SKKN CÔNG NGHỆ 7 Tích hợp GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG trong dạy học môn Công nghệ 7 nhằm nâng cao ý thức BVMT cho học sinh ở trường THCS

SKKN CÔNG NGHỆ 7 Tích hợp GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG trong dạy học môn Công nghệ 7 nhằm nâng cao ý thức BVMT cho học sinh ở trường THCS ; SKKN CÔNG NGHỆ 7 Tích hợp GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG trong dạy học môn Công nghệ 7 nhằm nâng cao ý thức BVMT cho học sinh ở trường THCS ; SKKN CÔNG NGHỆ 7 Tích hợp GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG trong dạy học môn Công nghệ 7 nhằm nâng cao ý thức BVMT cho học sinh ở trường THCS ; SKKN CÔNG NGHỆ 7 Tích hợp GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG trong dạy học môn Công nghệ 7 nhằm nâng cao ý thức BVMT cho học sinh ở trường THCS ; SKKN CÔNG NGHỆ 7 Tích hợp GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG trong dạy học môn Công nghệ 7 nhằm nâng cao ý thức BVMT cho học sinh ở trường THCS ; SKKN CÔNG NGHỆ 7 Tích hợp GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG trong dạy học môn Công nghệ 7 nhằm nâng cao ý thức BVMT cho học sinh ở trường THCS ; SKKN CÔNG NGHỆ 7 Tích hợp GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG trong dạy học môn Công nghệ 7 nhằm nâng cao ý thức BVMT cho học sinh ở trường THCS ;

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Hiện nay vấn đề ô nhiễm môi trường là một vấn đề đang nhận đựơc sự quan tâm của toàn xã hội Ô nhiễm môi trường sẽ kéo theo đó là sự biến đổi khí hậu, điều này đã và đang ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người không chỉ thế hệ chúng ta mà còn cả thế hệ mai sau Khí hậu biến đổi một cách trầm trọng như vậy

là do rất nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó một nguyên nhân không kém phần quan trọng đó là rác thải, con người xả rác một cách “vô tội vạ” gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến khí hậu

Để giải quyết tận gốc vấn đề môi trường, trước hết phải bắt đầu từ nhận thức,

mà hiện nay chưa có một giáo trình hay môn học nào ở THCS giáo dục môi trường cho HS Vì vậy việc GDMT chủ yếu được lồng ghép, tích hợp vào một số môn học, trong đó môn Công nghệ, có nhiều nội dung phù hợp để GDMT cho HS

Để đáp ứng mục tiêu dạy học hiện nay là phải đảm bảo ba yêu cầu: Kiến thức,

kĩ năng và thái độ trong mỗi tiết dạy Có nghĩa là: Ngoài việc truyền thụ kiến thức

và rèn luyện kĩ năng GV cần hình thành cho HS một nhân cách, lối sống tốt Nói về góc độ môn Công nghệ, trách nhiệm của GV là phải từng bước hình thành cho các

em một lối sống lành mạnh, biết yêu quý thiên nhiên và sống thân thiện với môi trường Từ đó các em mới có trách nhiệm bảo vệ thiên nhiên và môi trường, giữ gìn

vệ sinh nơi các em đang sinh sống và học tập Nhận thức rõ ràng điều này, trong thời gian giảng dạy tại trường THCS, bản thân tôi luôn đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực, lồng ghép tích hợp các kiến thức cơ bản bài học với việc GDMT trong môn Công nghệ, giúp HS nhận thức đúng đắn vấn đề BVMT sống

của chính mình Với lí do trên tôi mạnh dạn viết SKKN: “Tích hợp GDMT trong dạy học môn Công nghệ 7 nhằm nâng cao ý thức BVMT cho học sinh ở trường THCS ”.

Lựa chọn nội dung SKKN này muốn gửi đến các đồng nghiệp một vài kinh nghiệm nhằm mục đích nâng cao giáo dục toàn diện cho HS, đồng thời góp phần nhỏ bé để BVMT sống

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ Phần 1 Thực trạng của vấn đề

I Một số vấn đề chung về môi trường và GDMT

I.1 Môi trường

Có nhiều khái niệm về môi trường:

- Theo nghĩa rộng, “Môi trường bao gồm các nhân tố tự nhiên và các nhân tố kinh tế xã hội ảnh hưởng tới chất lượng cuộc sống con người và các nguồn tài nguyên cần thiết cho sự sống”

- Theo nghĩa hẹp, “Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và sinh vật”

I.2 Giáo dục môi trường.

- Có nhiều định nghĩa GDMT, tuy nhiên trong khuôn khổ của việc GDMT thông qua môn Công nghệ ở nhà trường có thể hiểu: GDMT là một quá trình tạo dựng cho con người những nhận thức và mối quan tâm đến môi trường và các vấn

đề về môi trường GDMT gắn liền với việc học kiến thức, rèn luyện kĩ năng, hình thành thái độ và lòng nhiệt tình để hoạt động một cách độc lập hoặc phối hợp nhằm tìm ra giải pháp cho vấn đề môi trường hiện tại và tương lai

I.3 Sự cần thiết của việc giáo dục BVMT trong trường THCS

- Những hiểm họa suy thoái môi trường đang ngày càng đe dọa cuộc sống của loài người Chính vì vậy, BVMT là vấn đề sống còn của nhân loại và của mỗi Quốc gia

- Nguyên nhân cơ bản gây suy thoái môi trường là do sự thiếu hiểu biết, thiếu ý thức của con người

- Giáo dục BVMT là một trong những biện pháp hữu hiệu nhất, kinh tế nhất

và có tính bền vững trong các biện pháp để thực hiện mục tiêu BVMT và phát triển bền vững đất nước

- Trẻ em là thế hệ tương lai của đất nước Đối tượng HS THCS đang trong

độ tuổi từ 11-15 tuổi (từ lớp 6-lớp 9) Đây là lứa tuổi có bước nhảy vọt về thể chất lẫn tinh thần tạo nên sự khác biệt cơ bản trong mọi mặt phát triển: thể chất, trí tuệ, tình cảm, đạo đức… Những yếu tố của hoàn cảnh thúc đẩy sự phát triển về tính cách, lối sống Việc được quan tâm, được giáo dục ở giai đoạn này ảnh hưởng rất lớn trong việc hình thành nhân cách con người Chính vì thế nên lồng ghép GDMT vào các môn học ở lứa tuổi THCS là cần thiết

I.4 Mục tiêu giáo dục BVMT trong các trường THCS

- Kiến thức: HS tích luỹ được nhiều kinh nghiệm khác nhau và có sự hiểu biết cơ bản về môi trường và những vấn đề có liên quan.

- Kĩ năng: HS có được các kĩ năng trong việc xác định và giải quyết các vấn

đề về môi trường.

- Thái độ: HS hình thành được những giá trị và ý thức quan tâm vì môi trường cũng như động cơ thúc đẩy trong việc tham gia tích cực vào việc bảo vệ và

cải thiện môi trường

Tạo cơ hội cho các đoàn thể xã hội và cá nhân tham gia một cách tích cực ở mọi cấp trong việc giải quyết những vấn đề về môi trường

I.5 Giáo dục môi trường trong môn Công nghệ

I.5.1 Chương trình tích hợp GDMT trong môn công nghệ cấp THCS.

- GDMT được tích hợp vào nhiều môn học ở trường THCS, trong đó có môn Công nghệ Đây là một trong những bộ môn có khả năng đưa GDMT vào một cách thuận lợi nhất vì các nội dung trong chương trình Công nghệ đều có khả năng đề cập nội dung GDMT

- Khi soạn giáo án, giáo viên cần xem xét, nghiên cứu và chọn lọc những nội dung GDMT phù hợp để đưa vào nội dung bài giảng dưới dạng :

+ Lồng ghép toàn phần (nếu toàn bài có nội dung GDMT)

Ví dụ: Bài 13: Phòng trừ sâu bệnh hại (Công nghệ 7)

+ Lồng ghép một phần (trong bài có một mục, một đoạn hay một vài câu có nội dung GDMT)

- Nếu kiến thức trong bài có một hoặc nhiều chỗ có khả năng liên hệ, bổ sung thêm kiến thức GDMT mà SGK chưa đề cập

- Khi tích hợp kiến thức giáo dục BVMT cần tuân thủ các nguyên tắc sau:

+ Đảm bảo tính đặc trưng và tính hệ thống của bộ môn, tránh mọi sự gượng ép + Lồng ghép nội dung GDMT một cách thuận lợi nhất và đem lại hiệu quả cao nhất nhưng vẫn tự nhiên và nhẹ nhàng

I.5.2 Quan niệm tích hợp kiến thức GDMT vào môn Công nghệ 7

* Tích hợp là sự kết hợp một cách có hệ thống các kiến thức GDMT và kiến thức môn học thành một nội dung thống nhất, gắn bó chặt chẽ với nhau dựa trên những mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập trong bài học

* Sự tích hợp kiến thức GDMT đã có trong chương trình và SGK ở nhiều môn học Riêng SGK Công nghệ 7 (sách theo chương trình cũ) và SGK thử nghiệm Công nghệ 7 theo mô hình trường học mới thì hầu hết nói nhiều về các kiến thức môi trường và BVMT:

- SGK Công nghệ 7 (sách theo chương trình hiện hành)

Phần I: Trồng trọt

Phần II: Lâm Nghiệp

Phần III: Chăn nuôi

Phần IV: Thủy sản

- SGK thử nghiệm Công nghệ 7 theo mô hình trường học mới

Phần I( học kỳ I): Nông, Lâm, Ngư, nghiệp

Phần II(học kỳ II): Trồng trọt

II Thực trạng của vấn đề

- Về học sinh:

+ Một số HS coi môn học là môn phụ nên chưa chú ý học tập

+ Một số HS xem nhẹ việc bảo vệ môi trường trong trường học

- Về giáo viên:

+ Tài liệu sách giáo khoa môn Công nghệ 7 là tài liệu xuất bản từ năm 2003

do vậy một số thông tin và kiến thức không còn phù hợp với với thự tế khi giảng dạy

+ Trong quá trình dạy học Công nghệ 7 ở trường THCS, vấn đề phát triển kiến thức, kĩ năng và hình thành thái độ của các em trong vấn đề môi trường và tích hợp vấn đề GDMT trong các bài học Công nghệ 7 chưa đạt hiệu quả cao

Từ bài học có liên quan đến vấn đề môi trường các em hầu hết hiểu kiến thức bài học; phần liên hệ ,vận dụng các kiến thức bài học có liên quan tới vấn đề môi trường để giải quyết các nhiệm vụ cụ thể trong thực tế các em chưa phát huy được tối đa Các em chỉ mới hiểu và nắm được kiến thức sách giáo khoa còn phần

mở rộng thì hạn chế nhiều Điều đó rất khó khăn cho giáo viên dạy Công nghệ nói riêng và các bộ môn có liên quan đến môi trường nói chung Vì vậy quá trình lĩnh hội kiến thức của các em còn hạn chế nhiều trong khi yêu cầu của môn học ngày càng cao

III Một số ví dụ nội dung bài học có thể tích hợp môi trường trong môn Công nghệ 7.

(Theo sách giáo khoa theo chương trình hiện hành)

Ví dụ: Phần I- Trồng trọt

Bài 7 Tác dụng của phân bón trong trồng trọt

Để tích hợp giáo dục môi trường vào nội dung này, giáo viên đặt các câu hỏi: + Bón phân không đúng yêu cầu kỹ thuật gây tác hại gì ?

+ Tại sao không bón phân bắc chưa ủ hoai ?

+ Bón nhiều phân đạm gây tác hại gì với đất trồng ?

+ Bón phân không cân đối liều lượng theo chỉ dẫn gây ra hiện tượng gì ?

Qua đó phân tích tác dụng của phân vi sinh đối với cây trồng, sử dụng phân vi sinh không gây tác hại đến môi trường, đồng thời có tác dụng cải tạo đất tốt.

Bài 12 Sâu, bệnh hại cây trồng

Để tích hợp GDMT, khi giảng về mối quan hệ giữa sâu, bệnh với môi trường

GV cung cấp cho HS những thông tin về ngăn chặn sự phát triển của sâu bệnh qua chăm sóc, làm đất, sử dụng thuốc đúng kỹ thuật, phù hợp về liều lượng để ngăn chặn mầm bệnh; BVMT đất, nước; BVMT sinh thái

Bài 13 Phòng trừ sâu bệnh hại

Khi giảng dạy nội dung: “ II Các biện pháp phòng trừ sâu, bệnh hại ” GV kết hợp việc phân tích các biện pháp phòng trừ sâu, bệnh với môi trường để từ đó hướng dẫn học sinh biết biện pháp để phát triển nông nghiệp bền vững Giáo viên

có thể sử dụng các câu hỏi:

+ Biện pháp sinh học có tác dụng gì trong việc giữ cho cân bằng sinh thái ? + Sử dụng giống cây trồng chịu được sâu, bênh hại có BVMT không ? Tại sao ?

+ Hãy trình bày tính chất hai mặt của thuốc BVTV? Ảnh hưởng thuốc BVTV đến sinh vật?

+ Sử dụng thuốc BVTV không đúng gây tác động đến môi trường như thế nào ?

+ Tại sao trong các sản phẩm nông nghiệp tồn tại lượng thuốc BVTV ?

+ Có những biện pháp nào để hạn chế những ảnh hưởng xấu của thuốc BVTV đến sinh vật ?

+ Ở địa phương nơi em sống đã thực hiện phòng trừ sâu, bệnh hại bằng các biện pháp nào? Áp dụng những biện pháp đó trong sản xuất nông nghiệp có ảnh hưởng đến môi trường không? Nếu có, theo em khắc phục bằng cách nào ?

Ví dụ: Phần II- Lâm nghiệp

Bài 28 Khai thác rừng

Để tích hợp GDMT vào nội dung bài này, GV đưa ra tình huống có vấn đề, yêu cầu HS giải quyết vấn đề:

- Nếu chúng ta cứ khai thác rừng mà không trồng lại rừng thì sẽ ảnh hưởng như thế nào đến môi trường sống của chúng ta?

- Trồng rừng ven biển có tác dụng gì?

Ví dụ: Phần III- Chăn nuôi

Bài 44: Chuồng nuôi và vệ sinh trong chăn nuôi

Để tích hợp GDMT, khi giảng về nội dung bài này, GV đưa ra tình huống có vấn

đề, yêu cầu HS giải quyết vấn đề:

- Khi nói về hiện tượng ô nhiễm môi trường thì theo em chăn nuôi có là một trong những nguyên nhân dẫn đến hiện tượng ô nhiễm môi trường

hay không? Em hãy nêu ví dụ ?

- Việc xây dựng chuồng nuôi (hướng chuồng, nền chuồng,…)có ảnh hưởng

gì đến môi trường sống của con người hay không?

Phần 2: Các biện pháp để giải quyết vấn đề 2.1 Giải pháp 1: Nâng cao nhận thức và sự hiểu biết về giáo dục môi trường trong dạy học Công nghệ 7

- Tích hợp GDMT thông qua chương trình giảng dạy của môn học Công nghệ 7 trong nhà trường, nhằm đạt đến mục đích cuối cùng là trang bị cho học sinh một ý thức trách nhiệm sâu sắc đối với sự phát triển bền vững của Trái Đất; một khả năng cảm thụ, đánh giá một vẻ đẹp, một nhân cách được khắc sâu bởi nền tảng đạo lí môi trường; mang lại cơ hội cho học sinh khám phá môi trường và hiểu biết

về các quyết định của con người liên quan đến môi trường Giáo dục môi trường cũng tạo cơ hội để hình thành sử dụng các kĩ năng liên quan đến cuộc sống hôm nay và ngày mai của các em

- Vấn đề GDMT ở nhà trường làm cho HS và GV có ý thức thường xuyên và luôn nhạy cảm đối với mọi vấn đè của môi trường (thu nhận được những thông tin

và kiến thức cơ bản về môi trường và sự phụ thuộc lẫn nhau giữa hoạt động con người và môi trường); phát triển những kĩ năng cơ bản bảo vệ và gìn giữ môi trường, kĩ năng dự đoán, phòng tránh và giải quyết những vấn đề môi trường nảy sinh; Tham gia tích cực vào những hoạt động khôi phục, bảo vệ và gìn giữ môi trường, có ý thức về tầm quan trọng của môi trường trong sạch đối với sức khoẻ con người, với chất lượng cuộc sống chúng ta

2.2 Giải pháp 2: Kết hợp các phương pháp dạy học tích hợp giáo dục môi trường trong môn Công nghệ 7.

2.2.1 Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình:

Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình là phương pháp sử dụng một câu truyện có thật hoặc truyện được viết dựa trên những trường hợp điển hình thường xảy ra trong cuộc sống thự tiễn để minh chứng cho một hoặc một số vấn đề

Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình có thể được thực hiện trên video, hình ảnh hoặc băng đĩa mà không phải trên văn bản viết

Ví dụ: Bài 13- Phòng trừ sâu bệnh hại

(HS trường quan sát hình ảnh và nghiên cứu số liệu về tác hại của việc

phun thuốc trừ sâu không đúng quy định gây độc cho người và gia súc).

2.2.2 Phương pháp thuyết trình.

Phương pháp thuyết trình thường sử dụng khi giải thích các vấn đề GV hoặc

HS nêu ra các dẫn chứng để làm rõ những kiến thức mới và khó về môi trường

Ví dụ: Bài 56 – Bảo vệ môi trường và nguồn lợi thủy sản

(HS sẽ tìm hiểu và thuyết trình về hiện tượng ô nhiễm nguồn nước: nguyên

nhân, thực trạng hiện tượng ô nhiễm).

2.2.3 Phương pháp vấn đáp:

GV đưa ra câu hỏi - HS trả lời, HS hỏi - GV trả lời hoặc HS đưa câu hỏi và HS khác trả lời

Ví dụ: Bài 28 – Khai thác rừng

(GV đưa câu hỏi: Khai thác rừng mà không trồng lại rừng thì sẽ ảnh hưởng như

thế nào đến môi trường sống của chúng ta? HS trả lời…)

2.2.4 Phương pháp sử dụng các phương tiện trực quan:

Sử dụng được ở hầu hết các bài dạy

(Các phương tiện trực quan như: Tranh ảnh, băng hình video, phim ảnh lồng ghép vào bài giảng điện tử phù hợp với nội dung bài học).

2.2.5 Phương pháp dạy học hoạt động theo nhóm.

GV chia lớp thành các nhóm nhỏ GV giao nhiệm vụ cho HS HS các nhóm được giao cùng nhiệm vụ hoặc các nhiệm vụ khác nhau

2.2.6 Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề.

GV đưa ra tình huống có vấn đề, yêu cầu HS giải quyết vấn đề Sau đó HS khác, GV nhận xét, đưa ra kết luận

2.2.7 Phương pháp giao cho học sinh làm các bài tập thực hành ở nhà

GV giao cho HS nhiệm vụ ở nhà và thực hiện cá nhân hoặc theo nhóm Các bài tập giúp HS vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn, hình thành cho học sinh kĩ năng BVMT

Ví dụ: Bài 13- Phòng trừ sâu bệnh hại

(Tìm hiểu về tình hình ô nhiễm môi trường ở địa phương từ việc sử dụng

thuốc bảo vệ thực vật bừa bãi?)

2.2.8 Phương pháp thực hành thí nghiệm

Phương pháp này nhằm minh họa cho những kiến thức đã học hoặc tìm lời giải đáp cho một vấn đề nào đó đã đặt ra

Ví dụ: + Bài 5 - Một số tính chất của đất trồng

(GV tiến hành làm thí nghiệm đo độ PH của đất để biết đất chua hay đất kiềm).

+ Bài 7 – Thực hành nhận biết các loại phân bón thông thường

(GV và HS tiến hành làm thí nghiệm để nhận biết, phân biệt một số loại phân: Đạm, Kali, Lân, Vôi).

2.2.9 Phương pháp tuyên truyền

Đa phần HS sống trên địa bàn thị trấn nói chung và HS trường THCS nói riêng sống trong gia đình làm nông Giúp các em có kiến thức BVMT tuyên truyền tới gia đình và đia phương, đóng góp vào việc xây dựng một nền nông nghiệp sinh thái, bền vững thân thiện với môi trường

(Ví dụ: Hiện nay bà con nông dân ở xung quanh khu vực cánh đồng gần

trường thường xử lý rơm rạ bằng cách đem đốt gây ô nhiễm môi trường Vậy để tận dụng được phế phẩm trồng trọt, không gây ô nhiễm môi trường, bà con nông dân nên xử lý rơm rạ bằng chế phẩm….)

2.3 Giải pháp 3: Tổ chức các tiết học ngoại khóa môn Công nghệ 7 ở trường THCS

- Giáo dục môi trường được triển khai như một hoạt động độc lập thông qua các tiết học ngoại khóa

- Ngoại khoá là những giờ học được thực hiện ngoài giờ học chính khoá theo thời khoá biểu định sẵn nhằm mang lại hiệu quả học tập cao nhất cho HS; học