Sử dụng phương tiện dạy học hiện đại vào giảng dạy môn chủ nghĩa xã hội khoa học ở trường chính trị trần phú hà tĩnh

Lời cảm ơn Để thực hiện đề tài “Sử dụng ph-ơng tiện dạy học hiện đại vào giảng dạy môn Chủ nghĩa xã hội khoa học ở tr-ờng chính trị Trần Phú - Hà Tĩnh”, tôi đã nhận đ-ợc sự giúp đỡ tận

Tr-ờng đại học vinh -    -

Bùi Thị Nhung

Sử dụng ph-ơng tiện dạy học hiện đại vào

giảng dạy môn chủ nghĩa xã hội khoa học ở

tr-ờng chính trị trần phú – hà tĩnh

Luận văn thạc sỹ khoa học giáo dục

Vinh - 2009

Tr-ờng đại học vinh -    -

Bùi Thị Nhung

Sử dụng ph-ơng tiện dạy học hiện đại vào

giảng dạy môn chủ nghĩa xã hội khoa học ở

Lời cảm ơn

Để thực hiện đề tài “Sử dụng ph-ơng tiện dạy học hiện đại vào

giảng dạy môn Chủ nghĩa xã hội khoa học ở tr-ờng chính trị Trần Phú

- Hà Tĩnh”, tôi đã nhận đ-ợc sự giúp đỡ tận tình của quý thầy, quý

cô trong Khoa Giáo dục Chính trị, Khoa đào tạo sau đại học - Tr-ờng

đại học Vinh, của Tr-ờng chính trị Trần Phú - Hà Tĩnh, của gia đình,

bè bạn và đồng nghiệp… Đặc biệt, là sự giúp đỡ tận tâm của thầy giáo - Tiến sỹ Đinh Thế Định - Ng-ời đã h-ớng dẫn tôi thực hiện đề tài khoa học này

Vì vậy, lời đầu tiên cho phép tôi xin đ-ợc gửi lời cảm ơn sâu sắc tới các thầy giáo, cô giáo giảng dạy tại Khoa Giáo dục chính trị, Khoa đào tạo Sau đại học của Tr-ờng Đại học Vinh, tới Ban giám hiệu Tr-ờng chính trị Trần Phú - Hà Tĩnh, tới gia đình, bè bạn và đồng nghiệp…

Đặc biệt, cho phép tôi gửi lời cảm ơn chân thành tới thầy giáo - Tiến

sỹ Đinh Thế Định đã giúp tôi hoàn thành đề tài khoa học này

Hà Tĩnh, tháng 12 năm 2009

Tác giả

Bùi Thị Nhung

Mục lục

Ch-ơng 1: Sử dụng ph-ơng tiện dạy học hiện đại - yêu cầu cấp thiết của

quá trình đổi mới ph-ơng pháp dạy học môn chủ nghĩa xã hội khoa

Ch-ơng 2: Thực nghiệm và giải pháp sử dụng ph-ơng tiện dạy học hiện

đại vào giảng dạy môn Chủ nghĩa xã hội khoa học ở tr-ờng chính trị

2.1 Thực nghiệm sử dụng các ph-ơng tiện dạy học hiện đại vào giảng dạy

môn Chủ nghĩa xã hội khoa học ở tr-ờng chính trị Trần Phú - Hà Tĩnh 45 2.2 Những giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng ph-ơng tiện

dạy học hiện đại trong giảng dạy môn Chủ nghĩa xã hội khoa học ở tr-ờng

c phÇn kÕt luËn 101

d Tµi liÖu tham kh¶o

a phần mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hiện nay, thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng đang b-ớc vào một nền kinh tế mới - kinh tế tri thức Vì vậy, đòi hỏi chúng ta cần phải có một nguồn nhân lực phát triển cao, đó là những con ng-ời, năng động, sáng tạo, tự lực, tự c-ờng, có bản lĩnh chính trị vững vàng Điều đó, chứng tỏ giáo dục và đào tạo có vai trò hết sức quan trọng, là nền tảng cho việc hoàn thiện con ng-ời Đầu t- vào giáo dục sẽ là đầu t- hiệu quả nhất cho

sự h-ng thịnh của mỗi quốc gia Do đó, để nâng cao hiệu quả, chất l-ợng giáo dục, thì đổi mới ph-ơng pháp giảng dạy, tăng c-ờng trang bị và sử dụng hiệu quả các ph-ơng tiện dạy học hiện đại là một việc làm hết sức cần thiết

Thực hiện chiến l-ợc đổi mới ph-ơng pháp dạy và học, cùng với các cấp học và ngành học trong cả n-ớc, tr-ờng chính trị Trần Phú - Hà Tĩnh

đang từng b-ớc áp dụng các ph-ơng tiện dạy học hiện đại vào công tác giảng dạy để thực hiện thắng lợi chiến l-ợc đó

Tr-ờng chính trị Trần Phú - Hà Tĩnh là trung tâm đào tạo, bồi d-ỡng cán bộ, công chức cơ sở - nguồn nhân lực lãnh đạo, quản lý cho các cơ quan Đảng, Nhà n-ớc, Tổ chức chính trị và Đoàn thể lớn nhất của tỉnh Hà Tĩnh Các môn học đ-ợc dạy ở tr-ờng đều là những môn thuộc về lĩnh vực khoa học xã hội với đặc tr-ng đa dạng, phong phú về nội dung, thiên về lý luận, nội dung kiến thức mang tính trừu t-ợng cao Vì vậy, vấn đề đặt ra cho mỗi giảng viên vừa phải làm sao đảm bảo thời l-ợng bài giảng, nh-ng

đồng thời lại có thể truyền thụ đầy đủ và giúp học viên hiểu sâu những kiến thức vừa trừu t-ợng vừa khái quát đó

Để giải quyết những vấn đề đó, đòi hỏi nhà tr-ờng nói chung và bản thân mỗi giảng viên nói riêng phải đổi mới ph-ơng pháp giảng dạy, phải

sử dụng các ph-ơng tiện hiện đại trong dạy học Có thể nói, hơn bao giờ hết, lúc này ph-ơng tiện dạy học hiện đại thực sự phát huy hiệu quả trong việc đổi mới ph-ơng pháp giảng dạy Tuy nhiên, cũng cần phải thấy rằng

đối với các môn lý luận chính trị nói chung và môn Chủ nghĩa xã hội khoa học nói riêng thì việc ứng dụng các ph-ơng tiện dạy học hiện đại vào giảng dạy không phải là việc làm đơn giản, mà nó đòi hỏi mỗi cán bộ giảng viên phải nỗ lực hết mình để vừa có kiến thức lý luận chuyên sâu, vừa nhạy bén các vấn đề thực tiễn đang đặt ra cho công tác lý luận, lại vừa

có trình độ tin học nhất định, thì khi đó mới có thể sử dụng hiệu quả các ph-ơng tiện dạy học hiện đại

Nhận thấy ph-ơng tiện dạy học hiện đại có vai trò to lớn đối với việc dạy học, là một giảng viên giảng dạy tại khoa Mác-Lênin của tr-ờng chính trị Trần Phú - Hà Tĩnh, đã thôi thúc tôi tìm tòi, nghiên cứu việc sử dụng các ph-ơng tiện dạy học hiện đại vào giảng dạy các môn khoa học Mác-Lênin nói chung và môn Chủ nghĩa xã hội khoa học nói riêng để góp phần

nâng cao chất l-ợng giảng dạy Vì vậy, chúng tôi chọn đề tài “Sử dụng phương tiện dạy học hiện đại vào giảng dạy môn “Chủ nghĩa xã hội khoa học” ở trường chính trị Trần Phú - Hà Tĩnh” làm đề tài nghiên

cứu

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Nghiên cứu về vai trò và ý nghĩa của ph-ơng tiện dạy học nói chung và ph-ơng tiện dạy học hiện đại nói riêng là một trong những vấn đề cơ bản của lý luận dạy học Đã có không ít những công trình khoa học, bài báo, những cuộc hội thảo bàn về vấn đề này, tiêu biểu là các đề tài, công trình:

“Phương tiện dạy học” của tác giả Tô Xuân Giáp; “Phương tiện kỹ thuật và đồ dùng dạy học” của tác giả Nguyễn Cương; “ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học” của tác giả Đỗ Mạnh C-ờng; “Phương tiện

dạy học, bài giảng chuyên đề thạc sỹ phương pháp giảng dạy vật lý” của

tác giả Phạm Thị Hồng Việt; “Đánh giá một tiết dạy học có sử dụng công

nghệ thông tin và truyền thông” và “Những yêu cầu kỹ năng về công nghệ thông tin đối với giáo viên” của Viện chiến l-ợc & Ch-ơng trình giáo dục;

“Sự tích hợp các chức năng hỗ trợ dạy học của máy vi tính - một thiết bị dạy học hiện đại” của tác giả V-ơng Đình Thắng; “Thực trạng và giải pháp ứng dụng công nghệ thông tin trong trường phổ thông” của tác giả

đại vào giảng dạy các môn học cụ thể

Nghiên cứu về vận dụng về ph-ơng tiện dạy học trong giảng dạy các

môn lý luận chính trị, có các công trình: “ứng dụng công nghệ thông tin

góp phần đổi mới ph-ơng pháp dạy học các môn khoa học Mác - Lênin ở trường đại học Quảng Bình” của tác giả Nguyễn Thị Thanh Bình; “Sử dụng thiết bị dạy học hiện đại vào đổi mới ph-ơng pháp dạy học ở tr-ờng cao đẳng sư phạm” của tác giả Nguyễn Thị H-ờng “ứng dụng các ph-ơng tiện dạy học hiện đại vào dạy học triết học Mác - Lênin ở tr-ờng cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Nghệ An”, luận văn Thạc sỹ của Nguyễn Thị

Khánh Ly

Nhìn chung, những công trình nghiên cứu và bài viết nói trên chủ yếu

đề cập đến những vấn đề lý luận của ph-ơng tiện dạy học nói chung và ph-ơng tiện dạy học hiện đại nói riêng Còn việc nghiên cứu vai trò và ứng dụng của chúng nh- thế nào trong giảng dạy các môn khoa học cụ thể còn

ít Đặc biệt, ch-a có công trình nào nghiên cứu một cách có hệ thống và khoa học về việc sử dụng ph-ơng tiện dạy học hiện đại vào giảng dạy môn Chủ nghĩa xã hội khoa học ở các tr-ờng chính trị cấp tỉnh Vì vậy, chúng tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài này với mong muốn góp sức vào việc nâng cao chất l-ợng và hiệu quả sử dụng ph-ơng tiện dạy học hiện đại vào giảng dạy môn Chủ nghĩa xã hội khoa học ở tr-ờng chính trị Trần Phú -

Hà Tĩnh

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

- Mục đích: Thông qua quá trình nghiên cứu về lý luận ph-ơng tiện dạy

học hiện đại và thực trạng sử dụng ph-ơng tiện dạy học hiện đại ở tr-ờng chính trị Trần Phú - Hà Tĩnh, nhằm tìm ra giải pháp để nâng cao hiệu quả

sử dụng ph-ơng tiện dạy học hiện đại nói chung và sử dụng ph-ơng tiện dạy học hiện đại trong giảng dạy môn Chủ nghĩa xã hội khoa học ở tr-ờng chính trị Trần Phú - Hà Tĩnh nói riêng

- Nhiệm vụ:

+ Nghiên cứu cơ sở lý luận và sự cần thiết của việc sử dụng ph-ơng tiện dạy học hiện đại vào qúa trình dạy học nói chung và giảng dạy môn Chủ nghĩa xã hội khoa học ở tr-ờng chính trị Trần Phú - Hà Tĩnh nói riêng

+ Tiến hành thực nghiệm sử dụng các ph-ơng tiện dạy học hiện đại vào giảng dạy môn Chủ nghĩa xã hội khoa học ở tr-ờng chính trị Trần Phú -

Hà Tĩnh, để khẳng định hiệu quả và sự cần thiết phải sử dụng ph-ơng tiện dạy học hiện đại vào giảng dạy môn học này

+ Đề xuất một số giải pháp cơ bản để nâng cao hiệu quả sử dụng ph-ơng tiện dạy học hiện đại trong giảng dạy môn Chủ nghĩa xã hội khoa học ở tr-ờng chính trị Trần Phú - Hà Tĩnh

4 Phạm vi nghiên cứu đề tài

Với sự phát triển của khoa học công nghệ nh- hiện nay, ph-ơng tiện dạy học hiện đại ngày càng đa dạng và phong phú Song, trong giới hạn một khoá luận, đề tài chỉ tập trung đi sâu nghiên cứu việc sử dụng một số ph-ơng tiện dạy học hiện đại, cơ bản sử dụng là máy vi tính và Projecter vào giảng dạy môn học Chủ nghĩa xã hội khoa học ở tr-ờng chính trị Trần Phú - Hà Tĩnh

Ch-ơng 2: Thực nghiệm và giải pháp sử dụng ph-ơng tiện dạy học hiện

đại vào giảng dạy môn Chủ nghĩa xã hội khoa học ở tr-ờng chính trị Trần Phú - Hà Tĩnh

b phần nội dung

Ch-ơng 1

Sử dụng ph-ơng tiện dạy học hiện đại yêu cầu cấp thiết của quá trình đổi mới ph-ơng pháp dạy học môn chủ nghĩa xã hội khoa học ở Tr-ờng chính trị Trần Phú - Hà Tĩnh

1.1 Ph-ơng tiện dạy học hiện đại

1.1.1 Khái niệm ph-ơng tiện dạy học

Ph-ơng tiện dạy học là một bộ phận cấu thành quá trình dạy học Nó

có vai trò và tác dụng hết sức to lớn, ảnh h-ởng tới chất l-ợng của mỗi bài giảng nói riêng và của toàn bộ quá trình dạy học nói chung Vì vậy, ph-ơng tiện dạy học trở thành đối t-ợng nghiên cứu không thể thiếu của lý luận dạy học nói chung và lý luận dạy học bộ môn nói riêng

Ph-ơng tiện dạy học có vai trò trong việc vận dụng ph-ơng pháp dạy học Cùng với việc đổi mới nội dung, ph-ơng pháp dạy học, hiện nay trong hệ thống giáo dục - đào tạo của Việt Nam, các tr-ờng học đã đ-ợc trang bị nhiều ph-ơng tiện dạy học Vì vậy, cần phải nắm đ-ợc khái niệm ph-ơng tiện dạy học, các loại ph-ơng tiện dạy học, cách sử dụng, bảo quản ph-ơng tiện dạy học, đặc biệt là ph-ơng tiện dạy học hiện đại Song

đây lại là vấn đề đang gây nhiều tranh luận giữa các nhà giáo dục học khi nghiên cứu vấn đề này

Sỡ dĩ có hiện t-ợng trên là do nhiều nguyên nhân, có cả nguyên nhân chủ quan và nguyên nhân khách quan Trong đó, nguyên nhân chủ quan là vì mỗi nhà lý luận d-ới góc độ nghiên cứu có quan niệm riêng về ph-ơng tiện dạy học Còn nguyên nhân khách quan, đó là do yêu cầu của quá trình dạy học ngày càng cao, nên các ph-ơng tiện phục vụ cho quá trình dạy học cũng đòi hỏi phải đ-ợc cải tiến, đổi mới để đáp ứng yêu cầu đó Cùng

với sự tác động ngày càng mạnh và đổi mới nhanh chóng của các ph-ơng tiện dạy học hiện đại, đã dẫn đến làm thay đổi những quan niệm đã có về ph-ơng tiện dạy học

Vì vậy, để xác định đ-ợc đâu là ph-ơng tiện dạy học đâu không phải là ph-ơng tiện dạy học và hiểu một cách chung nhất ph-ơng tiện dạy học là gì đang là vấn đề đ-ợc đặt ra Chẳng hạn để trả lời câu hỏi một vật nào đó

có phải là ph-ơng tiện dạy học hay không, không đơn thuần là xác định xem vật đó là gì? nó có cấu tạo nh- thế nào? mà phải xét nó trong mối quan hệ chức năng ph-ơng tiện - mục đích giữa nó với hoạt động dạy học Nếu nó đ-ợc dùng làm công cụ hoặc là điều kiện để ng-ời giảng viên tổ chức các hoạt động dạy, là công cụ để học viên thực hiện hoạt động học, khi đó nó là ph-ơng tiện của hoạt động dạy (hay hoạt động học) Vậy ph-ơng tiện dạy học là gì? Hiện nay có nhiều khái niệm khác nhau về ph-ơng tiện dạy học, cụ thể:

Theo tác giả Nguyễn Đức Thâm, trong cuốn “Ph-ơng pháp dạy học vật

lý ở trường phổ thông”, cho rằng: “Phương tiện dạy học là các phương tiện

vật chất do giảng viên hoặc (và) học viên sử dụng d-ới sự chỉ đạo của giảng viên trong quá trình dạy học, tạo những điều kiện vật chất cần thiết nhằm đạt được mục đích dạy học”[41, 190]

Theo tác giả Phan Trọng Ngọ, trong cuốn “Dạy học và ph-ơng pháp

dạy học trong nhà trường” cho rằng: “Phương tiện dạy học là toàn bộ sự

vật, hiện t-ợng trong thế giới, tham gia vào quá trình dạy học, đóng vai trò

là công cụ hay điều kiện để giảng viên và học viên sử dụng làm khâu trung gian tác động vào đối t-ợng dạy học Ph-ơng tiện dạy học có chức năng khơi dậy, dẫn truyền và làm tăng sức mạnh tác động của ng-ời dạy và ng-ời học đến đối t-ợng dạy học” [32, 327]

Theo tác giả Nguyễn Văn Khôi trong cuốn “Phương tiện dạy học kỹ

thuật công nghiệp”, cho rằng: “Phương tiện dạy học bao gồm các phương

tiện mang tin, ph-ơng tiện kỹ thuật dạy học và ph-ơng tiện t-ơng tác đ-ợc

sử dụng trực tiếp trong quá trình dạy học để chuyển tải nội dung, t-ơng tác với các phương pháp dạy học nhằm mục tiêu nhất định” [27, 20]

Theo tác giả Nguyễn Quang Ngọc, trong đề tài “Lý luận dạy học đại cương” cho rằng: Phương tiện dạy học “bao gồm mọi thiết bị kỹ thuật từ

đơn giản đến phức tạp đ-ợc dùng trong quá trình dạy học để làm dễ dàng cho sự truyền đạt và tiếp thu kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo” [31, 78]

Mặc dù, cho tới nay vẫn ch-a có sự thống nhất về cơ bản khái niệm ph-ơng tiện dạy học Nh-ng từ các khái niệm trên, chúng ta có thể rút ra

đặc tr-ng của ph-ơng tiện dạy học:

- Ph-ơng tiện dạy học là khâu trung gian để tác động đến đối t-ợng dạy học, có nghĩa là: để một vật (hoặc một hiện t-ợng) nào đó trở thành là ph-ơng tiện dạy học thì khi và chỉ khi nó phải đ-ợc đặt trong mối quan hệ giữa nó với đối t-ợng dạy, đó là mối quan hệ ph-ơng tiện - mục đích Hay nói cách khác, nó chỉ trở thành ph-ơng tiện dạy học khi đ-ợc giảng viên hay học viên dùng làm công cụ hay làm điều kiện cho quá trình dạy học

- Một vật nào đó chỉ có thể trở thành ph-ơng tiện dạy học khi nó đảm nhận vai trò là công cụ hay là điều kiện để giảng viên hay học viên tác

động vào đối t-ợng dạy học Chẳng hạn, các bảng, biểu, sơ đồ, bản đồ

đ-ợc coi là công cụ để giảng viên giới thiệu về địa lý, khí hậu trong dạy

địa lý

- Để một vật trở thành ph-ơng tiện dạy học thì nó phải có chức năng khơi dậy, dẫn truyền và làm tăng sức mạnh tác động của giảng viên hoặc học viên tới đối t-ợng dạy học Hay nói cách khác: một ph-ơng tiện trở thành ph-ơng tiện dạy học theo đúng nghĩa của nó, khi và chỉ khi ng-ời giảng viên và học viên biết cách sử dụng nó

- Các ph-ơng tiện đ-ợc sử dụng trong quá trình dạy học bao gồm ph-ơng tiện dạy của giảng viên và ph-ơng tiện học của học viên Hai loại

ph-ơng tiện tiện này tồn tại trong mối quan hệ vừa độc lập, vừa phụ thuộc lẫn nhau và chuyển hoá cho nhau Do đó, trong từng tr-ờng hợp cụ thể, cần thiết phải xác định rõ các loại ph-ơng tiện đó, để trong quá trình dạy học chúng ta phân biệt đ-ợc trong tình huống dạy học nào thì giảng viên

sử dụng ph-ơng tiện dạy học gì để tác động tới đối t-ợng dạy học? còn ng-ời học sử dụng công cụ nào để tác động và tiếp nhận đối t-ợng đó? Việc xác định đúng vấn đề này có ý nghĩa rất lớn trong thực tiễn dạy học

- Yếu tố quyết định trình độ hoạt động dạy học không phải là dạy và học cái gì, mà là dạy và học cái đó bằng ph-ơng tiện nào? mức độ hiện đại của ph-ơng tiện dạy học quy định trình độ của hoạt động dạy học (với

điều kiện ng-ời dạy và ng-ời học phải biết cách sử dụng ph-ơng tiện đó)

Hệ quả ở đây là: để nâng cao hiệu quả dạy học, tất yếu phải nâng cao tính hiện đại của các ph-ơng tiện dạy học và nâng cao trình độ sử dụng chúng của giảng viên và học viên

Chức năng của ph-ơng tiện dạy học

Chức năng của ph-ơng tiện dạy học đ-ợc nhìn nhận d-ới các góc độ khác nhau, bình diện khác nhau, nh-: dựa trên cơ sở các quan điểm của lý luận về ph-ơng tiện dạy học, của lý luận dạy học đại c-ơng, lý luận dạy học bộ môn và của tâm lý học tập Nh-ng dù xét theo quan điểm nào, thì chức năng cơ bản của ph-ơng tiện dạy học cũng là: tạo điều kiện cho ng-ời học nắm vững chính xác, sâu sắc kiến thức, phát triển năng lực nhận thức và hình thành nhân cách của mình Với cách tiếp cận đó chức năng của ph-ơng tiện dạy học đ-ợc thể hiện:

 Sử dụng ph-ơng tiện dạy học để tạo động cơ học tập, kích thích hứng thú nhận thức của ng-ời học, đặc biệt trong giai đoạn định h-ớng mục đích nghiên cứu

 Ph-ơng tiện dạy học có thể đ-ợc sử dụng một cách đa dạng trong quá trình học tập, nh-: cung cấp kiến thức, hình thành kỹ năng mới, cũng

cố (ôn tập, đào sâu, mở rộng, hệ thống hoá), kiểm tra kiến thức, kỹ năng của ng-ời học

 Ph-ơng tiện dạy học có chức năng góp phần phát triển năng lực nhận thức, đem lại hiệu quả về mặt cảm xúc cũng nh- góp phần phát triển tối -u nhân cách của từng ng-ời học

 Ph-ơng tiện dạy học đ-ợc thiết kế, chế tạo và cần đ-ợc giảng viên

sử dụng sao cho có tác dụng điều khiển quá trình nhận thức của ng-ời học

Phân loại ph-ơng tiện dạy học

Ph-ơng tiện dạy học rất đa dạng và phong phú, phụ thuộc vào yêu cầu của từng môn học Thành phần của các loại ph-ơng tiện dạy học phụ thuộc vào trình độ phát triển của khoa học kỹ thuật Hiện nay, có nhiều cách phân loại ph-ơng tiện dạy học, nh-ng cách đ-ợc sử dụng cơ bản nhất

là chia các ph-ơng tiện dạy học làm hai loại: thứ nhất là ph-ơng tiện dạy học truyền thống, thứ hai là ph-ơng tiện dạy học hiện đại

- Ph-ơng tiện dạy học truyền thống bao gồm: ph-ơng tiện dạy học bằng mô hình, hình mẫu; ph-ơng tiện dạy học bằng đồ họa (hình vẽ, tranh

ảnh, bảng vẽ, bản đồ dạy học, sơ đồ dạy học, )

- Ph-ơng tiện dạy học hiện đại bao gồm: máy chiếu hình (bản ảnh trong, bản ảnh d-ơng, phim đèn chiếu), các thiết bị âm thanh, video - cátset, vô tuyến truyền hình, projector và máy tính điện tử,

1.1.2 Khái niệm ph-ơng tiện dạy học hiện đại

Nếu nh- cho đến nay các nhà lý luận về giáo dục học vẫn ch-a đ-a ra

đ-ợc một khái niệm thống nhất về ph-ơng tiện dạy học, thì khái niệm về ph-ơng tiện dạy học hiện đại cũng đang có nhiều tranh luận và ch-a có một khái niệm nào chính thống Theo chúng tôi, khi nói đến ph-ơng tiện dạy học hiện đại là nói đến những ph-ơng tiện đ-ợc đ-a vào phục vụ trong hoạt động dạy và học của giảng viên và học viên, nh-ng là những ph-ơng

tiện có tính chất kỹ thuật cao và hiện đại, nó là “con đẻ” của sự phát triển khoa học kỹ thuật hiện nay

Cùng với sự phát triển nh- vũ bão của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật nh- hiện nay, thì những thành tựu của nó đã tác động không nhỏ tới cuộc sống của con ng-ời trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, trong

đó có giáo dục - dạy học Sự tác động đó của khoa học kỹ thuật vào dạy học tr-ớc hết là chúng cung cấp cho hoạt động này những ph-ơng tiện dạy học có tính chất kỹ thuật cao, mang tính hiện đại Đó có thể là những thiết

bị máy móc, là những phần mềm dạy học Vì vậy, ng-ời ta gọi những ph-ơng tiện dạy học này là ph-ơng tiện dạy học hiện đại để phân biệt với

những ph-ơng tiện dạy học truyền thống đã có từ tr-ớc

* Các loại ph-ơng tiện dạy học hiện đại cơ bản

Hiện nay ở n-ớc ta, sự có mặt của các ph-ơng tiện dạy học nói chung

và ph-ơng tiện dạy học hiện đại nói riêng rất đa dạng và phong phú Nh-ng khi nói đến các ph-ơng tiện dạy học hiện đại đ-ợc sử dụng nhiều nhất và hiệu quả nhất trong dạy học thì phải kể đến: các thiết bị trình chiếu, các phụ kiện tiêu chuẩn, các phụ kiện chọn thêm, phần mềm hỗ trợ soạn giáo án điện tử…

Các thiết bị trình chiếu: (Máy chiếu hắt, máy chiếu đa năng -

Projertor)

Hiện nay ở n-ớc ta, có hai loại hệ thống trình chiếu chủ yếu sử đ-ợc sử dụng trong giảng dạy: Máy chiếu hắt (dùng cho những tr-ờng có kinh phí thấp) và máy chiếu đa năng (kết nối với máy tính) Ngoài ra, nếu các tr-ờng có điều kiện hơn nữa về ngân sách, có thể trang bị thêm các phụ kiện hỗ trợ khác nh-: camera chiếu vật thể, bảng điện tử

Máy chiếu hắt: là thiết bị giúp phóng to tài liệu, văn bản, hình ảnh đã

đ-ợc in trên tấm phim trong Chúng là loại ph-ơng tiện dạy học dựa trên

nguyên lý quang học để tạo nên hình ảnh của sự vật, hiện t-ợng nào đó

đ-ợc hắt lên màn ảnh

Một hệ thống trình chiếu dùng máy chiếu hắt th-ờng bao gồm: một máy chiếu hắt (Overhead Projector), màn chiếu và phim slide Ưu điểm của hệ thống này là dễ sử dụng, không cần tới máy tính và vốn đầu t- thấp Nh-ợc điểm của hệ thống là máy chiếu th-ờng khá nặng khó di chuyển và điều khiển thủ công Tuy nhiên, ở các địa ph-ơng, nơi mà công nghệ thông tin ch-a phát triển, giảng viên và học viên ch-a có thói quen

sử dụng máy vi tính thì máy chiếu hắt vẫn là sự lựa chọn kinh tế và hiệu quả

Về thông số kỹ thuật, c-ờng độ sáng là chi tiết cần quan tâm nhất ở một máy chiếu hắt Các máy chiếu này phải có c-ờng độ sáng tối thiểu đạt 3.500 lumen mới đảm bảo tránh đ-ợc tác động của ánh sáng ngoại biên trong lớp học và mọi học viên đều có thể nhìn rõ, giảm thiểu nguy cơ cận thị cho các học viên

Những hãng hàng đầu về máy chiếu hắt trên thế giới hiện nay là:

Liesegang (Đức), Kindermann (Đức), SunBeam (Nhật)

Máy chiếu đa năng (Projector): là thiết bị dạy học có nhiều lợi thế: Đó

là khả năng hiển thị từ nhiều nguồn khác nhau: máy vi tính, tivi, đầu DVD, mạng Internet Các máy chiếu đa năng đời mới còn có thể kết nối không dây, tích hợp loa âm thanh nổi, đầu DVD, máy ảnh/quay video, đầu

đọc thẻ nhớ , và đ-ợc cải tiến theo h-ớng gọn nhẹ hơn, đa năng hơn với nhiều loại cổng kết nối hơn Tuy nhiên, để có đ-ợc những lợi thế nh- thế, ng-ời dùng th-ờng phải bỏ ra khoản đầu t- không nhỏ

Một hệ thống trình chiếu giảng dạy dùng máy chiếu đa năng th-ờng bao gồm một máy chiếu multimedia, máy vi tính và màn chiếu Ng-ời sử dụng đòi hỏi phải có kỹ năng về sử dụng máy vi tính và các phần mềm ứng dụng, soạn thảo văn bản, hoặc thiết kế (MS Word, Excel, PowerPoint,

AutoCAD ), đặc biệt là PowerPoint Hiện nay, trên thị tr-ờng có rất nhiều hãng sản xuất máy chiếu đa năng tên tuổi nh-: Optoma, Hitachi, Sanyo, Epson, Panasonic, Sony, BenQ luôn cạnh tranh nhau về công nghệ cũng nh- về giá cả Sự cạnh tranh là cơ hội để khách hàng có thể sở hữu những loại máy chất l-ợng tốt mà giá thành lại rất phải chăng Tuy nhiên, tùy từng mục đích sử dụng khác nhau mà mỗi ng-ời sẽ chọn những cấu hình máy khác nhau Riêng đối với các tr-ờng học có nguồn kinh phí vừa phải, những máy chiếu đa năng với c-ờng độ sáng 2.300 Ansi Lumens, độ phân giải 800 x 600 pixel, độ t-ơng phản 2.000:1 và thời gian bảo hành 2 năm là đạt yêu cầu

Máy chiếu (projector) là một trong những ph-ơng tiện trình chiếu đ-ợc

sử dụng phổ biến hiện nay Nó được xem như là phương tiện tạo ra “một cuộc cách mạng” trong giáo dục, do làm tăng khả năng truyền tải kiến thức của ng-ời thầy cũng nh- tăng khả năng tiếp thu kiến thức của ng-ời học

Tuy nhiên, đây là một ph-ơng tiện đắt tiền và có tuổi thọ giới hạn, đặc biệt là bộ phận bóng đèn Sử dụng máy chiếu không đúng nguyên tắc có thể làm giảm tuổi thọ của máy chiếu, thậm chí có thể gây ảnh h-ởng đến sức khoẻ của ng-ời chung quanh (thí dụ nh- tr-ờng hợp bóng đèn thuỷ ngân bị vỡ)

Các phụ kiện tiêu chuẩn (Màn chiếu, Máy vi tính)

Màn chiếu: Đ-ợc coi là một phụ kiện tiêu chuẩn cho cả hai loại máy

chiếu trên Tuỳ thuộc vào diện tích và cách thiết kế của phòng học mà ng-ời dùng có thể chọn loại màn chiếu treo t-ờng hoặc ba chân để có thể

di chuyển khi cần thiết Kích th-ớc của màn cũng có nhiều loại căn cứ vào không gian chiếu Theo tính toán mới nhất của các nhà khoa học, với quy mô lớp học 50-70 học viên thì kích th-ớc của màn chiếu khoảng 100 inch

(1,8 x 1,8 m) là vừa, vì sẽ đồng thời đảm bảo cho các học viên d-ới lớp học vẫn nhìn rõ và các học viên ngồi phía trên không bị chói mắt

Những th-ơng hiệu màn chiếu phổ biến hiện nay là Da-lite, Stewart, Projector Nh-ng đáng chú ý nhất là màn chiếu hiệu Luna, lần đầu tiên xuất hiện tại thị tr-ờng Việt Nam với khẩu hiệu: "Screen of the Education" rất phù hợp với yêu cầu của các tr-ờng học tại Việt Nam vì chất l-ợng màn t-ơng đối tốt mà giá cả lại rất phải chăng

Giảng viên sử dụng máy chiếu hắt trong dạy học để chứng minh cho một vấn đề nào đó của bài học Để trình bày một cách sinh động các vấn

đề học tập giảng viên có thể sử dụng máy chiếu thông qua sử dụng bản

ảnh trong, bản ảnh d-ơng, phim đèn chiếu

- Bản ảnh trong

Bản ảnh trong là tấm nhựa trong suốt có nhiều tác dụng, nh-: chúng có thể viết chữ, vẽ hình hoặc vẽ sơ đồ trực tiếp trên bản trong ngay trong khi giảng bài tạo nên hiệu quả s- phạm rất tốt Sỡ dĩ bản ảnh trong có thể làm

đ-ợc nh- thế là vì: bản ảnh trong có khả năng to lớn trong việc vẽ hình để minh họa t- t-ởng trong trạng thái động, tạo nên tiến trình phán đoán d-ới dạng những hình ảnh, trình bày tuần tự những thao tác khi tiến hành so sánh, tính tuần tự những sự kiện nghiên cứu tạo nên ảnh sơ l-ợc của hiện t-ợng nghiên cứu Bằng cách đó, giảng viên không phải vẽ trên bảng, mà trên bản trong những vấn đề của bài giảng một cách chủ động Cách làm này tạo điều kiện vẽ hình một cách đơn giản về mặt đồ hoạ, tạo nên những hình ảnh đầy diễn cảm với thời gian tiêu phí ít Học viên tri giác một cách vừa sức và cho phép học viên vẽ lại nhanh chóng vào vở

Để tạo điều kiện thuận lợi cho giảng viên trong giảng dạy đỡ mất thời gian và đỡ tốn kinh phí, những bản ảnh trong này đ-ợc các cơ sở sản xuất thiết bị dạy học vẽ sơ l-ợc trên những hình vẽ để giảng viên theo các nét

đó dùng bút màu tô lên và điền chữ vào trong quá trình trình bày bài

Những bản ảnh trong này cũng có thể đ-ợc sử dụng nhiều lần bằng cách dùng loại bút phớt riêng cho việc viết, vẽ trên bản trong hoặc sau khi sử dụng giảng viên có thể dùng bông tẩm cồn xoá sạch

- Bản ảnh d-ơng

Bản ảnh d-ơng đ-ợc xây dựng theo một hệ thống nào đó và khi đặt cái này trên một cái khác có thể tạo khả năng mới mẻ trong công tác dạy học

để gây hứng thú và sinh động cho học viên trong quá trình học tập

So với bản vẽ treo t-ờng, bản ảnh d-ơng có một loạt những -u thế hơn hẳn Đó là kích th-ớc hình ảnh của nó trên màn ảnh lớn hơn bản treo t-ờng, khả năng xem xét những chi tiết hình ảnh của bản ảnh d-ơng cũng lớn hơn bảng vẽ treo t-ờng

Với các loại đèn chiếu hiện nay và ph-ơng pháp bảng trong nh- đã trình bày ở trên sẽ làm cho bản ảnh d-ơng có chất l-ợng mới - đó là tính linh động và kích th-ớc nhìn lớn Giảng viên có thể trình bày một loạt bản

ảnh d-ơng, bằng cách sắp xếp bản này sau bảng kia đã tạo cho loại ph-ơng tiện này có tính linh động nhất định mà bảng vẽ thì không thể có

đ-ợc trong quá trình trình bày vấn đề

- Phim đèn chiếu

Phim đèn chiếu là loại ph-ơng tiện dạy học vừa có tính tĩnh vừa có tính

động Vì bản thân nó là ph-ơng tiện t-ợng hình tĩnh, nh-ng nó lại có thể trình bày một cách liên tục tài liệu mà không phải là những cảnh lẻ tẻ chỉ

để minh hoạ cho sự t-ờng thuật của giảng viên, hàng loạt tấm phim đèn chiếu tạo nên hệ thống những hình ảnh, sự vật liên hệ một cách lôgic với nhau tạo thành sự phát triển nên nó có có tính động nhất định

Nh- vậy, phim đèn chiếu chiếm một vị trí trung gian giữa bản ảnh d-ơng và phim điện ảnh Phim đèn chiếu vừa có tính tĩnh của bản ảnh d-ơng, nó vừa có tính động của phim điện ảnh Sự tr-ng bày những cảnh của phim đèn chiếu có thể tiến hành với bất kỳ tốc độ nào Nhờ đó mà

giảng viên có khả năng lựa chọn nhịp độ giải thích tài liệu một cách tối -u

đối với nhóm học viên nào đó Tính chất đó thì phim điện ảnh không có Trong những tr-ờng hợp để trình bày tài liệu dạy học cần trình bày một, hai pha, ít khi ba pha thì dùng bản ảnh d-ơng cũng đ-ợc Còn khi cần trình bày các pha của hiện t-ợng nghiên cứu hoặc tất cả các giai đoạn của quá trình công nghệ thì cần tạo nên phim điện ảnh hoặc bằng vi deo

Trong hàng loạt tr-ờng hợp, việc tạo nên phim đèn chiếu theo tài liệu phim học tập là hợp lý hơn cả Sau khi xem phim học tập bao giờ cũng có tài liệu đòi hỏi phải giảng giải thêm Điều đó có thể nhờ phim đèn chiếu với những cảnh của nó phù hợp với nội dung phim học tập Qua kinh nghiệm sử dụng rộng rãi đã chứng tỏ rằng phim đèn chiếu là một ph-ơng tiện trực quan đ-ợc sử dụng hợp lý khi phải trình bày tài liệu mà dấu hiệu

đặc tr-ng của nó cần phải đ-ợc phân tích tỷ mỹ

Máy vi tính (đặc biệt là máy tính xách tay - laptop)

Là thiết bị hầu nh- không thể thiếu với hệ thống trình chiếu dùng máy chiếu đa năng thông th-ờng máy vi tính với t- cách là một ph-ơng tiện dạy học hiện đại đ-ợc sử dụng vào quá trình dạy học, nhằm nâng cao chất l-ợng dạy và học của tất cả các bộ môn Bởi vì, máy vi tính ngày càng tỏ

ra tính -u việt ở những chổ mà không một ph-ơng tiện truyền thống nào tr-ớc đây có thể giải quyết đ-ợc Nhờ khả năng t-ơng tác cao, sự tích hợp của nhiều chức năng khác nhau mà máy vi tính có đ-ợc những đặc tr-ng mới về chất so với các ph-ơng tiện dạy học tr-ớc đó, đó là:

- L-u trữ dữ liệu: Với chức năng này, máy vi tính tỏ ra là một ph-ơng tiện hỗ trợ rất đắc lực cho chức năng củng cố tri thức cho học viên nhờ khả năng tìm kiếm và truy xuất thông tin theo yêu cầu một cách nhanh chóng Mặt khác, ngoài khả năng tái hiện đầy đủ những gì mà ng-ời sử dụng yêu cầu máy vi tính còn giúp củng cố trình độ, kỹ năng xuất phát của học viên, lại tạo những điều kiện làm nảy sinh những nhu cầu mới, những nội dung

kiến thức mới ‟ là tiền đề cho việc tổ chức dạy học theo h-ớng tích cực hóa hoạt động nhận thức của học viên

- Cung cấp thông tin: chức năng cung cấp thông tin của máy vi tính càng phát huy cao hơn nữa khi xuất hiện hệ thống đa ph-ơng tiện và mạng máy tính toàn cầu Giảng viên và học viên có thể thu thập thông tin từ nhiều nguồn thông tin khác nhau d-ới tất cả các dạng có thể có: văn bản,

đồ thị, biểu bảng, tranh ảnh, hình vẽ, âm thanh, phim… ở mức cao hơn, máy tính không chỉ cho phép l-u trữ thông tin (nội dung các vừa bản, các

số liệu đo đạc, thống kê…), thực hiện các phép xử lý: sửa đổi, tìm kiếm, sắp xếp, phân loại, chọn lọc, kiểm tra, xác định mối quan hệ có tính quy luật giữa chúng mà còn cho phép rút ra những dự đoán, nhận định trong khi giải quyết các vấn đề học tập trên hệ thống cơ sở dữ liệu tri thức (thông qua hệ thống hỗ trợ quyết định)

- Minh họa nội dung: Sử dụng máy vi tính, giảng viên có nhiều điều kiện để minh họa cho nội dung kiến thức cần truyền thụ, làm dễ dàng cho cả quá trình truyền đạt và lĩnh hội Với chức năng mô phỏng và minh họa, máy vi tính có thể làm nổi bật mối quan hệ giữa những kiến thức đã biết với các sự vật, hiện t-ợng hay các quá trình đang nghiên cứu, tạo nên sự nhận diện những thuộc tính của cái đang đ-ợc nghiên cứu với những cái

đã đ-ợc tiếp thu Từ đó đã có tác dụng phát triển t- duy theo h-ớng suy lý diễn dịch để đi đến việc xây dựng những nội dung kiến thức mới từ các

đối t-ợng đang nghiên cứu

- Ôn tập, tổng kết, hệ thống hóa kiến thức: với sự trợ giúp của các phần mềm tích hợp trên máy vi tính, cho phép nó không chỉ đơn thuần là tái hiện lại đầy đủ những gì mà học viên đã học, ở mức độ cao hơn mà máy vi tính cùng các phần mềm sẽ cho phép hệ thống hóa, khái quát hóa các nội dung kiến thức một cách logic chặt chẽ, phù hợp với trình độ của học viên

và lặp lại quá trình ấy với một số lần tùy thích không hạn chế, đồng thời

có thể dễ dàng chuyển đổi giữa các nội dung khác nhau

- Kiểm tra, đánh giá kiến thức của học viên: Đối với giảng viên, việc tạo ra một ngân hàng đề đ-ợc l-u trữ trên bộ nhớ máy tính cho phép tự

động hóa ra các đề thi và kiểm tra Thực hiện kiểm tra, đánh giá trên một phạm vi khá rộng tri thức của môn học, đảm bảo tính chính xác, khách quan (không thiên vị), nhanh chóng trên nhiều đối t-ợng học viên và kịp thời tổng hợp kết quả Đối với học viên, với sự trợ giúp của máy vi tính, họ

có thể tự xác định nhanh chóng và đúng đắn những kiến thức cần phải ôn tập, những kiến thức cần đ-ợc bổ sung, và tự đánh giá đ-ợc kết quả học tập của mình nhờ sự phản hồi nhanh chóng kết quả kiểm tra của máy tính Nh- vậy, sẽ không thể có đ-ợc một thiết bị hỗ trợ dạy học nào thay thế

đ-ợc máy vi tính để thực hiện đ-ợc những chức năng này

- Máy vi tính còn đề xuất một tiến trình học tập phù hợp với từng đối t-ợng học viên sao cho họ có đ-ợc kết quả học tập tốt nhất Cũng nhờ vậy,

mà việc tổ chức dạy học có thể đ-ợc tiến hành theo những hình thức khác nhau: dạy học không lớp, dạy học từ xa, dạy học cho trẻ tàn tật, dạy học chương trình hóa… về việc kiểm tra, phỏng vấn, thống kê, và đánh giá, máy tính nh- là một thiết bị có tính ph-ơng pháp nhờ tính đa năng của nó (vừa phỏng vấn, kiểm tra, vừa thống kê, tổng hợp, đánh giá) Tính chính xác, tính khách quan, tính nguyên tắc, tính hiệu quả kinh tế và phản hồi thông tin nhanh chóng nh-ng không kém phần linh hoạt, mềm dẻo nhờ các mối quan hệ trên cơ sở dữ liệu là -u điểm riêng có của máy vi tính

- Những ch-ơng trình đ-ợc xây dựng đảm bảo nguyên tắc dạy học sẽ

có tác dụng điều chỉnh, định h-ớng và phát triển hoạt động học tập của học viên Việc học tập trên máy vi tính có tác dụng cá biệt hóa cao độ ng-ời học Máy tính tự động l-u giữ và đánh giá kết quả học tập của mỗi cá thể, kịp thời đ-a ra những thông tin phản hồi (các yêu cầu, những

hướng dẫn, những nội dung hay những câu hỏi kiểm tra phụ…) dựa trên các kết quả đó, nhờ vậy học viên có thể kịp thời điều chỉnh hoạt động học tập của mình cho phù hợp và mỗi học viên sẽ đ-ợc học tập theo đúng với khả năng riêng có của mình

Nh- vậy, thông qua việc cung cấp thông tin, việc kiểm tra liên tục, l-u trữ và xử lý các kết quả kiểm tra mà máy tính đ-ợc xem là một ph-ơng tiện truyền thông, nó luôn đảm bảo mối liên hệ ng-ợc trong, ng-ợc ngoài,

điều khiển và điều chỉnh kịp thời hoạt động học tập của học viên Đặc biệt, trong tr-ờng hợp mà mối liên lạc giữa ng-ời dạy và ng-ời học khó thực hiện nh- đào tạo từ xa, học viên khuyết tật… ngày nay, với sự phát triển rộng rãi của mạng internet và hệ thống đa ph-ơng tiện thì chức năng

này của máy vi tính càng đ-ợc phát huy mạnh mẽ hơn bao giờ hết

Các phụ kiện chọn thêm (các thiết bị nghe nhìn, mảng âm thanh

và ánh sáng, camera chiếu vật thể, bảng điện tử)

các thiết bị nghe nhìn: Trong quá trình dạy học, khi phải giải thích tài

liệu học tập thì máy thu thanh, ghi hình là loại ph-ơng tiện đ-ợc sử dụng hiệu quả Nhờ ngôn ngữ, âm thanh và hinh ảnh phát ra mà nội dung của nó truyền đi có ý nghĩa rất to lớn trong việc giảng dạy Những nội dung đó có thể là những tài liệu đ-ợc ghi sẵn, nh-: Những bài hát, những bài phát biểu, những cuộc trò chuyện, trao đổi, những tài liệu đó sẽ làm cho tiết

học trở nên sinh động hơn và tạo nên hứng thú học tập cho học viên

Hiện nay các thiết bị nghe nhìn rất đa dạng, phong phú, vì vậy giảng viên cần phải căn cứ vào nội dung của từng bài học, từng vấn đề của bộ môn chủ nghĩa xã hội kho học để lựa chọn loại ph-ơng tiện phù hợp nhất, tạo ra hiệu quả sử dụng cao nhất Hiện nay, các thiết bị nghe nhìn đ-ợc sử dụng phổ biến nhất để giảng dạy môn học này là:

- Video - Catset (VCR)

Video - Catset là loại máy đa hệ dùng để ghi - đọc hình, th-ờng đ-ợc viết tắt là VCR Phim video cho phép tạo ra hình ảnh động kết hợp với âm thanh và có khả năng chứa đựng một l-ợng lớn thông tin, với tốc độ truyền

đạt cao Từ đó, cho phép giảng viên rút ngắn thời gian diễn giảng, đồng thời tạo điều kiện cho phép học viên có nhiều thời gian để nghiên cứu và hiểu bài

Phim video là loại ph-ơng tiện có khả năng thể hiện tính động của sự vật, hiện t-ơng rất cao Nó không chỉ có khả năng tái hiện các sự vật, hiện t-ợng động mà nó còn có khả năng thể hiện các hoạt động bên trong của các đối t-ợng tĩnh Nhờ đó học viên có thể quan sát đ-ợc các đối t-ợng cũng nh- các quá trình của đối t-ợng đó Mặt khác phim video còn cho phép phóng to, thu nhỏ các sự vật hiện t-ợng, cũng nh- làm nhanh hoặc làm chậm quá trình hoạt động của các sự vật, hiện t-ợng đó Nh- vậy, với việc sử dụng phim video, giảng viên đã góp phần làm cho bài học trở nên phong phú và sinh động hơn rất nhiều, từ đó nâng cao hứng thú học tập, ham học hỏi của học viên

Những đặc điểm khác nhau trong sử dụng video và vô tuyến truyền hình vào quá trình dạy học

- Phim video học tập mềm dẻo và động hơn vô tuyến truyền hình Khi

sử dụng video giảng viên tự xác định kế hoạch tiết học và ph-ơng pháp trình bày tài liệu Còn khi dùng vô tuyến truyền hình thì giảng viên không

làm đ-ợc điều đó Trong tr-ờng hợp đó giảng viên điều khiển tiết học đó phải biết thích ứng với ph-ơng pháp trình bày của ng-ời khác

- Khi trình bày tài liệu học tập bằng video, giảng viên bao giờ cũng có thể chiếu những đoạn ngắn Trong khi đó học tập bằng vô tuyến truyền hình thì không thể làm đ-ợc và nó cũng không có khả năng làm nhanh hoặc làm chậm hình ảnh

- Việc sử dụng vô tuyến truyền hình đặc biệt hiệu quả trong việc truyền những tri thức về chính trị, kinh tế và văn hoá - xã hội Nó giúp cải tiến việc giảng dạy giúp thu hút học viên nhiều hơn vào tiết học

- Vô tuyến truyền hình có thể giúp đỡ rất lớn cho việc sử dụng phim học tập thông qua việc phát phim điện ảnh Nhờ vậy, mà có thể giúp học viên xem bộ phim đó vào thời điểm nghiên cứu đề mục t-ơng ứng Đồng thời tạo nên hiệu quả rất lớn trong việc giúp cho học viên thực hiện những bài tập ở nhà Trong tr-ờng hợp đó, học viên không chỉ học tập, cũng cố những tri thức tiếp thu đ-ợc ở nhà tr-ờng mà còn thu đ-ợc những thông tin

bổ sung về hiện t-ợng nghiên cứu

- Khi xem vô tuyến truyền hình học tập, học viên không chỉ làm việc

mà còn đ-ợc nghỉ ngơi vì những hình ảnh phát đi làm sảng khoái tinh thần

và cách trình bày tài liệu rất lý thú

- Video có thể ghi những ch-ơng trình của vô tuyến truyền hình nên nó cũng có -u điểm của vô tuyến truyền hình

Mảng âm thanh (dàn loa đài, amply, micro ) và ánh sáng: cũng là

một phần không thể thiếu khi nhắc đến một hệ thống trình chiếu giảng dạy

đầy đủ

Camera chiếu vật thể: Là thiết bị phụ trợ đi kèm với máy chiếu đa

năng, dùng để thu hình ảnh và đồ vật xung quanh theo mọi góc độ Có tính năng nh- một camera, có thể tự động lấy nét siêu nhanh, và cho phép hiển thị gần nh- theo thời gian thực Giảng viên có thể dùng nó để thu hình tài

liệu và các đồ vật xung quanh theo mọi góc độ Khi kết nối với máy chiếu

đa năng, những hình ảnh đó sẽ hiện trên màn hình chiếu làm cho bài giảng

đ-ợc sinh động hơn

Bảng điện tử: Thay vì sử dụng bảng đen, phấn trắng, bảng điện tử sẽ

kết hợp với máy chiếu đa năng cũng có tác dụng nh- màn hình hiển thị và cho phép t-ơng tác trực tiếp trên bề mặt bằng bút điện tử Bút điện tử còn

có thể thay thế vai trò của chuột và bàn phím máy tính, cho phép thực hiện các thao tác l-u, sửa, xoá Sau mỗi lần viết hết bảng hoặc kết thúc ch-ơng bài, giảng viên có thể in, quét ảnh và gửi e-mail nội dung vừa trình bày Bảng điện tử kết hợp với máy chiếu đa năng có thể coi là giải pháp hoàn hảo Tuy nhiên, không phải tr-ờng học nào cũng có thể trang bị đ-ợc vì chi phí cho hệ thống trên vẫn còn t-ơng đối cao

Phần mềm hỗ trợ soạn giáo án điện tử

Để sọan một bài giảng bằng giáo án điện tử, có nghĩa là giáo án đ-ợc biên soạn trên máy vi tính cần phải có một phần mềm chuyên dụng Sau

đó nhờ thiết bị máy chiếu (projector) kết nối với máy tính, để trình chiếu nội dung giáo án ra màn ảnh lớn cho học viên xem trong quá trình dạy học Có nhiều phần mềm khác nhau có thể dùng cho mục đích này, nh-ng

đ-ợc sử dụng nhiều hơn cả vẫn là phần mềm PowerPoint của Microsoft

Sở dĩ PowerPoint đ-ợc -a dùng trong mục đích này là nhờ:

- Ưu thế về tính t-ơng thích cao với hệ điều hành Windows (là hệ điều hành phổ biến trên các máy PC ở Việt Nam)

- Khả năng hỗ trợ multimedia rất mạnh

- Sự đa dạng về hiệu ứng, nh-ng sử dụng hiệu ứng lại đơn giản

- Tính nhất quán trong bộ MS Office giúp ng-ời đã biết dùng WinWord dễ dàng sử dụng PowerPoint

Vị trí của PowerPoint trong quá trình dạy học với giáo án điện tử

Có thể xem quá trình dạy học nh- một quá trình thông tin 2 chiều:

Giảng viên chuyển giao kiến thức cần truyền thụ đến học viên và giảng viên thu thông tin phản hồi từ học viên Chú ý rằng kênh thông tin phản hồi không chỉ diễn ra sau tiết dạy mà nó có thể (và cần thiết) diễn ra th-ờng xuyên ngay trong tiết dạy

Trong dạy học tr-ớc đây, kiến thức cần truyền thụ đ-ợc giảng viên chuyển giao cho học viên thông qua các ph-ơng pháp truyền thống nh-:

đọc, nói, viết,…Và giảng viên thu đ-ợc thông tin phản hồi từ học viên cũng nhờ phần lớn vào các ph-ơng tiện đó

Trong dạy học với giáo án điện tử, kiến thức đ-ợc l-u trữ trong tập tin của PowerPoint và đ-ợc chuyển giao cho học viên d-ới dạng hình ảnh, âm thanh,… trên màn hình chiếu Tuy nhiên, vì PowerPoint không đ-ợc thiết

kế để giao tiếp với ng-ời xem, nên tính t-ơng tác với ng-ời xem hầu nh- không có Do vậy, để thiết lập kênh thông tin phản hồi, trong dạy học giảng viên cần kết hợp giữa dùng giáo án điện tử với ph-ơng pháp truyền thống: nói, viết, là rất cần thiết

Các kiểu giáo án điện tử dùng PowerPoint

Quan sát một số giáo án điện tử, chúng tôi thấy có thể tạm chia các giáo án điện tử thành 2 kiểu:

Kiểu 1: Giảng viên chỉ sử dụng PowerPoint và thiết bị projector để thay thế bảng và phấn một cách đơn thuần

Kiểu 2: Khai thác tốt tính năng multimedia của PowerPoint Giáo án kiểu 2 không chỉ thay thế bảng phấn, mà còn thay thế rất sinh động giáo

cụ trực quan, thí nghiệm, tài liệu minh họa,

* Một số hình thức ứng dụng ph-ơng tiện dạy học hiện đại vào giảng dạy

Thứ nhất: Giảng dạy bằng giáo án điện tử

Giảng dạy bằng giáo án điện tử có -u điểm là tạo hứng thú cho cả giảng viên và học viên trong buổi học nhờ có sự truyền đạt và tiếp nhận

bài giảng thông qua những hình thức phong phú, đa dạng nh- hình ảnh,

âm thanh giúp cho học viên tiếp nhận bài giảng dễ hiểu hơn Giảng viên giảm nhẹ đ-ợc việc thuyết giảng, nên nhiều thời gian hơn để trao đổi, thảo luận với học viên về những vấn đề nảy sinh Qua đó, học viên đ-ợc kích thích khám phá tri thức qua thông tin thu nhận đ-ợc, có thể nêu câu hỏi với giảng viên, giúp cho giờ học thêm sinh động Giảng viên không phải soạn bài giảng nhiều lần mà chỉ cần đầu t- cho lần soạn đầu tiên và cập nhật, chỉnh sửa cho bài giảng tốt hơn vào những lần sau

Tuy nhiên, việc dạy và học bằng giáo án điện tử cũng có những hạn chế nhất định Nếu tập trung vào thảo luận các vấn đề liên quan đến bài học, học viên sẽ không có nhiều thời gian cho việc thực hành, vì vậy đòi hỏi giáo viên phải phân bố thời gian hợp lý Trên thực tế, việc dạy - học bằng giáo án điện tử không thể áp dụng với tất cả các nội dung của từng bài học, có những tiết dạy sẽ không thể đạt hiệu quả tối đa nếu thiếu ph-ơng pháp dạy truyền thống, có những tiết học sẽ không giúp học viên hiểu và nhớ lâu nếu không đ-ợc hỗ trợ bằng hình ảnh, âm thanh Vì vậy, giảng viên cần kết hợp nhuần nhuyễn giữa ph-ơng pháp giảng dạy bằng giáo án điện tử và cách dạy truyền thống để có có một bài giảng đạt hiệu quả cao

Muốn có một tiết dạy với giáo án điện tử có hiệu quả, ng-ời thầy giáo phải dành nhiều thời gian cho việc s-u tầm, chuẩn bị chu đáo về tài liệu, kiến thức để có đ-ợc những hình ảnh minh hoạ, âm thanh phục vụ cho bài giảng Giảng viên phải biết sử dụng thành thạo máy tính và một số phần mềm hỗ trợ cho việc soạn bài giảng điện tử như PowerPoint, AutoCad… Thứ hai: Tìm kiếm tài liệu, tra cứu thông tin trên mạng Internet

Ngày nay, giảng viên và học viên phải có thói quen và khả năng tự học

để bồi d-ỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, tích luỹ kiến thức Tuy nhiên, ng-ời dạy và ng-ời học th-ờng gặp khó khăn trong việc tìm

kiếm tài liệu, tra cứu thông tin do các th- viện truyền thống ch-a đáp ứng

đủ nhu cầu học hỏi, tìm hiểu và nghiên cứu của họ Vì vậy, Internet và máy vi tính chính là một ph-ơng tiện giúp mỗi ng-ời tự học tốt nhất Giảng viên và học viên có thể tìm kiếm, tra cứu tri thức về mọi lĩnh vực Hiện nay, có hai cách để tìm kiếm các thông tin trên mạng Internet: tìm kiếm tĩnh và tìm kiếm động Tìm kiếm tĩnh là sử dụng danh bạ website Chỉ cần gõ chính xác địa chỉ website là ng-ời dùng có thể truy cập vào trang thông tin điện tử để khai thác thông tin Tìm kiếm động là tìm kiếm trực tuyến, cách này sử dụng những địa chỉ website là công cụ tìm kiếm (Search Engine) Các website tìm kiếm hữu hiệu nhất hiện nay là các trang: http://www.google.com.vn, http://www.yahoo.com,

Thứ ba: Tham khảo sách điện tử, giáo trình điện tử

Đổi mới ph-ơng pháp giảng dạy theo h-ớng tăng c-ờng hoạt động tự học, tự nghiên cứu là vấn đề bức thiết đặt ra cho mỗi giảng viên và học viên Để tăng c-ờng tính chất nghiên cứu, biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo của học viên, ng-ời dạy, với t- cách là ng-ời h-ớng dẫn quá trình cần phải chỉ ra cho học viên cách tìm kiếm, khai thác những nguồn t- liệu trên mạng công nghệ thông tin điện tử Hiện nay, phần lớn các th- viện, nhà xuất bản, viện nghiên cứu, tr-ờng đại học, cao đẳng trong n-ớc và n-ớc ngoài đều có trang web riêng Trên các trang web đó

có đăng tải các công trình nghiên cứu khoa học, các cuốn sách và giáo

trình điện tử Có thể nói, với sách điện tử và giáo trình trên mạng Internet, mỗi giảng viên và học viên có thể tham khảo hàng trăm, hàng nghìn cuốn sách và bài giảng khác nhau ở bất cứ thời gian và không gian nào Mỗi ng-ời có thể tìm cuốn sách và giáo trình mình cần một nhanh chóng, có thể tham gia diễn đàn và trao đổi những suy nghĩ của mình về một cuốn sách hay một vấn đề quan tâm, có thể viết lại ghi nhớ, đánh dấu những thông tin quan trọng của cuốn sách, có thể chuyển từ trang sách này sang trang sách khác một cách đơn giản Một số địa chỉ thông dụng để giảng viên và học viên có thể truy cập tìm sách và giáo trình phục vụ việc dạy - học là: http://www.nlv.gov.vn (trang web của Th- viện Quốc gia);

http://www.thuvien.net (mạng th- viện Việt Nam);

http://www.saharavn.com (siêu thị sách trực tuyến lớn nhất Việt Nam);

http://www.docsach.dec.vn (th- viện trực tuyến để đọc và dowload hàng ngàn đầu sách miễn phí); http://worldebookfair.com (một trong những th- viện điện tử lớn nhất thế giới với trên 330.000 đầu sách, 100 ngôn ngữ);

http://www.thuvien-ebook.com; http://www.vietnamwebsite.net/ebook;

http://www.ebook.moet.gov.vn; (Th- viện giáo trình điện tử của Bộ Giáo dục và Đào tạo), http://www.giaovien.net; Đây là những điểm truy cập tập trung các thông tin về giáo trình, nội dung tham khảo, các nguồn học liệu Tại các website này, giảng viên và học viên có thể tìm kiếm trực tuyến kho giáo trình ở các trình độ ở các trang web này có hầu hết các giáo trình quy định trong ch-ơng trình đào tạo Trong mỗi giáo trình, các tác giả đã giới thiệu đề c-ơng bài giảng của mình, trình bày những ý t-ởng và cách thức tổ chức bài học

Thứ t-: Sử dụng các thiết bị điện tử vào quá trình dạy học

Quá trình dạy - học cho học viên cần đẩy mạnh sử dụng các thiết bị nghe nhìn để tăng hiệu quả tiếp thu, ghi nhớ bài giảng của học viên, giảm bớt việc ghi, đọc, chép của giảng viên và học viên Học viên đ-ợc học tập

th-ờng xuyên trong môi tr-ờng có các thiết bị điện tử sẽ luôn tăng hứng thú học tập, phát huy khả năng t- duy sáng tạo Ph-ơng pháp dạy và học

có sự tham gia nhiều hơn của học viên bằng thảo luận nhóm, nêu ý kiến sẽ phát huy nhiều hơn tính chủ động trong tiếp nhận kiến thức Cùng một thời l-ợng nh- nhau, nh-ng số l-ợng kiến thức và kỹ năng học viên thu nhận lại nhiều hơn, cụ thể, sinh động, sâu sắc hơn Số l-ợng bài tập thực hành của học viên cũng đ-ợc rèn luyện nhiều hơn Từ đó, kỹ năng tự học,

tự nghiên cứu sẽ phát huy có hiệu quả cao hơn

Thứ năm: Gửi, nhận văn bản bằng th- điện tử

Th- điện tử hay e-mail (electronic mail) là một hệ thống chuyển nhận th- từ qua các mạng máy tính Một e-mail có thể đ-ợc gửi đi ở dạng mã hoá hay dạng thông th-ờng và đ-ợc chuyển qua các mạng máy tính, đặc biệt là mạng Internet Nó có thể chuyển mẫu thông tin (bằng chữ, hình

ảnh, âm thanh, phim) từ một máy chủ tới một hay rất nhiều máy nhận trong cùng một thời điểm Điều này rất cần thiết trong việc trao đổi, liên lạc giữa cán bộ giảng dạy và học viên Hiện nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo

đã xây dựng hệ thống e-mail có tên miền @moet.edu.vn trên nền gmail để cung cấp cho các đơn vị, cơ sở giáo dục trong cả n-ớc sử dụng thống nhất

Hệ thống e-mail @moet.edu.vn đ-ợc sử dụng trên nền gmail có khá nhiều -u điểm: có thể truy cập ở mọi nơi, mọi lúc bằng ch-ơng trình duyệt web (nh- Firefox, Internet Explore) với địa chỉ http://mail.moet.edu.vn; có thể tải e-mail về máy bàn để dùng trên Outlook với giao thức POP3, nghĩa là

có thể dùng ngay Outlook để xem e-mail này; có thể gửi e mail cho một nhóm đối t-ợng ng-ời sử dụng, nh- gửi email cho toàn thể học viên của lớp, của khoa… Với hệ thống email này, giảng viên có thể cung cấp cho học viên những tài liệu mình có bằng cách gửi qua e-mail Ng-ợc lại, học viên nếu tìm đ-ợc những tài liệu có giá trị thì cũng có thể chuyển cho thầy, cô giáo của mình Mỗi khi học viên làm tiểu luận, viết bài báo… thì

có thể gửi qua e-mail để giảng viên góp ý, sửa chữa trực tiếp trên máy tính Một -u điểm nữa là học viên có thể viết th- điện tử xin phép các nhà khoa học, các nhà giáo để download các bài báo, các cuốn sách phục vụ cho việc học tập của bản thân

Tóm lại, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy - học cho học viên chính là một trong những hoạt động để đổi mới ph-ơng pháp dạy - học,

đáp ứng yêu cầu nâng cao chất l-ợng đào tạo trong thời kỳ hội nhập, tạo thuận lợi cho ng-ời học có thể tích luỹ dần kiến thức theo khả năng và

điều kiện của mình D-ới tác động của công nghệ thông tin, quá trình kỹ thuật hoá hoạt động giảng dạy trong nhà tr-ờng đã diễn ra và có những kết quả đáng chú ý Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học là một công việc lâu dài, khó khăn, đòi hỏi nhiều điều kiện về cơ sở

vật chất, tài chính, năng lực của đội ngũ giảng viên

1.2 Sử dụng ph-ơng tiện dạy học hiện đại vào giảng dạy môn Chủ nghĩa xã hội khoa học ở tr-ờng chính trị Trần Phú - Hà Tĩnh

1.2.1 Tr-ờng chính trị Trần Phú – Hà Tĩnh với việc đào tạo, bồi d-ỡng cán bộ, công chức cơ sở của tỉnh Hà Tĩnh

Sau cách mạng tháng Tám năm 1945, Tỉnh ủy Hà Tĩnh đã chủ tr-ơng thành lập tr-ờng Đảng để đào tạo đội ngũ cán bộ, lớp học đầu tiên của tr-ờng đ-ợc tổ chức vào ngày 20 tháng 10 năm 1945 Theo Nghị quyết của đại hội Đảng bộ tỉnh ngày 12 tháng 12 năm 1945, tr-ờng Đảng Hà Tĩnh đ-ợc mang tên đồng chí Tổng bí th- Trần Phú

Tr-ờng chính trị Trần Phú - Hà Tĩnh là tr-ờng chính trị cấp tỉnh Theo Quyết định số 184-QĐ/TW của ban chấp hành Trung -ơng về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy của tr-ờng chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung -ơng, thì: Tr-ờng chính trị Trần Phú - Hà Tĩnh là đơn vị sự nghiệp

trực thuộc Tỉnh uỷ, và uỷ ban nhân dân tỉnh Hà Tĩnh, đặt d-ới sự chỉ đạo trực tiếp và th-ờng xuyên của Ban th-ờng vụ Tỉnh uỷ Hà Tĩnh

“Trường chính trị là cơ sở đào tạo duy nhất của tỉnh, thành phố có nhiệm vụ đào tạo, bồi d-ỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý hệ thống chính trị cấp cơ sở; cán bộ, công chức địa ph-ơng; cán bộ công chức cấp xã” [45, 5]

Tr-ờng có chức năng chính là: tổ chức đào tạo, bồi d-ỡng cán bộ lãnh

đạo, quản lý hệ cho thống chính trị cấp cơ sở, cán bộ công chức ở địa ph-ơng về lý luận chính trị - hành chính; đ-ờng lối, các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà n-ớc, kiến thức và chuyên môn, nhiệm vụ về công tác xây dựng Đảng, chính quyền, mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội, kiến thức về pháp luật và quản lý Nhà n-ớc và một số lĩnh vực khác

D-ới sự chỉ đạo trực tiếp của Ban th-ờng vụ Tỉnh uỷ, uỷ ban nhân dân, cùng với sự quan tâm giúp đỡ của các ban, ngành, tr-ờng chính trị Trần Phú - Hà Tĩnh đã đào tạo, bồi d-ỡng hàng vạn cán bộ, đảng viên cho hệ thống chính trị trong toàn tỉnh Nhà tr-ờng đã góp phần cùng toàn tỉnh vào việc phát triển kinh tế - xã hội, nhất là trong công tác xây dựng Đảng, bồi d-ỡng cán bộ, góp phần ổn định chính trị, quốc phòng an ninh, tạo sự

đồng thuận trong xã hội, nâng cao sức chiến đấu và năng lực lãnh đạo của cấp ủy Đảng ở cơ sở

Công tác đào tạo, bồi d-ỡng cán bộ ở tr-ờng chính trị Trần Phú - Hà Tĩnh đa dạng về hình thức, mở rộng về quy mô

Hoạt động giảng dạy của tr-ờng đ-ợc thực hiện theo ch-ơng trình, nội dung, quy chế đào tạo do Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh ban hành

Ch-ơng trình đào tạo đa dạng, bao gồm: Ch-ơng tình đào tạo cán bộ lãnh đạo, quản lý của Đảng, chính quyền, đoàn thể nhân dân các cấp cơ sở

(Hệ Trung cấp lý luận chính trị - hành chính); Các ch-ơng trình bồi d-ỡng cho các chức danh cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp cơ sở (Bồi d-ỡng các chức danh: bí th-, phó bí th- Đảng ủy; tr-ởng, phó ban Đảng ủy; tr-ởng, phó

đoàn thể ); Ch-ơng trình bồi d-ỡng kỹ năng nghiệp vụ công tác Đảng, chính quyền đoàn thể; Ch-ơng trình bồi d-ỡng, cập nhật kiến thức mới; Ch-ơng trình bồi d-ỡng lý luận chính trị, quản lý hành chính nhà n-ớc để thực hiện tiêu chuẩn hóa cán bộ, công chức; Ch-ơng trình đào tạo tr-ởng, phó phòng cấp huyện, các sở, ban, ngành, đoàn thể cấp tỉnh

Nội dung của ch-ơng trình đào tạo bao gồm các khối l-ợng kiến thức chủ yếu: Những vấn đề cơ bản về chủ nghĩa mác - Lênin, t- t-ởng Hồ Chí Minh; Những vấn đề cơ bản về Đảng cộng sản, Nhà n-ớc và pháp luật xã hội chủ nghĩa Việt Nam; Những vấn đề cơ bản về khoa học hành chính, quản lý hành chính nhà n-ớc ở cơ sở; Một số nội dung cơ bản trong quan

điểm, đ-ờng lối, chính sách của Đảng và Nhà n-ớc ta về kinh tế, văn hóa,

đối ngoại; Quốc phòng, an ninh; Kỹ năng lãnh đạo, quản lý và nghiệp vụ công tác Đảng, đoàn thể; Tình hình, nhiệm vụ địa ph-ơng; Nghiên cứu thực tế và viết tiểu luận

Đối t-ợng đ-ợc đào tạo của tr-ờng chính trị Trần Phú - Hà Tĩnh: Theo Thông báo kết luận số 181 - TB/TW và Quyết định 184 - QĐ của Ban bí th- về việc đổi mới, nâng cao chất l-ợng đào tạo, bồi d-ỡng cán bộ ở các tr-ờng chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung -ơng Quyết định đã quy

- Cán bộ, công chức cấp cơ sở ( xã, ph-ờng, thị trấn)

- Cán bộ lãnh đạo, quản lý (bồi d-ỡng các chức danh) của Đảng, chính quyền, đoàn thể, nhân dân cấp cơ sở (xã, ph-ờng, thị trấn)

- Đại biểu Hội đồng nhân dân cấp xã, cấp huyện

- Chuyên viên và t-ơng đ-ơng; tiền công vụ

- Giảng viên các trung tâm bồi d-ỡng chính trị cấp huyện, thị (bồi d-ỡng nghiệp vụ và ph-ơng pháp giảng dạy)

Nh- vậy, đối t-ợng đ-ợc tr-ờng chính trị Tỉnh đào tạo, bồi d-ỡng rất

đa dạng; công tác ở nhiều lĩnh vực, ngành nghề khác nhau; ở nhiều cấp, nhiều loại cơ quan, tổ chức khác nhau: các cơ quan nhà n-ớc, các đơn vị

sự nghiệp, các tổ chức kinh tế và tổ chức Đảng, đoàn thể

Học viên của tr-ờng có trình độ văn hóa và chuyên môn khác nhau: tiến sỹ, thạc sỹ, cử nhân, tốt nghiệp phổ thông trung học, bổ túc văn hoá

Đa số các học viên vừa đi học nh-ng đồng thời vẫn giữ các trọng trách trong công tác của mình Mặt khác, ở một lớp học, đối t-ợng học viên là không đồng nhất cả về trình độ, môi tr-ờng công tác, độ tuổi cũng nh- mức độ quan tâm đến các vấn đề, nên quan điểm và ý thức học tập của các học viên cũng không đồng đều

1.2.2 Thực trạng của việc sử dụng ph-ơng tiện dạy học hiện đại trong giảng dạy môn Chủ nghĩa xã hội khoa học ở tr-ờng chính trị Trần Phú- Hà Tĩnh

1.2.2.1 Môn Chủ nghĩa xã hội khoa học trong ch-ơng trình đào tạo lý luận chính trị ở tr-ờng chính trị cấp tỉnh

Trong ch-ơng trình đào tạo lý luận chính trị ở tr-ờng chính trị cấp tỉnh, môn Chủ nghĩa xã hội khoa học chiếm một vị trí, vai trò hết sức quan trọng, giúp học viên có nhận thức tổng hợp, toàn diện về chủ nghĩa Mác - Lênin, t- t-ởng Hồ Chí Minh và con đ-ờng đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Cụ thể, môn Chủ nghĩa xã hội khoa học cung cấp cho học viên những hiểu biết cơ bản về những vấn đề chính trị - xã hội : Sứ mệnh lịch

sử của giai cấp công nhân, vai trò lãnh đạo của Đảng, quan điểm đ-ờng lối của Đảng về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, vấn đề dân chủ xã hội chủ nghĩa, vấn đề liên minh giữa giai cấp công nhân với nông dân và trí thức, vấn đề dân tộc, tôn giáo, gia đình, vấn đề nguồn lực con ng-ời trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội

Môn Chủ nghĩa xã hội khoa học cũng nh- các môn lý luận chính trị là môn học không chỉ đ-ợc giảng dạy tại các tr-ờng chính trị cấp tỉnh mà nó

là môn học còn đ-ợc giảng dạy trong hệ thống các tr-ờng đại học, cao

đẳng và trung học chuyên nghiệp Song, do mục đích đào tạo, đối t-ợng

đào tạo của tr-ờng chính trị, nên nội dung ch-ơng trình môn học đ-ợc biên soạn riêng và có những đặc điểm riêng, phù hợp với mục đích đào tạo

và phù hợp với đới t-ợng đào tạo

Hiện nay, tr-ờng chính trị Trần Phú - Hà Tĩnh giảng dạy môn Chủ nghĩa xã hội khoa học, theo hai hệ thống ch-ơng trình:

- Ch-ơng trình cũ, theo Quyết định 484/2002/ QĐ-HVCT-HCQG, ngày 11/ 12 / 2002 của giám đốc Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh, giảng dạy cho những lớp khai giảng tr-ớc ngày 1/9/2009 Hệ thống ch-ơng trình này, gồm 7 bài, với thời gian lên lớp 44 tiết, đó là:

Bài thứ nhất: Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

Bài thứ hai: Xã hội xã hội chủ nghĩa và con đ-ờng đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

Bài thứ ba: Dân chủ xã hội chủ nghĩa và Nhà n-ớc xã hội chủ nghĩa Bài thứ t-: Liên minh giữa công nhân với nông dân và trí thức trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Bài thứ năm: Vấn đề dân tộc trong cách mạng xã hội chủ nghĩa

Bài thứ sáu: vấn đề tôn giáo trong cách mạng xã hội chủ nghĩa

Bài thứ bảy: Vấn đề gia đình trong chủ nghĩa xã hội

- Ch-ơng trình mới, theo quyết định 1845/QĐ-HVCT-HCQG, ngày 29 / 07 / 2009 của giám đốc Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh (đ-ợc thực hiện kể từ ngày 01/09/2009), thực hiện cho những lớp

mở sau 1/9/2009 Theo ch-ơng trình mới, môn Chủ nghĩa xã hội khoa học trở thành một bộ phận của phần “Những vấn đề cơ bản về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh” và được kết cấu gồm 8 bài, với 54 tiết lên lớp Đó là các bài:

Bài thứ nhất: Sứ mệnh lịch sử toàn thế giới của giai cấp công nhân Bài thứ hai: Xã hội xã hội chủ nghĩa và con đ-ờng đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

Bài thứ ba: Chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa và Nhà n-ớc xã hội chủ nghĩa

Bài thứ t-: Liên minh giữa công nhân với nông dân và trí thức trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Bài thứ năm: Chủ nghĩa Mác - Lênin về dân tộc và chính sách dân tộc

Bài thứ tám: Vấn đề gia đình và bình đẳng giới ở Việt Nam

Mặc dù hiện nay, trong ch-ơng trình đào tạo của nhà tr-ờng đang sử dụng song song hai ch-ơng trình môn học, trong đó môn Chủ nghĩa xã hội khoa học cũng đang đ-ợc thực hiện giảng dạy theo hai khung ch-ơng trình khác nhau, với số l-ợng thời gian lên lớp khác nhau Song về mặt nội dung của môn học này (cả ch-ơng trình cũ và ch-ơng trình mới) cơ bản là giống nhau về kiến thức:

- Tính hệ thống:

Bất cứ môn khoa học nào cũng là một hệ thống các phạm trù, quy luật, khái niệm… Tính hệ thống của Chủ nghĩa xã hội khoa học thể hiện ở hai ph-ơng diện:

Thứ nhất: Nó là một trong ba bộ phận hợp thành của chủ nghĩa Mác - Lênin, với t- cách là sự hoàn thiện chủ nghĩa Mác - Lênin cả ở ba ph-ơng diện: Triết học, kinh tế chính trị, Lý luận chính trị - xã hội

Thứ hai: Các phạm trù, các quy luật trong Chủ nghĩa xã hội khoa học

là một hệ thống lôgic, trong đó các phạm trù, quy luật, khái niệm có mối liên hệ biện chứng với nhau Ngoài ra, ngay trong một phạm trù, quy luật, khái niệm… cũng có sự liên hệ, tác động giữa các mặt, tạo ra sự thống nhất của các phạm trù, quy luật

- Tính tổng hợp của tri thức:

Tri thức Chủ nghĩa xã hội khoa học là tri thức tổng hợp các mặt cơ bản của đời sống xã hội, các ngành khoa học xã hội Tuy là nhấn mạnh mặt chính trị (sự lãnh đạo chính trị của giai cấp công nhân) nh-ng thực tế mặt chính trị đó tác động toàn diện đến các mặt của đời sống xã hội Vì thế, tri thức Chủ nghĩa xã hội khoa học khái quát cả các mặt kinh tế, văn hoá, tinh thần của xã hội và toàn bộ các mặt của lĩnh vực chính trị nh- pháp luật,