Vận dụng tư tưởng hồ chí minh về văn hóa đời sống vào công cuộc xây dựng nếp sống văn hóa mới ở huyện anh sơn, nghệ an hiện nay

sống, vấn đề công danh, mưu sinh lập nghiệp, chuyện thị hiếu và giải trí.Điều đó không những đã làm cho việc tiếp thu tinh hoa văn hóa nhânloại bị hạn chế mà còn làm cho nét đẹp truyền t

ĐẠI HỌC HUẾTRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

-  

 -VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

VỀ VĂN HÓA ĐỜI SỐNG VÀO CÔNG CUỘC XÂY DỰNG NẾP SỐNG VĂN HÓA MỚI

Ở HUYỆN ANH SƠN, NGHỆ AN HIỆN NAY

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Giáo viên hướng dẫn:

Th.S Hoàng Ngọc Vĩnh

Sinh viên thực hiện:

Nguyễn Thị Thanh Nga

HUẾ, 05/2010

Để hoàn thành Khóa luận Tốt nghiệp, em xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc đối với các thầy, cô trong khoa Giáo dục Chính trị, bạn bè và người thân, đặc biệt là thầy Thạc sỹ Hoàng Ngọc Vĩnh (ĐHKH Huế) giáo viên hướng dẫn, đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn em giải quyết những vướng mắc, khó khăn trong thời gian nghiên cứu.

Em cũng xin chân thành cảm ơn Thư viện trường Đại học Sư phạm Huế; Trung tâm Học liệu Đại học Huế đã tạo điều kiện cho em hoàn thành Khóa luận Tốt nghiệp này.

Mặc dù đã có nhiều cố gắng, song do kiến thức còn hạn chế, thời gian không nhiều và những lý do khách quan khác, nên không tránh khỏi những thiếu sót Em kính mong các thầy, cô giáo góp ý để Khóa luận của em được hoàn thiện hơn.

Em xin cảm ơn!

Người thực hiện:

Nguyễn Thị Thanh Nga

Khoa: GDCT

A MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh và nếp sốngvăn hóa của Người là một việc làm có ý nghĩa vô cùng quan trọng đốivới mỗi người dân đất Việt Không chỉ là lớp lớp cha ông, mà còn cảcác thế hệ thanh niên hôm nay và mai sau, tất cả ai cũng đi đầu trongviệc thực hiện lối sống mới, đạo đức mới mà Người đã từng dạy

Ngày nay, chúng ta đang được sống, học tập và làm việc trong mộtmôi trường xã hội tương đối ổn định, đây là điều kiện thuận lợi để bảnthân mỗi người trở thành một công dân tốt, sống có ích cho xã hội vànhân dân

Thế giới đã, đang và sẽ diễn ra một cách sôi động xu thế quốc tếhóa, toàn cầu hóa Hội nhập và hợp tác cùng phát triển là điều tất yếucủa tất cả các quốc gia, Việt Nam không nằm ngoài dòng chảy đó Cùng với sự giao lưu hội nhập kinh tế thế giới là sự giao thoa cácnền văn minh, các nền văn hóa Đông-Tây-kim-cổ Bản thân dân tộc ViệtNam ngay từ buổi khai thiên lập địa, những ngày đầu khởi nguyên, khởithủy đã xây dựng cho mình một nền văn hóa riêng: Lấy nhân nghĩa làmgốc, có truyền thống trọng dân, khoan dung, hòa mục để hòa đồng Vănhóa Việt Nam là văn hóa coi trọng tri thức hiền tài Con người Việt Nam

có tâm hồn trong sáng, giàu lòng vị tha, yêu thương con người, kết hợpđược cái chung với cái riêng, gia đình và tổ quốc, dân tộc và đồng loại

Đó chính là truyền thống tốt đẹp của văn hóa Việt Nam

Phát huy truyền thống quý báu ngàn đời của cha ông ta, sinh thờiChủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng việc xây dựng mối quan hệ củacon người; quan tâm đến đời sống văn hóa, nâng cao lý tưởng đạo đứccách mạng, khoa học cho con người Vì con người khao khát chiến đấucho lý tưởng xã hội chủ nghĩa thì mới có được chủ nghĩa xã hội

Tuy nhiên, trong điều kiện kinh tế thị trường, do nhiều tác động củabên ngoài, vấn đề gia phong, gia lễ của từng gia đình; về mối quan hệgiữa người với người; giữ gìn nếp sống truyền thống… bị chi phối bởinhân tố kinh tế, văn hóa vật chất, pháp luật, lối sống, chất lượng cuộc

sống, vấn đề công danh, mưu sinh lập nghiệp, chuyện thị hiếu và giải trí.Điều đó không những đã làm cho việc tiếp thu tinh hoa văn hóa nhânloại bị hạn chế mà còn làm cho nét đẹp truyền thống đang có nguy cơmai một.

Với những lí do khách quan và chủ quan trên, hơn nữa, cuộc vậnđộng học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh và nếp sốngvăn hóa của Người đã được tuyên truyền rộng rãi, nhưng đâu đó vẫn cònmang nặng tính hình thức, chưa thực sự thấm nhuần và trở thành ý thức,hành động của mỗi người dân Qua đây, thiết nghĩ cần phải tăng cườngtìm hiểu, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh, đặc biệt tư tưởng của Người

về nếp sống văn hóa trong bối cảnh hiện nay, để tư tưởng của Ngườimãi trường tồn, bất diệt và thực sự trở thành kim chỉ nam hành động,lưu giữ những nét đẹp trong văn hóa không chỉ ở thành thị mà còn ởnông thôn, từ thành phố đến miền núi xa xôi, hẻo lánh Đây cũng là lý

do chủ yếu để tôi lựa chọn “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa đời sống vào công cuộc xây dựng nếp sống văn hóa mới ở huyện Anh Sơn, Nghệ An hiện nay” làm đề tài khóa luận của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Trong quá trình đổi mới của đất nước, để làm sáng rõ tư tưởng HồChí Minh nói chung và tư tưởng của Người về văn hóa nói riêng đã cónhiều công trình nghiên cứu ở trong và ngoài nước, ở mọi cấp độ liênquan đã được công bố như:

Lê Xuân Vũ, “Trong ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh”, Nhà xuấtbản Văn học, Hà Nội, năm 2005

Giáo sư Song Thành, “Hồ Chí Minh - Nhà văn hóa kiệt xuất”, Nhàxuất bản?, Nơi xuất bản?, Năm xuất bản?

Bùi Đình Phong, “Hồ Chí Minh văn hóa và đổi mới”, Nhà xuất bảnLao động, Nơi xuất bản?, Năm xuất bản?

Tiến sĩ Nguyễn Hữu Thức, “Hồ Chí Minh về vai trò của văn hóavăn nghệ”, Tạp chí “Tư tưởng văn hóa”, số 5, năm 2005

Thạc sĩ Phan Hồng Giang “Ôn lại một số lời dạy của Chủ tịch HồChí Minh về văn hóa”, Tạp chí “Tư tưởng văn hóa”, số 4, năm 2006

Ngoài ra, còn nhiều bài viết công bố trên các tạp chí: Tạp chí Triếthọc, Tạp chí Cộng sản, Tạp chí Nghiên cứu lý luận, Tạp chí Văn hóa,Tạp chí Văn nghệ, Tạp chí Dân tộc học, của nhiều tác giả là các nhànghiên cứu văn hóa nổi tiếng như: Trần Văn Giàu, Phạm Văn Đồng,Trịnh Gia Bàn…

Các công trình nghiên cứu trên đã khái thác văn hóa nói chung vàvăn hóa đời sống trên nhiều bình diện khác nhau Đó là những tư liệuquý để tác giả khóa luận kế thừa thực hiện thành công đề tài của mình

3 Mục đích nghiên cứu

Góp phần khái quát được sự “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa đời sống vào công cuộc xây dựng nếp sống văn hóa mới ở huyện Anh Sơn, Nghệ An hiện nay”

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Chỉ rõ những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về vănhóa đời sống mới

Nêu rõ thực trạng nếp sống văn hóa mới trong thời gian vừa quatrên tại địa bàn huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An

Rút ra được một số kinh nghiệm bước đầu trong quá trình thực hiệnnếp sống văn hóa mới ở huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An hiện nay

5 Đối tượng nghiên cứu

Tư tưởng Hồ Chí Minh đời sống văn hóa mới Lý luận và thực tiễncông cuộc xây dựng nếp sống mới ở huyện Anh Sơn tỉnh Nghệ An hiệnnay

6 Phương pháp nghiên cứu

Cơ sở phương pháp luận: Phép biện chứng duy vật về xã hội;Đường lối văn hóa của Đảng Cộng sản Việt Nam; Tư tưởng Hồ ChíMinh về văn hóa

Phương pháp cụ thể: Khóa luận là sự kết hợp các phương pháp:Điền dã; Phương pháp logic-lịch sử; Phương pháp phân tích-tổng hợp;Phương pháp khái quát hóa

7 Phạm vi đề tài

Đề tài chỉ nghiên cứu trong phạm vi nội dung cơ bản của tư tưởng

Hồ Chí Minh về nếp sống văn hóa mới Quá trình nhận thức, vận dụng

tư tưởng của Người của Đảng bộ huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An trongxây dựng nếp sống văn hóa mới hiện nay

8 Đóng góp khoa học

Về lý luận: Khóa luận là sự khái quát “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí

Minh về văn hóa đời sống vào công cuộc xây dựng nếp sống văn hóa mới ở huyện Anh Sơn, Nghệ An hiện nay”

Về thực tiễn: Khóa luận có thể trở thành tài liệu tham khảo chonhững người học tập, nghiên cứu có nội dung liên quan

9 Kết cấu của khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, khóaluận gồm 2 chương: Chương 1, Những quan điểm cơ bản về nếp sốngvăn hoá mới trong tư tưởng Hồ Chí Minh; Chương 2, Huyện Anh Sơnvới việc thực hiện tư tưởng Hồ Chí Minh về nếp sống văn hóa mới hiệnnay

B PHẦN NỘI DUNG Chương 1: Những quan điểm cơ bản về nếp sống văn

hoá mới trong tư tưởng Hồ Chí Minh

1.1 Một số khái niệm liên quan

1.1.1 Khái niệm tư tưởng

Trong lịch sử phát triển của loài người có rất nhiều nhà tư tưởng

Tư tưởng, học thuyết của họ đã và đang có giá trị rất lớn cho sự pháttriển của loài người

Vậy tư tưởng là gì?

Khi định nghĩa tư tưởng đã có rất nhiều người định nghĩa tư tưởngkhác nhau

Theo tư tưởng bách khoa Việt Nam, nhà xuất bản Bách khoa HàNội năm 2005 thì: “Tư tưởng là kết quả khái quát nhất, khả năng của sựphát triển tri thức trước đó và được dùng làm nguyên tắc để giải thíchcác hiện tượng”

Theo quan niệm của chủ nghĩa Mác-Lênin: “mọi tư tưởng đều rút

ra từ kinh nghiệm Chúng là sự phản ánh đúng đắn hay phản ánh xuyêntạc hiện thực” Nhưng tư tưởng không chỉ đơn thuần sự phản ánh vớikhách quan Trên cơ sở phản ánh thế giới khách quan, tư tưởng xác địnhcon đường để cải tạo thế giới Vì vậy, nội dung của bất kì tư tưởng nàocũng bao hàm những mục đích và những nhiệm vụ của hành động thựctiễn Đó là sự khác nhau căn bản giữa tư tưởng và các hình thức phảnánh khác Sau khi xuất hiện, tư tưởng có tính độc lập tương đối và ảnhhưởng tích cực trở lại sự phát triển của hiện thực Những tư tưởng khácnhau có tác động tới hiện thực theo những hướng khác nhau Tư tưởngxưa nay không thể đưa người ta vượt ra ngoài phạm vi của trật tự thếgiới cũ Tư tưởng nói chung không thể thực hiện được gì hết Muốn thựchiện tư tưởng thì cần có những con người sử dụng được lí luận áp dụngvào thực tiễn

Theo giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh, nhà xuất bản Chính trịQuốc gia năm 2009 thì: “khái niệm “tư tưởng” ở đây không phải dùngvới nghĩa tinh thần tư tưởng, ý thức tư tưởng của một cá nhân, một cộngđồng, mà với nghĩa là một hệ thống những quan điểm, quan niệm, luậnđiểm được xây dựng trên một nền tảng triết học (thế giới quan vàphương pháp luận) nhất quán, đại biểu cho ý chí, nguyện vọng của mộtgiai cấp, một dân tộc, được hình thành trên cơ sở thực tiễn nhất định vàtrở lại chỉ đạo hoạt động, cải tạo hiện thực”[7; 11]

1.1.2 Khái niệm Tư tưởng Hồ Chí Minh

Trong cuộc đời hơn 60 năm chiến đấu cho lý tưởng độc lập dântộc và chủ nghĩa xã hội Hồ Chí Minh đã lập nên một sự nghiệp to lớn,trong đó có sự nghiệp lí luận Di sản tư tưởng lí luận Người để lại đượcĐảng và nhân dân ta định danh là “tư tưởng Hồ Chí Minh”

Trên cơ sở nghiên cứu của các nhà khoa học, Đại hội Đại biểuToàn quốc lần thứ IX của Đảng Cộng sản Việt Nam (4- 2001), xác địnhkhá toàn diện và có hệ thống những vấn đề cốt yếu thuộc nội hàm kháiniệm tư tưởng Hồ Chí Minh: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thốngquan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng

Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩaMác-Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển cácgiá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu văn hóa nhân loại”[6;22].

Dựa trên định hướng cơ bản của Văn kiện Đại hội Đại biểu Toànquốc lần thứ IX của Đảng Cộng sản, kế thừa thành tựu các định nghĩa tưtưởng Hồ Chí Minh của Việt Nam trong thời gian qua, Giáo trình Tưtưởng Hồ Chí Minh, xuất bản tháng 2/2009 của Bộ giáo dục và đào tạo

đã nêu lên định nghĩa tư tưởng Hồ Chí Minh được coi là khá hoàn thiệnnhất cho đến hiện nay: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quanđiểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng ViệtNam, từ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đến cách mạng xã hội chủnghĩa, là kết quả của sự vận dụng sáng tạo và phát triển của chủ nghĩaMác-Lênin vào điều kiện cụ thể nước ta, đồng thời là sự kết tinh tinhhoa dân tộc và trí tuệ thời đại nhằm giải phóng dân tộc, giải phóng giaicấp và giải phóng con người”[7; 14]

Dù định nghĩa theo cách nào tư tưởng Hồ Chí Minh đều đượcnhìn nhận với tư cách là một hệ thống lí luận Bao gồm các nội dungchủ yếu sau:

- Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện vàsâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, từ cách mạngdân tộc dân chủ nhân dân đến cách mạng xã hội chủ nghĩa

- Tư tưởng Hồ Chí Minh là kết quả của sự vận dụng sáng tạo vàphát triển sáng tạo của chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể củaViệt Nam

- Tư tưởng Hồ Chí Minh là sự kế thừa và phát huy giá trị truyềnthống của dân tộc Việt Nam và tinh hoa văn hóa nhân loại

- Tư tưởng Hồ Chí Minh là ngọn cờ thắng lợi cuả cách mạng ViệtNam trong gần 80 năm qua, tiếp tục soi sáng con đường cách mạng ViệtNam trong thời gian tới

Tất cả những nội dung trên là một bước tiến mới trong nhận thứccủa Đảng về tư tưởng Hồ Chí Minh, làm định hướng cho các nhà nghiên

cứu tiếp tục đi sâu tìm hiểu về tư tưởng của Người Đặc biệt là xác địnhnội dung, quan điểm tư tưởng Hồ Chí Minh với tư cách là nền tảng tưtưởng và kim chỉ nam hành động cho toàn Đảng, toàn dân ta Hồ ChíMinh đã xây dựng được hệ thống lí luận toàn diện về cách mạng ViệtNam phù hợp với thực tiễn của đất nước và dòng chảy thời đại.

Thực tiễn vừa qua của cách mạng Việt Nam và từ thực tiễn củacông cuộc đổi mới đất nước, Đảng ta đã khẳng định lấy chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm cơ sở nền tảng của tư tưởng, làmkim chỉ nam cho mọi hành động của cách mạng Việt Nam, và giữ vị tríchỉ đạo đời sống tinh thần, xã hội của nhân dân ta

1.1.3 Khái niệm văn hoá

Khái niệm văn hóa trên thực tế là rất rộng trong tiếng Việt, từ vănhóa có nhiều cách hiểu, cách dùng khác nhau Bên cạnh cách hiểu vănhóa theo nghĩa thông thường để chỉ học thức (trình độ văn hóa), lối sống(nếp sống văn hóa), hay theo nghĩa chuyên biệt để chỉ trình độ phát triểncủa một giai đoạn, theo nghĩa rộng thì văn hóa bao gồm tất cả, từ nhữngsản phẩm tinh vi hiện đại, cho đến tín ngưỡng, phong tục, lối sống, laođộng… Tuy nhiên, ngay cả cách hiểu rộng này trên thế gới cũng cóhàng trăm định nghĩa khác nhau

Từ văn hóa được bắt nguồn từ Châu Âu được dịch từ danh từLultere của tiếng La tinh có nghĩa là vun trồng, chăm bón, cải thiện Còntheo nghĩa tiếng Hán, văn hóa được dùng theo nghĩa văn trị, tức là cáchcai trị theo hình thức đẹp đẽ kết hợp với giáo hóa… Để định nghĩa đượckhái niệm văn hóa, trước hết cần xác định được đặc trưng cơ bản của nó

Đó là những nét tiểu biểu, riêng biệt cần và đủ để phân biệt khái niệmvăn hóa với những khái niệm khác

Taylos – nhà nhân loại học đầu tiên của nước Anh cho rằng: “Vănhóa là một tổng thể phức tạp bao gồm: tri thức, tín ngưỡng, nghệ thuật,đạo đức, pháp luật, phong tục và cả những năng lực, thói quen mà conngười đạt được trong xã hội”[5; 2]

Cố thủ tướng Phạm Văn Đồng, nhà văn hóa lớn của nước ta chorằng: “theo nghĩa hẹp, văn hóa thường được hiểu như một lĩnh vực của

hoạt động và sinh hoạt xã hội bao gồm các hoạt động văn hóa, nghệthuật, thông tin đại chúng (phát thanh, truyền hình, báo chí, xuất bản…),thư viện, câu lạc bộ, bảo tồn, bảo tàng… Theo nghĩa rộng, nói một cáchđơn giản, văn hóa là tất cả những gì không phải thiên nhiên, nghĩa là tất

cả những gì do con người, ở trong con người và liên quan trực tiếp nhấtđến con người”[3; 678]

Trần Ngọc Thêm phân tích cách tiếp cận văn hóa phổ biến hiện nay(coi văn hóa như là một tập hợp, như là hệ thống giá trị, như hành động,như thuộc tính xã hội…) đã đưa ra khái niệm văn hóa như sau: “Văn hóa

là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con ngườisáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thưc tiễn trong sự tương táccủa con người với môi trường tự nhiên và xã hội”[13; 10]

Xét về thực chất, văn hóa là một giá trị mang tính phổ quát, tổ hợpcác yếu tố chân, thiện, mỹ, vì thế văn hóa bao giờ cũng là lý tưởng vàmục tiêu mà loài người vươn tới

1.1.4 Khái niệm văn hoá của Hồ Chí Minh

Trong mục đọc sách ở phần cuối tập “Nhật ký trong tù” lần đầu tiên

Hồ Chí Minh đưa ra một định nghĩa về văn hóa: “Vì lẽ sinh tồn cũngnhư mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh rangôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học,nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và cácphương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó là vănhóa Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng vớibiểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng của đờisống và đòi hỏi của sự sinh tồn”[19; 431]

Tính hiện đại trong quan niệm Hồ Chí Minh về văn hóa là ở chỗ nókhắc phục được tính phiến diện trong quan niệm lâu nay của chúng ta vềvăn hóa Văn hóa không chỉ là một hiện tượng tinh thần tách rời đờisống vật chất mà bao gồm toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần docon người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử

Như vậy, tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh là một bộ phận hợp thànhxuyên suốt tư tưởng Hồ Chí Minh, từ sự kế thừa và phát triển những giátrị văn hóa dân tộc và nhân loại mà đỉnh cao là chủ nghĩa Mác-Lênin.

1.1.5 Khái niệm nếp sống văn hóa

Theo từ điển bách khoa Việt Nam, tập 3, nhà xuất bản từ điển báchkhoa Hà Nội, 2003, thì nếp sống văn hóa là: “sự biểu hiện văn hóa cụthể của lối sống, là văn hóa ứng xử của con người đối với thiên nhiên,

xã hội và cộng đồng Khi nói đến nếp sống văn hóa tức là nhấn mạnhđến mặt văn hóa của nếp sống, ở những chuẩn mực khuôn mẫu ứng xửcủa xã hội mà mỗi cá nhân đã tự ý thức được, ở các hoạt động ổn định,thường xuyên, thành “nếp” trong đời sống hằng ngày

Xây dựng nếp sống văn hóa phụ thuộc vào các điều kiện kinh tế

-xã hội, vào truyền thống, vào sự phổ biến và giáo dục văn hóa, đặc biệtphụ thuộc vào định hướng lý tưởng của mỗi nền văn hóa và mức sốngthực tế của người dân

1.2 Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về nền văn hoá

mới

1.2.1 Cơ sở khách quan

1.2.1.1 Văn hóa truyền thống dân tộc

Việt Nam là một dân tộc có truyền thống văn hóa lâu đời, đượchình thành và phát triển qua hàng ngàn năm lịch sử đấu tranh dựng nước

và giữ nước, có bản sắc riêng, trở thành nguồn nuôi dưỡng tinh thần chodân tộc, nguồn sống mãnh liệt giúp cho dân tộc ta chiến thắng âm mưuđồng hóa của mọi kẻ thù xâm lược

Nói về văn hóa của truyền thống dân tộc Việt Nam, trước hết phảinói đến văn hóa lấy nhân nghĩa làm gốc, như Nguyễn Trãi đã nói: Phàmmưu việc lớn phải lấy nhân nghĩa làm gốc Nên công to phải lấy nhânnghĩa làm đầu Đó là một nền văn hóa trọng đạo lý làm người, đề caotrách nhiệm, bổn phận của cá nhân đối với gia đình, làng, nước, cộngđồng Văn hóa đó dạy cho con người không được quên cội nguồn, đất tổcủa mình

Văn hóa Việt Nam là một nền văn hóa khoan dung, hòa nhập Nhờ

có tư duy khoan dung, hòa nhập, không kỳ thị nên nền văn hóa Việtkhông ngừng thâu hóa, Việt hóa những giá trị văn hóa từ bên ngoài đểthăng hoa thành một nền văn hóa phong phú, đa dạng và độc đáo.Những yếu tố tích cực, hợp lý của Nho, Phật, Lão vào Việt Nam đềuđược người Việt tiếp nhận, cùng tồn tại bổ sung cho nhau Nho cần thiếtcho an dân trị quốc Phật thỏa mãn cho nhu cầu tâm linh của con người.Lão đưa con người trở về với thiên nhiên, giao hòa cùng cảnh vật, thoát

ra ngoài mọi ràng buộc của danh lợi Nếp tư duy trung hóa đó tạo chocon người Việt Nam biết kết hợp cá nhân, xã hội, thiên nhiên, để cóđược hành vi ứng xử hài hòa

Tất cả những đặc trưng đó làm nên bản sắc và giá trị của văn hóaViệt Nam Nó thấm sâu trong tâm hồn, nhân cách của Nguyễn TấtThành qua những năm tháng tắm mình trong nền giáo dục quốc học vàquê hương, trở thành hành trang quý báu đối với Người trên hành trìnhcứu nước

Hồ Chí Minh sinh ra và lớn lên trên quê hương có truyền thống vănhóa lâu đời Chính những truyền thống văn hóa và con người Việt Nam

là căn nguyên dẫn dắt Hồ Chí Minh đến với chủ nghĩa Mác-Lênin, tiếpthu và lý giải chủ nghĩa Mác-Lênin từ truyền thống văn hóa tốt đẹp củadân tộc, đó là nền tảng vững chắc cho sự hình thành tư tưởng văn hóacủa Người

1.2.1.2 Tinh hoa văn hóa của nhân loại

 Tinh hoa văn hóa phương Đông

Hồ Chí Minh xuất thân trong một gia đình nhà Nho, gần gũi vớinhân dân, từ nhỏ đã được hấp thụ một nền giáo dục hán học và quốc họcsâu sắc nên đã ảnh hưởng rất lớn đến tư tưởng văn hóa của Người.Nói đến văn hóa Phương Đông, trước hết là Nho giáo, đặc biệt làNho giáo thời cổ đại Hồ Chí Minh tiếp thu có phê phán những giá trịtích cực mang tính nhân văn nhân đạo sâu sắc Học thuyết của Khổng

Tử có ưu điểm của nó là sự tu dưỡng đạo đức, văn hóa của mỗi cá nhân.Những điều răn của học thuyết này đã trở thành châm ngôn hành động

và chuẫn mực của không ít dân tộc của Phương Đông về “nhân, lễ,nghĩa, trí, tín”.

Hồ Chí Minh là người hiểu sâu sắc Khổng giáo Người đã nhậnthức được những mặt tích cực của giáo lý này để phục vụ cho sự nghiệpcách mạng Người nói “tuy Khổng tử là phong kiến và tuy trong họcthuyết của Khổng Tử có nhiều điều không đúng, song những điều haytrong đó thì ta nên học” Người dẫn lời của Lênin: “Chỉ có những ngườicách mạng chân chính mới thu hái được những điều hiểu biết quý báucủa các đời trước để lại”[22; 46]

Bên cạnh học thuyết Khổng Tử thì tư tưởng Phật giáo cũng ảnhhưởng rất lớn đến tư tưởng của Người Phật giáo vào Việt Nam rất sớm,thoạt đầu từ con đường Ấn Độ, sau đó từ Trung Quốc truyền vào Bướcvào thời kỳ đất nước độc lập (thế kỷ X), Phật giáo có điều kiện để pháttriển và ngày nay đã trở thành tôn giáo chính của Việt Nam Bên cạnhnhững hạn chế thì Phật giáo có tính nhân văn sâu sắc như tư tưởng vịtha, từ bi bác ái, mong muốn xây dựng một cuộc sống “thẩm mỹ, chíthiện, bình đẳng, yên vui, no ấm” cho dân chúng

Hồ Chí Minh đã nhận thức sâu sắc và tiếp nhận tinh hoa nhân áicủa đạo Phật Người nói: “Đức Phật là đại từ đại bi cứu khổ cứu nạn,Người phải hi sinh tranh đấu diệt lũ ác ma”[21; 197]

Tư tưởng nhân văn của đạo Phật đã góp phần hình thành tư tưởng

Hồ Chí Minh về văn hóa và nhân văn cao cả

 Tinh hoa văn hóa phương Tây

Hồ Chí Minh tiếp nhận tinh hoa văn hóa phương Tây sau khi đãtiếp nhận văn hóa phương Đông đến một trình độ nhất định, rất cơ bản.Việc tiếp xúc trực tiếp với văn hóa phương Tây không phải thông quacon đường chính thống của nhà trường mà bằng con đường tìm hiểu họchỏi trong quá trình thâm nhập quần chúng lao động mở rộng giao du vớicác tầng lớp hoạt động văn hóa trong các chuyến hành trình khảo sát ởnhiều nước và đặc biệt là trong việc thường xuyên lui tới đọc sách trongnhững thư viện lớn

Nguyễn Ái Quốc đã tiếp thu tinh hoa của văn hóa phương Tâytrước hết là lý tưởng cách mạng dân chủ tự do tiến bộ của cách mạng tưsản dân quyền Pháp năm 1789, từ đó tiếp nhận lý tưởng của cách mạngtháng 10 Nga năm 1917 trong thực tế là một bước phát triển mới caohơn cả về lượng và chất.

Ba mươi năm hoạt động ở nước ngoài, Hồ Chí Minh chủ yếu sống

ở châu Âu đặc biệt là Pari – trung tâm văn hóa lớn của nhân loại.Nguyễn Ái Quốc có đủ thời gian và điều kiện để chọn lọc, tiếp nhậnnhững tinh hoa của nền văn minh rực rỡ đó, vận dụng vào sự nghiệp củacách mạng dân tộc dân chủ mình và phục vụ các dân tộc khác cùng cảnhngộ

* Cùng với thời gian tiếp xúc với nền văn hóa phương Tây Chủtịch Hồ CHí Minh đã đến với chủ nghĩa Mác-Lênin, đến với học thuyếtđúng đắn mà bấy giờ Người khao khát tìm kiếm Người nói: “Luậncương của Lênin làm cho tôi rất cảm động, phấn khởi, sáng tỏ và tintưởng biết bao! Tôi vui mừng đến phát khóc lên Ngồi một mình trongbuồng mà tôi nói to lên như đang nói trước quần chúng đông đảo: “Hỡiđồng bào bị đọa đày đau khổ! Đây là cái cần thiết cho chúng ta, đây làcon đường giải phóng chúng ta!”[23; 127]

Chủ nghĩa cộng sản giải phóng con người, giải phóng dân tộc bị ápbức nô lệ, giải phóng giai cấp xây dựng thế giới mới tự do, bình đẳng,bác ái, con người tiến tới xã hội văn minh không có áp bức, bất công, đó

là xã hội cộng sản Chính lý tưởng này đã ảnh hưởng rất lớn đến tưtưởng tưởng nói chung và tư tưởng văn hóa của Người nói riêng Ngườikhẳng định: “Từng bước một, trong cuộc đấu tranh vừa nghiên lý luậnMác-Lênin, vừa làm công tác thực tế, dần dần tôi hiểu được rằng chỉ cóchủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản mới giải phóng được dân tộc bị ápbức và những người lao động trên thế giới khỏi ách nô lệ”[23; 128]

Và chỉ có chủ nghĩa Mác–Lênin mới đưa con người đi tới một xãhội văn minh tiến bộ, đưa văn hóa Việt Nam lên vị trí xứng đáng trongnền văn hóa thế giới

1.2.2 Nhân tố chủ quan Hồ Chí Minh - Danh nhân văn hoá kiệt xuất

Tư tưởng Hồ Chí Minh có nguồn gốc sâu xa là nền văn hóa của dântộc Việt Nam, đồng thời cũng là nơi hội tụ và kết tinh của truyền thốngvăn hóa dân tộc Việt Nam với tinh hoa của văn hóa thế giới mà Người làhiện thân cho nền văn hóa tương lai Vừa mang bản sắc dân tộc củamình vừa tiếp nhận được những giá trị tiêu biểu nhất của thời đại dânchủ và tiến bộ xã hội

Mặt khác, đứng trên góc độ khoa học mà xét, tư tưởng Hồ ChíMinh còn có cội nguồn từ cơ sở khoa học, trước hết là khoa học Mác-Lênin mà hạt nhân của nó là chủ nghĩa duy vật biện chứng Những yếu

tố này hội tụ trong con người Hồ Chí Minh mà không phải ai cũng cóđược Chúng ta phải thừa nhận rằng ở Người có một bộ óc vĩ đại, sựthông minh, sáng tạo luôn cầu thị học hỏi trong mọi hoàn cảnh, với ý chíkiên trì và sắt đá

Hồ Chí Minh là nhà văn hóa kiệt xuất Người đã khởi xướng phongtrào đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân, chủ nghĩa đế quốc, giải phóngcác dân tộc thuộc địa, giành lại độc lập tự do Đó không chỉ là sự nghiệpchính trị phi thường mà còn là sự nghiệp văn hóa cao cả Đổi người nô

lệ thành người tự do, phát động phong trào yêu nước và chủ nghĩa anhhùng của dân tộc vùng dậy đấu tranh đòi giải phóng, đó là sự nghiệpgian nan và phi thường, đồng thời cũng là sự nghiệp văn hóa vĩ đại Bởi

vì giải phóng con người khỏi thân phận nô lệ, khỏi cái đói, cái rét, cáidốt là một sự nghiệp văn hóa có ý nghĩa cao cả nhất, đầy đủ nhất, mộtước mơ ngàn đời của nhân loại

Hồ Chí Minh đã thấy được vai trò và sức mạnh của văn hóa, đãsớm đưa văn hóa vào chiến lược phát triển của phất triển Giành đượcđộc lập, Hồ Chí Minh đã nâng dân tộc mình lên một tầm văn hóa mới.Người đề nghị mở ngay chiến dịch chống giặc dốt Người coi dốt nátcũng một thứ giặc, xem thói quen và những truyền thống lạc hậu là mộtloại kẻ thù Người nói: “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu… Chúng ta

có nhiệm vụ cấp bách là phải giáo dục lại nhân dân chúng ta… Chúng ta

phải làm cho dân tộc chúng ta trở nên một dân tộc dũng cảm, yêu nước,yêu lao động, một dân tộc xứng đáng với nước Việt Nam độc lập”[20;8].

Người phát động phong trào đời sống mới, xây dựng và phát triểnnhững thuần phong mỹ tục mới trong nhân dân, mỗi ngành mỗi giới đều

có phong trào riêng của mình Công lao to lớn của Hồ Chí Minh làNgười đã đưa văn hóa đi sâu vào mỗi quần chúng, tác động như một sứcmạnh vật chất, biến đổi phong hóa cải tạo con người

Hồ Chí Minh là người đầu tiên đưa chủ nghĩa Mác-Lênin vào ViệtNam lấy đó làm cơ sở thế giới quan và phương pháp luận cho việc xâydựng nền văn hóa mới Việt Nam Người là kiến trúc sư vĩ đại của côngcuộc cải cách và xây dựng nền văn hóa Việt Nam Tạo ra một cách nhìnmới, một thế giới quan mới, tạo lập một ý thức chính trị, ý thức đạo đức,

ý thức pháp thuật, ý thức nghệ thuật mới chưa từng có trong lịch sử vănhóa Việt Nam

Cũng trên cơ sở chủ nghĩa Mác-Lênin, Người đã đánh thức cáctiềm năng tinh thần truyền thống Việt Nam, định hướng cho sự ra đờimột nền đạo đức mới, một xã hội nhân cách mới Với Người xã hộinhân cách đạo đức ấy được tạo dựng trên cơ sở chủ nghĩa yêu nước chânchính, kết hợp với chủ nghĩa quốc tế trong sáng, theo nhân cách củangười chiến sỹ cách mạng kiểu mới Trung với nước, hiếu với dân, cần,kiệm, liêm, chính, chí công vô tư Sau khi lãnh đạo toàn dân giành lạiquyền độc lập tự do cho Tổ quốc, Người đã đưa văn hóa Việt Nam lên

vị trí xứng đáng trong nền văn hóa thế giới

Hồ Chí Minh là một nhà hoạt động và sáng tạo văn hóa lớn, là biểutượng của sự kết hợp hài hòa tinh hoa văn hóa dân tộc và văn hóa nhânloại Từ nhỏ Người đã hấp thụ một nền văn hóa dân tộc và văn hóaphương đông sâu sắc Trên đường học tập và nghiên cứu, Người đã từngbước hấp thụ văn hóa nhân đạo và dân chủ của phương Tây, đặc biệt làtinh thần tự do, bình đẳng, bác ái của truyền thống văn hóa Pháp Chínhtrí tuệ siêu việt, vốn sống thực tế phong phú và vốn văn hóa rộng lớn đãdẫn Người đến với chủ nghĩa Mác-Lênin, đỉnh cao và kết tinh thành tựu

văn hóa của loài người Người đã làm chủ được nhiều ngôn ngữ khácnhau, sử dụng một cách thành thạo trong viết văn, viết báo, làm thơ, viếtkịch…

Khi xuất hiện như một nhà báo sành sỏi, khi lại trầm tính, hàm súcnhư một thi sỹ cổ điển phương Đông Trải qua mấy chục năm học tập,rèn luyện, người đã từng bước vươn lên đỉnh cao của trí tuệ thời đại, để

từ đó vận dụng và phát triển, sáng tạo và đổi mới đóng góp vào kho tàngvăn hóa thế giới những giá trị đặc sắc, in đậm dấu ấn Việt Nam – HồChí Minh

Bản thân Hồ Chí Minh là nhà thơ, nhà văn, nhà báo cách mạng vĩđại Thơ Hồ Chí Minh có bài viết bằng tiếng Việt, có bài viết bằng tiếngHán, song không bài nào vắng bóng con người Khát vọng tự do, cơmáo, hòa bình, sự cổ vũ cho cái đẹp và mối quan hệ nhân văn giữa ngườivới người, đó là những nội dung chủ yếu trong thơ Hồ Chí Minh Vì vậynhững bài thơ ngẫu hứng, sản phẩm của một thời, trong đó không ít bài

đã ra đời trong cảnh tù đày, biệt xứ, đã trở thành “thơ của muôn đời”, đãlàm “xáo trộn cả nhân loại” bởi những giá trị nhân văn cao quý, tỏa sáng

từ một tâm hồn lớn

1.3 Nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về đời sống

văn hoá mới

Đời sống văn hóa thực chất là đời sống mới, được Hồ Chí Minhnêu ra với ba nội dung: đạo dức mới, lối sống mới và nếp sống mới Banội dung này có quan hệ mật thiết trong đó đạo đức mới giữ vai trò chủyếu Bởi vì, chỉ có thể dựa trên một nền đạo đức mới thì mới xây dựngđược lối sống mới Đến lượt mình, đạo đức mới cũng chỉ có thể thể hiệntrong lối sống và nếp sống

Đây là phẩm chất đạo đức gắn liền với hoạt động hàng ngày củamọi người Vì vậy, Người đã đề cập đến phẩm chất này nhiều nhất,thường xuyên nhất, từ “Đường kách mệnh” cho đến bản “Di chúc” cuốicùng.

Hồ Chí Minh đã sử dụng nhuần nhuyễn, khoa học những khái niệmcần, kiệm, liêm, chính của đạo đức phương Đông và đạo dức truyềnthống Việt Nam Người đã giữ lại những gì tốt đẹp của quá khứ, lọc bỏnhững gì không còn phù hợp và đưa vào những nội dung mới, do sựnghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước và xây dựng chủ nghĩa

xã hội đặt ra

Mỗi chữ cần, kiệm, liêm, chính đã được Hồ Chí Minh giải thích rất

rõ, rất cụ thể, rất dễ hiểu đối với mọi người

Theo Hồ Chí Minh thì:

Cần tức là lao động cần cù, siêng năng; lao động có kế hoạch, sáng

tạo, có năng suất cao; lao động với tinh thần tự lực cánh sinh, khônglười biếng, không ỷ lại, không dựa dẫm Phải thấy rõ “lao động là nghĩa

vụ thiêng liêng là nguồn sống, nguồn hạnh phúc của chúng ta”

Kiệm tức là tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thì giờ, tiết kiệm tiền

của của dân, của nước, của bản thân mình; phải tiết kiệm từ cái to đếncái nhỏ, nhiều cái nhỏ cộng lại thành cái to “không xa xỉ, không hoangphí, không bừa bãi”[21; 636], không phô trương hình thức, không liênhoan, chè chén lu bù

Liêm tức là luôn luôn tôn trọng giữ gìn của công và của dân; không

xâm phạm một đồng xu, hạt thóc của Nhà nước, của nhân dân Phải:trong sạch, “không tham lam, không tham địa vị, không tham tiền tài,không tham sung sướng Không ham người tâng bốc mình Vì vậy, màquang minh chính đại, không bao giờ hủ hóa Chỉ có một thứ ham làham học, ham làm, ham tiến bộ”[21; 252]

Người đã chỉ ra những hành vi trái với chữ liêm như: “…cậy quyềnthế mà đục khoét dân, ăn của đút hoặc trộm của công, làm của tư…”[21;640]

“Dìm người giỏi để giữ địa vị và danh tiếng của mình là đạo vị (đạo

là trộm)”

Gặp việc phải mà không sợ khó nhọc, nguy hiểm, không dám làm

là tham vật úy lạo

Gặp giặc mà rút ra, không dám đánh là tham sinh úy tử

Chính “có nghĩa là không tà, nghĩa là thẳng thắn, đúng đắn”[21;

643]

Đối với mình không tự cao tự đại, luôn chịu khó học tập, cầu tiến

bộ, luôn tự kiểm điểm để phát triển điều hay, sửa đổi điều dở của bảnthân mình

Đối với người - không nịnh hót người trên, không xem khinh ngườidưới: luôn giữ thái độ chân thành, khiêm tốn, đoàn kết, thật thà, khôngdối trá lừa lọc

Đối với việc – để việc công lên trên, lên trước việc tư, việc nhà Đãphụ trách việc gì thì quyết làm cho kỳ được, cho đến nơi đến chốn,không sợ khó khăn, nguy hiểm; việc thiện thì nhỏ máy cũng làm, việc ácthì nhỏ mấy cũng tránh Mỗi ngày cố làm một việc lợi cho nước chodân

Hồ Chí Minh chỉ ra rằng các đức tính cần, kiệm, liêm, chính cóquan hệ chặt chẽ với nhau, ai cũng phải thực hiện, song cán bộ, Đảngviên phải là người thực hiên trước để làm kiểu mẫu cho dân Người đãcoi cần, kiệm, liêm, chính như hai chân của con người, phải đi đôi vớinhau Cần mà không kiệm thì chẳng khác nào “gió vào nhà trống”,

“nước đổ vào chiếc thùng không đáy”, “làm chừng nào xào chừng ấy”,rốt cuộc “không lại hoàn không” Còn kiệm mà không cần thì sản xuấtđược ít, không đủ dùng, không có tăng thêm, không có phát triển Cókhi Người coi cần, kiệm, liêm, chính là bốn đức của con người, thiếumột đức thì không thành người; cũng như:

“ Trời có bốn mùa… Đất có bốn phương…

Thiếu một mùa thì không thành trời

Thiếu một phương thì không thành đất”[21; 631]

Đối với một quốc gia thì cần, kiệm, liêm, chính là thước đo sự giàu

có về vật chất, vững mạnh về tinh thần, thể hiện sự văn minh tiến bộ.Cần, kiệm, liêm, chính còn là nền tảng của đời sống mới, của các phongtrào thi đua yêu nước Sau này, Người đã nhiều lần khẳng định: “nếukhông giữ được cần, kiệm, liêm, chính thì dễ trở nên hủ bại, biến thànhsâu mọt của dân”[21; 104], “nêu cao và thực hành cần, kiệm, liêm,chính tức là nhen lửa cho đời sống mới”[21; 110]

có làm, vẫn có cơm, áo, nhà, đường sá Nhưng vì làm chưa hợp lý nên

số đông dân ta ăn đói, mặc rách, nhà cửa chật hẹp, đường sá gập ghềnh.Đời sống mới không phải cao xa gì, cũng không phải khó khăn gì Tachỉ sửa đổi những việc gì rất cần thiết, rất phổ thông trong đời sống củamọi người

Cách ăn, mặc phải sạch sẽ, giản đơn, chất phác, chớ lượt thượt, xa

xỉ, lòe loẹt

Cách làm việc phải siêng năng, có ngăn nắp, có tinh thần phụ trách,

đã làm việc gì thì phải làm cho kỳ được, làm đến nơi đến chốn Chớ làmdối

Cách cư xử, đối xử với đồng bào thì nên thành thực, thân ái, sẵnsàng giúp đỡ

Ở thì phải sạch sẽ, tục ngữ đã có câu “Đói cho sạch, rách chothơm” mình dù nghèo, ai cấm mình ăn ở sạch sẽ Sạch sẽ tức là mộtphần đời sống mới Sạch sẽ thì ít ốm đau Có sức khỏe thì mới có thểlàm được việc, làm được việc thì mới có ăn

Người nhấn mạnh cần phải biết ham học Trước hết, là học chữ,học làm tính Biết chữ, biết tính thì làm việc gì cũng dễ dàng hơn Mộtngười không biết chữ, biết tính thì như nửa mù, nửa quáng Biết rồi, tahọc thêm.

Ngoài ra, còn có nhiều điều cần học Việc thế giới rất nhiều, họckhông bao giờ hết Người có học mới có tiến bộ, càng học càng tiến bộ.Với tác phong thiết thực, cụ thể Hồ Chí Minh đề cập đến sự cầnthiết xây dựng phong cách sống: khiêm tốn, giản dị, chừng mực, điều

độ, ngăn nắp, vệ sinh, yêu quý lao động, yêu quý thời gian Ít lòng hammuốn về vật chất, về chức–quyền–danh–lợi Trong quan hệ với nhândân, bạn bè, đồng chí, anh em thì cởi mở, chân tình, ân cần, tế nhị; giàutình yêu thương, quý mến, trân trọng con người; với mình thì chặt chẽ,nghiêm khắc, đối với người thì độ lượng, khoan dung

Hồ Chí Minh chỉ rõ một cách tỉ mỉ về việc xây dựng đời sống mới

ở trong một nhà, một làng, một trường học, một đơn vị bộ đội hay công

sở hoặc xưởng máy

Đối với trong một nhà, Bác nêu rõ: về tinh thần thì phải trên thuậndưới hòa, không thiên tư, thiên ái Bỏ thói mẹ chồng hành hạ con dâu, dìghẻ ghét bỏ con chồng Về vật chất, từ ăn mặc đến việc làm, phải ănđều, tiêu sòng; Có kế hoạch, có ngăn nắp; Cưới, hỏi, giỗ, Tết nên giảnđơn, tiết kiệm Trong nhà ngoài vườn luôn sạch sẽ gọn gàng Đối vớiláng giềng phải thân mật và sẵn lòng gúp đỡ Đối với việc làng, việcnước phải hăng hái làm gương Người trong nhà ai cũng phải biết chữ.Luôn luôn cố gắng, làm cho nhà mình thành một kiểu mẫu trong làng.Những việc đó không có gì là khó, không cần tốn tiền, tốn công Có chílàm là làm được Mà một nhà như thế nhất định sẽ phát đạt

Đối với một làng, nhà giàu, nhà vừa giúp nhà nghèo; người tốt,người vừa giúp người kém; người học thông giúp người học dốt Phảilàm cho cả làng biết chữ, biết đạo đức, biết trách nhiệm của công dân.Phải cấm hẳn tệ say sưa, cờ bạc, hút sách, bợm bãi, trộm cắp Phải tìmcách hòa giải không xảy ra chuyện đánh chửi nhau, kiện cáo nhau, xâydựng làng trở thành làng “phong thuần tục mỹ” Làng phải vệ sinh chặt

chẽ Cán bộ của làng phải là người trong sạch, công bằng, làm gươngcho mọi người, hi sinh lợi ích riêng cho lợi ích chung.

Trong một trường học, các thầy nên thi đua nhau tìm cách dạy saocho dễ hiểu, dễ nhớ, nhanh chóng và thiết thực Các trò nên đua nhauhọc Đồng thời, biết tiết kiệm giấy bút, biết giữ kỷ luật Từ tiểu học,trung học, cho đến đại hoc, là nơi rèn luyện nhi đồng và thanh niên Óccủa những người tuổi trẻ trong sạch như một tấm lụa trắng Nhuộm xanhthì nó sẽ xanh Nhuộm đỏ thì nó sẻ đỏ Vì vậy sự học tập ở trong trường

có ảnh hưởng rất lớn cho tương lai của thanh niên, và tương lai củathanh niên tức là tương lai của nước nhà Vì vậy, cốt nhất là phải dạyhọc cho trò biết yêu nước thương nòi Phải dạy cho họ có chí tự lập, tựcường, quyết không chịu thua kém ai, quyết không chịu làm nô lệ Cốnhiên trong hoàn cảnh bấy giờ đất nước còn chiến tranh (1947), Ngườinhấn mạnh phải dùng những lời lẽ giản đơn, những thí dụ thiết thực màgiải thích: dân chủ là gì, tự do là gì, thuộc địa là gì, vì sao ta phải khángchiến, họ có thể làm những việc gì để giúp đỡ kháng chiến, nên giữ bímật như thế nào… Một điều lưu ý đó là trong lúc dạy, chớ nên làm chohọc trò có tư tưởng vị quốc như bọn phát xít, vị quốc nghĩa là chỉ biếtyêu trọng nước mình mà khinh ghét nước người Cũng phải tránh cáchnói vu vơ, như có người nói chuyện với các em nhi đồng mà đem “tântân chủ” và “cựu dân chủ” ra mà nói Nói tóm lại, trong chương trìnhhọc phải trọng về môn tinh thần và đạo đức Phải tẩy sạch óc kiêu ngao,

tự phụ Hơn nữa, phải khuyên học trò tham gia việc tăng gia sản xuất…điều này cũng quan trọng lắm, một là làm cho họ biết kính trọng sự cầnlao Hai là tập cho họ quen khổ Ba là cho họ cái chí khí tự thực kỷ lực(làm lấy mà ăn), không ăn bám xã hội Bốn là có ích cho sức khỏe của

họ Lớp này nên thi đua với lớp khác, trường này với trường khác, làmcho học trò thêm hăng hái

Đối với bộ đội, một là kỷ luật phải nghiêm minh Hai là siêng năngluyện tập Ba là làm cho trong bộ đội ai cũng biết chữ Bốn là mỗi ngườibinh sĩ phải biết chính trị ít nhiều Họ đem xương máu ra giữ gìn Tổquốc, thì chẳng những họ phải biết vì sao mà hi sinh, họ lại phải có thể

nói cho người khác biết vì sao phải yêu nước Năm là bộ đội cũng phảitham gia sản xuất Cố nhiên những bộ đội ở trước mặt trận, phải luônluôn lo việc đánh giặc, không có thì giờ đâu mà làm việc khác Songnhững bộ đội ở hậu phương thì cần làm và quyết làm được Tùy theohoàn cảnh của mỗi bộ đội, hoặc làm vườn, nuôi lợn, hoặc làm giúp dân.

Có lúc bộ đội thay phiên nhau, lớp đánh giặc, lớp làm ruộng làm vườn,

để tự cấp tự túc, không phiền đến dân tất cả mọi việc Sáu là phải tiếtkiệm, tiết kiệm thuốc đạn, bắn cho đúng không phí đạn Nhờ thế mà bớtđược nguyên liệu, bớt được công khó rèn đúc, công khó vận tải, đem tàiliệu và công phu đó làm việc khác Tiết kiệm lương thực và vải vóc, chớnghĩ rằng cơm ăn áo mặc đã có chính phủ lo, đã có đồng bào giúp thì takhông cần tiết kiệm Bộ đội có hàng mấy vạn người, nếu mỗi người tiếtkiệm một chút, sản xuất một chút, góp lại sẽ thành một số rất to Bảy là

vệ sinh Bộ đội đông người ăn chung, ở chung nếu có bệnh càng dễ lâycho nhau Cho nên càng phải chú ý đến việc vệ sinh Tám là ăn ở chođược dân tin, dân phục, dân yêu Hay giúp đỡ dân, giữ đúng kỷ luật thìđược như thế Và một điều bổ sung cuối cùng của Người đó là đánhđược nhiều giặc, lấy được nhiều súng Bộ đội này thi đua với bộ độikhác

Đối với các công sở, cán bộ từ chủ tịch chính phủ cho đến ngườichạy giấy, người quét dọn trong một cơ quan nhỏ đều là những người ănlương của dân, làm việc cho dân phải được dân tin cậy Vì vậy, nhữngngười làm trong công sở càng phải làm gương cho dân bắt chước Họđều có nhiều hoặc ít quyền hành Nếu không giữ đúng cần, kiệm, liêm,chính thì dễ trở nên hủ bại, biến thành sâu mọt của dân Người đã phântích thấu tình đạt lý những điều đó như sau:

1 Cần: Làm việc phải đến đúng giờ, chớ đến trễ về sớm Làm chochóng, cho chu đáo, việc ngày nào nên làm xong ngày ấy, chớ để ngàymai Phải nhớ rằng: dân đã lấy tiền của mồ hôi nước mắt để trả lươngcho ta trong những giờ đó Ai lười biếng tức là đã lừa gạt dân

2 Kiệm: Giấy bút, vật liệu đều tốn tiền của chính phủ, tức là củadân, ta cần phải tiết kiệm Nếu một miếng giấy nhỏ đủ viết thì chớ dùng

một tờ to Một cái phong bì có thể dùng hai ba lần Mỗi ngày, công sở

cả nước dùng hàng mấy vạn tờ giấy và phong bì Nơi nào cũng tiết kiệmmột chút thì trong một năm tiết kiệm được hàng vạn tấn giấy, tức làhàng triệu đồng bạc Các vật liệu khác cũng vậy, nhờ các công sở tiếtkiệm, mà có lợi cho dân rất nhiều

3 Liêm: Những người ở các công sở từ làng cho đến chính phủtrung ương, đều dễ tìm dịp phát tài hoặc xoay tiền của chính phủ hoặcđục khoét của nhân dân Đến khi lộ ra, bị phạt thì mất hết cả danh giá,

mà của phi nghĩa đó cũng không được hưởng Vì vậy, những ngườitrong công sở phải lấy chữ liêm làm đầu

4 Chính: Mình là người làm việc công phải có công tâm, công đức.Chớ đem của công dùng vào việc tư Chớ đen người tư làm việc công.Việc gì cũng phải công bình, chính trực, không nên tư ân, tư huệ hoặc tưthù, tư oán Mình có quyền dùng người thì phải dùng những người có tàinăng., làm được việc Chớ vì bà con, bầu bạn mà kéo vào chức nọ, chứckia Chớ vì sợ mất địa vị mà dìm những kẻ có tài năng hơn mình Phảitrung thành với chính phủ, với đồng bào Chớ lên mặt làm quan cáchmệnh

Trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc”, Hồ Chí Minh đã chỉ dẫn vềcách làm việc, về công tác cán bộ, về các căn bệnh cần phải chống toátlên sự quyết tâm của Người trong việc xây dựng đời sống văn hóa mới,theo Người thì “nói khó thì nó khó, nói dễ thì nó dễ, khó hay dễ là tạimình, có quyết tâm thì làm được” Yêu cầu được Người nhấn mạnh sốmột đó là nêu gương, “Nếu miệng thì tuyên truyền bảo người ta siênglàm mà tự mình ăn trưa, ngủ trễ, bảo người ta tiết kiệm mà mình thì xa

xỉ, lung tung thì tuyên truyền một trăm năm cũng vô ích.”

Ở các xưởng máy, Hồ Chí Minh lí giải, từ trước đến nay, chủ baogiờ cũng muốn lời nhiều mà trả công ít Thợ thì muốn làm việc ít màtiền công nhiều Vì thế, xích mích, không lợi cho cả hai bên Nên làmtheo đời sống mới thì có lợi cho cả chủ lẫn thợ Chủ phải hiểu rằng: nếucông nhân đủ ăn, đủ mặc thì mới đủ sức; đủ sức thì làm được việc Mộtcon ngựa no mới chạy nhanh Một cái máy đủ mỡ mới quay đều Người

ta cũng thế Nếu công nhân biết rằng họ chẳng những làm lợi cho chủ,

mà họ cũng có một phần lợi thì học sẽ hăng hái làm Vì vậy, chủ muốnlàm được việc thì đối với lương bổng, nhà ở, vệ sinh và cách đối đãicông nhân, cần phải rộng rãi, tử tế Lại nên có những lớp học cho thợ vàcon thợ Thợ học cho tinh xảo hơn Con thợ học sẽ dễ thế cho nhữngngười thợ già về hưu Nên mở lớp hợp tác xã cho công nhân mua cácthứ cần dùng được rẻ hơn Phí tổn làm những việc đó không mất mát điđâu Thợ vui vẻ làm việc thì chủ sẽ lời gấp 5 gấp 10 lần số phí tổn đó.Một khi chủ cư xử như thế thì thợ phải cố gắng làm Làm nhanh hơn,khéo hơn Tiết kiệm thì giờ, tiết kiệm vật liệu Vì lợi cho chủ tức là lợicho mình một phần Chủ và thợ hợp tác chặt chẽ thì hai bên đều có lợi

Vì hợp tác chặt chẽ thì mới thực hiện được tăng gia sản xuất, chẳngnhững lợi riêng cho thợ và chủ, mà còn lợi chung cho nền kinh tế của

Tổ quốc, lợi chung cho toàn thể đồng bào

Từ việc chỉ ra một cách tỉ mỉ việc xây dựng đời sống văn hóa trongmột nhà, một làng, một trường học, một đơn vị bộ đội hay công sở,xưởng máy, Hồ Chí Minh đi đến kết luận về sự cần thiết phải sửa đổiphong cách làm việc sao cho có tác phong quần chúng, tác phong tập thể

- dân chủ, tác phong khoa học Ba loại tác phong này có quan hệ mậtthiết với nhau Sửa đổi phong cách làm việc có ý nghĩa đặc biệt quantrọng đối với cán bộ làm công tác quản lý, lãnh đạo Bởi theo Hồ ChíMinh đã là cán bộ cách mạng có phong cách sống và phong cách làmviệc tốt, làm gương mẫu cho dân

1.3.3 Nếp sống mới

Xây dựng nếp sống mới – nếp sống văn minh, là quá trình làm cholối sống mới dần dần thành thói quen, thành phong tục tập quán tốt đẹp,

kế thừa và phát triển những thần phong mỹ tục lâu đời của dân tộc

Hồ Chí Minh đã chỉ ra rằng “Đời sống mới không phải cái gì cũcũng bỏ hết, không phải cái gì cũng làm mới Cái gì cũ mà xấu thì phải

bỏ Thí dụ: ta phải bỏ hết tính lười biếng, tham lam Cái gì cũ mà khôngxấu, nhưng phiền phức thì phải sửa đổi lại cho hợp lý Thí dụ: Đơmcúng, cưới hỏi quá xa xỉ, ta phải giảm bớt đi Cái gì cũ mà tốt thì ta phát

triển thêm Thí dụ: ta phải tương thân, tương ái, tận trung với nước, tậnhiếu với dân hơn khi trước Cái gì mới mà hay thì ta phải làm Thí dụ:

ăn ở cho hợp vệ sinh, làm việc cho có ngăn nắp Làm thế nào cho đờisống của dân ta vật chất được đầy đủ hơn, tinh thần được vui mạnh hơn.Người đã chứng minh bằng cách trích dẫn những dẫn chứng rất cụthể: Trong lúc đất nước đang kháng chiến, cái gì cũng hiếm, khángchiến thắng lợi rồi thì phải kiến thiết Lúc kháng chiến cũng như khikiến quốc, dân ta cần phải tiết kiệm, những gì không cần thiết làm thìphải bớt đi, mới có thể tự cấp, tự túc Thí dụ: đàn ông không có cổ cồn,

ca vát cũng không có hại gì Đàn bà không có son phấn, xuyến vòng vẫnsống được Vậy thì những thứ đó và những thứ xa xỉ khác ta phải bỏ đi.Lại thí dụ: Phụ nữ bây giờ mặc rất dài Đi, chạy hoặc làm việc đãkhó lại tốn nhiều vải Hai cái áo dài có thể làm thành ba cái áo vắn.Nước ta cả già lẫn trẻ có 10 triệu phụ nữ Tính đổ đồng cần đến 25 triệuthước vải may áo Theo thời giá, 25 triệu thước vải đồng lầm lúc nàycũng đến 1000 triệu đồng Nếu phụ nữ ta không ham mặc áo dài nhưbây giờ thì tự mình đi đứng, làm việc đã tiện lại sẻn được 200 triệu đồng

để giúp việc kiến quốc Vì vậy, phụ nữ ta bỏ cách ăn mặc lượt thượt

Hồ Chí Minh khẳng định: Thói quen và truyền thống lạc hậu là kẻđịch to, nó ngấm ngầm cản trở cách mạng, nhưng chúng ta không thểxóa bỏ nó bằng cách trấn áp thô bạo mà phải cải tạo nó một cách cẩnthận, chịu khó, lâu dài Bởi việc dễ mấy mà không quyết chí bền gan thìcũng không bao giờ làm được Một hòn núi, ta có thể xuyên mãi lâungày xuyên cũng thông Một cái cành cây khô, ta không chịu khó bẻ thìkhông bao giờ bẻ gãy Thói quen rất khó đổi Cái tốt mà lạ người ta cóthể cho là xấu Cái xấu mà quen người ta cho là thường Ví dụ chồngđánh chửi vợ, cha mẹ đánh chửi con là điều rất dã man Nhưng vì taquen thấy nên ta cho là việc thường

Muốn thực hiện được phải tuyên truyền, giải thích và làm gương.Phải chịu khó nói rõ cho mọi người hiểu đời sống văn hóa mới có íchnhư thế nào, cách thi hành đời sống mới như thế nào Nói một lần học

chưa hiểu thì nói nhiều lần Nói đi, nói lại, bao giờ người ta hiểu, người

ta làm thì mới thôi

Hồ Chí Minh là một người điển hình thống nhất giữa nói và làm vànhiều khi làm nhiều hơn nói Chính Người đã nêu gương về đời sốngmới, về thực hành đạo đức cách mạng Đó là một con người của hànhđộng vươn tới cái chân, cái thiện, cái mỹ và lôi cuốn mọi người cùnglàm theo

Chương 2: Huyện Anh Sơn tỉnh Nghệ An với việc thực hiện tư tưởng Hồ Chí Minh về nếp sống văn hóa mới hiện nay.

2.1 Đặc điểm tình hình kinh tế-xã hội huyện Anh Sơn và những thành tựu bước đầu trong quá trình thực hiện nếp sống văn hóa mới.

2.1.1 Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên

2.1.1.1 Vị trí địa lý

Huyện Anh Sơn là một trong 19 huyện, thành phố và thị xã củaNghệ An Vị trí nằm ở phía Tây Nghệ An Có tọa độ địa lý từ 105o15đến 105o50 kinh độ Đông; từ 18o9 đến 19o2 vĩ độ Bắc; Phía Đông giáphuyện Đô Lương, Phía Tây giáp huyện Con Cuông và có chung 25 kmđường biên giới với nước bạn Lào; Phía Bắc giáp huyện Tân Kỳ, PhíaNam giáp huyện Thanh Chương Diện tích tự nhiên 59.740 ha Trong đóđất nông nghiệp 8.801 ha, đất lâm nghiệp 29.319 ha, đất chuyên dùng2.116 ha, đất ở 656 ha và đất chưa sử dụng 18.848 ha Anh Sơn địa hìnhnghiêng dần về phía Đông Có hai dãy núi ở 2 bên, giữa có con sôngLam chạy dài từ đầu đến cuối huyện Nhân dân ở dọc theo hai bờ sôngLam Đỉnh núi cao nhất là đỉnh Kim Nhan ở vùng núi Cao Vều(1310m)

“Lèn Kim Nhan chín tầng mây phủ

Rú Cao Vều ấp ủ tình thương”

Điểm thấp nhất là ven bãi sông Lam, từ 10- 15 m so với mặt biển.Tuy nhiên, địa hình của huyện vẫn có ba vùng khác nhau:

Vùng ruộng gồm các xã: Long Sơn, Tào Sơn, Lĩnh Sơn, Khai Sơn,Long Sơn và Phúc Sơn Nhân dân vùng này sống chủ yếu là trồng lúa vàcác loại cây trồng như lạc, đậu, ngô, khoai, dâu tằm Ngoài ra chăn nuôitrâu, bò, lợn, gà và một số ngành nghề khác.

Vùng bãi sông Lam: có 1.721 ha, bao gồm các xã Vĩnh Sơn, ĐứcSơn, Hùng Sơn, Tường Sơn, Thạch Sơn, Cẩm Sơn, Đỉnh Sơn, Tam Sơn.Vùng miền núi: bao gồm các xã Thành Sơn, Bình Sơn, Thọ Sơn.Đất đai vùng này tuy ở dọc sông Con, Khe Lòa, ruộng đất ít Nguồnsống chính là sản xuất mía, lạc, đậu, vừng Theo dọc các sườn núi, bờkhe ven sông Con Từ trước bà con dân tộc sống theo nghề trồng mét,chăn nuôi trâu, bò, lợn, gà Ngoài ra làm nghề khai thác gỗ, củi, nứa,mét…

Ngoài ba vùng trên, còn có một số xã không thuộc vùng nào cả như

xã Cao Sơn chuyên sống bằng nghề chè xanh, xã Hội Sơn dân chỉ cómột ít ruộng, chủ yếu ở đây đa số sống bằng nghề làm vườn, ao cá, chănnuôi trâu, bò, dê, lợn, gà… Có nhiều nguồn rau quả cung cấp cho thịtrấn Anh Sơn và hai nhà máy Xi măng của huyện

Đặc biệt, ở đây ngoài các vùng các xã nói trên, lại có những nơi cầnđặc biệt quan tâm Đó là vùng rừng núi: từ vùng Cao Vều lên đến MônMơn, Lục Dạ (Con Cuông) có khoảng 10 km2 Thêm vào đó còn có dãylèn đá vôi chạy dài từ xã Cao Vều, Phúc Sơn, Hội Sơn, Tường Sơn,Cẩm Sơn, Đỉnh Sơn qua vùng sông Con như Thành Sơn, Thọ Sơn giápCon Cuông, Tương Dương, Tân Kỳ

2.1.1.2 Điều kiện tự nhiên

Tài nguyên đất: Gồm có hai nhóm đất chính đó là đất phù sa và đấtferalit

Đất phù sa: chủ yếu do sông Lam, một phần nhỏ sông Con bồi đắptrải dài theo các xã Vĩnh Sơn, Đức Sơn, Hùng Sơn, Tường Sơn, ThạchSơn, Cẩm Sơn, Đỉnh Sơn và Tam Sơn thích hợp với trồng lúa, ngô, lạc,đậu, khoai

Đất feralit: tập trung ở các xã Thành Sơn, Bình Sơn, Thọ Sơn, thíchhợp với việc trồng các loại cây chè, một số các loại cây ăn quả

Khí hậu: do địa hình phức tạp nên khí hậu ở đây cũng không kémphần phức tạp Trên địa bàn huyện, nhiệt độ và lượng mưa không đềunhau giữa các vùng Về mùa đông các xã Vĩnh Sơn, Tào Sơn, Lĩnh Sơnkhông rét lạnh bằng các xã Phúc Sơn, Hội Sơn, Tường Sơn, Cẩm Sơn,Đỉnh Sơn, nhất là vùng Thọ Sơn Qua theo dõi nhiều năm của các trạmkhí tượng Phủ Quỳ, Tân Kỳ, Anh Sơn là vùng tương đối lạnh Nhiệt độtrung bình hàng tháng, hàng năm thấp hơn ở các vùng đồng bằng AnhSơn được xếp vào vùng khí hậu chung với Tân Kỳ, Nghĩa Đàn Hằngnăm, ba tháng 6, 7, 8 nhất là tháng 7 là những tháng nóng nhất, nhiệt độtrung bình 28,2oC Lượng mưa trung bình tương đối lớn: 1,525mm,thường gây ra lũ úng vào các tháng 8, 9, 10 Những năm gần đây, lượngmưa trung bình hàng năm vào tháng 9 là 360mm, ba tháng 4, 5, 6 khôkhan, nóng nức, thường có gió mùa Tây Nam (gió Lào) thổi thâu ngày,thâu đêm, gây hạn hán.

Rõ ràng, ở Anh Sơn sự chênh lệch về nhiệt độ giữa hai mùa nóng

và lạnh có một khoảng cách khá xa, lượng mưa giữa các mùa ở các vùng

có sự chênh lệch nhất định Đất đai canh tác ở Anh Sơn, thường ở vensườn núi, các triền sông, có độ nghiêng khá lớn Nếu vào các tháng 7, 8,

9 lượng mưa lớn, nước chảy mạnh lớp màu mở của đất đai thường bịrửa trôi xuống các khe suối, rồi đổ ra sông Lam Lượng phù sa đọng lại

để bón cho các đồng ruộng chẳng được bao nhiêu, những năm gần đây

do xói mòn của bãi và đồi núi nên nhiều vùng bãi bị cát bồi không sảnxuất được Do đó trồng trọt gặp nhiều khó khăn ở cả các dạng địa hìnhnhư đã nói trên

Tài nguyên nước: nguồn nước của con sông Lam, sông Con vàsông Giăng, trong đó chủ yếu là sông Lam cung cấp nguồn nước tướitiêu cho đồng ruộng

Tài nguyên sinh vật: với diện tích đất lâm nghiệp 29 319 ha, tậptrung nhiều loại gỗ quý hiếm như: lim, táu, kiền kiện, dổi, có nhiều loạiđộng vật quý hiếm như: voi, bò tót, lợn rừng, hổ, gấu, mang TrườngSơn, khỉ, vượn, rắn