Tác dụng của tập luyện khí công lên một số chỉ tiêu học sinh ở người cao tuổi bị hen phế quản tại thành phố vinh

Tìm hiểu tác dụng của tập luyện khí công lên một số chỉ tiêu sinh học ở bệnh nhân cao tuổi bị hen phế quản tại thành phố Vinh... + Co thắt đường dẫn khí: Các cơ quan đường dẫn khí siết

Tr¦êNG §¹I häC vinh Khoa gi¸o dôc thÓ chÊt

- -

Kho¸ luËn tèt nghiÖp

T¸c dông cña tËp luyÖn khÝ c«ng lªn mét sè chØ tiªu sinh häc ë ng-êi cao tuæi bÞ hen phÕ qu¶n t¹i thµnh phè

vinh

Ngµnh s- ph¹m gi¸o dôc thÓ chÊt

Gi¸o viªn h-íng d©n: TS Hoµng ThÞ ¸i Khuª

Sinh viªn thùc hiÖn : Lª ThÞ Thu HuyÒn

Líp : 47A - GDTC

Vinh - 2010

ĐẶT VẤN ĐỀ

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), hen phế quản (HPQ) là một hiểm họa của loài người, là một trong các bệnh mạn tính hay gặp nhất Các nghiên cứu gần đây ở nhiều quốc gia cho thấy, tỷ lệ người cao tuổi bị HPQ khoảng 4,5-9% Số bệnh nhân HPQ ở nhóm tuổi trên 65 chiếm khoảng 10% tổng số các trường hợp HPQ trên toàn thế giới Trong khi đó, tỷ lệ tử vong ở nhóm tuổi trên 65 cao gấp 14 lần và tần suất nhập viện do HPQ ở người cao tuổi trên 65 Hiện nay trên thế giới có khoảng 300 triệu người bị HPQ, dự tính đến năm 2025 con số này tăng lên khoảng 400 triệu [7], [8] Tại Mỹ, mỗi năm HPQ gây ra khoảng 5.000 ca tử vong, 2 triệu lần phải cấp cứu, và 500.000 trường hợp phải nhập viện mỗi năm Trong đó, Đông Nam Á là khu vực có độ lưu hành HPQ tăng nhanh, Malaysia 9,7%, Philippines 11,8%, Thái Lan 9,2%, Singapore 14,3%, Việt Nam khoảng 5% Tử vong do HPQ mỗi năm có 200.000 trường hợp, trong đó Việt nam là 3.000 ca [7]

HPQ có thể gây nên những biến chứng như xẹp phổi, nhiễm khuẩn phế quản, khí phế thủng, tràn khí màng phổi và tràn khí trung thất, tâm phế mãn

và suy hô hấp Các biến chứng này có tỉ lệ tử vong cao [2], [4]

Hiện nay bệnh HPQ đang được điều trị bởi thuốc corticosteroid dạng hít

và dạng thuốc uống, thuốc tiêm Nhiều nghiên cứu thấy rằng, corticosteroid

có tác dụng tốt trong chống viêm; dạng thuốc hít ngoài có tác dụng chống viêm phế quản dẫn đến co thắt, còn có tác dụng giãn cơ trơn của phế quản, làm tăng thể tích khí lưu thông Tuy nhiên, dạng thuốc uống và tiêm gần đây hạn chế dùng vì gây nhiều tác dụng phụ (loét dạ dày, teo cơ, loãng xương, xẹp cột sống, tăng huyết áp [2], [7], [8]

Trong y học cổ truyền phương đông, để phòng chống bệnh HPQ, ngoài việc dùng thuốc, châm cứu, xoa bóp, ẩm thực trị liệu…, người ta còn sử dụng

phương pháp tập luyện khí công và dưỡng sinh Đây là một trong những

phương thức trị liệu khá độc đáo và nếu thực hành một cách kiên trì thì hiệu quả đem lại nhiều khi nằm ngoài sức tưởng tượng Có nhiều quan điểm và công pháp phòng chống hen phế quản khác nhau, tuy nhiên các phương pháp vẫn dựa trên 3 nguyên tắc chính: tĩnh luyện (tức điều tâm), luyện thở (tức điều tức), luyện ngoại hình (tức điều thân) [1], [3]

Nhằm góp phần phòng chống bệnh HPQ và tăng cường sức khỏe cho người cao tuổi bị HPQ, chúng tôi thực hiện đề tài này với mục đích góp phần chăm sóc sứ khoẻ cho người cao tuổi nói chung và người cao tuổi bị hen phế quản nói riêng

Mục tiêu nghiên cứu:

1 Đánh giá thực trạng HPQ ở độ tuổi 60 – 75 tại Thành phố Vinh - Nghệ An

2 Tìm hiểu tác dụng của tập luyện khí công lên một số chỉ tiêu sinh học

ở bệnh nhân cao tuổi bị hen phế quản tại thành phố Vinh

CHƯƠNG I TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Đại cương về hen phế quản

1.1.1 Khái niệm hen phế quản

Hen phế quản (hen suyễn) là bệnh viêm mạn tính đường dẫn khí (phế quản) Trong đó giữ vai trò là nhiều tế bào và nhiều thành phần của tế bào Viêm mạn tính đi kèm với sự quá nhạy cảm của đường dẫn khí dẫn đến những cơn hen suyễn tái đi tái lại với các triệu chứng khò khè, khó thở, nặng ngực và ho, đặc biệt xảy ra vào ban đêm hay sáng sớm

- Hen phế quản có thể gây ra những hậu quả rất trầm trọng VD: tại Mỹ mỗi năm hen phế quản gây ra khoảng 5.000 ca tử vong, 2 triệu lần phải cấp cứu và 500.000 trường hợp phải nhập viện mỗi năm Hơn nữa có bằng chứng ngày càng gia tăng nếu không được điều trị hoặc điều trị không đúng cách, hen phế quản có thể gây suy giảm dài hạn chức năng của phổi(suy hô hấp mãn tính) Hen phế quản là một bệnh lý có 2 vấn đề chủ yếu sâu bên trong đường dẫn khí của phổi

+ Co thắt đường dẫn khí: Các cơ quan đường dẫn khí siết chặt hay thắt chặt lại sự co thắt này còn gọi là “Co thắt phế quản” và có thể gây cản trở không cho không khí được hít vào hay thở ra tại phổi

+ Viêm đường dẫn khí: Nếu bị bệnh hen phế quản đường dẫn khí ở phổi luôn luôn bị viêm và trở nên sưng nhiều hơn và kích ứng khi bắt đầu có cơn hen

Sự sưng này có thể gọi là “viêm” Viêm có thể làm giảm lượng không khí khi hít vào và thở ra khỏi phổi

Sự thắt và viêm đường dẫn khí đồng thời gây thu hẹp đường dẫn khí, có lẽ làm thở khò khè, co kéo-cò cữ, thắt chặt lồng ngực hoặc thở hổn hển Ở người

bị hen phế quản, đường đẫn khí bị viêm ngay cả khi không có triệu chứng thể

hiện phế quản bình thường lòng phế quản thông thoáng, khí thở lưu thông dễ dàng thể hiện phế quản bị suyễn, lòng phế quản hẹp, khí lưu thông khó hơn

Hình 1.1 Ống phế quản bình thường và ống phế quản

bị co thắt ở người bị hen phế quản

1.1.2 Các tác nhân gây hen phế quản

Các tác nhân gây ra hen phế quản bao gồm dị ứng nguyên các chất gây ra kích ứng trong môi trường có thể gây ra các triệu chứng hen suyễn hay các cơn hen suyễn Có nhiều tác nhân gây hen suyễn có thể làm trầm trọng hơn triệu chứng hen suyễn và thường khác nhau ở từng người

Có thể không hoàn toàn loại trừ hết được tất cả các tác nhân gây cơn hen suyễn nhưng người bệnh cần cố gắng loại bỏ càng nhiều càng tốt các tác nhân gây hen suyễn ở nhà và nơi làm việc của mình Điều này có thể làm giảm các triệu chứng hen suyễn và cơn hen Các tác nhân gây hen suyễn gồm:

- Thuốc lá

- Bụi

- Thú nuôi trong nhà

- Nấm mốc trong nhà

- Khói, mùi nặng và các dạng bụi thuốc

- Phấn hoa hoặc nấm mốc ngoài trời

- Vận động thể lực

- Thời tiết

- Các tác nhân khác như: Rượu, một số thuốc uống như thuốc chữa tăng huyết áp, thuốc chữa đau khớp,…

1.1.3 Phân loại hen phế quản

Bệnh hen phế quản được xếp chung nhóm với các bệnh do “Tác nhân gây bùng phát” gây ra các triệu chứng hen suyễn hay cơn hen Bất kể loại hen nào nếu điều trị đúng cách có thể góp phần kiểm soát được căn bệnh Hen phế quản gồm các loại:

- Hen phế quản dị ứng

Hen phế quản dị ứng gây ra do phản ứng dị ứng với các dị ứng nguyên như phấn hoa hay vảy da của thú vật Một cách điển hình người bị loại hen này có tiền sử cá nhân hay tiền sử gia đình bị bệnh về dị ứng như viêm mũi dị ứng hay sốt cỏ khô hoặc châm (những bệnh da gây ngứa, nỗi ban đỏ và đôi khi có bóng nước nhỏ)

- Hen phế quản theo mùa: Một dạng của hen phế quản dị ứng có thể gây

bùng phát ở cây cỏ hoặc hoa phóng thích phấn hoa vào không khí Ví dụ: một

số người bệnh thấy rằng, bệnh của họ tồi tệ hơn vào mùa xuân khi cây cỏ nở hoa, một số người khác thấy rằng họ bị nặng hơn vào cuối mùa hạ hay đầu mùa thu khi cúc dại (cỏ, phấn hương và nấm mốc từ lá cây có thể là nguyên nhân gây cơn hen)

- Hen phế quản do vận động thể lực

Hen phế quản do vận động thể lực đơn giãn nói về các triệu chứng hen bị kích phát do vận động thể lực hoặc các hoạt động gắng sức Các triệu chứng

này được ghi nhận trong hay sau khi vận động Vận động ngoài trời vào mùa đông giường như là đặc biệt tệ hại đối với những bệnh nhân bị hen loại này Tuy nhiên vận động cũng có thể gây ra các triệu chứng ở những người bị các loại hen khác

- Hen phế quản về đêm

Hen phế quản về đêm có thể xảy ra ở bệnh nhân mắc bất kỳ loại hen nào Loại hen này có các triệu chứng hen giường như trở nên tồi tệ hơn vào giữa đêm, điển hình là 2 - 4giờ sáng Tác nhân gây triệu chứng hen trở nên nặng hơn vào ban đêm có thể bao gồm nhiễm khuẩn xoang hay chảy mũi sau gây ra bởi các dị ứng nguyên như vi trùng trong bụi bặn, vảy da của thú vật

- Hen phế quản do nghề nghiệp

Người bị hen phế quản, loại này nhạy cảm với các cơn bùng phát bệnh khi tiếp xúc với hơi khói hay bụi gây kích ứng trong môi trường làm việc Tuy nhiên bệnh hen do nghề nghiệp là nói về chứng hen mới gây ra bởi tiếp xúc với một chất (như hoá chất, protêin động vật,… ) tại nơi làm việc Giảm nồng độ trong không khí của các tác nhân gây kích ứng qua việc kiểm soát tốt hơn bụi bặm có thể giảm thiểu được tỉ lệ cơn hen và giảm bớt sự nhạy cảm

1.1.4 Triệu chứng của hen phế quản

Điều này sẽ xảy ra đối với người bị hen không được kiểm soát Tiếng rít nghe được khi thở, căng lồng ngực Đa số người bị hen có một hay nhiều hơn các triệu chứng sau

- Khò khè: Tiếng rít thường nghe được khi thở ra, tiếng rít này dễ dàng được nhận ra bởi bác sĩ hay chính người bệnh cũng nhận ra

- Ho: Ho có thể kéo dài và thường hay xảy ra Ho cũng là dấu hiệu nặng của cơn hen vào ban đêm Ho rất dễ bị nhầm lẫn với bệnh khác Đặc biệt ở Việt Nam ho do hen được chẫn đoán nhầm là viêm phế quản, viêm họng hay

thậm chí được chẫn đoán là ho lao một số bệnh nhân bị hen phế quản chỉ có biểu hiện duy nhất là ho đặc biệt là nửa đêm đến khi về sáng

- Nặng ngực: Cảm giác giống như lồng ngực bị bóp chặt

- Khó thở: Người bệnh thấy thở khó khăn, đặc biệt là thở ra Các triệu chứng này có thể xảy ra nếu người bệnh không điều trị hay điều trị không đúng bệnh hoặc khi người bệnh tiếp xúc với một chất kích ứng gây cơn hen Hai yếu tố gây ra trong đường dẫn khí gây nên cơn hen phế quản

1.2 Đại cương về khí công

1.2.1 Khái niệm về khí công

Theo quan điểm Phương Đông khí công là một dạng năng lượng tiềm ẩn trong không gian được khởi phát bởi sự kết hợp của khí tiện thiên và khí hậu thiên của trời - đất và con người Hay nói cách khác là sự kích hoạt tinh tế giữa không khí hô hấp và tinh thần của con người trong một quá trình tham gia bởi một số yếu tố khác

Khí (chân khí) có ở trong mỗi người cùng với huyết tuần hoàn trong khắp

cơ thể Khí đi đâu dẫn huyết tới đó Khí sinh ra ít, phát tán lệch lạc sẽ sinh ra bệnh Khí sinh ra nhiều vận hành thông suốt thì cơ thể khoẻ mạnh Đây là phương pháp dưỡng sinh làm cho chân khí phát động dồi dào và chống lại được các bệnh tật

- Khí công – phương thuốc tự trị bệnh

Luyện khí công là tự luyện cho khí của cơ thể mình Làm chủ được khí thì con người mới ở vào trạng thái tốt để phục hồi, ổn định, nâng cao sức khoẻ, tránh được những bệnh tật

Các bệnh khác nhau thì các bài tập khí công cũng khác nhau (khác nhau về cách tiến hành) nhưng các phương pháp khí công đều nhằm đến sự ổn định trạng thái cơ thể, làm phát triển tâm sinh lý, dẫn đến khai mở những tiềm năng vốn có của con người

- Khí công chữa hen phế quản

Luyện tập khí công có thể chữa được bệnh hen phế quản, quan điểm của khí công do phế hư mà hàn, hoặc thực mà nhiệt làm khí uất đưa lên Trẻ em

do nhiệt sinh hoả tạo ra phong gây đàm kéo

+ Thay đổi môi trường sống (tránh tà khí gây dị ứng hoặc xâm nhập hệ phế) + Điều độ không dùng thức ăn thức uống độc hại

Giải thích khoa học hệ đối giao cảm là hệ âm, hệ trực giao cảm là hệ dương Điều hoà hệ thực vật này bằng cách vừa giảm âm xuống vừa nâng dương lên để có sự cân bằng

Tĩnh công: Khi không lên cơn thở hai kỳ bằng nhau Khi sắp hoặc trong thời kỳ lên cơn hen liên tục thì phải thở theo nhịp 2 -1 tức là hít vào thật sâu

và dài sau đó thở ra nhanh mạnh để ức chế âm (đối giao cảm) nâng dương (trực giao cảm) khi ổn định thì chuyển qua hai kỳ bằng nhau

Động công: Tập những thể tinh hoa giành cho phế kinh, tập bài đơn giản,

dễ tập là bài thập nhị liên hoa chủ và điều hoà âm dương

1.2.2 Cơ sở khoa học của việc điều trị hen phế quản bằng khí công

- Chuyển hoá: Thư giãn thả lỏng ngồi yên lặng điều tức nên làm giảm chuyển hoá cơ bản, không làm hao tổn năng lượng nên thiếu O2 vẫn chịu được dù thở nhẹ nhàng

- Thần kinh: Kiểm soát nhịp thở một cách vững chắc nên thắng được phản

xạ kích thích thần kinh phế vị gây hen phế quản Hai nhịp thở ra và hít vào bằng nhau nên quân bình âm dương hoặc hệ thực vật

- Tâm thần: Bằng an tâm trí, thư thái không xúc cảm với ngoại cảnh nên không bị rối loạn hệ thực vật gây hen phế quản Mọi stress đều được hoá giải nên không bị ảnh hưởng gây hen phế quản

- Nội tiết: Thở bụng làm máu dồn vào vùng bụng dưới (quan nguyên) và lưng mệnh môn Mệnh môn được xem như tuyến thượng thận tiết ra

glucocorticoid và catecholamin có tác dụng hưng phấn trực giao cảm làm hạ cơn hen phế quản như tây y đã điều trị

- Miễn dịch: Khí công giúp cho cơ thể quen dần với hưng phấn hệ đối giao cảm, điều hoà những phản ứng miễn dịch gây ra cơn hen phế quản

- Hoá học: Khí công điều hoà cân bằng bài tiết, ức chế, trung hoà các chất trung gian hoá học gây nên phản ứng dị ứng bộc phát cơn hen Biến đổi cơ thể quen dần với các chất hoá học gây bệnh hen phế quản

1.2.3 Hô hấp trong khí công

“Khí” tức là năng lực, năng lượng Khí thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như: Nhiệt năng, cơ năng, quang năng, điện năng, hoá năng, năng lực tinh thần

Khí và vật có sự liên hệ mật thiết với nhau, khí cấu tạo ra vật và cùng kết hợp với vật Vật hoạt động sinh ra khí cũng như cơ quan có sự liên hệ mạt thiết với cơ năng Cơ năng quyết định sự hình thành và phát triển của cơ quan

Cơ quan sinh hoạt biến thành cơ năng Nhà khoa học Einstein đã giải thích sự liên giữa khí và vật bằng phương trình E = m x c2

Năng lượng khí bằng khối lượng nhân với bình phương tốc độ ánh sáng Năng lượng khí và khối lượng vật nhưng hai hình thức khác nhau Khi khối lượng vật chất bị phá huỷ, kết quả năng lượng sẽ sinh ra dạng khí được toả ra

Về phương diện sinh lý: Cơ thể con người là một thể chất hoá hợp của những tế bào phân tử nguyên tử khác nhau Tuỳ theo nhiều yếu tố và điều kiện sống xung quanh (Thực phẩm, nước uống, không khí, thời tiết, xã hội,…) Cũng như hơi thở qua việc hô hấp không khí là một yếu tố quan trọng nhất trong tiến trình phát sinh năng lực (khí) con người

1.2.3.1 Hô hấp và sự sống

Hô hấp (Hít thở) không khí đóng một vai trò quan trọng nhất, trong sự sống con người Do đó, hô hấp là để sống, sống là để hô hấp, sống cần phải

hô hấo vì hô hấp tạo nên hơi thở và nguồn sinh lực khí trong con người Nếu hơi thở chấm dứt thì tiếp theo sự chết đến ngay với con người

Hơi thở của một người khoẻ mạnh bình thường được gọi là hơi thở tự nhiên, cần phải hội tụ đủ bốn đặc tính: Yên lặng, thanh thản, nhẹ nhàng và điều hoà Hơi thở của họ biểu hiện một cách dễ dàng, nhẹ nhàng, liên tục, không cảm thấy mệt mỏi, không bị ràng buộc bởi bất cứ điều kiện nào kể cả việc ý thức về hơi thở Nói một cách khác hơi thở khoẻ mạnh tự nhiên là hơi thở không dài không ngắn, êm đềm và đều đặn Khi đạt được hơi thở như thế người ta cảm thấy nhận được sự khoẻ khoắn nhẹ nhàng trong cơ thể, tình cảm

an toàn, tinh thần bình tỉnh, trong một linh hồn minh mẫn

Tuy nhiên đối với người bệnh, sức khoẻ yếu kém, hơi thở của họ thường

có vẻ mệt nhọc, do sức cố gắng mà ra Hơi hít vào vô cùng ngắn, thở ra thường kéo dài đôi khi ngược lại Những người có hơi thở bất bình thường như thế, thể chất và tinh thần của họ trở nên yếu đuối, đời sống tình cảm bất

an đưa đến những nổi lo âu buồn nản, thiếu ý chí kiên nhẫn trong công việc hàng ngày

Nhịp độ thở của một người khẻo mạnh bình thường là 16- 18 nhịp trong một phút Trong tiến trình tập luyện khí công thời gian cho mỗi hơi thở (ra vào) càng lúc cần được kéo dài thêm vì vậy khi đến giai đoạn tiến bộ, người bệnh nên tập để nhịp độ thở trung bình giảm xuống, nghĩa là giảm dần số lần của hơi thở (ra vào) trong một phút

1.2.3.2 Bộ máy hô hấp trong khí công

Đối với người bệnh khi tập luyện khí công điều quan trọng nhất là hiểu biết về sinh lý căn bản của các bộ phận liên quan đến tiến trình hô hấp của con người như:

Nhiệm vụ của phổi

Bộ máy hô hấp của con người gồm có hai lá phổi và những bộ phận trung gian, đế dẫn không khí vào hai lá phổi như: Mũi, miệng, yết hầu, thanh quản, khí quản và cuống phổi Hai lá phổi được nằm ở hai bên đường trung tuyến trong lồng ngực và ngăn cách bởi quả tim Lá phổi bên phải 3 thùy, lá phổi bên trái gồm 2 thuỳ

Nơi tận cùng của ống khí quản được tiếp nối với hai cuống phổi lớn và các động mạch để dẫn vào bên trong hai lá phổi trái, phải Từ đó hai cuống phổi lớn và các động mạch càng vào bên trong phổi càng được phân chia thành nhiều chùm nhánh nhỏ dần, để dẫn đến tận cùng túi nhỏ chứa không khí (gọi là khí bào)

Vai trò của hoành cách mô

Thân người được chia thành hai phần: Phần trên là lồng ngực, phần dưới

là bụng Hai phần này được phân cách bởi một hoành cách mô (một màng thịt gân có hình nón chóp bầu) sự co giãn của lồng ngực và hoành cách mô đóng

vai trò chủ yếu trong tiến trình hít thở không khí

Lồng ngực chứa hai lá phổi và tim được bao phổi bởi bộ xương sườn và xương ức Khi hít vào, hai lá phổi bắt đầu nở lớn dần dần và gây nên sự kích thích các bắp thịt liên tiếp giữa các xương sườn Chính các bắp thịt này tác dụng tạo nên sự di động của bộ xương sườn để cho lồng ngực được căng phồng lên Do đó, bên trong lồng ngực có thêm một khoảng trống đủ sức chứa thể tích gia tăng của hai lá phổi

Đối với loại thở sâu (thở thấp), khi hít vào không khí không bị dừng lại ở vùng giữa của hai lá phổi như nói ở trên, nhưng không khí được đưa sâu xuống phần dưới của hai lá phổi Đồng thời tạo nên một sức ép trên mặt chóp bầu của hoành cách mô khiến cho hoành cách mô bị đẩy xuống phía bụng dới khoảng 4cm Động tác này tạo nên một khoảng trống giữa mặt trên hoành cách mô và phía dưới của hai lá phổi

Không khí được thở ra là bước sau cùng cần thiết trong tiến trình hô hấp Song song với không khí được thở ra, hai là phổi co thắt dần dần, cùng lúc với lồng ngực hạ thấp xuống, vì các bắp thịt giữa bộ xương sườn giảm dần tính kích thích rồi trở lại bình thường Do đo, sức ép của hoành cách mô bị mất ảnh hưởng, rồi hoành cách mô bật hướng lên theo sức đàn hồi tự nhiên Đồng thời tạo nên một sức đẩy hướng thượng, tác động phần đáy của hai lá phổi giúp gia tăng sức ép từ dưới đáy phổi, tống mạnh không khí dơ bẩn, còn

ứ đọng lại từ đáy phổi ra ngoài

1.2.4 Nguyên tắc luyện khí công

Có nhiều quan điểm và công pháp phòng chống hen phế quản khác nhau

Tuy nhiên các phương pháp vẫn dựa trên 3 nguyên tắc chính:

Tinh luyện (tức điều tâm), luyện thở (tức điều tức), luyện ngoại hình (tức điều thân)

- Luyện tâm (tức điều tâm): Bắt buộc phải gạt bỏ mọi suy nghĩ, ưu tư, tình cảm để đầu óc trống rỗng hoặc phải tập trung ý niệm vào 1 điểm để đưa trí não vào một trạng thái đặc biệt Cách luyện này gọi là định thần

- Luyện thở (điều tức): Những bài tập thở gồm: Nạp khí - vận khí - xả khí –

bê khí đều phải nhẹ và sâu

- Luyện hình (điều thân): gồm nhiều vị trí khác nhau trên cơ thể qua nhiều

tư thế xuyên qua sáu cách đi - đứng - ngồi - nằm - quỳ - thoa bóp

CHƯƠNG II ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng nghiên cứu

Tiến hành điều tra số người bị HPQ trên 4906 ở độ tuổi 60 – 75 tại hai phường (phường Trung Đô và phường Trường Thi) - Thành phố Vinh - Nghệ

An Trong đó gồm 2453 nam và 2453 nữ

Nghiên cứu được thực nghiệm trên 50 nam bị HPQ, độ tuổi từ 63-70 tại hai phường của Thành phố Vinh Số người này hiện không điều trị các thuốc uống và thuốc tiêm chữa HPQ Đối tượng chia thành hai nhóm: nhóm đối chứng (ĐC): 25 nam có tuổi trung bình 65,7  2,3; nhóm thực nghiệm (TN):

25 nam có độ tuổi trung bình 66,0  2,4

Bảng 2.1 Một số thông tin về đối tượng nghiên cứu trước khi tiến hành thực

nghiệm (điều tra vào tháng 11/2008)

Nhóm

Số đợt lên cơn hen/tháng

(đợt)

Số ngày bị hen/đợt

(ngày)

Số người dùng ống hít corticosteroid

Dùng thuốc khác điều trị HPQ

2.2 Thiết kế nghiên cứu

Thống kê người trong độ tuổi 60 – 75 chọn ngẫu nhiên 4906 người, phát phiếu phỏng vấn theo mẫu Sau đó lựa chọn 50 nam bị HPQ độ tuổi 63 –

70 thuộc hai Phường, chia làm hai nhóm:

- Nhóm ĐC gồm 25 người tập luyện thể dục tự do, không quản lý và không hướng dẫn tập luyện

- Nhóm TN gồm 25 người tập khí công do chuyên gia hướng dẫn “khí công cho người bị hen phế quản” [3] Thời gian tập luyện 50 – 60 phút/ngày

Chúng tôi tiến hành đo một số chỉ tiêu sinh học tại các thời điểm: bắt đầu, sau 1 tháng, sau 2 tháng, sau 3 tháng Tiến hành so sánh giữa nhóm ĐC – nhóm TN ở các thời điểm

2.3 Phương pháp nghiên cứu

+ Xác định cân nặng (P): đối tượng bỏ giày dép, mặc quần áo mỏng, đo

bằng cân bàn nhãn hiệu Nhơn Hòa đạt tiêu chuẩn ISO – 2001 Đơn vị đo kg

* Xác định một số chỉ tiêu hô hấp bằng phương pháp thường quy:

+ Xác định tần số thở: đếm ở tư thế nằm bằng cách quan sát cử động bụng

và ngực Đơn vị đo: nhịp/phút

+ Đo dung tích sống (Vital Capacity - VC) bằng phế dung kế Đơn vị đo: lít

+ Xác định chỉ số thể năng: được tính gián tiếp theo công thức:

Chỉ số thể năng (ml/kg) = VC/P

Trong đó: VC là dung tích sống; P là cân nặng

+ Xác định thời gian nhịn thở tối đa (TGNTTĐ): đối tượng hít vào thật sâu rồi kẹp mũi, nhịn thở tối đa Đơn vị đo giây (s)

* Phương pháp thực nghiệm

Sử dụng bài tập khí công tập luyện cho bệnh nhân bị HPQ [3]

Bảng 2.2 Bài tập khí công cho người cao tuổi bị HPQ (tập hằng ngày)

* Phương pháp xử lý số liệu

Số liệu thu thập được xử lý theo phương pháp thống kê trên máy tính theo chương trình Epi info 6.0