Trong đó, các cá nhân với tư cách là các chủ thể trong các mối quan hệ tương tác nhóm biến các hoạt động quen thuộc mang tính lặp đi lặp lại trở thành các biểu tượng đặc trưng, ví dụ nh
Trang 1HỌC VIỆN NGOẠI GIAO
TIỂU LUẬN CUỐI KỲ
MÔN: ĐẠI CƯƠNG TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG
ĐỀ TÀI SỐ 19: Lý thuyết Tương tác biểu trưng
(Symbolic Interactionism)
Giảng viên: TS Phan Văn Kiền
Sinh viên : Đoàn Thị Thanh Huyền (TT47A1-0556)
Đỗ Phương Yến Vy (TT47A1-0591)
Phạm Khánh Linh (TT47A4-0593)
Hồ Thị An Ban (TT47A1-0541)
Hà Nội, ngày 18 tháng 6 năm 2021.
Trang 2PHÂN CÔNG NHIỆM VỤ Nhóm 19: Lý thuyết Tương tác biểu trưng (Symbolic Interactionism)
ST
1 Đoàn Thị Thanh Huyền
(TT47A1-0556)
Mở đầu - Lịch sử phát triển - Kiểm duyệt nội dung
2 Phạm Khánh Linh (TT47A4-0593) Nội dung và đặc điểm -
Kết luận
3 Đỗ Phương Yến Vy (TT47A1-0591) Phân tích ứng dụng 1:
Ứng dụng trong nội dung trực quan
4 Hồ Thị An Ban (TT47A1-0541) Phân tích ứng dụng 2:
Ứng dụng trong phát triển ngôn từ trên không gian mạng
MỤC LỤC
Trang 3I Lịch sử phát triển 4
II Nội dung và đặc điểm chính của lý thuyết Tương tác biểu trưng (Symbolic
1 Nội dung chính của lý thuyết Tương tác biểu trưng (Symbolic
2 Các tiền đề nổi bật của lý thuyết Tương tác biểu trưng (Symbolic
2.1 Tiền đề thứ nhất: Con người ứng xử với sự vật (bao gồm cả những cá nhân khác) dựa trên ý nghĩa của chúng đối với sự tồn tại, trải nghiệm của
2.2 Tiền đề thứ hai: Ý nghĩa của sự vật hình thành nên từ các tương tác xã hội giữa chúng và các thực thể xung quanh hơn là được cố định và xác
2.3 Tiền đề thứ ba: Ý nghĩa được xử lý và biến đổi thông qua một quá trình giải mã mà mỗi cá nhân dùng để giải quyết sự việc mà nó phải đối
III Ứng dụng của lý thuyết Tương tác biểu trưng (Symbolic Interactionism)
1 Áp dụng lý thuyết tương tác biểu trưng vào Nội dung trực quan. 10
2 Áp dụng lý thuyết tương tác biểu trưng vào phát triển ngôn từ trên không
MỞ ĐẦU
Lý thuyết tương tác biểu trưng ( symbolic interactionism) được xem là khung
lý thuyết chính của các lý thuyết xã hội, lý thuyết này dựa trên hệ thống các
Trang 4biểu tượng mà con con người phát triển thông qua quá trình giao tiếp và tương tác xã hội1 Blumer (1969) và Stryker (2001) cũng đã từng nhận xét: “Chủ
nghĩa tương tác tượng trưng không nên được coi là một lý thuyết, mà là một quan điểm hoặc khuôn khổ lý thuyết và phương pháp luận trong lĩnh vực khoa học xã hội ” Trong đó, các cá nhân với tư cách là các chủ thể trong các mối
quan hệ tương tác nhóm biến các hoạt động quen thuộc mang tính lặp đi lặp lại trở thành các biểu tượng đặc trưng, ví dụ như: cán cân biểu trưng cho công lý, trái tim biểu trưng cho tình yêu, chim bồ câu biểu trưng cho hòa bình… Việc tương tác bằng biểu tượng cho phép quá trình giao tiếp và truyền đạt thông tin
bỏ đi rào cản về ngôn ngữ, văn hóa, sắc tộc, năng lực và trình độ Có thể nói, tương tác biểu tượng đã và đang là công cụ công cụ cho quá trình xã hội hóa cá nhân và các phương thức liên kết cộng đồng.2 Vì vậy, lý thuyết tương tác biểu tượng mang vai trò cốt yếu trong việc xây dựng thế giới xã hội và kinh nghiệm
xã hội, cũng như các quá trình giao tiếp
I Lịch sử phát triển
Chủ nghĩa tương tác tượng trưng (Symbolic interactionism) là một quan điểm
xã hội học đặc biệt của Mỹ có nguồn gốc từ triết lý của chủ nghĩa thực dụng (Philosophy of pragmatism).3 Lần đầu tiên xuất hiện trong các bài viết của Charles S Pierce, William James và John Dewey (1859-1925) vào những năm cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20 Các nhà tư tưởng này đã thách thức thế giới quan
cơ học và những giả định nhị nguyên của thuyết duy lý cổ điển, vốn là triết học
đã ngự trị tư tưởng Tây phương từ thế kỷ 17
Tiếp theo sau đó, công trình của Georg Herbert Mead, một giảng viên giảng dạy tại trường Đại học Chicago tạo nên một trong những bước đột phá đánh dấu cho quá trình phát triển của lý thuyết tương tác biểu trưng Mead đã thành công trong việc biến những thức nhận của các nhà tư tưởng dụng hành thành một lý
1 Michael J Carter và Celene Fuller, Symbolic interactionism, link truy cập:
https://www.academia.edu/16545413/Symbolic_Interactionism , ngày truy cập: 09/06/2021.
2 Nhạc Phan Linh – Phan Thu Trang – Nguyễn Phương Linh, Cơ chế liên kết xã hội thông qua
tương tác biểu tượng, Tạp chí Mặt trận (Cơ quan ủy ban Mặt trận Trung ương), Link truy cập:
http://tapchimattran.vn/nghien-cuu/co-che-lien-ket-xa-hoi-thong-qua-tuong-tac-bieu-tuong-18400.html , ngày truy cập: 09/06/2021.
3 Nancy J Herman và Larry T Reynolds, Symbolic Interaction: An Introduction to Social
Psychology (The Reynolds Series in Sociology), Chương 1, tr.6
Trang 5thuyết và phương pháp khoa học cụ thể Khi làm như vậy, Mead đã tìm thấy nguồn cảm hứng lớn nhất của mình từ John Dewey, một người bạn và cũng là đồng nghiệp của ông tại trường Đại học Chicago Thông quá đó, Mead đã phát triển một nghiên cứu xã hội học một cách sâu sắc về khía cạnh ý thức, sự ích kỷ
và hành vi của con người Nghiên cứu này đã giải thích cho những hiện tượng được xem là sản phẩm của các quá trình xã hội, đặc biệt là các quá trình tương tác và giao tiếp
Mead đưa những lý thuyết có tính chất đột phá của mình về ý thức, tính tự kỷ
và hành vi vào chung một giáo trình tâm lý học xã hội mà ông dùng để giảng tại Chicago – giáo trình dành cho các sinh viên đại học ngành xã hội học cũng như ngành triết học Nhờ đó Herbert Blumer, một sinh viên đã được truyền cảm hứng từ chính Mead sau này đã trở thành một nhà xã hội học kiệt xuất Blumer
là có công trong việc người đấu tranh cho tính khả dụng của các hệ thống lý thuyết của Mead đối với phân tích xã hội học Đặc biệt, vào cuối những năm
1960, Blumer tập hợp một số bài viết riêng của mình (sử dụng và bàn rộng thêm những ý niệm của Mead) thành một quyển sách có nhan đề Symbolic
Interactionism (1969) Quyển sách được xem như là phát ngôn chính cho thuyết tương tác biểu trưng
Tuy vậy, thực chất thuật ngữ “thuyết tương tác biểu trưng” ( Symbolic
Interactionism) đã được Blumer đưa ra từ rất lâu trước đó vào năm 1937 trong khi Blumer viết một tiểu luận về tâm lý học xã hội ( 1936, tr 518; 1937, tr153)4 Trong tiểu luận này, Blumer nhấn mạnh đến việc công trình của Mead đã đưa ra
cơ sở cho một tiếp cận tâm lý học xã hội mới, là tiếp cận đã tổng hợp và vượt lên những tiếp cận ngự trị đương thời Vì điều này, Mead thường được coi là người sáng lập của viễn tượng thuyết tương tác biểu trưng (còn gọi là Trường phái Chicago trong xã hội học) mặc dù phân tích của Blumer sử dụng hàng loạt những ý niệm của các nhà lý thuyết khác: Robert Park, W I Thomas, và Ernest Burgess, và theo một số nhà phê phán, những ý niệm ấy khác với các bài viết của Mead trên nhiều phương diện Tuy vậy, Blumer vẫn được xem là người đề xuất chủ chốt cho lý thuyết tương tác biểu trưng
4 Michael J Carter và Celene Fuller, Symbolic interactionism, link truy cập:
https://www.academia.edu/16545413/Symbolic_Interactionism , ngày truy cập: 09/06/2021.
Trang 6Tiếp đó, Blumer cùng với một trong các đồng nghiệp của mình là Everett Hughes đã tạo ra một sức sự ảnh hưởng quan trọng đến một nhóm sinh viên mà ông đào tạo tại trường Đại học Chicago trong những năm 1940 và đầu những năm 1950 Nhóm người này, gồm cả một số học giả trứ danh như: Howard Becker, Erving Goffman, và Anselm L Strauss đã cùng nhau phát triển thuyết tương tác biểu trưng và sau này được biết đến như là Trường phái Chicago thứ hai.5
II Nội dung và đặc điểm chính của lý thuyết Tương tác biểu trưng
(Symbolic Interactionism)
1 Nội dung chính của lý thuyết Tương tác biểu trưng (Symbolic
Interactionism)
Thuyết tương tác biểu trưng cho rằng xã hội được tạo thành từ sự tương tác của
vô số cá nhân, bất kỳ hành vi và cử chỉ nào của con người đều có vô số các ý nghĩa khác nhau, hành vi và hoạt động của con người không những phụ thuộc
mà còn thay đổi cùng với các ý nghĩa biểu trưng Đây là quan điểm cho rằng các cá nhân trong quá trình tương tác qua lại với nhau không phản ứng đối với các hành động trực tiếp của người khác mà đọc và lí giải chúng6 Theo tiến trình lịch sử và văn hoá, các biểu tượng đã theo dấu con người trên mọi nền văn minh, ngày càng mở rộng thêm về số lượng và ý nghĩa đồng thời các quá trình giao thoa văn hoá cũng đã tiếp nhận thêm ngày càng nhiều các biểu tượng, biểu trưng mới từ các nền văn hoá khác nhau Xã hội tất yếu nảy sinh sự tương tác giữa các cá nhân, nhóm người và cũng là kết quả của quá trình tương tác thông qua hệ thống các ký hiệu, biểu tượng Trong quá trình tương tác này, sự tác động qua lại sẽ được thực hiện, đồng thời cũng diễn ra sự thích ứng của một hành động và một hành động khác Đời sống xã hội là một quá trình vận động liên tục, để hiểu được người khác, cá nhân bắt buộc phải tham gia và quá trình tương tác biểu trưng Sự tương tác phức tạp giữa các biểu tượng là quá trình đặc
5 Bryan S Turner ( 2006), The Cambridge Dictionary of Sociology New York: Cambridge
University Press, tr 619-621.
6 Một số nội dung của lý thuyết tương tác biểu trưng, link truy cập:
http://culturaldiversity-india.blogspot.com/2011/02/mot-so-noi-dung-cua-ly-thuyet-tuong-tac.html , ngày truy cập: 14/06/2021.
Trang 7trưng trong đời sống của con người bởi vì nó đòi hỏi hành vi hồi đáp dựa trên
sự giải mã các biểu tượng, điển hình là giải mã biểu tượng của ngôn ngữ, cử chỉ cũng như hành động của người khác Do đó, để hiểu được tương tác xã hội giữa các cá nhân, giữa con người với xã hội, cần phải nghiên cứu tương tác xã hội, cần phải lý giải được ý nghĩa của các biểu hiện của mối tương tác đó
Ta có bản đồ như sau:
2 Các tiền đề nổi bật của lý thuyết Tương tác biểu trưng (Symbolic
Interactionism)
Lý thuyết Tương tác biểu trưng (Symbolic Interactionism) được Blumer đề cập đến trong công trình “Symbolic Interactionism: Perspective and Method”, những quan điểm của hướng nghiên cứu này là thành quả kế thừa các luận điểm của Mead Theo quan điểm này, thế giới của con người là tập hợp các biểu tượng: thực thể (sự vật và các thuộc tính của chúng) và các hành vi, hành động tác động lên thực thể này Blumer đặc biệt được đề cao với những luận điểm của ông về sự tương tác của các biểu tượng trong đời sống xã hội và trong vận động xã hội: Thứ nhất, con người hành động theo những ý nghĩa cơ bản mà sự vật đem lại Thứ hai, những ý nghĩa vượt ra khỏi sự kiểm soát xã hội Thứ ba, ý nghĩa của sự vật được biến đổi thông qua quá trình tự phản ánh
(self-reflections) và tương tác (interaction) trong tư duy biểu tượng của mỗi cá nhân Thứ tư, con người sáng tạo lại thế giới theo sự trải nghiệm đời sống của chính
nó Thứ năm, những ý nghĩa này thoát ra khỏi sự tương tác nói trên, hình thành
Trang 8bởi sự tự phản ánh mà mỗi cá nhân đem lại cho những cảnh huống (situation) của nó Thứ sáu, quá trình tương tác tự thân (self-interaction) này gắn kết với những tương tác xã hội và đến lượt chúng, ảnh hưởng tới sự tương tác xã hội
đó Điều này có nghĩa là sự tương tác biểu tượng (symbolic interation), sự thống nhất và kết hợp giữa mặt tự nó và mặt xã hội, là ý nghĩa chủ yếu mà qua đó bản thể của con người cố gắng nhào nặn những hành vi mang tính xã hội, tính cộng đồng của nó Thứ bảy, tập hợp những hành vi đó, sự hình thành, tan rã, xung đột, liên kết của chúng tạo nên cái gọi là “đời sống xã hội của xã hội con
người.7
Các luận điểm của ông về quá trình vận động và tương tác biểu tượng được nhắc đến nhiều lần trong các công trình nghiên cứu sau này, được coi như là các tiền đề quan trọng và theo đó Blumer định nghĩa thuyết Tương tác biểu trưng này theo ba tiền đề (luận điểm) chính:
2.1 Tiền đề thứ nhất: Con người ứng xử với sự vật (bao gồm cả những cá nhân khác) dựa trên ý nghĩa của chúng đối với sự tồn tại, trải nghiệm của họ
Con người là sinh vật bậc cao, là những sinh vật có một không hai vì khả năng suy nghĩ, hành động và năng lực sử dụng các biểu trưng của mình Blumer đã từng nhấn mạnh, những sự vật không tự mình có ý nghĩa Vì con người thường
sử dụng và dựa vào những biểu trưng nên thông thường họ không trực tiếp và tự động phản ứng lại sự kích thích mà thay vào đó, họ gán cho sự kích thích ấy những nghĩa mà họ trải nghiệm qua và sau đó hành động dựa theo nghĩa này8 Theo đó, con người hành động dựa trên cơ sở các ý nghĩa mà họ gán cho các đối tượng và sự kiện hơn là hành động nhằm phản ứng lại với những kích thích bên ngoài như các động lực xã hội hay với những kích thích bên trong như các bản năng Tương tác giữa họ được tạo thành từ hành động của mỗi cá nhân mà mỗi hành động đó được thực hiện thông qua sự lí giải hệ thống ký hiệu, biểu tượng Qua các quá trình này, con người học được cách làm thế nào để xác định
7 Tz Todorov, O Ducrot (1998), Encyclopedic Dictionary of the Science of Language Oxford:
Blackwell.
8 Thuyết tương tác biểu trưng, link truy cập: http://triethoc.edu.vn/vi/chuyen-de-triet-hoc/triet-hoc-xa-hoi/thuyet-tuong-tac-bieu-trung_177.html , ngày truy cập: 14/06/2021.
Trang 9và hành động hướng tới những đối tượng, những sự kiện và những kinh nghiệm tạo thành môi trường của họ
2.2 Tiền đề thứ hai: Ý nghĩa của sự vật hình thành nên từ các tương tác xã hội giữa chúng và các thực thể xung quanh hơn là được cố định và xác định trước
Các ý nghĩa được sáng tạo, cải biến, phát triển và thay đổi trong các tình huống tương tác hơn là được cố định và xác định trước Trong quá trình tương tác, chủ thể không tuân thủ một cách lệ thuộc vào các chuẩn mực được xác định trước cũng không máy móc thực hiện các vai trò được thiết lập chính thức
Ta có mô hình:
S I R
Trong đó S là kích thích, I là sự lý giải, R là phản ứng Cá nhân A có hành động tương tác với cá nhân B, để đáp lại B phải hiểu được ý nghĩa hành động của A, đến lượt mình A chỉ có thể trả lời B sau khi B đã nắm bắt được hành động của A Cứ như vậy, mỗi tương tác giữa cá nhân được thực hiện thông qua
cơ chế lý giải ý nghĩa cử chỉ, hành vi, hoạt động của các bên tham gia
2.3 Tiền đề thứ ba: Ý nghĩa được xử lý và biến đổi thông qua một quá trình giải mã mà mỗi cá nhân dùng để giải quyết sự việc mà nó phải đối mặt
Bằng việc đóng vai trò của người khác, chủ thể lý giải các ý nghĩa và ý định của người khác Bằng cơ chế "tự tương tác", các cá nhân biến cải hoặc thay đổi các xác định của họ về tình huống, nhẩm lại các chuỗi hành động thay thế hay loại trừ nhau và cân nhắc những hậu quả khả dĩ Như vậy, các ý nghĩa chỉ đạo hành động nảy sinh trong quá trình tương tác thông qua một chuỗi những thủ tục lý giải phức tạp Có nghĩa là ở giai đoạn này, không chỉ người tương tác khác phản ứng với cử chỉ của cá nhân mà cá nhân đó cũng hiểu những gì đang được giao tiếp Nói cách khác, các cá nhân đang giao tiếp với những người đối diện như với chính họ Hơn nữa, cá nhân có thể đảm nhận vai trò của người kia
để tưởng tượng cách người kia diễn giải các kí hiệu, biểu tượng truyền đạt
Trang 10Ngoài ra, cá nhân cũng có thể tưởng tượng họ được người kia nhìn nhận như thế nào
III Ứng dụng của lý thuyết Tương tác biểu trưng (Symbolic
Interactionism) trong báo chí, truyền thông
1 Áp dụng lý thuyết tương tác biểu trưng vào Nội dung trực quan.
Có thể hình dung một cách đơn giản, Nội dung trực quan là những hình ảnh, video,… hay bất cứ một hình thức nào kích thích thị giác trong bài viết
Trên thực tế, mỗi ngày có vô vàn bài viết được đăng tải, để có thể khiến cho độc giả bị thu hút và khách hàng quan tâm đến mục đích mà doanh nghiệp muốn truyền tải, người viết đã áp dụng Nội dung trực quan để đạt được mục đích của mình Theo như một số nghiên cứu, Nội dung trực quan khiến ý định đọc của độc giả tăng lên 80% và thu hút lượng tương tác lên đến 180% Điều đó chứng tỏ hình ảnh đã trở thành một yếu tố phổ biến không thể tách rời trong một bài viết và ảnh hưởng rất lớn đến nhu cầu đọc bài và tiếp thu thông tin của độc giả Tuy nhiên, không phải ai cũng tạo ra được những bức ảnh, video hoàn hảo thu hút người xem Bởi vậy, tương tác biểu trưng đã được áp dụng vào việc tạo ra Nội dung trực quan bởi sức mạnh tiềm ẩn phía sau, ý nghĩa và vai trò mà biểu tượng đó mang lại
Trong báo chí, đặc biệt là đối với những bài báo mang tính cấp thiết, người viết thường sử dụng những biểu tượng gây cảm xúc mạnh ngay khi vừa xuất hiện với mục đích tạo sự thu hút, thấu hiểu và lượng chia sẻ nhanh chóng Bởi vì những biểu tượng này thuộc thế giới kinh nghiệm, hệ giá trị đạo đức, nhân văn
và thẩm mĩ chung của nhân loại
Một trong những ví dụ tiêu biểu chính là bức ảnh “Cậu bé Syria bên bờ biển”, ghi lại hình ảnh thi thể chết đuối của cậu bé 3 tuổi người Syria Aylan Kurdi bên
bờ biển Bodrum, Thổ Nhĩ Kỳ Bức ảnh tạo nên một làn sóng dư luận mạnh mẽ trên báo chí truyền thông, làm lay động hàng triệu trái tim và đánh thức thế giới
về hậu quả to lớn đến từ cuộc khủng hoảng người tị nạn Syria Hình ảnh này đã trở thành một biểu tượng cho những người dân tị nạn ở Syria nói riêng và thế