Giáo dục và đào tạo là lĩnh vực chịu tác động mạnh mẽ của cách mạng công nghiệp (CMCN) 4.0 nhưng cũng được coi là có thể tác động ngược lại. Có quan điểm cho rằng, đào tạo luật là “yên ả nhất” và ít chịu ảnh hưởng nhất từ CMCN 4.0 trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo.
Trang 1doi: 10.15625/vap.2020.0080
ĐỔI MỚI TRONG ĐÀO TẠO CỬ NHÂN LUẬT ĐỂ HÀNH NGHỀ LUẬT SƯ
TRONG THỜI ĐẠI CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0
Nguyễn Ngọc Anh Đào
Khoa Luật kinh tế, Trường Đại học Ngân hàng TP HCM
daonna@buh.edu.vn
TÓM TẮT: Giáo dục và đào tạo là lĩnh vực chịu tác động mạnh mẽ của cách mạng công nghiệp (CMCN) 4.0 nhưng cũng được coi
là có thể tác động ngược lại Có quan điểm cho rằng, đào tạo luật là “yên ả nhất” và ít chịu ảnh hưởng nhất từ CMCN 4.0 trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo Tuy nhiên, mới đây, ở Hoa Kỳ, một trí tuệ nhân tạo (AI - Artificial Interlligence) đã chiến thắng 20 luật sư hàng đầu của nước Mỹ trong việc phát hiện những sai sót của hợp đồng Điều này cho thấy nếu không có những thay đổi để thích ứng, giới luật và đào tạo luật sẽ “không thể ngồi yên” trong bối cảnh CMCN 4.0 này Trong phạm vi bài viết tác giả tập trung trình bày thực trạng đào tạo Luật ở Việt Nam có ảnh hưởng gì đến hành nghề Luật sư (LS) trong thời đại Cách mạng công nghiệp 4.0
Từ khóa: Luật sư; Luật sư trong cách mạng công nghiệp 4.0
I THỰC TRẠNG ĐÀO TẠO LUẬT - MỘT TRONG NHỮNG NGUYÊN NHÂN LÀM ẢNH HƯỞNG ĐẾN
VIỆC HÀNH NGHỀ LUẬT Ở VIỆT NAM
A Đào tạo luật ở Việt Nam ngược với thông lệ quốc tế
Nhằm tạo ra các sinh viên luật có chất lượng, đạt chuẩn quốc tế, các quốc gia có nền luật học phát triển thường áp dụng
ba giải pháp:
Thứ nhất, trong các quy định về lưu trữ, tiếp cận thông tin có các điều khoản tạo điều kiện cho sinh viên, giảng viên dạy luật tiếp cận toàn văn hồ sơ các vụ án, chỉ ngoại trừ các vụ án liên quan bí mật nhà nước Điều này đã làm phong
phú nguồn học liệu cho các giảng đường đại học Giờ giảng sẽ trở nên sống động với các vụ án thực tế, giảng viên có quyền bình luận ủng hộ hay phản đối nhưng bắt buộc phải phân tích quan điểm và phán quyết của tòa án Các sinh viên
sẽ thuộc lòng từng điều khoản của luật, cách giải thích từng từ trong lời văn của văn bản quy phạm pháp luật vì mỗi điều luật, mỗi cách giải thích lời văn đó được minh họa bằng một vụ án tương ứng trong thực tế
Thứ hai, tạo điều kiện cho các giảng viên tích lũy kỹ năng và kinh nghiệm hành nghề Nền luật học các quốc gia phát
triển không chủ trương tạo ra các cử nhân chỉ biết lý thuyết suông mà cung cấp cho xã hội các sản phẩm hoàn thiện, các cử nhân luật học vững về lý thuyết, đầy đủ về kỹ năng, kinh nghiệm Để làm được điều này, các giảng viên phải truyền thụ kỹ năng và kinh nghiệm hành nghề cho sinh viên trong các giờ giảng Để có kiến thức truyền thụ, bản thân các giảng viên phải có cơ hội được tích lũy kinh nghiệm, kỹ năng và nên có cơ hội hành nghề luật sư (hoặc các ngành nghề có liên quan đến áp dụng pháp luật khác)
Thứ ba, đẩy mạnh sự trao đổi giữa “giảng đường và thực tiễn” bằng cách cho phép các thẩm phán tham gia giảng dạy ở
các giảng đường
Ba giải pháp nói trên đã góp phần làm cho nền giáo dục của các quốc gia này đào tạo những cử nhân luật học đạt chuẩn, sẵn sàng bắt tay vào công việc Họ không cần thêm quá nhiều thời gian để tích lũy kinh nghiệm trước khi ngồi vào ghế thẩm phán, mà họ chỉ cần khẳng định năng lực của mình thông qua kỳ thi quốc gia được tổ chức một cách công bằng, khách quan Kỳ thi quốc gia còn có tác dụng khắc phục sự không đồng đều trong chất lượng đào tạo cử nhân luật học giữa các cơ sở đào tạo trên toàn quốc
Việc cho phép các giảng viên dạy luật làm luật sư cũng góp phần tăng cường trao đổi hai chiều giữa “giảng đường và thực tiễn” Vì các bài bào chữa của các giảng viên có thể chứa đựng những tư tưởng luật học tiến bộ, những giá trị mới của nhân loại mà các thẩm phán ít khi có thời gian nghiên cứu để có được Điều này đặc biệt cần thiết đối với các thẩm phán Việt Nam vì ít khi họ có thời gian để nghiên cứu các vụ án mà Nhà nước Việt Nam hoặc doanh nhân Việt Nam là
bị đơn Qua việc tranh tụng và những bài bào chữa có giá trị này, những điểm bất cập trong thủ tục tố tụng, những lỗ hổng pháp luật sẽ được khắc phục nhanh hơn; các thẩm phán Việt Nam tiếp cận nhanh hơn với trào lưu luật học quốc tế Việc tạo ra các thẩm phán, luật sư đạt chuẩn quốc tế là thực hiện sự chỉ đạo của Đảng và Nhà nước, là một nhu cấu cấp thiết để đối phó với các hệ lụy phát sinh từ các vụ kiện tụng quốc tế khi Việt Nam hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng Việc tạo ra các cử nhân luật học đạt chuẩn quốc tế là tiền để để tạo ra các luật sư, thẩm phán đạt chuẩn quốc
tế Nhưng phải tạo ra bằng cách nào?
Bằng việc tiếp tục cấm các giảng viên dạy luật đang là viên chức làm luật sư, phải chăng chúng ta đang cố gắng tạo ra các cử nhân luật học, thẩm phán, luật sư đạt chuẩn quốc tế bằng một quy trình đi ngược lại thông lệ quốc tế, đi ngược lại với logic giáo dục “học phải đi đôi với hành, lý luận phải đi đôi với thực tiễn”?
Trang 2CÔNG NGHIỆP 4.0
B Đào tạo luật không gắn với thực tiễn
Cầm tấm bằng tốt nghiệp đại học về luật, các cử nhân thường đi tìm việc và họ sớm thất vọng khi nhận ra rằng những
gì học được trong giảng đường hóa ra là rất xa lạ với những đòi hỏi của nhà tuyển dụng Nhà tuyển dụng hầu như không cần đến những khái niệm, phạm trù, nguyên tắc, đặc điểm mà sinh viên học được trong nhà trường Họ cần đến kỹ năng thực hành, kiến thức về sự vận hành của luật pháp trong thực tiễn, chứ không chỉ cần sự trích dẫn các văn bản quy phạm pháp luật mà sinh viên tra cứu được Điều quan trọng nhất trước một vụ tranh chấp là thân chủ cần biết được trong thực tiễn tòa án sẽ phán quyết thế nào chứ không phải là kết quả sẽ ra sao nếu vận dụng các nguyên tắc luật học chung chung
Sự khập khiễng giữa đào tạo và yêu cầu thực tế đang là vướng mắc lớn nhất của giáo dục nước nhà, nhất là trong đào tạo chuyên ngành luật Nhưng nhìn vào thực tế đào tạo, đây này lại là một hệ quả tất yếu
Sự thiếu hụt các kiến thức, kỹ năng của sinh viên bắt đầu từ sự thiếu hụt của người thầy Trong đào tạo nghề luật, “một ông giáo sư chưa chắc đã nhiều kinh nghiệm bằng một ông thẩm phán bốn năm họ xử lý vấn đề còn tốt hơn ông giáo sư” Điều này rất đúng, đơn giản vì ông giáo sư không được trao cơ hội để tích lũy kinh nghiệm như một luật sư, một
thẩm phán, một kiểm sát viên, khi không có sự tiếp xúc với các vụ án, xa lạ với thủ tục tố tụng, với mọi tình tiết phức tạp muôn màu của đời sống pháp lý những điều mà các giảng viên dạy luật có thể truyền thụ cho học
trò không còn gì ngoài những lý thuyết suông
Cũng có nhiều người thầy tâm huyết với sự nghiệp đào tạo, truyền nghề nên bằng các quan hệ cá nhân, họ chủ động tìm kiếm các “học liệu” cần thiết để giảng dạy Nhưng những tài liệu này cũng rất khiêm tốn, như một số hồ sơ vụ án, các tập án lệ, các thông tư liên ngành của các cơ quan tư pháp Vì các hồ sơ xin được không bao giờ đầy đủ, mà chỉ có phần tóm tắt vụ án, phần tuyên án, nghị án, chứ không thể nào có được một hồ sơ đầy đủ các bút lục, hóa đơn, chứng từ làm chứng cứ cho vụ án Không có hồ sơ bản án đầy đủ trong tay, không có kinh nghiệm tố tụng, các thầy giáo chỉ
có thể xây dựng giáo trình, bài giảng dựa vào hai nguồn: sách báo và các văn bản quy phạm pháp luật Dĩ nhiên, các bài giảng này sẽ thiếu kỹ năng và không chứa đựng kinh nghiệm Nếu có bài tập tình huống thì đa phần dựa vào trí tưởng tượng của thầy, mà không phải là các vụ án có thật
Hiếm hoi đâu đó vẫn có những bài giảng sinh động, chứa đựng kỹ năng, kinh nghiệm của một vài thầy giáo từ việc góp vốn thành lập các công ty luật và hành về luật không công khai
Nếu các giảng viên trường y đồng thời là các bác sĩ uy tín hàng đầu và chủ trương gắn liền giảng đường với bệnh viện của Nhà nước đã tạo điều kiện cho các thầy giáo ngành y gắn bó chặt chẽ với bệnh nhân, bệnh án và công việc điều trị, thì ngành luật học có vẻ lại đi theo một hướng ngược lại: giảng viên, nhà nghiên cứu về luật là viên chức không được hành nghề luật sư Từ khi Luật Luật sư năm 2012 cấm viên chức làm luật sư, thì đã có những luật sư tên tuổi buộc phải từ bỏ sự nghiệp làm thầy, làm nhà nghiên cứu tại các cơ quan luật học, để được hành nghề luật sư
II THỰC TẾ CHẤT LƯỢNG ĐẦU VÀO NGÀNH LUẬT VÀ SỐ LƯỢNG LUẬT SƯ TẠI VIỆT NAM
Kỳ thi tốt nghiệp phổ thông trung học vừa trôi qua và cũng như các năm tuyển sinh gần đây, chất lượng đầu vào của sinh viên ngành luật thường không cao, đồng thời những khoa có điểm chuẩn tuyển sinh cao nhất lại không thuộc những trường chuyên đào tạo cử nhân luật Điều đó ít nhiều có liên quan đến việc đội ngũ luật sư đông đảo hiện nay vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu xã hội
Trong năm 2009, khi Liên đoàn Luật sư Việt Nam được thành lập, chỉ có hơn 5.000 luật sư Thế nhưng hiện tại, con số này đã lên đến hơn 13.000 luật sư, số lượng luật sư tăng đều mỗi năm hơn 700 luật sư Tăng cường về số lượng nhưng bên cạnh đó phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp và trình độ chuyên môn là những giá trị cốt lõi tạo nên chất lượng, uy tín và thương hiệu của đội ngũ luật sư cũng là điều cần phải chú trọng quan tâm Có thể khẳng định, đa số các luật sư có phẩm chất chính trị tốt, trung thành với sự nghiệp xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN, góp phần vào
sự nghiệp phát triển đất nước, giữ vững và phát huy những quy tắc, chuẩn mực đạo đức nghề luật sư…
Từ năm 2016 đến nay, đội ngũ Luật sư (LS) Việt Nam đã tăng lên đáng kể Theo thống kê tháng 4-2015 là hơn 9.000
LS thì hết năm 2017, cả nước có tổng số 12.581 luật sư (LS) được cấp thẻ hành nghề (tăng 1.054 so với năm 2016); gần 5.000 người tập sự hoạt động trong hơn 4.000 tổ chức hành nghề LS Ngoài ra, Bộ Tư pháp đã cấp và gia hạn Giấy phép hành nghề tại Việt Nam cho 57 trường hợp LS nước ngoài Các LS đã tham gia 82.688 việc, nộp thuế hơn 138,3
tỷ đồng
Tuy có tăng về số lượng trong những năm gần đây nhưng tỉ lệ LS trên tổng dân số của Việt Nam hiện nay vẫn còn thấp
so với các nước trong khu vực và trên thế giới Do vậy, việc phát triển đội ngũ và nâng cao chất lượng hành nghề của
LS đang là một đòi hỏi cấp thiết để đội ngũ LS đáp ứng được yêu cầu của thời kỳ hội nhập
Chia trên dân số thì có khoảng 1 luật sư/12,000 người dân, trong khi, tỷ lệ này ở Israel là 1/170 (cao nhất thế giới), Mỹ
là 1/265, Nhật Bản là 1/400, Singapore là 1/1000 và Thái Lan là 1/1.526 Như vậy, nếu nhìn vào con số để so sánh thì
Trang 3ta có thể cho rằng rất ít và như thế dễ dàng kết luận một cách chủ quan rằng nhu cầu xã hội đối với nghề luật sư vô cùng lớn
Thực tế có phải vậy không? Dựa vào con số các tổ chức hành nghề luật sư đã đăng ký và theo ước tính của cá nhân, chỉ
có khoảng tối đa 60 % số luật sư thực sự hành nghề, tức có công việc thường xuyên và trong số đó, số luật sư cung cấp dịch vụ tốt, có uy tín và thu nhập tương đối cao chỉ chiếm khoảng một nửa
Tại sao như vậy? Hãy so sánh với trường hợp bác sỹ, một nghề cũng chuyên nghiệp và tự do tương tự Con người ai cũng ốm và nếu ốm là cần bác sỹ, bất kể sống trong một nước giàu hay nghèo và thuộc chế độ chính trị nào, do đó nhu cầu bác sỹ ở đâu và bao giờ thường cao Nghề luật sư không chỉ gắn với một nhu cầu xã hội ban đầu mang tính hình thức là số lượng các vụ bị xâm phạm quyền hay tranh chấp pháp lý mà người dân vướng phải; nghề luật sư có cấp thiết cho xã hội và người dân hay không còn phụ thuộc vào việc luật sư có thể giúp gì cho khách hàng của mình nếu được cần đến
Điều này có nghĩa rằng, để tiếp cận luật sư người dân trước hết phải tin vào pháp luật và khi được luật sư hỗ trợ, họ phải tìm kiếm được công lý mà mình đòi hỏi Suy rộng ra, môi trường pháp lý là yếu tố quan trọng và căn bản nhất để xác định xem nhu cầu của xã hội đối với luật sư là cao hay thấp Sau đó, đương nhiên là các yếu tố thói quen, văn hóa
và khả năng chi trả phí dịch vụ Khía cạnh sau cùng này không kém phần quan trọng bởi đối với người nghèo khi có tranh chấp, họ thường không có lối thoát nào khác là trông cậy vào pháp luật nhưng chính họ lại ít có khả năng trả tiền cho luật sư nhất
Phân tích như vậy để thấy rằng việc số sinh viên học luật có xu hướng giảm trong bối cảnh kinh tế - xã hội đang có sự suy thoái như hiện nay là dễ hiểu Khác với khoảng hơn mười năm trước đây, với sự kỳ vọng vào tốc độ tăng trưởng kinh tế quốc gia nhanh, không chỉ là kỷ lục về số lượng mà còn có cả những học sinh tốt nghiệp phổ thông giỏi nhất, tất cả dường như đều muốn thi vào ngành luật Rất có thể một hiện tượng như vậy lại có cơ hội tái diễn trong tương lai,
và tôi nghĩ điều đó là bình thường
III ĐỔI MỚI ĐÀO TẠO LUẬT TRONG CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0
Sự đổi mới về đào tạo luật còn xuất phát từ những thay đổi về nghề luật trong bối cảnh mới Nghề luật đang đứng trước những thay đổi về yêu cầu, nhu cầu và bối cảnh xã hội Trong thời gian tới, với những gì đã nhận thức được về nội dung của CMCN 4.0, có thể thấy, những yêu cầu mới và những thay đổi về nghề luật, theo tác giả, cơ bản tập trung chủ yếu vào mấy điểm chính sau:
- Thứ nhất, đào tạo luật sẽ mang tính liên ngành và xuyên ngành Để có thể làm việc tốt trong môi trường mới, người
thực hành luật không chỉ biết có luật pháp mà còn phải nắm vững kiến thức và kỹ năng về công nghệ, thông tin, trí tuệ nhân tạo, giao dịch điện tử, chữ ký số, sở hữu trí tuệ Thật khó hình dung nổi sẽ như thế nào, nếu luật gia thực hành trong tương lai không biết tư vấn pháp luật trên không gian số, không nắm được công nghệ để hiểu được các giao dịch điện tử… Bên cạnh đó, để thực hiện các tư vấn, họ cũng phải sử dụng mạng internet, dữ liệu số, quản trị mạng và các thiết bị điện tử khác…
- Thứ hai, người hành nghề luật trong thời đại mới cũng cần phải có khả năng sử dụng thành thạo ngoại ngữ tiếng Anh
Những máy tính, robot thông minh có thể hỗ trợ người hành nghề luật hiểu ngôn ngữ khác nhưng nếu có được ngoại ngữ, họ sẽ thực hiện một cách chuyên nghiệp, gây dựng niềm tin với khách hàng và đối tác của mình, có khả năng tư vấn khách hàng nhanh nhất và chất lượng nhất có thể thông qua nền tảng số, internet,… mà ở đó không có khái niệm biên giới, lãnh thổ Vì vậy, một trong những năng lực cần có là người hành nghề luật tới đây sẽ phải làm việc xuyên biên giới, với đa dạng về đối tác, loại hình và nội dung dịch vụ cung ứng Do vậy, trong đào tạo cử nhân Luật cũng rất cần tăng cường đào tạo ngoại ngữ chuyên ngành luật Cụ thể:
+ Các Luật gia của thời gian tới sẽ là luật gia toàn cầu Không cần biết luật gia đó được đào tạo ở đâu, anh ta phải
có khả năng tư vấn cho mọi đối tác, hiểu biết luật không chỉ của quốc gia mình mà còn cả các quốc gia khác Thẩm phán, công tố viên,… cũng sẽ cần có kiến thức rộng, năng lực sử dụng ngoại ngữ và năng lực hội nhập quốc tế cao Vì vậy, giới luật sẽ phải cạnh tranh toàn cầu chứ không chỉ trong nước Họ có thể ngồi ở Việt Nam mà tư vấn cho các doanh nghiệp nước ngoài ở nước ngoài và mọi hoạt động được thực hiện qua internet
+ Nghề giảng viên luật chắc chắn sẽ phải cạnh tranh với giảng viên ngoại quốc với trình độ và năng lực ngoại ngữ hơn hẳn Vì vậy, nếu không có ngoại ngữ, không quốc tế hóa, không khai phóng về tư duy thì khó cạnh tranh Tuy nhiên, việc am hiểu pháp luật Việt Nam và biết tiếng Việt cũng sẽ là một lợi thế khi thực hiện các hoạt động pháp lý, giảng dạy với người Việt
- Thứ ba, người hành nghề luật cần phải có kiến thức đa dạng, tư duy khai phóng, linh hoạt, bởi việc tư vấn đơn giản,
hỗ trợ thủ tục, dịch vụ đơn giản,… sẽ không còn là công việc của riêng luật sư, luật gia mà đôi khi với dữ liệu khổng lồ cũng hoàn toàn có khả năng phân tích và đưa ra những tư vấn kém phức tạp Bên cạnh đó, người hành nghề luật ngày nay rõ ràng cũng cần có đạo đức nghề luật nhiều hơn Bởi lẽ, khi xã hội thay đổi liên tục, khoảng trống pháp luật cũng
sẽ nhiều hơn, cùng với sự hỗ trợ của internet… việc thực hiện các hành vi phi đạo đức sẽ trở nên dễ dàng Trong bối
Trang 4CÔNG NGHIỆP 4.0
cảnh đó, xã hội cũng yêu cầu người hành nghề luật phải có đạo đức nghề nghiệp cao hơn Những người hành nghề luật
có đạo đức nghề nghiệp cao sẽ được tin dùng hơn
IV LUẬT SƯ TRONG THỜI ĐẠI CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 VÀ TÁC ĐỘNG CỦA CMCN 4.0
CHO NGHỀ LUẬT SƯ
A Luật sư trong thời đại Cách mạng công nghiệp 4.0
Khái niệm Luật sư dữ liệu thực sự là một khái niệm mới mẻ đối với các doanh nghiệp Trước đây và kể cả bây giờ, tại các doanh nghiệp gần như không tồn tại khái niệm này vì họ nghĩ dữ liệu chỉ là việc của bộ phận lễ tân, hành chính, tuy nhiên đúng lý thuyết về 4.0 thì lễ tân sẽ được thay bằng thiết bị trả lời, hướng dẫn tự động còn hành chính thì có bộ quản trị dữ liệu lưu trữ, chỉ cần nhập mã hay tên file thì sẽ kiểm soát được
Nếu xem xét chi tiết, nghề luật sư hiện nay đang “nóng dần” trên thị trường tuyển dụng và là mục tiêu của không chỉ các doanh nghiệp mà còn của các hãng luật, nơi đang nỗ lực giải quyết nhiều công việc dường như đang quá tải đối với
họ Cách mạng 4.0 rõ ràng đã tạo ra một sự giảm tải với Luật sư ở góc độ quản trị lao động Tuy nhiên với vai trò
“Pháp chế nội bộ” họ là những con người tỉ mỉ, soi xét, họ gần như đồng hành với cơ sở dữ liệu của doanh nghiệp Doanh nghiệp trở nên lúng túng nếu không có người am hiểu hệ thống dữ liệu của mình mà không hiểu về luật Thêm nữa, tại phần lớn các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay, công việc cho “Luật sư dữ liệu” khi hợp nhất thì vai trò chưa nhiều và có phần đơn điệu nên sẽ có nhiều điều kiện để tuyển dụng ứng viên ở nhiều ngành nghề khác nhau miễn
là chu đáo, chịu khó học hỏi, Chính vì vậy nhiều luật sư nội bộ – Pháp chế (nền tảng luật sư dữ liệu) đang quay trở về công ty luật làm việc như một nhu cầu khách quan vì họ khát khao tự do, tự chủ tài chính, không bị phụ thuộc vào sự phát triển doanh nghiệp Bên cạnh đó cũng có một số luật sư ở các công ty luật tìm đường gia nhập các công ty như là một sự giải thoát khỏi sức ép cũng như áp lực quá nặng nề khi làm việc cho các công ty luật, và họ sẽ trở thành những Luật sư dữ liệu nếu họ vẫn còn khao khát khẳng định mình
B Tác động của CMCN 4.0 cho nghề Luật sư
Cách mạng công nghiệp (CMCN) 4.0 có tác động rất lớn tới thị trường lao động Khi tự động hóa thay thế lao động chân tay trong nền kinh tế, khi robot thay thế con người trong nhiều lĩnh vực, hàng triệu lao động trên thế giới có thể rơi vào cảnh thất nghiệp, nhất là những người làm trong lĩnh vực bảo hiểm, môi giới bất động sản, tư vấn tài chính, vận tải Điều này kéo theo nhiều vấn đề về quản lý, sử dụng lao động (sa thải người lao động trái phép, chế độ cho người lao động…) Đây là những vấn đề mà người lao động cần tới sự trợ giúp, tư vấn của luật sư Bên cạnh đó, những thay đổi về cách thức giao tiếp trên internet cũng đặt con người vào nhiều nguy hiểm về tài chính, sức khoẻ
Ngoài ra, việc sử dụng công nghệ thông tin trong quản lý hồ sơ, sổ sách có thể dẫn tới thông tin cá nhân, bí mật kinh doanh của doanh nghiệp bị rò rỉ (vấn đề bảo mật thông tin, thư tín của cá nhân…) Do dó, nếu các thông tin trên không được bảo vệ một cách an toàn sẽ dẫn đến những hệ lụy khôn lường khác Những vấn đề khách quan trên sẽ làm gia tăng khối lượng công việc của giới luật sư Đây là cơ hội, đồng thời cũng là thách thức không nhỏ đối với các luật sư Những thành tựu của CMCN 4.0 cũng tạo ra những yếu tố thuận lợi trong hoạt động nghề nghiệp của giới luật sư, cụ thể như: việc công bố bản án, quyết định trên trang điện tử của Tòa án theo Nghị quyết 03/2017/NQ-HĐTP của Tòa án tối cao là một trong những quy định thể hiện việc đẩy mạnh ứng dụng, phát triển công nghệ thông tin trong hoạt động
tư pháp và có tác động lớn đến giới luật sư Với việc công bố này, luật sư, người dân và cơ quan, tổ chức có thể tìm kiếm, xem trực tiếp nội dung các bản án, quyết định đã công bố thuộc các lĩnh vực liên quan, các án lệ được áp dụng Người dân cũng có thể trực tiếp cho ý kiến về các bản án, quyết định được công bố qua nhiều tiện ích, trong đó có mục
“Ý kiến phản hồi đối với bản án, quyết định” Phương thức này tăng cường sự tiếp cận và giám sát đối với hoạt động xét xử, giải quyết của tòa của các cơ quan, tổ chức, cá nhân; Tăng cường tính công khai, minh bạch trong hoạt động của tòa, góp phần nâng cao chất lượng bản án, quyết định của tòa án
Việc ứng dụng công nghệ ghi âm, ghi hình quá trình hỏi cung, lấy lời khai bị can trong quá trình kiểm sát điều tra, truy
tố theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đối với các vụ án phức tạp, nghiêm trọng: đều được tiến hành bằng các thiết bị bảo mật, đảm bảo khả năng hoạt động thường xuyên liên tục
Các thiết bị ghi âm, ghi hình được kiểm tra bảo dưỡng định kỳ, đặc biệt đối với việc lưu trữ tài liệu số đã được trang bị
ổ cứng lưu trữ hiện đại, đảm bảo khả năng lưu trữ an toàn và lâu dài theo quy định về lưu trữ dữ liệu pháp luật Điều này giúp ích rất lớn cho luật sư trong việc bảo vệ cho bị can, bị cáo; tránh được oan sai do vấn đề ép cung, mớm cung
và dùng nhục hình
Đối với việc quản lý hồ sơ sổ sách, tài liệu, các báo cáo, số liệu: cán bộ quản lý phải khai thác và sử dụng công nghệ thông tin như một công cụ hữu ích để thực hiện mang tính chuyên nghiệp hơn, khi cần thì người quản lý có thể lấy bất
cứ lúc nào và tìm một cách nhanh nhất.…
Trang 5Mặt khác, dưới góc độ quản lý, việc bảo quản và sử dụng có hiệu quả giá trị tài liệu lưu trữ có ý nghĩa cực kỳ quan trọng đối với công tác nghiệp vụ của từng cơ quan nói chung, tổ chức hành nghề luật sư và việc khai thác thông tin của luật sư nói riêng trong quá trình hoạt động nghề
Rõ ràng, CMCN 4.0 mang lại nhiều tác động tích cực cho giới luật sư trên thế giới cũng như giới luật sư ở Việt Nam Tuy nhiên, đối với các nước đang phát triển như Việt Nam, do các điều kiện về hạ tầng công nghệ và nguồn nhân lực chưa sẵn sàng để thích ứng và tận dụng cơ hội mà CMCN lần thứ tư mang đến nên giới luật sư gặp thách thức lớn hơn Ngoài ra, luật sư cũng sẽ phải bắt kịp với các ứng dụng, các công nghệ mới của cuộc CMCN 4.0, khi các công cụ tìm kiếm dựa trên trí thông minh nhân tạo hoàn toàn có khả năng trả lời nhanh các câu hỏi liên quan đến pháp luật
V KẾT LUẬN
Trong xu thế hội nhập tất yếu của nền kinh tế Việt Nam hiện nay, quan hệ hợp tác giữa các doanh nghiệp trong nước cũng như với doanh nghiệp nước ngoài ngày càng phát triển mạnh mẽ Với đà phát triển ấy đòi hỏi ở thị trường Việt Nam cần một hệ thống quy phạm pháp luật chặt chẽ cùng với nguồn nhân lực được đào tạo bài bản sẽ đóng vai trò “cầu
nối” đến các doanh nghiệp – đó chính là các Luật sư
Một trong những nguyên nhân dẫn đến chất lượng đào tạo cử nhân luật và đào tạo nghề luật sư nước ta còn hạn chế là
do chương trình, nội dung, phương pháp đào tạo chưa phù hợp với yêu cầu thực tiễn Do chưa được đào tạo bài bản về
kỹ năng hành nghề, đặc biệt là kỹ năng tranh tụng, kỹ năng tư vấn pháp luật trong các lĩnh vực đầu tư, kinh doanh, thương mại nên nhiều luật sư còn yếu về trình độ, thiếu kinh nghiệm khi tham gia tố tụng, thực hiện tư vấn pháp luật Trách nhiệm này phần lớn thuộc về những người thầy và nhà trường Nhưng nhà trường và người thầy quyết định như thế nào để chương trình và nội dung đào tạo phù hợp với thực tiễn, đảm bảo chất lượng tốt cho các “sản phẩm đặc biệt” của mình, khi họ không được hành nghề luật sư - đồng nghĩa với việc, sự sinh động của đời sống thực tiễn pháp lý mất
đi một kênh quan trọng Đây là vấn đề thật sự cần thiết phải được chúng ta quan tâm hiện nay
VI TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Đảng cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Văn phòng Trung ương Đảng, Hà Nội,
2016
[2] TS Nguyễn Văn Quân, Một số tác động của trí tuệ nhân tạo tới nghề luật, Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp số 12
(388), tháng 6/2019
[3] Richard và Daniel Susskind, The Future of the Professions: How Technology Will Transform the Work of Human Experts, Oxford University Press, 2015
[4] Linh Thư (2012), “Giảng viên không được làm luật sư?”,
http://www.vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/68079/giang-vien-luat-khong-duoc-lam-luat-su-.html (truy cập ngày 13/6/2020)
[5] Yến Châu, Cả nước có hơn 13.000 luật sư, gần 5.000 luật sư tập sự,
https://plo.vn/phap-luat/ca-nuoc-co-hon-13000-luat-su-gan-5000-luat-su-tap-su-811412.html (truy cập ngày 15/6/2020)
[6] Cục bộ trợ tư pháp, Một số kinh nghiệm của nước ngoài về hoạt động, tổ chức của luật sư mà Việt Nam có thể tham khảo, https://moj.gov.vn/qt/tintuc/Pages/nghien-cuu-trao-doi.aspx?ItemID=2474 (truy cập 27/6/2020)
INNOVATION IN THE TRAINING OF PEOPLE OF LAW FOR
LAW PRACTICE IN THE DATE OF INDUSTRIAL REVOLUTION 4.0
Nguyen Ngoc Anh Dao
ABSTRACT: Education and training are areas strongly affected by the industrial revolution 4.0 but are also considered to have the
opposite effect There is a view that law training is the "quietest" and least affected by the 4.0 industrial revolution in the field of education and training However, recently, in the United States, an artificial intelligence has won the top 20 US lawyers in detecting the errors of the contract This shows that without the changes to adapt, the rule of law and law training will "not sit still" in the context of this industrial revolution 4.0 In the scope of the article, the author focuses on presenting the current situation of law training in Vietnam, what influence on law practice in the era of the Industrial Revolution 4.0