trong ý thức

Việc sử dụng ph-ơng pháp trực quan vào dạy học môn GDCD bằng việc cho học sinh trực tiếp quan sát thông qua các ph-ơng tiện trực quan, tham quan, tìm hiểu quá trình lao động sản xuất, sinh hoạt của nhân dân nhằm soi sáng kiến thức bài học một cách khoa học, có hệ thống, giúp họ vững tin vận dụng kiến thức mình đã tiếp thu vào cuộc sống Mặt khác, việc sử dụng các ph-ơng tiện trực quan đã qua một quá trình gọt dũa, chắt lọc lựa chọn kỹ càng

sẽ giúp học sinh chia vấn đề phức tạp thành những vấn đề chi tiết, dễ nhớ và

dễ nắm bắt Ph-ơng pháp trực quan nếu đ-ợc sử dụng khéo léo sẽ làm cho các ph-ơng tiện trực quan, ph-ơng tiện kỹ thuật dạy học tạo nên nguồn tri thức Ph-ơng pháp trực quan góp phần phát huy tính tích cực hoạt động nhận thức của học sinh Ph-ơng pháp dạy học trực quan sẽ giúp học sinh huy động sự tham gia của nhiều giác quan kết hợp với lời nói, sẽ tạo điều kiện cho học sinh

dễ hiểu, dễ nhớ và nhớ lâu, làm phát triển năng lực chú ý, năng lực quan sát,

óc tò mò khoa học của họ

Theo Chỉ thị 15/1999/CT/GDDT của Bộ tr-ởng Bộ Giáo dục và Đào tạo thì ph-ơng tiện dạy học đóng vai trò quan trọng trong dạy học nói chung và trong dạy học môn GDCD nói riêng, ph-ơng tiện dạy học có 5 chức năng cơ bản: Kiến tạo tri thức, rèn luyện kỹ năng, rèn luyện thái độ học tập, kích thích học tập cho học sinh và chức năng hợp lý hoá công việc của thầy và trò sẽ từng b-ớc hỗ trợ, góp phần phát huy hiệu quả lĩnh hội tri thức của học sinh có tác dụng kích thích học sinh suy nghĩ, tìm tòi, không phải chỉ nh- một ph-ơng tiện minh hoạ

Ph-ơng pháp trực quan trong dạy học không chỉ nhằm mục đích truyền thụ tri thức cho ng-ời học mà còn thông qua đó có tác dụng tới việc hình thành, phát triển, củng cố tri thức khoa học cho học sinh, rèn luyện kỹ năng nắm bắt những thành tựu mới của khoa học và vận dụng chúng vào thực tiễn,

đây cũng là b-ớc để học sinh chuẩn bị cho mình những tri thức tr-ớc khi b-ớc vào cuộc sống sôi động luôn biến đổi

Hơn nữa theo quan điểm lấy học sinh làm trung tâm thì ph-ơng pháp trực quan đ-ợc xem nh- là một đối t-ợng để học sinh chủ động, tự lực khai thác tri thức môn học d-ới sự h-ớng dẫn của giáo viên Qua hoạt động tự giác với một số hình thức của ph-ơng pháp trực quan, học sinh không chỉ nắm

đ-ợc tri thức khoa học mà còn phát triển đ-ợc năng lực t- duy Thông qua việc sử dụng tranh ảnh và ph-ơng tiện dạy học, học sinh phải tiến hành các thao tác so sánh, phân tích, tổng hợp…Nắm tri thức và phát hiện ra những tri thức mới

Có thể nói rằng sử dụng tốt ph-ơng pháp trực quan trong dạy học môn GDCD là hình thành, củng cố con đ-ờng nhận thức biện chứng cho học sinh, giúp cho họ phát triển t- duy logic, t- duy khoa học, ph-ơng pháp nhận thức khoa học và cải tạo thực tiễn phục vụ lợi ích của chính họ và của đồng loại Nếu ph-ơng pháp trực quan đ-ợc sử dụng đúng lúc, đúng chỗ phù hợp với nội dung dạy học sẽ góp phần tích cực vào việc nâng cao hiệu quả dạy học, hoàn thiện thái độ học tập của học sinh

1.1.3 Mối quan hệ giữa ph-ơng pháp trực quan với các ph-ơng pháp dạy

học khác ở tr-ờng THPT

Theo các nhà giáo dục thì ph-ơng pháp trực quan là ph-ơng pháp dạy học

có nhiều -u điểm nổi bật, nhất là đối với kiến thức môn giáo dục công dân ở tr-ờng THPT Việc sử dụng ph-ơng pháp trực quan trong dạy học không những làm phát triển năng lực chú ý, óc quan sát, khả năng t- duy mà mặt khác còn góp phần giải phóng học sinh khỏi công việc ghi chép lý thuyết đơn thuần Tuy vậy, ph-ơng pháp dạy học trực quan không phải là một ph-ơng pháp vạn năng, siêu việt, nó cũng chỉ là một ph-ơng pháp dạy học trong hệ thống các ph-ơng pháp dạy học môn GDCD ở tr-ờng THPT Chúng ta đều biết rằng, trong hệ thống các ph-ơng pháp dạy học, mỗi ph-ơng pháp đều có những vai trò, vị trí và giữa chúng đều có mối liên hệ với nhau, và tác động qua lại và bổ sung cho nhau Do vậy, không thể cho rằng ph-ơng pháp nào là

tối -u cả, vì có ph-ơng pháp thì phù hợp với nội dung bài học này nh-ng có ph-ơng pháp lại phù hợp với nội dung bài học khác, đối t-ợng và điều kiện khác Chính vì thế, để ph-ơng pháp trực quan thực sự đem lại hiệu quả thì ng ời giáo viên phải nắm vững bản chất của tổng thể tất cả các ph-ơng pháp dạy học, vận dụng một cách linh hoạt trên cơ sở ph-ơng pháp trực quan là chính Trong tất cả các ph-ơng pháp dạy học nếu có sự tham gia của ph-ơng pháp trực quan thì các ph-ơng pháp dạy học đó thực sự đạt hiệu quả hơn, các giờ giảng đỡ nhàm chán hơn

* Ph-ơng pháp trực quan và ph-ơng pháp thuyết trình

Trong hệ thống các ph-ơng pháp dạy học thì ph-ơng pháp thuyết trình là một ph-ơng pháp dạy học truyền thống, tuy không còn đ-ợc khuyến khích sử dụng nhiều trong giai đoạn hiện nay, thậm chí còn bị phê bình nếu giáo viên quá lạm dụng Tuy vậy, đây là ph-ơng pháp dạy học có những -u điểm nhất

định, phù hợp với việc dạy học những vấn đề khó, phức tạp, chứa đựng nhiều thông tin mà học sinh không dễ dàng tự tìm hiểu đ-ợc Trong thực tế dạy học cho dù sử dụng ph-ơng pháp nào đi nữa là truyền thống hay hiện đại thì cũng không thể không sử dụng đến ph-ơng pháp thuyết trình, và việc sử dụng các ph-ơng pháp đó sẽ không có hiệu quả khi không có sự kết hợp, sự tham gia của ph-ơng pháp thuyết trình Chúng ta thử t-ởng t-ợng trong một tiết học giáo viên chỉ cho học sinh quan sát các hình ảnh, giáo cụ trực quan mà không dùng một ph-ơng pháp dạy học dùng lời nào? Liệu các tiết học đó có đạt hiệu quả không? Chắc chắn là không, trong thực tế dù học sinh có giỏi đến mấy mà trong quá trình lĩnh hội tri thức không đ-ợc sự h-ớng dẫn, chỉ đạo tổ chức của giáo viên thì việc thu nhận đó chỉ ở mức độ sơ sài, thiếu hệ thống Vì vậy, mặc

dù các giáo cụ trực quan có đầy đủ tri thức đến mấy thì vai trò của giáo viên cũng rất quan trọng và trong khi sử dụng ph-ơng pháp trực quan để dạy học thì giáo viên cần phải kết hợp sử dụng với các ph-ơng pháp dạy học khác

Trong quá trình thực hiện bài giảng bằng ph-ơng pháp dạy học trực quan thì vấn đề cốt lõi là giáo viên phải biết lựa chọn sao cho phù hợp với yêu cầu, mục đích và nội dung bài học, học sinh dễ tiếp thu Để ph-ơng pháp dạy học trực quan thực sự có hiệu quả thì khi sử dụng bất kỳ hình thức nào của ph-ơng pháp trực quan giáo viên một mặt vừa phải phân tích, giảng giải, mặt khác phải h-ớng dẫn học sinh biết rút ra những kết luận cần thiết

Nếu giáo viên sử dụng kết hợp với việc phân tích, giảng giải kỹ l-ỡng các giáo cụ trực quan, rồi từ đó rút ra các kết luận tiêu biểu, đúng đắn thì tin chắc rằng việc học của học sinh sẽ đạt đ-ợc kết quả mong muốn

Ng-ợc lại, trong dạy học bằng ph-ơng pháp thuyết trình nếu giáo viên khéo léo biết kết hợp với ph-ơng pháp trực quan thì sẽ tránh đ-ợc sự mệt mỏi, nhàm chán tạo ra hứng thú học tập, phát triển óc quan sát, khả năng nhận thức của học sinh trong quá trình tiếp nhận tri thức

* Ph-ơng pháp trực quan với ph-ơng pháp đàm thoại

Đàm thoại là ph-ơng pháp giáo viên dùng lời nói d-ới hình thức trao

đổi qua lại giữa thầy và trò, th-ờng giáo viên chủ động đề ra câu hỏi và yêu cầu học sinh trả lời

Trong ph-ơng pháp đàm thoại, sự tham gia của học sinh có nhiều mức

độ Điều đó phụ thuộc vào mức độ đàm thoại của giáo viên, cùng với ph-ơng pháp trực quan, ph-ơng pháp đàm thoại th-ờng đ-ợc sử dụng trong khâu giáo viên cho học sinh quan sát tranh ảnh, số liệu rồi đặt câu hỏi, học sinh dựa vào tranh ảnh trả lời nhằm mục đích khai thác kiến thức từ những tranh ảnh đó

Ví dụ: ở bài 6 lớp 10 khuynh h-ớng phát triển của sự vật và hiện t-ợng, mục b, khuynh h-ớng phát triển giáo viên có thể cho học sinh xem mô hình xoáy ốc

Ph-ơng pháp đàm thoại có nhiều -u điểm nổi bật: Tạo ra hứng thú cho ng-ời học, kích thích họ phát huy trí lực, độc lập suy nghĩ, tiếp thu bài nhanh chóng, đồng thời giúp cho bài giảng sinh động hơn

Cùng với ph-ơng pháp trực quan, các hình thức nh- đàm thoại gợi mở,

đàm thoại tái hiện kiến thức giúp học sinh dễ dàng tiếp nhận tri thức mà không bị chệch h-ớng nội dung bài học, không hiểu sai dụng ý của giáo viên thể hiện ở các giáo cụ trực quan

* Ph-ơng pháp trực quan với ph-ơng pháp nêu vấn đề

Sẽ có hiệu quả hơn khi sử dụng ph-ơng pháp trực quan nếu giáo viên biết kết hợp với ph-ơng pháp nêu vấn đề

Chúng ta biết rằng -u điểm nổi bật của ph-ơng pháp trực quan chính là tạo ra hứng thú, phát triển óc quan sát, khả năng t- duy của học sinh Tuy nhiên trong quá trình sử dụng ph-ơng pháp trực quan nếu giáo viên không đ-a

ra các câu hỏi tình huống để kích thích t- duy của các em thì những -u điểm của ph-ơng pháp trực quan sẽ bị hạn chế, giáo viên có đ-a ra các tình huống

có vấn đề thì mới tao ra động lực thôi thúc học sinh giải quyết vấn đề, rút ra kết luận cần thiết cho mình trong quá trình tiếp nhận tri thức Dạy học theo h-ớng nêu vấn đề là ph-ơng pháp dạy học dựa trên những quy luật của sự lĩnh hội tri thức và cách thức họat động một cách sáng tạo những nét cơ bản của sự tìm tòi khoa học Bản chất của nó tạo nên một chuỗi những "tình huống học tập" và điều khiển học sinh giải quyết những vấn đề học tập đó

Trong mỗi bài GDCD, đặc biệt là ở ch-ơng trình lớp 11 và lớp 12, ng-ời giáo viên cần phải làm xuất hiện ở học sinh nhiều vấn đề, đặt học sinh vào trạng thái tâm lý khi giải quyết cùng vòng mâu thuẫn giữa điều đã biết và điều ch-a biết nh-ng muốn biết Ph-ơng pháp nào, nếu đ-ợc sử dụng tốt sẽ kích thích đ-ợc hoạt động t- duy, tích cực, tự giác trong lĩnh hội tri thức một cách

độc lập

Sử dụng kết hợp với ph-ơng pháp trực quan, giáo viên cho học sinh quan sát tranh trong sách giáo khoa hoặc tranh s-u tầm rồi đặt học sinh vào những tình huống có vấn đề kích thích trí tò mò để học sinh tự phát hiện ra vấn đề, nếu vấn đề quá khó, giáo viên có thể h-ớng dẫn học sinh tự tìm ra lời giải bằng nhiều cung bậc khác nhau

Nêu vấn đề là một trong những ph-ơng pháp thuộc nhóm ph-ơng pháp dạy học tích cực đang đựơc khuyến khích sử dụng trong giai đoạn hiện nay Chiến l-ợc phát triển giáo dục 2001- 2010 ở Việt Nam đã xác định: “ Đổi mới

và hiện đại hoá ph-ơng pháp giáo dục chuyển từ việc truyền thụ tri thức thụ

động, thầy giảng trò ghi sang h-ớng dẫn ng-ời học chủ động trong quá trình tiếp cận tri thức, dạy cho ng-ời học ph-ơng pháp tự học, tự thu nhận thông tin một cách hệ thống và có t- duy phân tích, tổng hợp, phát triển đ-ợc năng lực của mỗi cá nhân, tăng c-ờng tính chủ động, tự chủ động của học sinh, sinh viên trong quá trình học tập, hoạt động tự quản trong nhà tr-ờng và tham gia các hoạt động xã hội” [13;29,30]

1.2 Tính tất yếu của việc sử dụng ph-ơng pháp trực quan vào dạy học môn GDCD ở tr-ờng trung học phổ thông

1.2.1 Vị trí, vai trò môn GDCD trong tr-ờng THPT

Chúng ta biết rằng bất cứ môn học nào trong nhà tr-ờng cũng có vai trò,

vị trí nhất định của nó Việc thiết kế các môn học trong hệ thống ch-ơng trình xuất phát từ mục tiêu, nhiệm vụ và chức năng của từng môn học và đều h-ớng vào mục tiêu chung của nền giáo dục xã hội chủ nghĩa: Đào tạo những con ng ơì mới, phát triển toàn diện, hài hoà các mặt đức, trí, thể, mỹ…vv

Nh- vậy, môn GDCD vừa có vị trí thông th-ờng của một môn học, vừa

có vị trí đặc biệt của nó ở vị trí thông th-ờng, môn GDCD đ-ợc xếp cùng loại, ngang hàng với các môn học khác trong hệ thống các môn học Nó có nhiệm vụ nh- các môn học khác: Trang bị tri thức, giáo dục t- t-ởng, tình

cảm, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo, phát triển trí tuệ học sinh [2;5,6] Tuy nhiên ở

vị trí đặc biệt, môn GDCD có những đặc điểm riêng, khác biệt với các môn học khác:

Tr-ớc hết môn GDCD ở tr-ờng THPT đề cập và giải quyết một cách toàn diện những hệ thống kiến thức cơ bản, cần thiết của một công dân Việt Nam trong thời đại mới Chủ đề mà môn GDCD đề cập bao hàm từ những vấn đề gần gũi thiết thực trong đời th-ờng của các công dân, gia đình, xã hội… đê4ns những vấn đề mang tính lý luận trừu t-ợng, khái quát nh- triết học, từ những hiểu biết cần thiết về cuộc sống đến thế giới quan, nhân sinh quan, lý t-ởng cộng sản chủ nghĩa [2;6]

Môn GDCD chứa đựng một khối l-ợng tri thức công dân thể hiện tên gọi của môn học, dạy và học để làm ng-ời công dân, trở thành ng-ời công dân

đúng với chuẩn mực xác định Điều đó làm cho nó mang tính riêng khác với các môn khoa học khác ở tr-ờng trung học phổ thông

Môn GDCD mang tính định h-ớng chính trị sâu sắc vì nó trực tiếp đề cập, trực tiếp giải quyết những vấn đề chính trị, t- t-ởng của giai cấp công nhân, của Đảng ta, trực tiếp xác lập, củng cố định h-ớng chính trị xã hội chủ nghĩa cho học sinh

Mỗi môn học trong nhà tr-ờng đều có nhiệm vụ xây dựng thế giới quan, nhân sinh quan, ph-ơng pháp luận khoa học, giáo dục t- t-ởng chính trị, đạo

đức cho học sinh Lợi thế hơn các môn học khác, môn GDCD thực hiện nhiệm

vụ này một cách trực tiếp Đặc điểm này mở ra khả năng to lớn và trách nhiệm nặng nề đối với môn giáo dục công dân

Hệ thống tri thức bộ môn mang tính tích hợp Phân tích ch-ơng trình của môn GDCD ta thấy nó tập trung khá nhiều phõn môn chứa đựng nhiều loại kiến thức của các môn học khác nhau…Và ở một mức độ nhất định còn chứa đựng cả kiến thức một số bộ môn khoa học tự nhiên [2;7]

Môn GDCD đòi hỏi chặt chẽ việc dạy và học phải gắn liền một cách trực tiếp, cụ thể với đời sống, với việc rèn luyện, tu d-ỡng của mỗi học sinh Dạy và học GDCD là dạy và học để trở thành công dân của n-ớc Việt Nam Nếu tách khỏi thực tiễn xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa thì việc dạy và học sẽ mất hết ý nghĩa và tác dụng

Với hệ thống những đặc điểm trên đã khẳng định vị trí quan trọng của môn học, mà tác giả Nguyễn L-ơng Bằng đã viết: Môn GDCD có vị trí hàng

đầu trong việc định h-ớng và phát triển nhân cách của học sinh ở tr-ờng THPT, góp phần đắc lực vào thực hiện mục tiêu của giáo dục phổ thông là

“giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con ng-ời Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng t- cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ

Có nhận thức đúng đắn và đầy đủ vị trí của môn GDCD, chúng ta mới

có cơ sở đảm bảo thực hiện đ-ợc mục tiêu và nhiệm vụ quan trọng của nó trong sự nghiệp phát triển giáo dục và đào tạo của n-ớc nhà

1.2.2 Mục tiêu, nhiệm vụ của môn GDCD trong tr-ờng THPT

Là một môn khoa học xã hội, môn GDCD cùng với tất cả các môn học khác góp phần hình thành và phát triển dần nhân cách, năng lực, phẩm chất cho học sinh THPT Tuy nhiên, do đặc thù của bộ môn cho nên môn GDCD

có mục tiêu, nhiệm vụ cụ thể sau:

- Về mục tiêu:

Môn GDCD góp phần to lớn trong việc giáo dục học sinh THPT trở thành những ng-ời công dân n-ớc cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam trong thời kỳ CNH, HĐH

đất n-ớc Trên cơ sở ấy nâng cao trách nhiệm công dân cho học sinh, các em xác định đ-ợc vị trí của bản thân với t- cách là chủ thể của quá trình phát triển cá nhân, xã hội và tự nhiên, cụ thể:

+ Hình thành ý thức công dân, ý thức về quyền và nghĩa vụ, giáo dục tinh thần, trách nhiệm, tình cảm, đạo đức lành mạnh của ng-ời công dân

+ Rèn luyện hành vi, thói quen, ý thức, tình cảm đạo đức, phù hợp với những chuẩn mực xã hội, rèn luyện kỹ năng, vận dụng những kiến thức đuợc tích luỹ để giải quyết những tình huống trong cuộc sống

- Nhiệm vụ:

+ Trang bị cho học sinh một hệ thống tri thức khoa học cơ bản, phố thông, thiết thực về đạo đức, kinh tế, pháp luật, về đ-ờng lối chính sách của

đảng cộng sản Việt Nam, không ngừng động viên học sinh tích cực học tập,

tu d-ỡng trong hoạt động thực tiễn

+ Từng b-ớc hình thành cho học sinh thói quen kỹ năng vận dụng tri thức

đã học vào cuộc sống, học tập, lao động, sinh hoạt, giúp các em định h-ớng

đúng đắn về chính trị, t- t-ởng, đạo đức trong các hoạt động xã hội, trong cuộc sống

+ Bồi d-ỡng cho học sinh cơ sở ban đầu về ph-ơng pháp t- duy biện chứng, mối quan hệ giữa các sự vật, hiện t-ợng trong tự nhiên, trong xã hội, biết phân tích đánh giá các hiện t-ợng xã hội theo quan điểm khoa học, tiến

bộ, biết ủng hộ cái mới, đấu tranh chống những sai trái, lối lạc tiêu cực

Đó là những nhiệm vụ của môn học trong giai đoạn hiện nay, trong đó nhiệm vụ chính, nổi cộm hơn cả là cung cấp cho học sinh hệ thống tri thức khoa học và giúp các em vận dụng tri thức của bộ môn vào đời sống thực tế Nhận thức đúng đắn và đầy đủ các nhiệm vụ trên là hết sức cần thiết Nó giúp hoạt động của cả thầy và trò đảm bảo đ-ợc tính định h-ớng, tránh đ-ợc những sai làm nh- tầm th-ờng hoá, đơn giản hoá tri thức khoa học của bộ môn, tách rời giữa lý luận với thực tiễn

1.2.3 Thực trạng sử dụng ph-ơng pháp trực quan trong dạy học môn GDCD ở tr-ờng THPT H-ơng Khê Hà Tĩnh

1.2.3.1 Một vài nét về tr-ờng và đặc điểm nhận thức học sinh

Tr-ờng THPT H-ơng Khê thuộc Huyện H-ơng Khê Hà Tĩnh, đ-ợc thành lập ngày 10 - 9 – 1967, nằm ở vị trí trung tâm thị trấn huyện Phía Đông giáp xã H-ơng Thuỷ và xã Lộc Yên (là những xã gần sông th-ờng bị ngập lụt vào mùa m-a); phía Nam giáp xã H-ơng Lâm, H-ơng Liên là những xã vùng sâu, có nhiều núi - là xã có đồng bào dân tộc thiếu số sinh sống; phía Tây giáp với xã H-ơng Vĩnh, xã Phú Gia - là những xã miền núi đặc biệt khó khăn; phía Bắc giáp xã H-ơng Long, xã Gia phố Tr-ờng THPT H-ơng Khê đ-ợc

đánh giá và xem là một trong những tr-ờng điểm của huyện và đang phấn đấu

đạt tr-ờng chuẩn quốc gia của tỉnh Tr-ờng có 3 khối, 45 lớp với 2023 học sinh

Tr-ờng THPT H-ơng Khê là một tr-ờng miền núi thuộc huyện miền núi biên giới, đ-ờng sá đi lại không đ-ợc thuận lợi, điều kiện kinh tế khó khăn, dân c- không tập trung, địa hình chia cắt Học sinh của tr-ờng phần lớn là ở nông thôn, vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn, một số xã có dân tộc sinh sống nh-: Rào tre (H-ơng Liên), bản Giàng (H-ơng Vĩnh), Phú Lâm (Phú Gia) hay Tân Sơn Hoà Hải

Những thuận lợi và khó khăn ảnh h-ớng đến vấn đề giáo dục của tr-ờng

Thuận lợi: Nói đến Hà Tĩnh không thể không nói đến tinh thần chịu khó, hiếu học Ng-ời H-ơng Khê nói chung và học sinh ở tr-ờng THPT H-ơng Khê nói riêng cũng thừa h-ởng tinh thần đó Mặc dù ở vị trí không thuận lợi nh-ng liên tục trong nhiều năm liền luôn có đội ngũ học sinh giỏi đạt giải từ cấp tỉnh và cấp quốc gia Số l-ợng học sinh đậu vào các tr-ờng Đại học, Cao

đẳng hàng năm nhiều hơn so với các tr-ờng THPT khác trong huyện Hệ thống máy móc, thiết bị, ph-ơng tiện phục vụ cho việc dạy học đ-ợc đầu t- t-ơng đối tốt

Công tác giáo dục chính trị, t- t-ởng, đạo đức luôn đ-ợc các cấp quản lý giáo dục và nhà tr-ờng đặc biệt quan tâm…Các hoạt động xã hội đ-ợc tổ chức d-ới nhiều hình thức phong phú thu hút hầu hết học sinh của tr-ờng tham gia, phát huy tác dụng tốt trong việc giáo dục, rèn luyện phẩm chất đạo đức, nhân cách, lối sống cho học sinh, giữ mối liên hệ th-ờng xuyên giữa nhà tr-ờng và gia đình, phối hợp gia đình - nhà truờng - xã hội An ninh, trật tự tr-ờng học

đ-ợc giữ vững, các tệ nạn xã hội xâm nhập vào nhà tr-ờng từng b-ớc đ-ợc

đẩy lùi - Tỷ lệ học sinh xếp loại đạo đức tốt, khá có chiều h-ớng tăng lên, loại yếu kém có chiều h-ớng giảm

Tuy nhiên bên cạnh đó vẫn còn những khó khăn:

Trải qua nhiều năm liên tục nổ lực phấn đấu nh-ng do hoàn cảnh địa lý,

do các vấn đề về xã hội, đặc biệt là điều kiện, hoàn cảnh của học sinh nơi đây nhiều khó khăn, hầu hết học sinh là còn em miền núi, vùng sâu, có em là dân tộc thiếu số, năng lực học tập và trình độ t- duy của các em còn nhiều hạn chế…điều đó đã ảnh h-ởng đến chất l-ợng giáo dục của tr-ờng nói chung và chất l-ợng dạy học bộ môn GDCD nói riêng

1.2.3.2 Thực trạng sử dụng ph-ơng pháp trực quan trong dạy học môn GDCD ở tr-ờng THPT H-ơng Khê Hà Tĩnh

Tr-ờng THPT H-ơng Khê có 97 giáo viên tham gia giảng dạy, trong đó

có 5 giáo viên giảng dạy môn GDCD Giáo viên môn GDCD ở tr-ờng THPT H-ơng Khê hà Tĩnh hầu hết là giáo viên trẻ, đều có trách nhiệm và lòng nhiệt tình, giáo viên luôn tích cực học hỏi, trao đổi kinh nghiệm cho nhau, nghiên cứu tài liệu để nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn Trong các tiết giảng, giáo viên đã quan tâm nhiều hơn đến việc sử dụng tranh ảnh, sơ đồ và ph-ơng tiện

kỹ thuật hiện đại nhằm tạo ra hứng thú, niềm say mê học tập thực sự cho học sinh đối với môn học

Mặc dù môn GDCD đã thực hiện theo ch-ơng trình thay sách giáo khoa của Bộ, các hình thức trực quan trong dạy học đã đ-ợc giáo viên sử dụng vào dạy học bộ môn, tuy nhiên nhiều giáo viên ch-a linh hoạt trong việc sử dụng kết hợp các ph-ơng pháp dạy học, ch-a nắm đ-ợc một số thao tác cơ bản khi

sử dụng các ph-ơng tiện hiện đại nên trong quá trình áp dụng còn một số lúng túng tính hiệu quả ch-a cao

Có giáo viên quá lạm dụng việc trình chiếu, giới thiệu tranh ảnh mà không làm rõ đ-ợc mục đích của việc trình chiếu đó cho nên học sinh dễ xa rời với việc tiếp nhận tri thức, thích xem ảnh, bình luận hình ảnh hơn là tiếp nhận tri thức của bài học

Một số giáo viên vẫn quen với ph-ơng pháp dạy học cũ, tình trạng dạy chay, dạy suông vì thế còn phổ biến Họ cho rằng muốn có đ-ợc một tiết giảng sinh động, có sức lôi cuốn học sinh thực sự thì việc s-u tầm, chuẩn bị tranh ảnh, sơ đồ, biểu đồ rất mất thời gian và tốn kém Hơn nữa việc sử dụng tranh ảnh, ph-ơng tiện trực quan trong bài học lại ch-a đ-ợc các cấp quản lý, nhà tr-ờng quan tâm, chỉ đạo cụ thể cho nên không tạo đ-ợc động lực thôi thúc họ

Mặt khác, hiện nay vẫn tồn đọng những quan niệm, những sai lầm trong nhận thức về vị trí vai trò, mục tiêu của môn học, xem th-ờng môn học, cho rằng GDCD là môn không thi tốt nghiệp, không thi học sinh giỏi, là môn học phụ, điều này ảnh h-ớng rất lớn đến tâm lý giáo viên môn GDCD Chính vì thế động lực đổi mới ph-ơng pháp dạy học bộ môn đặt ra đối với giáo viên không cao, không có sự tác động từ phía đối t-ợng ng-ời học, không thôi thúc lòng nhiệt tình của giáo viên trong việc nâng cao kiến thức, trong việc tìm tòi, chắt lọc nghiên cứu và sử dụng các ph-ơng tiện hình ảnh trực quan để đ-a vào dạy học

Nhìn chung việc sử dụng ph-ơng pháp trực quan trong dạy học môn GDCD ở tr-ờng THPT H-ơng Khê Hà Tĩnh đang đ-ợc thực hiện nặng về hình thức, mang tính tự phát và còn nhiều hạn chế Trong các tiết dạy học giáo viên hầu nh- chỉ sử dụng những sơ đồ, biểu đồ, tranh ảnh đơn giản mà tính khoa học cũng nh- tính thẩm mỹ còn thấp vì thế hiệu quả dạy học ch-a cao

* Kết quả khảo sát thực trạng sử dụng ph-ơng pháp trực quan trong dạy học của giáo viên đối với môn GDCD ở tr-ờng THPT H-ơng khê Hà Tĩnh

- Nhận thức của giáo viên về vai trò, ý nghĩa của ph-ơng pháp trực quan

trong dạy học môn GDCD

B¶ng 1.1 t×nh h×nh nhËn thøc cña gi¸o viªn vÒ vai trß,

ý nghÜa cña ph-¬ng ph¸p trùc quan

Tû lÖ

%

Sè ý kiÕn

Tû lÖ

%

Sè ý kiÕn

TûlÖ

% PPTQ cã vai trß rÊt quan

Bảng 1.2 tình hình sử dụng các hình thức trực quan trong

dạy học môn GDCD ở tr-ờng thpt h-ơng khê

Thầy, cô đã sử dụng các loại hình trực

quan trong dạy học nh-

Thỉnh thoảng

Không

sử dụng

Tranh ảnh, biểu đồ, sơ đồ,

Ph-ơng tiện hiện đại (máy

vi tính, máy chiếu, phim

Về thực trạng sử dụng: Qua bảng điều tra trên ta thấy, trong tổng số giáo viên đ-ợc điều tra hầu hết giáo viên đều trả lời: Trong tất cả các hình thức trực quan tranh ảnh, sơ đồ, biểu đồ, số liệu thống kê đ-ợc sử dụng th-ờng xuyên hơn, do tranh ảnh đơn giản, gọn nhẹ, tiện sử dụng Với ph-ơng tiện hiện đại (máy vi tính, máy chiếu, phim vi deo ) đ-ợc sử dụng không th-ờng xuyên bởi vì với các ph-ơng tiện hiện đại, muốn sử dụng thành thạo, đạt hiệu quả cao phải nắm đ-ợc quy trình, kỹ thuật sử dụng, hơn nữa lại mất thời gian chuẩn bị Còn hình thức tham quan thực tế thì tần số cũng t-ơng đối thấp vì để

có đ-ợc các buổi tham quan đạt hiệu quả thực sự thì giáo viên cần phải lên kế hoạch cụ thể, tốn kém và mất thời gian và công sức

- Nhận xét về cách thức sử dụng ph-ơng pháp trực quan trong dạy học môn GDCD ở tr-ờng THPT H-ơng Khê Hà Tĩnh hiện nay

Qua điều tra và dự giờ tham lớp của giáo viên chúng tôi nhận thấy: Hầu hết giáo viên đều nhận thức đúng vai trò, ý nghĩa của ph-ơng pháp trực quan

và có ý thức sử dụng trong dạy học môn GDCD Tuy nhiên, một số giáo viên

sử dụng còn mang nặng về mặt hình thức mà ch-a sử dụng nh- một ph-ơng pháp chính trong việc truyền thụ và giúp các em chiếm lĩnh tri thức Các loại sơ đồ, biểu đồ, hình ảnh trực quan ch-a đ-ợc chuẩn bị chu đáo cả về nội dung cũng nh- về mặt thẩm mỹ, do vậy ch-a có sức lôi cuốn và sự tham gia học tập thực sự của các em

Với những ph-ơng tiện hiện đại nh-: Máy chiếu, máy vi tính, video trong quá trình sử dụng một số giáo viên còn lúng túng, ch-a nắm đ-ợc quy trình cụ thể Một số giáo viên ch-a đánh giá đúng vai trò của ph-ơng pháp trực quan, nên trong quá trình sử dụng ch-a khai thác đ-ợc kiến thức vốn có từ các đồ dùng, hình ảnh trực quan đã hạn chế khả năng phân tích, năng lực t- duy của các em Hoạt động của học sinh trên lớp chủ yếu đóng vai trò là ng-ời tiếp nhận nghe giảng Vì vậy, không khí lớp học trở nên buồn tẻ, chất l-ợng hiệu quả học tập vì thế không cao

Bên cạnh đó, khó khăn chung không riêng gì ở tr-ờng THPT H-ơng Khê Hà Tĩnh mà ở các tr-ờng phổ thông khác là thiếu về ph-ơng tiện, trang thiết bị phục vụ cho việc dạy học Một số ph-ơng tiện nh-: máy chiếu hắt, máy chiếu đa năng, hầu nh- còn thiếu về số l-ợng, ch-a đáp ứng đ-ợc nhu cầu sử dụng của giáo viên giảng dạy bộ môn Các loại sơ đồ, biểu đồ, hình ảnh phục vụ cho việc dạy học bộ môn hầu nh- không có, giáo viên phải tự chuẩn

bị, tự làm lấy phải mất rất nhiều thời gian và công sức Đây là những trở ngại chung đối với giáo viên khi sử dụng ph-ơng pháp này Mặt khác để thực hiện

có hiệu quả việc dạy học bằng giáo án điện tử đòi hỏi giáo viên phải có kiến thức và sự am hiểu về tin học và ứng dụng tốt hơn các phần mềm, nh-ng phần lớn kiến thức về tin học của giáo viên còn hạn chế Vấn đề nữa đó là tâm lý ngại sử dụng, nhất là đối với những giáo viên đã có tuổi

Ngoài ra thiếu sự kiểm tra th-ờng xuyên và động viên khuyến khích của lãnh đạo đối với những giáo viên không sử dụng hoặc có nhiều có gắng trong việc tìm tòi và sử dụng th-ờng xuyên các đồ dùng, ph-ơng tiện dạy học

Những nguyên nhân trên ảnh h-ởng không nhỏ tới chất l-ợng và hiệu quả dạy học môn GDCD ở tr-ờng THPT H-ơng Khê Hà Tĩnh

Bảng 1.3 tình hình sử dụng các ph-ơng pháp dạy học của

giáo viên

Sử dụng

Sử dụng th-ờng xuyên ít sử dụng

Không sử dụng

Thực trạng đó cho thấy việc sử dụng ph-ơng pháp trực quan vào dạy học môn GDCD ở tr-ờng THPT H-ơng Khê còn gặp nhiều khó khăn, ch-a thực sự đ-ợc thực hiện đồng đều ở cỏc giáo viên trong các giờ dạy học

Từ thực tiễn chung của việc đổi mới, cũng nh- thực trạng của việc dạy học môn GDCD hiện nay ở tr-ờng THPT H-ơng Khê đặt ra cho các cấp lãnh

đạo, cho nhà tr-ờng, cho giáo viên là phải đổi mới ph-ơng pháp dạy học, tăng c-ờng sử dụng các ph-ơng tiện trực quan trong từng bài học, từng tiết học nhằm tạo ra hứng thú, niềm say mê yêu thích ở học sinh, vừa nâng cao hiệu quả dạy học môn GDCD h-ớng tới các mục tiêu và khẳng định đ-ợc vai trò, vị trí của môn học

1.2.4 Sự cần thiết của việc sử dụng ph-ơng pháp trực quan trong dạy học môn GDCD ở tr-ờng THPT H-ơng Khê Hà Tĩnh

Từ thực tiễn giảng dạy và học tập môn GDCD ở tr-ờng THPT H-ơng Khê cho thấy thái độ cũng nh- ph-ơng pháp dạy học ở đây trong thời gian qua

đã có những chuyến biến Song qua khảo sát về thực trạng dạy học mà chúng tôi thu đ-ợc thì thấy rõ đây là một vấn đề đáng lo ngại không chỉ đối với giáo viên làm công tác giảng dạy bộ môn mà còn là vấn đề đang băn khoăn, trăn trở của các cấp lãnh đạo

Xét đến cùng thì ý thức thái độ cũng nh- chất l-ợng học tập đang còn thấp không chỉ ở nhân tố chủ quan của các em mà phần nào cũng lỗi ở ph-ơng pháp dạy học của ng-ời thầy giáo

Nh- đã phân tích ở trên chúng ta thấy nội dung kiến thức môn GDCD là

sự tổng hợp tri thức của nhiều lĩnh vực và mang tính lý luận, trừu t-ợng cao Học sinh nơi đây phần lớn là học sinh thuộc diện miền núi có cả dân tộc thiểu

số Chính vì thế trình độ và khả năng t- duy của các em còn nhiều hạn chế Nếu giáo viên cứ áp dụng theo ph-ơng pháp thầy đọc trò chép hoặc đ-a ra vấn

đề quá khó thì sẽ chẳng những không phát huy đ-ợc tính tích cực chủ động

nhận thức của các em mà trái lại còn làm cho các em bị nhàm chán, các giờ học trở nên khô khan, không sôi động và tính hiệu quả thấp

Nhà giáo dục K.A.usinxki đã nhận định rằng một sự học tập mà chẳng

có hứng thú gì cả chỉ biết hành động bằng sức mạnh c-ỡng bức thì chỉ giết chết lòng ham muốn học tập của cá nhân

Chính vì vậy trong quá trình dạy học để học sinh thực sự có niềm say

mê, hứng thú tiếp nhận tri thức của môn học một cách có hiệu quả thì đòi hỏi giáo viên nhất thiết phải sử dụng ph-ơng pháp trực quan một cách th-ờng xuyên với vai trò là một ph-ơng pháp chủ đạo nhằm phát huy một cách tối đa những -u thế của ph-ơng pháp này, chứ không phải sử dụng một cách tự phát, sơ sài nh- lâu nay giáo viên vẫn th-ờng sử dụng Với những hình thức trực quan nh- hình ảnh, biểu đồ, sơ đồ, số liệu thống kê và một số ph-ơng tiện hiện đại nh-: Phim vi deo, máy vi tính, đèn chiếu có tác dụng tích cực đối với quá trình dạy học của thầy và trò Nó vừa là những hình ảnh trực quan sinh

động vừa là ph-ơng tiện để nhận thức và đôi khi còn là đối t-ợng chứa đựng nội dung nhận thức

Nh- vậy có thể nói rằng ph-ơng pháp trực quan với các hình thức của

nó có vai trò rất quan trọng trong quá trình dạy học của giáo viên và học sinh Nếu ph-ơng pháp trực quan đ-ợc sử dụng đúng lúc, đúng chỗ, phù hợp với nội dung dạy học sẽ góp phần tích cực vào việc nâng cao hiệu quả dạy học, hoàn thiện phong cách học tập của học sinh và phong cách giảng dạy của giáo viên

và tạo ra hứng thú, lòng say mê thực sự trong việc tiếp thu tri thức và kết quả học tập của các em

Ph-ơng pháp dạy học trực quan bên cạnh -u điểm lớn là giúp học sinh

dễ hiểu, dễ nhớ, kích thích sự học tập, tăng c-ờng khả năng quan sát, khả năng t- duy của các em thì quá trình sử dụng còn nhiều vấn đề đặt ra Sử dụng ph-ơng pháp dạy học trực quan giáo viên phải kết hợp với các ph-ơng pháp dạy học khác, khéo léo tổ chức nếu không dễ gây nên những phán cảm (không tập trung nội dung bài học)

Trong toàn bộ ch-ơng 1 chúng tôi đã tập trung phân tích một số vấn đề

lý luận: Khái niệm trực quan, ph-ơng pháp trực quan, mối liên hệ giữa ph-ơng pháp trực quan với các ph-ơng pháp dạy học khác, vị trí, vai trò của môn GDCD, vị trí ý nghĩa của ph-ơng pháp trực quan đối với môn GDCD và thực trạng sử dụng ph-ơng pháp trực quan trong dạy học môn GDCD ở tr-ờng THPT h-ơng Khê Hà Tĩnh hiện nay Từ đó làm cơ sở lý luận và thực tiễn để khẳng định sự cần thiết của việc sử dụng ph-ơng pháp trực quan vào dạy học môn GDCD ở tr-ờng THPT nói chung và ở tr-ờng THPT H-ơng khê Hà Tĩnh nói riêng

CHƯƠNG2: THỰC NGHIỆM SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP TRỰC QUAN VÀO DẠY HỌC MÔN GDCD Ở TRƯỜNG THPT HƯƠNG

KHÊ HÀ TĨNH 2.1 Chuẩn bị thực nghiệm

2.1.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm:

Nhằm khẳng định tính khả thi và hiệu quả của phương pháp trực quan vào dạy học môn GDCD, chúng tôi tiến hành thực nghiệm sư phạm ở trường THPT Hương Khê Hà Tĩnh

2.1.2 Địa bàn và thời gian thực nghiệm:

- Địa bàn: Thực nghiệm được tiến hành ở trường THPT Hương Khê Hà Tĩnh Đây là trường điểm của huyện, đã có bề dày về thành tích

- Thời gian thực nghiệm:

Chúng tôi tiến hành thực nghiệm ở học kỳ I năm học 2008- 2009

- Kế hoạch cụ thể

+ Tuần thứ 1: Xác lập lớp thực nghiệm và lớp đối chứng bằng cách điều tra kết quả học tập học kỳ I năm học 2008- 2009, xây dựng kế hoạch và nội dung thực nghiệm

+ Tuần thứ 2,3,4,5: Dạy thực nghiệm, kiểm tra

+ Tuần thứ 6: Xử lý số liệu và đánh giá kết quả

2.1.3 Đối tượng thực nghiệm

Học sinh khối 10,11,12 năm học 2008-2009 của trường THPT Hương Khê Hà Tĩnh Ở khối 10 chúng tôi chọn lớp 10A1, khối 11 lớp 11A1, khối 12 lớp 12A1, làm khối lớp dạy bài thực nghiệm Lớp 10A2, 11A2, 12A2 làm khối đối chứng, khối lớp đối chứng vẫn dạy theo giáo án và phương pháp cũ

2.1.4 Giả thuyết thực nghiệm:

Sử dụng phương pháp trực quan trong dạy học môn GDCD không những nâng cao hiệu quả dạy học, mà còn phát triển hứng thú, rèn luyện khả

năng tư duy, óc quan sát, khiếu thẩm mỹ cho học sinh Do vậy học sinh ở lớp thực nghiệm sẽ có kết quả học tập cao hơn Từ đó, kết quả này có thể được áp dụng ở trường THPT khác

2.2 Quá trình thực nghiệm

2.2.1 Nội dung thực nghiệm sƣ phạm

Để thực hiện mục đích thực nghiệm, cần thực nghiệm sử dụng phương pháp trực quan trong toàn bộ chương trình môn GDCD ở trường THPT Tuy nhiên, trong quá trình chuẩn bị và thực hiện bài giảng, chúng tôi nhận thấy mỗi bài có thể vận dụng mỗi hình thức trực quan khác nhau Để lựa chọn phương pháp phù hợp phải căn cứ vào nội dung bài học, không nhất thiết phải

sử dụng tất cả các hình thức dạy học trực quan vào một bài học hay chỉ sử dụng một hình thức trực quan nào đó trong mỗi bài học cụ thể Tuỳ theo nội dung kiến thức mà giáo viên lựa chọn hình thức trực quan phù hợp để thực hiện có hiệu quả nhất nội dung một bài hoặc một phần nào đó

Do thời gian thực nghiệm có hạn nên chúng tôi không có điều kiện để thực nghiệm hết, chúng tôi chỉ giới hạn trong những đơn vị kiến thức sau:

Lớp 10, Bài: Khuynh hướng phát triển của sự vật và hiện tượng

Lớp 11, Bài: Chính sách dân số và giải quyết việc làm

Lớp 12, Bài: Pháp luật với sự phát triển của công dân

2.2.2 Khảo sát lớp thực nghiệm và lớp đối chứng

2.2.2.1 Chọn lớp khảo sát

Chúng tôi trực tiếp gặp thầy hiệu trưởng nhà trường là thầy Ngô văn Minh và thầy nhóm trưởng bộ môn GDCD của trường là thầy Nguyễn Văn Chí cùng với các giáo viên trực tiếp dạy học môn GDCD của 3 khối 10,11,12

để nắm được tình hình giảng dạy của giáo viên và chất lượng, thái độ học tập của học sinh đối với bộ môn Qua việc trình bày nội dung thực nghiệm, mục đích thực nghiệm và được sự thống nhất của các giáo viên, chúng tôi đã chọn

lớp 10A2, 11A2, 12A2 làm khối lớp thực nghiệm, lớp 10A1, 11A1, 12A1 làm khối lớp đối chứng

2.2.3 Thiết kế giáo án một số bài thực nghiệm

Việc thiết kế và thực hiện bài giảng ở 3 khối lớp thực nghiệm do giáo viên Lê Thị Thuỷ thực hiện

*Thiết kế giáo án thực nghiệm số 1

- Lớp 10, Bài 6- KHUYNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA SỰ VẬT

VÀ HIỆN TƯỢNG.(1tiết)

1 Mục đích và yêu cầu của bài học

- Về kiến thức:

+ Nắm được những đặc điểm cơ bản của phủ định biện chứng

+ Phê phán được biểu hiện của quan điểm phủ định siêu hình

+ Biết được khuynh hướng phát triển chung của sự vật, hiện tượng, từ

đó phê phán được những biểu hiện của quan điểm tiến hoá luận tầm thường

- Về kỹ năng:

+ Biết khơi trong, gạn đục theo quan điểm biện chứng đối với bản thân trong cuộc sống, học tập, sinh hoạt

+ Phân tích được một số hiện tượng tiêu biểu cho cái mới trong đời sống kinh tế, văn hoá xã hội ở nước ta hiện nay

- Về tư tưởng:

+ Biết ủng hộ và làm theo cái mới tiến bộ

+ Tránh được thái độ phủ định sạch trơn, kế thừa thiếu chọn lọc các giá trị văn hoá nhân loại truyền thống dân tộc

2 Nội dung của bài học:

- Bài này có 2 đơn vị kiến thức

+ Phủ định biện chứng và phủ định siêu hình

+ Khuynh hướng phát triển của sự vật- hiện tượng

3 Phương pháp sử dụng trong bài

+ Phương pháp chủ đạo là trực quan

+ Ngoài ra còn kết hợp với một số phương pháp khác như: Thuyết trình, đàm thoại, nêu vấn đề, thảo luận nhóm

4 Phương tiện dạy học

- Sách giáo dục công dân lớp 10

- Sách giáo viên giáo dục công dân lớp 10

- Hình vẽ và sơ đồ, tranh ảnh có liên quan đến nội dung bài học

- Máy chiếu, vi deo, giấy khổ to, bút dạ

5 Hoạt động dạy học

- Giới thiệu bài: Giáo viên cho học sinh xem sơ đồ

Nụ hoa bông hoa Bông hoa Quả

Tiếp tục phát triển ? Quả

Hay bị diệt vong

Và thuyết trình: Khi quan sát các sự vật và hiện tượng trên, ta thấy cái này mất đi thì cái kia ra đời và thay thế, cái hoa thay thế cái nụ, cái quả thay thế cái hoa, vậy quả vận động diễn ra như thế nào? trả lời câu hỏi đó cũng chính là bài học hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu: Khuynh hướng phát triển của sự vật và hiện tượng

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung bài học

Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm phủ định, phủ

định biện chứng, phủ định siêu hình

Phương pháp: Trực quan + Thảo luận nhóm

Cách tiến hành:

Bước 1: GV chia lớp thành 4 nhóm và yêu cầu mỗi

nhóm quan sát một bức tranh và đưa ra câu hỏi cho

mỗi nhóm

Nhóm 1: Hình ảnh về đốt rừng, chặt cây, cá chết,

bắn chết thú rừng

Nhóm 2: Gió bão cây đỗ

a, Phủ định là xoá bỏ sự tồn tại của sự vật, hiện tượng

b, Phủ định siêu hình: Là sự phủ định được diễn ra do sự can thiệp, sự tác động từ bên ngoài, cán trở hoặc xoá bỏ sự tồn tại và phát triển của sự vật, hiện tượng

c, Phủ định biện chứng: Là sự phủ định diễn ra do sự phát triển của bản thân sự vật, hiện tượng,

có kế thừa những yếu tố tích cực của sự vật, hiện tượng cũ để phát triển sự vật, hiện tượng mới