SKKN áp dụng phương pháp dạy học trực quan để nâng cao chất lượng dạy học môn tin học lớp 6

PHÒNG GIÁO DỤC – ĐÀO TẠO GIA BÌNH TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ NHÂN THẮNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM CẤP: NGÀNH TÊN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM: ''Áp dụng phương pháp dạy học trực quan để nâng cao c

PHÒNG GIÁO DỤC – ĐÀO TẠO GIA BÌNH

TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ NHÂN THẮNG

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM CẤP: NGÀNH

TÊN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:

''Áp dụng phương pháp dạy học trực quan để nâng cao

chất lượng dạy học môn Tin học lớp 6''

Chủ nhiệm sáng kiến kinh nghiệm: LÊ THỊ HUYỀN

Chức vụ : Giáo Viên

Đơn vị công tác : Trường THCS Nhân Thắng

Bộ môn(chuyên nghành) : Tin học

Tháng 2 năm 2017

MỤC LỤC

PHẦN 1: MỞ ĐẦU 3

1 Mục đích của sáng kiến kinh nghiệm ……….3

2 Đóng góp của sáng kiến kinh nghiệm ………4

PHẦN 2: NỘI DUNG 5

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN ……… 5

1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm……… 5

2 Cơ sở thực tiễn của sáng kiến kinh nghiệm……….5

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ MÀ SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐỀ CẬP ĐẾN:… ………7

CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP MANG TÍNH KHẢ THI:……… 10

1 Giải pháp 1:……… 10

2 Giải pháp 2:……… 11

3 Giải pháp 3:……… 17

4 Giải pháp 4:……… 19

CHƯƠNG 4: KIỂM CHỨNG CÁC GIẢI PHÁP ĐÃ ĐƯỢC TRIỂN KHAI CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM – KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC:……… 19

PHẦN 3: KẾT LUẬN 21

1 Những vấn đề quan trọng nhất được đề cập đến của sáng kiến kinh nghiệm……… 21

2 Hiệu quả thiết thực của sáng kiến kinh nghiệm………21

3 Kiến nghị với các cấp quản lý……… 22

PHẦN 4: PHỤ LỤC 23

- Tài liệu tham khảo

PHẦN 1 MỞ ĐẦU

1 Mục đích của sáng kiến kinh nghiệm

Thực hiện Nghị quyết 40/2000/NQ-QH của Quốc hội và chỉ thị số 14/2001 CTTTg của thủ tướng chính phủ về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông Đến nay việc đổi mới giáo dục phổ thông đã trở thành nền nếp sâu rộng từ đổi mới nội dung chương trình sách giáo khoa, cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học, phương pháp dạy học, đặc biệt là chú trọng đến đối tượng dạy học Phần lớn giáo viên đứng lớp đã thích nghi với chương trình, phương pháp mới nhất là sử dụng, khai thác triệt để tác dụng thiết bị thực hành, của trang thiết bị, phương tiện dạy học như bảng phụ, tranh ảnh, thiết bị thí nghiệm - thực hành, máy chiếu qua đầu, máy chiếu

đa chức năng,

Xuất phát từ cuộc vận động ứng dụng đẩy mạnh công nghệ thông tin vào dạy học của Bộ giáo dục, Sở giáo dục, Phòng giáo dục và ban lãnh đạo nhà trường nhằm nâng cao chất lượng dạy học Đặc biệt là bộ môn Tin học nói chung và bộ môn tin học lớp 6 nói riêng việc sử dụng công nghệ thông tin là rất cần thiết

Do hạn chế về nhiều mặt cơ sở vật chất, trang thiết bị, trình độ giáo viên

mà đôi khi phương pháp dạy học đã không tận dụng hết những thành tựu khoa học công nghệ hiện đại, để truyền tải nhiều thông tin cho người học một cách trực quan nên chất lượng dạy và học có mặt hạn chế

Sự thành công của một tiết dạy ngoài phương pháp dạy của giáo viên và cách học của học sinh, còn cần sự có mặt của đồ dùng dạy học Chính vì vậy mà bản thân tôi luôn cố gắng tìm tòi, nghiên cứu, trao đổi với đồng nghiệp và ứng dụng Trong qúa trình tìm tòi, nghiên cứu, học hỏi và ứng dụng đó bản thân tôi đã tìm ra một số giải pháp hữu ích góp phần rất lớn trong việc nâng cao chất lượng bộ môn Tin học lớp 6

Bằng những kinh nghiệm rút ra sau nhiều năm giảng dạy ở trường trung học

cơ sở tôi đã mạnh dạn viết đề tài ''Áp dụng phương pháp dạy học trực quan để

nâng cao chất lượng dạy học môn Tin học lớp 6''

2 Những đóng góp của sáng kiến kinh nghiệm

Qua đề tài này giúp cho học sinh lớp 6 ở trường trung học cơ sở học tốt hơn môn Tin học Cụ thể là giúp học sinh nhận biết, nắm chắc các thao tác, các kĩ năng soạn thảo văn bản trên máy tính

Qua chuyên đề này giúp cho giáo viên tham gia giảng dạy có thêm tài liệu để giảng dạy, bồi dưỡng học sinh góp phần nâng cao chất lượng học sinh giỏi môn Tin học của nhà trường

PHẦN 2 NỘI DUNG CHƯƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

Việc đổi mới chương trình sách giáo khoa đặt trọng tâm vào việc đổi mới phương pháp dạy học Chỉ có đổi mới căn bản phương pháp dạy học và chúng ta có thể tạo được sự đổi mới thực sự trong giáo dục, mới có thể đào tạo được lớp người năng động, sáng tạo có tiềm năng cạnh tranh trí tuệ trong bối cảnh nhiều nước trên thế giới hướng tới nền kinh tế tri thức

Trong vài thập kỷ gần đây, đã có sự bùng nổ về thông tin hay gọi là thời đại thông tin Cùng với việc sáng tạo ra hệ thống công cụ mới, con người cũng đã tập trung trí tuệ từng bước xây dựng ngành khoa học tương ứng để đáp ứng những yêu cầu khai thác tài nguyên thông tin Trong bối cảnh đó, ngành Tin học được hình thành và phát triển thành một ngành khoa học độc lập với các nội dung, mục tiêu, phương pháp nghiên cứu riêng và ngày càng có nhiều ứng dụng trong hầu hết các lĩnh vực hoạt động của xã hội loài người

Tin học được đưa vào nhà trường, vào giáo dục của nước ta nhằm giúp học sinh chúng ta theo kịp với trình độ phát triển của khu vực và thế giới Đưa Tin học vào nhà trường nói chung và trung học cơ sở nói riêng là một việc làm cần thiết để các em làm quen và tiếp cận với công nghệ khoa học tiên tiến

2 Cơ sở thực tiễn của sáng kiến kinh nghiệm

Hoạt động nhận thức của con người là từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng Đối với học sinh lớp 6 khi học bộ môn Tin học này không thể làm trái với nguyên lý nhận thức đó Việc dạy tin học trong nhà trường hiện nay đối với nước ta không phải là dễ, vì Tin học nó gắn liền với một công cụ riêng của môn học

là máy tính “Tin học là ngành khoa học nghiên cứu các quá trình có tính chất thuật toán nhằm mô tả biến đổi thông tin Là khoa học dựa trên máy tính điện tử nghiên cứu cấu trúc, các tính chất chung của thông tin, các quy luật và phương pháp thu thập, lưu trữ, tìm kiếm thông tin, xử lý thông tin một cách tự động chính xác qua công cụ là máy tính điện tử” Vậy làm thế nào để cho học sinh dễ hiểu một cách nhanh chóng chính xác và có kỹ năng thực hành là một nhiệm vụ rất quan trọng của người giáo viên dạy Tin học hiện nay

Để giảng dạy tốt bộ môn Tin học có chất lượng, đạt kết cao thì người thầy giáo ngoài tin thông về bộ môn Tin học, cần nắm chắc phương pháp dạy học trực quan Phương pháp dạy học trực quan là phương pháp dạy học mà từ các hình ảnh, hoạt động trực quan đến tư duy trừu tượng hay còn gọi trực quan hoá thông tin

thông qua các công cụ trực quan

Khó khăn lớn nhất hiện nay ở các trường học khi áp dụng phương pháp dạy học trực quan vào giảng dạy vẫn là trang thiết bị nghe nhìn, phương tiện dạy học còn nhiều thiếu thốn và bất cập Trường trung học cơ sở Nhân Thắng chưa có phòng học bộ môn, phòng học máy tính chưa đạt chuẩn về cả số lượng lẫn chất lượng Để áp dụng phương pháp này vào dạy Tin học thì đòi hỏi phải có đèn chiếu (máy chiếu qua đầu - Over head) hay đèn chiếu (Projecter), máy vi tính đó là chưa

kể đến việc nếu áp dụng đồng loạt thì mỗi lớp cũng đều phải được trang bị

Tin học là một môn học mới được đưa vào giảng dạy tại trường trung học cơ

sở Nhân Thắng từ năm 2005 đến nay chậm hơn so với các trường vùng đô thị đặc biệt là các em lớp 6 vừa mới tiếp xúc với bộ môn mới đầu tiên mặc dù các em rất thích máy tính nhưng là để chơi các trò chơi trên máy chứ chưa ý thức được tầm quan trọng của bộ môn nên chất lượng học tập còn hạn chế Đây là bộ môn đặc

trưng muốn đạt chất lượng cao đòi hỏi các em phải tiếp xúc với máy tính nhiều nhưng thời lượng mỗi tuần chỉ có 2 tiết trên lớp thì các em chưa thể thực hành hết các kiến thức đã học mà nếu có thực hành hết thì sẽ chóng quên Trong giờ thực hành các em phải ngồi theo nhóm: 2 – 3 em/1 máy

Bên cạnh đó do hoàn cảnh kinh tế còn khó khăn gia đình không có điều kiện

để mua máy tính cho con em học, theo thống kê của giáo viên dạy thì mỗi lớp chỉ được 3 đến 4 em là gia đình có máy vi tính

Một thực tế khác là ý thức học tập của một số học sinh không cao, không hứng thú trong học tập, lười hoạt động, không tích cực tự giác, ý thức tự học, tự rèn luyện yếu

Qua điều tra những tiết học đầu tiên về cả lí thuyết và thực hành tôi tiến

hành đã thu được kết quả như sau:

tiến hành thực nghiệm tôi đã thu được những kết quả rất tốt sau đây tôi xin đề ra một số giải pháp sử dụng các dụng cụ trực quan trong dạy học nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn Tin học lớp 6

CHƯƠNG 3 NHỮNG GIẢI PHÁP MANG TÍNH KHẢ THI

1 Giải pháp 1

Trực quan hoá thông tin dạy học

Trực quan hoá thông tin dạy học là một quá trình thông qua đó người học tri giác các tài liệu học tập dưới dạng các biểu trưng hình ảnh, âm thanh, mô hình, vật thật, với sự hỗ trợ của dụng cụ trực quan

Dụng cụ trực quan được sử dụng trong môi trường học tập như trong dạy học, giáo dục qua vệ tinh dựa trên cơ sở máy tính, dụng cụ trực quan có thể được

sử dụng hiệu quả để giảng dạy các sự kiện, các chỉ dẫn, các quá trình và các khái niệm trừu tượng mà chúng thường khó nhớ, khó hiểu Các mục tiêu dạy học có thể thực hiện tốt nếu biết phát huy thông qua công cụ trực quan

Có thể nói dụng cụ trực quan có nhiều thuận lợi hơn hẳn so với dạy học bằng ngôn ngữ: Chứa nhiều thông tin và tổ chức thuận lợi các thông tin trong cùng một

vị trí, làm đơn giản các khái niệm, làm sáng tỏ các chi tiết của một khái niệm dựa trên ngôn ngữ trừu tượng Đặc biệt là tranh ảnh trực quan làm tăng sự nhớ trong học tập đây là một trong những mục tiêu hàng đầu của giáo dục

Từ những ưu điểm trên, tôi nhận thấy nếu áp dụng vào dạy học nhờ dụng cụ trực quan là đèn chiếu, tranh ảnh, biểu tượng vào dạy Tin học có hiệu quả rất cao

Trước khi sử dụng dụng cụ trực quan cho một bài học thì trước hết Giáo viên cần xác định bài nào cần dụng cụ trực quan và những dụng cụ trực quan đó là gì phục vụ cho những đơn vị kiến thức nào trong bài học

Tiếp đến là công tác chuẩn bị với dụng cụ trực quan Ví dụ dạy bài : “Máy

tính và phần mềm máy tính” cần chuẩn bị những đồ dùng trực quan khi giới thiệu

cấu trúc chung của máy tính điển tử như: bộ xử lí trung tâm (con chíp), thanh RAM, các ổ đĩa các thiết bị lưu giữ thông tin như USB, đĩa mềm, đĩa CD, DVD hay hình ảnh của một số loại máy vi tính trong thực tế bằng cách chụp bởi

tranh ảnh hoặc các dụng cụ trực quan thiết thực như thế học sinh mới nhớ lâu và thấy trong thực tế có thể gọi tên dụng cụ trực quan chính xác

Đèn chiếu tương đối dễ sử dụng và việc chuẩn bị cho việc dạy học với đèn chiếu tương đối dễ dàng, ít tốn thời gian Tuy nhiên để sử dụng đèn chiếu thì phải

có sự chuẩn bị kiến thức và các nội dung kiến thức cần trình chiếu Nội dung đưa lên máy chiếu phải rõ ràng chính xác và phải có máy vi tính

Chẳng hạn: khi nói đến máy tính hoặc máy in thì ta đưa hình ảnh minh họa, bằng quan sát trực quan như thế học sinh sẽ ghi nhớ kiết thức tốt nhất

a Dạy học trực quan bằng biểu trưng ngôn ngữ

Biểu trưng ngôn ngữ được tạo ra từ chữ viết dưới dạng một từ đơn lẽ hoặc câu hoàn chỉnh dùng đặt tên đối tượng, định nghĩa, mô tả đối tượng

Thường khi dạy các bài học lý thuyết tôi thường sử dụng loại biểu trưng trực quan bằng ngôn ngữ

Ví dụ: Dạy bài “Máy tính và phần mềm máy tính” tôi chiếu sơ đồ cấu trúc

chung của máy tính điện tử lên màn hình rồi yêu cầu học sinh quan sát và cho biết máy tính điện tự gồm những phần nào Sau đó giáo viên chỉ vào từng đối tượng

trên sơ đồ và giới thiệu lần lượt các khái niệm của các thành phần trong cấu trúc máy tính

Hay khi dạy bài “Định dạng văn bản”, thì đưa lên màn hình các bước thực

hiện định dạng Font như sau:

Bước 1 Chọn khối văn bản cần định dạng

Bước 2 Click Format \ Font Bước 3 Hộp thoại Font xuất hiện chọn Font + Font: chọn phông chữ

+ Font Style: kiểu chữ

Yêu cầu học sinh trả lời các câu hỏi liên quan:

? Nêu các bước để định dạng văn bản phông chữ, kiểu chữ, cỡ chữ bằng menu lệnh (học sinh chỉ cần quan sát màn hình và nêu được các bước cần định dạng phông chữ…)

? Thao tác quan trọng nhất trong định dạng văn bản là gì (học sinh chọn phần văn bản cần định dạng)

b Dạy học trực quan bằng biểu trưng đồ hoạ

Biểu trưng đồ hoạ được tạo ra bằng nhiều cách đồ họa liên quan với hình ảnh, đồ hoạ liên quan với khái niệm, đồ hoạ tuỳ ý Việc dạy học trực quan bằng

biểu trưng đồ hoạ trong Tin học giúp người học có thể thao tác nhanh các bước thực hành - đây là yêu cầu cần đạt của người học Tin học, dựa vào các biểu trưng

đồ hoạ này học sinh có thể phát hiện ra khái niệm, ý nghĩa của nó

Chẳng hạn khi dạy bài “Làm quen với soạn thảo văn bản” giáo viên cần

cho học sinh làm quen với việc sao chép, di chuyển, cắt (xoá) nhanh qua các biểu tượng

Giáo viên đưa các biểu tượng

Tương tự bài “Chỉnh sửa văn bản” giáo viên đưa các biểu tượng

? Hãy nêu tên các biểu tượng trên và tính năng của các biểu tượng

* Dạy bài “Định dạng văn bản” ngoài việc định dạng văn bản bằng menu

lệnh giáo viên cần cho học sinh định dạng văn bản thông qua các biểu tượng sau

Học sinh nhìn vào biểu tượng và nêu chức năng của các biểu trượng từ đó các em nắm chắc hơn kiến thức lí thuyết để vận dụng vào làm thực hành tốt hơn

* Dạy bài “Trình bày trang văn bản và in” ngoài việc dùng lệnh in, xem

văn bản bằng menu lệnh thì có thể in, xem văn bản thông qua các biểu tượng sau

c Dạy học trực quan bằng biểu trưng hình ảnh

Biểu trưng hình ảnh được tạo ra như ảnh chụp, tranh minh hoạ, tranh vẽ Tất

cả đều phản ánh sự vật và ý nghĩa dưới dạng các biểu trưng cụ thể và mang tính hiện thực cao, người học có khả năng phiên dịch các biểu trưng hình ảnh thành các vật tương tự trong thế giới hiện thực

Khi dạy bài “Máy tính và phần mềm máy tính” ta có thể sử dụng một số

ảnh, ảnh minh hoạ về máy tính, một số thiết bị của máy tính như đĩa mềm, USB ổ

cứng, … để học sinh quan sát và phân biệt

Hoặc khi dạy bài “Hệ điều hành Windows” để giúp học sinh sớm hình thành

kỉ năng làm việc với máy tính như khởi động máy tính, tắt máy tính hay phân biệt các đối tượng trên màn hình máy tính ta tiến hành đưa một số hình ảnh liên quan

d Kết hợp các loại hình trực quan

Giữa các loại hình trực quan, người thiết kế có thể kết hợp đa dạng các loại biểu trưng trực quan ngôn ngữ, hình ảnh, đồ hoạ với nhau Đối với hầu hết học sinh

ba loại này bao gồm nhiều mức độ khác nhau rất có ích trong học tập

Ví dụ: Khi dạy bài “Máy tính và phần mềm máy tính” ta có thể sử dụng kết

hợp giữa biểu trưng hình ảnh và biểu trưng ngôn ngữ

Các biểu tượng chương trình

Thanh công việc

Giáo viên yêu cầu:

- Quan sát hình ảnh và cho biết ở hình trên đâu là thiết bị xuất, nhập,

* Dạy bài “Làm quen với soạn thảo văn bản”, “Định dạng văn bản” ta có

thể sử dụng kết hợp cả ba hình thức trực quan

* Dạy bài “Định dạng văn bản” ta chiếu hình ảnh sau và kết hợp cho học

sinh thực hiện định dạng phông chữ, cỡ chữ, kiểu chữ trên máy tính thì học sinh

dể tiếp thu bài và ghi nhớ lâu hơn

Thanh Menu bar Thanh

Tool bar

Thanh Formating

Thanh Drawing

Thanh cuốn Thước

dọc

Thước ngang