TÌNH HÌNH và XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN của FDI TRÊN THẾ GIỚI

Trong giai đoạn suy thoái, với tốc độ tăng trưởng kinh tế cao hơn, các thị trường đang nổi thu hút vốn FDI tốt hơn các thị trường phát triển - ngoại trừ khu vực Đông Âu.. Thị phần của cá

LỜI MỞ ĐẦU

Xu hướng quốc tế hoá đời sống kinh tế thế giới là kết quả của quá trình phân công lao động xã hội mở rộng trên phạm vi toàn thế giới đã lôi kéo tất cả các nước

và vùng lãnh thổ từng bước hội nhập với nền kinh tế thế giới.Trong xu thế đó, chính sách đóng cửa biệt lập với thế giới là không thể tồn tại Nó chỉ là kìm hãm quá trình phát triển của xã hội Một quốc gia khó có thể tách biệt khỏi thế giới vì những thành tựu của khoa học và kinh tế đã kéo con người xích lại gần nhau hơn và dưới tác động quốc tế buộc các nước phải mở cửa

Mặt khác trong xu hướng mở cửa, các nước đều muồn thu hút được nhiều nguồn lực từ bên ngoài để phát triển kinh tế đặc biệt là nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI : vì thế các nước đều muốn tạo ra những điều kiện hết sức ưu đãi để thu hút được nhiều nguồn về mình

Trong những năm qua, nền kinh tế thế giới đã trải qua rất nhiều giai đoạn, khởi sắc có, khủng hoảng cũng có Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 2008 – 2009

đã có những tác động rất lớn đối với mọi mặt đời sống kinh tế xã hội của thế giới, trong đó có dòng vốn FDI Cũng kể từ cuôc khủng hoảng này, đã có những thay đổi trong xu hướng phát triển của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài như thay đổi về khu vực đầu tư, về lĩnh vực đầu tư… chính vì vậy, việc nghiên cứu xu hướng phát

triển của FDI trên thế giới là hết sức cần thiết Do đó, em đã chọn đề tài: “Tình hình và xu hướng phát triển của FDI trên thế giới” làm đề tài cho bài tiểu luận

của mình

Bài tiểu luận được trình bày như sau:

Chương I: Tình hình chung của FDI trên thế giới

Chương II: Xu hướng phát triển của FDI trên thế giới

Chương III: Tình hình thu hút FDI tại Việt Nam

Do thời gian và kiến thức có hạn nên bài tiểu luận của em không thể tránh khỏi thiếu sót Vì vậy, em rất mong nhận được sự giúp đỡ của thầy để bài tiểu luận của em hoàn chỉnh hơn Em xin chân thành cảm ơn thầy!

Chương I: TÌNH HÌNH CHUNG CỦA FDI TRÊN THẾ GIỚI

1 FDI toàn cầu trước khủng hoảng kinh tế 2008 - 2009

Đầu tư trực tiếp nước ngoài trước khủng hoảng kinh tế 2008 – 2009 có sự biến động rất lớn Trong giai đoạn 1999 – 2006, năm 2000 và 2006 là 2 năm có dòng FDI lớn nhất với khoảng 1300 tỷ USD, cũng trong giai đoạn này, dòng FDI toàn cầu chủ yếu chảy vào các nước phát triển Biểu đồ sau sẽ cho thấy rõ điều này

Biểu đồ 1.1: Đầu tư trực tiếp nước ngoài toàn cầu giai đoạn 1999 - 2000

Nguồn: Worldbank

Giai đoạn 1999 – 2007 chứng kiến sự sụt giảm về FDI lớn nhất vào năm

2002 và 2003, sau đó dòng vốn này tăng liên tục qua các năm, và đạt mức cao nhất vào năm 2007 với khoảng 2000 tỷ USD Lợi nhuận công ty tăng và luồng tiền mặt khá dồi dào đã giúp tăng giá trị các vụ sáp nhập và mua bán xuyên biên giới, hiện chiếm một bộ phận lớn trong luồng vốn FDI

2 FDI trong cuộc khủng hoảng kinh tế 2008 – 2009

Cuộc khủng hoảng kinh tế, tài chính toàn cầu 2008-2009 đã tác động mạnh mẽ đến dòng FDI Trong 2 năm qua, dòng vốn này đã giảm đi một nửa, nhưng một điều đặc biệt là các thị trường đang nổi lại là “điểm đến” của dòng vốn FDI

Trong giai đoạn suy thoái, với tốc độ tăng trưởng kinh tế cao hơn, các thị trường đang nổi thu hút vốn FDI tốt hơn các thị trường phát triển - ngoại trừ khu vực Đông Âu

Cuộc khủng hoảng 2008-2009 đã tác động mạnh mẽ đến dòng FDI Sau khi giảm 17% trong năm 2008 xuống còn 1.720 tỷ USD, so với mức 2.080 tỷ của năm

2007, trong năm 2009, FDI toàn cầu tiếp tục giảm khoảng 41% xuống còn 1.000 tỷ USD Sự suy giảm này cho thấy nguồn tín dụng sẵn có giảm, mức độ suy thoái nghiêm trọng ở các nước phát triển và nhiều nước đang phát triển cũng như việc né tránh rủi ro trên quy mô rộng của các nhà đầu tư

Ban đầu, dòng FDI vào các thị trường đang nổi không bị ảnh hưởng bởi cuộc khủng hoảng Năm 2008, trong khi dòng FDI vào các nước phát triển giảm 1/3 thì dòng FDI vào các nước đang nổi lại tăng 11% Trong năm 2009, dòng FDI vào các nước đang nổi cũng giảm mạnh, khoảng 36%, xuống còn khoảng 532 tỷ USD Nhưng mức giảm này vẫn thấp hơn so với ở các nước phát triển - giảm 45%, xuống còn 488 tỷ USD Do vậy, năm 2009 là năm đầu tiên các nước đang nổi thu hút được FDI nhiều hơn các nước phát triển

Sự suy giảm dòng FDI trong năm 2009 đi cùng với sự thay đổi rõ ràng trong

mô hình FDI toàn cầu Theo lý thuyết kinh tế, dòng vốn chảy từ các nền kinh tế giàu có, nhiều vốn sang các nước nghèo, thiếu vốn Trong thực tế thì không hẳn như thế, các nước phát triển đã thu hút đáng kể dòng FDI toàn cầu Do mức độ rủi ro ở các thị trường đang nổi cao, lợi thế về thể chế, cơ sở hạ tầng và môi trường kinh doanh của các nước phát triển đã lấn át sự năng động và chi phí thấp của các thị trường đang nổi

Thị phần của các nền kinh tế đang nổi trong dòng FDI toàn cầu có xu hướng tăng trong thời kỳ suy thoái vì việc mua bán và sáp nhập doanh nghiệp giảm mạnh ở các nước phát triển Mặc dù việc mua bán và sáp nhập doanh nghiệp xuyên biên giới ở các nước đang nổi tăng đều trong những năm gần đây, nhưng hoạt động này vẫn chủ yếu diễn ra ở các nước phát triển

Trong năm 2008, khoảng 80% các vụ mua bán và sáp nhập doanh nghiệp xuyên quốc gia diễn ra ở các nước phát triển Tuy nhiên, mua bán và sáp nhập doanh nghiệp ở các thị trường đang nổi đã được hỗ trợ bởi các yếu tố khác và làm cho thị phần của các nước đang phát triển trong dòng FDI toàn cầu tăng lên mức kỷ lục trong năm 2009

Dòng FDI vào các nước đang nổi được giữ vững hơn vì hoạt động kinh tế của các nước này tốt hơn nhiều so với các nước phát triển, những nước chịu suy thoái nghiêm trọng nhất kể từ chiến tranh thế giới lần thứ II đến nay Cơ bản điều này có được là nhờ tốc độ tăng trưởng cao của Trung Quốc và Ấn Độ Tuy nhiên, nếu không tính Trung Quốc và Ấn Độ, trong năm 2009, đa số các nền kinh tế đang nổi vẫn hoạt động tốt hơn các nền kinh tế phát triển Ngoại lệ là khu vực Đông Âu, khu vực bị ảnh hưởng nặng nề với mức suy giảm GDP trong năm 2009 là khoảng 6%

Ngoài ra cũng còn có các yếu tố khác dẫn đến việc thay đổi dòng FDI toàn cầu Môi trường kinh doanh cải thiện ở các nước đang nổi là "yếu tố kéo" và giúp hạn chế sự suy giảm của dòng FDI vào các nước này Toàn cầu hoá và áp lực cạnh tranh tăng lên cũng làm cho thiệt hại của việc không nắm bắt các cơ hội ở các thị trường năng động và có chi phí thấp tăng lên Yếu tố cuối cùng giúp thị phần trong FDI toàn cầu của các nước đang nổi tăng là đầu tư của các nước này ra nước ngoài tăng, trong đó một phần của khoản đầu tư này lại nhằm đến chính các nước đang nổi

3 FDI hậu khủng hoảng kinh tế thế giới

Mặc dù suy giảm mạnh trong năm 2009, nhưng có nhiều lý do để hy vọng triển vọng FDI sẽ sáng sủa hơn trong trung hạn, đặc biệt là ở các thị trường đang nổi chính Theo ước tính của EIU, dòng FDI toàn cầu trong năm 2010 tính theo USD chỉ tăng khoảng 4% so với năm 2009, trong đó dòng vốn chảy vào các thị trường đang nổi tăng khoảng 14%, nhưng dòng vốn vào các nước phát triển lại giảm 7%

Dự báo sự phục hồi của dòng FDI toàn cầu trong năm 2011 sẽ mạnh hơn Tận dụng mối quan hệ chặt chẽ giữa mua bán và sáp nhập xuyên biên giới và FDI toàn cầu, dự báo mua bán và sáp nhập xuyên biên giới trong năm 2011 sẽ tăng

khoảng 20% dẫn đến FDI toàn cầu tăng khoảng 16%, đạt 1.300 tỷ USD, tương đương khoảng 2% GDP toàn cầu

Có nhiều yếu tố tích cực đối với FDI Lãi suất vẫn ở mức thấp, tăng trưởng kinh tế của các thị trường đang nổi vẫn tốt Giá nguyên liệu tương đối cao sẽ củng

cố dòng FDI chảy vào các thị trường đang nổi Các tập đoàn đa quốc gia có dự trữ tiền mặt lớn và động cơ tăng doanh thu thông qua hoạt động mua bán doanh nghiệp Thăm dò cho thấy ý định mua các công ty nước ngoài để mở rộng của các tập đoàn

đa quốc gia trong năm 2011 sẽ mạnh hơn năm 2010

Xu hướng FDI ở các nước phát triển và các nước đang nổi sẽ tiếp tục tồn tại, bao gồm cả việc áp lực cạnh tranh lớn hơn buộc các công ty phải tìm đến các điểm đầu tư có chi phí thấp hơn Tuy nhiên, quan trọng hơn cả đó là kinh tế toàn cầu sẽ tăng trưởng trở lại, mặc dù sẽ không thể sớm trở lại mức tăng trưởng như trước khủng hoảng, và các thị trường đang nổi phục hồi nhanh hơn so với các nền kinh tế phát triển

Do hàng loạt các yếu tố nên dự báo dòng vốn FDI sẽ giảm từ mức 3% GDP toàn cầu xuống mức trung bình 2,5% GDP toàn cầu trong giai đoạn 2010-2014 FDI vào các thị trường đang nổi dự báo cũng giảm từ mức 4% GDP của các nước đang nổi xuống mức trung bình 3% trong giai đoạn 2010-2014

Chương II: XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA FDI TRÊN THẾ GIỚI

1 Xu hướng phát triển của FDI

Đầu tư quốc tế trải qua nhiều xu hướng phát triển Ngoài các hình thức đầu

tư quốc tế như: 1) đầu tư truyển thống (các nước phát triển đầu tư vào các nước đang phát triển hoặc đầu tư có tính một chiều); 2) đầu tư lẫn nhau giữa các nước phát triển Xu hướng chung của đầu tư quốc tế ngày nay là sự đan xen nhau giữa các xu hướng trên Tuy nhiên, xu hướng đầu tư lẫn nhau giữa các nước đang phát triển ngày càng gia tăng Xu hướng này phản ánh tốc độ hòa nhập nhanh của các nước đang phát triển vào quá trình toàn cầu hóa Điểm nổi bật là xu hướng tự do hóa đầu tư ngày càng mạnh giữa các nước, khu vực và thế giới Các qui chế về FDI của các nước thay đổi nhanh trong thập kỷ qua từ bảo hộ đến hạn chế, kiểm soát và chuyển sang tự do hóa FDI trong phạm vi từng nhóm nước, khu vực

Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu đã ngày càng tác động mạnh đến kế hoạch đầu tư của các công ty xuyên quốc gia TNCs (Transnational Corporations) Lợi nhuận suy giảm do khối lượng buôn bán giảm sút đã làm hạn chế xu hướng đầu

tư Đây chính là tác động của "khủng hoảng kinh tế" (economic crisis) Mặt khác, chi phí kinh tế tăng và khả năng tiếp cận tín dụng giảm làm cho các công ty khó có khả năng tiếp cận được với nguồn tài chính bên ngoài để đầu tư cho các dự án mới (bao gồm cả các dự án sáp nhập và mua lại M&A và các dự án môi trường xanh greenfield) Đây được coi là tác động của "đổ vỡ tín dụng và khủng hoảng tài chính" (financial crisis and credit crunch) Do ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng kinh tế tài chính toàn cầu, nhiều công ty do dự trong việc chọn lựa xu hướng đầu tư

và thường thiên về chọn lựa các chiến lược đầu tư ít rủi ro, có số lượng vốn đầu tư không nhiều

Theo Báo cáo tổng quan triển vọng đầu tư thế giới WIPS (World Investment Prospects Survey) các nền kinh tế mới nổi nhờ có tiềm lực tài chính tốt, tỷ lệ giới trẻ cao sẽ hỗ trợ tăng trưởng lâu dài nên càng thu hút giới đầu tư quốc tế và các công ty xuyên quốc gia TNCs FDI của Hàn Quốc trong 7 tháng đầu năm 2009 tăng 32% so với cùng kỳ năm trước Hàn Quốc đang tiếp tục tạo dựng môi trường "ngoại thương thân thiện" thông qua nhiều biện pháp khuyên khích đầu tư nước ngoài Cụ thể, chính phủ miễn hoàn toàn thuế thuê đất cho khu vực có vốn đầu tư nước ngoài

để sản xuất vật liệu và phụ tùng máy móc Trong số 5 địa điểm thu hút FDI lớn nhất thế giới, thì các nền kinh tế mới nổi chiếm tới 4, đó là Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil

và Nga Từ năm 2007 đến nay, FDI vào Trung Quốc mỗi năm đạt khoảng 87 tỷ USD và chiếm khoảng 6% tổng FDI toàn cầu Trong cuộc khảo sát về triển vọng đầu tư do Hội nghị Liên hợp quốc về thương mại và phát triển (UNCTAD) công bố ngày 7/2009, có 240 công ty đa quốc gia TNCs khẳng định Trung Quốc vẫn là điểm đến hàng đầu cho FDI đứng trên cả Mỹ, Brazil và Nga

2 Trung Quốc trở thành nước thu hút FDI lớn nhất trong các nước đang phát triển

Trước khủng hoảng kinh tế, có thể thấy dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài chủ yếu chảy vào các nước phát triển Nhưng kể từ năm 2009, dòng vốn FDI có xu hướng chảy sang các nước đang phát triển do hoạt động mua bán và sáp nhập, tốc

độ tăng trưởng cao và môi trường kinh doanh được cải thiện

Dòng vốn FDI chảy vào châu Á không đồng đều, hiện nay, Trung Quốc chiếm đến 70% FDI của châu Á Sau đó đến Malaysia, Thái Lan, đến Việt Nam và đến Philippine, Indonesia và Brunei

Các nhà đầu tư đang tìm kiếm các biện pháp nhằm mở rộng hoạt động tại Trung Quốc bởi tỷ lệ thất nghiệp cao tại Mỹ và các biện pháp cắt giảm thâm hụt ngân sách tại châu Âu làm giảm triển vọng tăng trưởng nhu cầu tại các nền kinh tế phát triển

Thêm vào đó, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo kinh tế Trung Quốc tăng trưởng 9.6% trong năm 2011 tức gấp 4 lần so với tốc độ tăng trưởng của Mỹ và gấp 6 lần

so với Eurozone

Tháng 8 năm 2010, Liên hiệp quốc (UN) xếp hạng Trung Quốc là địa điểm hấp dẫn nhất đối với đầu tư trực tiếp nước ngoài trong giai đoạn 2010-2012 Các nhà kinh tế cho rằng điểm hấp dẫn lớn nhất đối với hoạt động đầu tư tại Trung Quốc

đó là tăng trưởng kinh tế

Sự tăng trưởng mạnh của Trung Quốc và thị trường nội địa ngày càng trở nên hấp dẫn, và sẽ tiếp tục thu hút các nhà đầu tư, đặc biệt khi đặt trong mối quan

hệ so sánh với sự tăng trưởng yếu hơn của các nước phát triển khác Kỳ vọng về

một đồng Nhân dân tệ mạnh hơn sẽ kích thích dòng vốn chảy vào Trung Quốc, trong đó có FDI

Điểm hấp dẫn của Trung Quốc đối với các nhà đầu tư nước ngoài chính là sự tăng mạnh các dòng vốn đổ vào trong nước, bao gồm tiền mặt đầu cơ Chính điều này gây áp lực tăng giá lên đồng Nhân dân tệ và buộc ngân hàng trung ương phải phát hành nhiều trái phiếu hơn để giải quyết vấn đề thanh khoản quá mức nhằm quản lý sự tăng giá của đồng nội tệ

Chương III: TÌNH HÌNH THU HÚT FDI TẠI VIỆT NAM

1 FDI qua các năm

1.1 Giá trị FDI qua các năm

Biểu đồ sau sẽ cho thấy rõ tình hình đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam

Biểu đồ 3.1: Tình hình FDI tại Việt Nam giai đoạn 2000 – 2010

Có thể thấy năm 2008 là năm đánh dấu thành công nhất của Việt Nam sau hơn 20 năm thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài, với số vốn đăng ký lớn nhất, hơn

70 tỷ USD Với nhiều dự án quy mô đặc biệt lớn, số vốn năm 2008 đăng ký tăng gấp khoảng 3 lần so với năm 2007 và 2 lần so với cả năm 2006 và 2007 cộng lại Với một con số quan trọng hơn - vốn giải ngân, thì năm 2008 cũng xác lập kỷ lục Các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam đã giải ngân số vốn lên tới 11,5 tỷ USD, tăng 43,2% so với năm 2007 Tuy nhiên, con số 11,5 tỷ USD vốn giải ngân trong năm

2008, tuy đã tăng tới 43,2% so với năm 2007 về giá trị tuyệt đối, nhưng chỉ chiếm gần 18% so với tổng vốn đăng ký

So với giai đoạn trước, tỷ lệ này của thời kỳ 1988-2005 là 50,3%, của năm

2006 còn 33%, và năm 2007 chỉ còn khoảng 23%

1.2 Các nước dẫn đầu về đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam

Biểu đồ 3.2: Top 10 nước đầu tư trực tiếp vào Việt Nam

Nguồn: www.mpi.gov.vn

Đây là top 10 nước đầu tư vào Việt Nam Trong đó Đài Loan là nước dẫn đầu với 21,28 triệu USD tính từ năm 1988 đến tháng 8 năm 2009 Số vốn của 10 nước này chiếm đến 72,8% tổng FDI vào Việt Nam

Biểu đồ 3.3: Top 10 nước đầu tư trực tiếp vào Việt Nam năm 2009

Nguồn: www.mpi.gov.vn

Đầu tư trực tiếp nước ngoài của Mỹ vào Việt Nam liên tục tăng trong những năm gần đây Năm 2009, Hoa Kỳ là nhà đầu tư lớn nhất với tổng số vốn đăng ký là 9,8 tỷ USD (chiếm 45% tổng vốn FDI vào Việt Nam năm 2009)

Xếp thứ hai là Cayman Islands, tiếp theo là Samoa và Đài Loan

1.3 Đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam theo vùng

Bà Rịa-Vũng Tàu đang là địa phương thu hút nhiều FDI nhất trong năm Quảng Nam là tỉnh đứng thứ hai, tiếp theo lần lượt là Bình Dương, Đồng Nai và Phú Yên

Biểu đồ 3.4: Đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam theo vùng năm 2009