Về thực tiễn, những người chấphành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng khi trở về địaphương gặp rất nhiều trở ngại khi gia nhập vào các nhóm xã hội một phần do tự t
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
Trang 3Công trình được hoàn thành tại: Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS TS Nguyễn Đức Sơn
2 TS Hoàng Anh Phước
Phản biện 1: PGS TS Đỗ Mạnh Tôn
Phản biện 2: PGS, TS Nguyễn Thị Minh Hằng
Phản biện 3: PGS, TS Lê Vân Anh
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Trường họp tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội vào hồi … giờ … ngày … tháng… năm…
Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện: Thư viện Quốc Gia, Hà Nội
hoặc Thư viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
PHẦN MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài
Thích ứng có vai trò quan trọng trong cuộc sống, là khả năng và phương thứcđặc thù để con người có thể tồn tại và phát triển trong xã hội luôn biến đổi và nhiềuthách thức
Trang 4Với mọi người trong xã hội, thay đổi môi trường sống đã khó khăn, đối vớingười chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng trở vềtái hòa nhập cộng đồng lại càng khó khăn Về lý luận, đây là giai đoạn có nhiều xáotrộn về mặt tâm lý, đang định hình nhân cách; lại là đối tượng đã thực hiện hành vi sailệch chuẩn mực xã hội do tâm lý tiêu cực điều khiển Về thực tiễn, những người chấphành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng khi trở về địaphương gặp rất nhiều trở ngại khi gia nhập vào các nhóm xã hội một phần do tự ti,mặc cảm; một phần là sự kỳ thị của cộng đồng.
Từ những phân tích trên, tác giả nghiên cứu đề tài: “Thích ứng với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng” làm đề tài luận án tiến sĩ.
2 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng thích ứng tâm lý với tái hòa nhậpcộng đồng của người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáodưỡng, luận án đề xuất những biện pháp giúp họ thích ứng tốt hơn
3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Mức độ và biểu hiện thích ứng với tái hòa nhập cộng đồng của người chấphành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng
3.2 Khách thể nghiên cứu
168 Người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường Giáodưỡng
4 Giả thuyết khoa học
Hiện nay, người chấp hành xong BPXLHC đưa vào TGD về địa phương sinhsống thích ứng với cuộc sống tại các cộng đồng xã hội chưa cao, biểu hiện ở các mặtnhận thức, thái độ, hành vi qua các hoạt động học tập, lao động, quan hệ xã hội vàsinh hoạt thường ngày Có nhiều yếu tố ảnh hưởng trong đó yếu tố thuộc về chủ quan
và các yếu tố khách quan có ảnh hưởng lớn nhất
5 Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1 Xây dựng lý luận về thích ứng, tái hòa nhập cộng đồng và mức độ của
thích ứng với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưavào TGD
5.2 Nghiên cứu thực trạng mức độ và các yếu tố ảnh hưởng tới sự thích ứng
với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vàoTGD
5.3 Đưa ra các khuyến nghị nhằm nâng cao sự thích ứng với tái hòa nhập cộng
đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD
6 Phạm vi nghiên cứu
6.1 Phạm vi về đối tượng nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu mức độ và biểu hiện thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộngđồng ở người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡngthông qua các mặt: nhận thức, thái độ, hành vi và những yếu tố ảnh hưởng đến sựthích ứng đó
6.2 Phạm vi về thời gian nghiên cứu
Trang 5Đề tài được nghiên cứu trong 4 năm 2017 - 2020.
7 Phương pháp nghiên cứu
7.1 Phương pháp luận nghiên cứu
- Nguyên tắc phát triển
Thích ứng với tái hòa nhập cộng đồng của người đã chấp hành xong biện pháp
xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng được xem như là một phạm trù có sựthay đổi trong từng giai đoạn từ khi họ chấp hành xong Quyết định xử lý hành chínhđưa vào trường giáo dưỡng về sinh sống tại địa phương
- Nguyên tắc hoạt động
Xuất phát từ quan điểm cho rằng tâm lý con người được hình thành trong hoạtđộng và giao tiếp; có nguồn gốc từ môi trường sống Do đó, muốn tìm hiểu rõ về thíchứng trong quá trình tái hòa nhập cộng đồng của người đã chấp hành xong Quyết định
xử lý hành chính phải nghiên cứu thông qua hoạt động thực tiễn của họ
- Nguyên tắc tiếp cận hệ thống
Con người là một thực thể xã hội, hành vi của họ chịu sự chi phối, ảnh hưởngcủa nhiều yếu tố khác nhau- yếu tố tâm lý cá nhân và yếu tố xã hội
7.2 Các phương pháp nghiên cứu cụ thể
7.2.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận
7.2.2 Phương pháp quan sát
7.2.3 Phương pháp chuyên gia
7.2.4 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
7.2.5 Phương pháp nghiên cứu hồ sơ, lý lịch
7.2.6 Phương pháp nghiên cứu trường hợp
7.2.7 Phương pháp phỏng vấn sâu.
7.2.8 Phương pháp thống kê toán học
8 Đóng góp mới của luận án
8.1 Về lý luận
- Xây dựng được cơ sở lý luận về thích ứng ở người chấp hành xong biện pháp
xử lý hành chính đưa vào trường Giáo dưỡng và khẳng định sự cần thiết về thích ứngtâm lý trong tái hòa nhập cộng đồng cho các đối tượng chấp hành xong biện pháp xử
lý hành chính
8.2 Về thực tiễn
Xác định được các biểu hiện và mức độ thích ứng với tái hòa nhập cộng đồng
ở người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng
Chương 1 LÝ LUẬN VỀ THÍCH ỨNG TÂM LÝ VỚI TÁI HÒA NHẬP CỘNG ĐỒNG CỦA NGƯỜI CHẤP HÀNH XONG BIỆN PHÁP XỬ LÝ HÀNH
CHÍNH ĐƯA VÀO TRƯỜNG GIÁO DƯỠNG 1.1 Tổng quan nghiên cứu về thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng
1.1.1 Hướng nghiên cứu sự thích ứng nghề nghiệp, thích ứng lao động
E A Ermolaeva năm 1969 nghiên cứu “Đặc điểm của sự thích ứng xã hội vànghề nghiệp của sinh viên tốt nghiệp trường sư phạm”
Trang 6Năm 1979 A.I Serbacov và A.B Mudric với công trình “Sự thích ứng nghềnghiệp của thầy giáo” cũng có quan điểm gần giống với E.A Ermolaeva
Năm 1979, A.E.Golomstooc khi nghiên cứu về “Sự lựa chọn nghề nghiệp vàgiáo dục nhân cách cho học sinh
Nguyễn Thúy Bình với “Sự thích ứng của người giáo viên trẻ”, Nguyễn ThịMinh Huyền có “Sự thích ứng với hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm của sinhviên các trường sư phạm”, Nguyễn Nguyệt Cầm “Sự thích ứng với nghề chế biến ănuống của học sinh ngành chế biến ăn uống trường trung học Thương mại và Du lịch”[dẫn theo 23]
“Kế hoạch đường đời và tự xác định nghề nghiệp của thanh niên- sinh viên”của tác giả Nguyễn Thạc
1.1.2 Hướng nghiên cứu sự thích ứng với môi trường văn hóa mới, thích ứng xã hội.
H Spencer (1820- 1903) khi nghiên cứu về sự thích ứng của con người với môitrường,
K Oberg, nhà nhân chủng học người Mỹ, đưa ra khái niệm “sốc văn hóa” Năm 1956, “ Colonial Studens” của Carey A.T
Chu Văn Đức với luận án tiến sĩ về “Sự thích ứng của phạm nhân với chế độ sinh hoạt và chế độ lao động tại trại giam”
Trần Hoàng Yến “Sự thích ứng học tập của học sinh lớp 1”, Hoàng Trần Doãn
“sự thích ứng trong hoạt động học tập của sinh viên”, Nguyễn Minh Đức có “sự thíchứng hoạt động học tập của học sinh lớp 6”
Công trình của tác giả Phạm Thị Thục Oanh “Thích ứng tâm lý với quá trìnhchấp hành án tại trại giam của phạm nhân nữ”
Năm 2012, tác giả Vũ Dũng với cuốn sách “Thích ứng xã hội của các nhóm xã hội yếu thế ở nước ta hiện nay”
1.1.3 Nghiên cứu về thích ứng với tái hòa nhập cộng đồng
Công trình "Offender Reentry: Correctional Statistics, Reintegration into theCommunity, and Recidivism" (Thống kê Người phạm tội: công tác tái hòa nhập cộngđồng và phòng ngừa tái phạm của tác giả Nathan James Analyst in Crime Policy,tháng 1/ 2015
Đề tài “Những nhân tố quan trọng tác động đến sự tái hòa nhập cộng đồngthành công của người chấp hành xong hình phạt tù” của tác giả Anna Wilson
Bài viết “Bài học thực tiễn của quá trình tái hòa nhập xã hội của người mãn hạn
tù ở Nauy” của tác giả Stian Bonnvie Arntzen
Tác giả chưa thấy có bất cứ nghiên cứu nào về thích ứng với tái hòa nhập cộngđồng của người chấp hành xong biện pháp xử lý vi phạm hành chính đưa vào trườnggiáo dưỡng mà chỉ là những nghiên cứu tái hòa nhập cộng đồng ở góc độ quản lý nhànước về An ninh trật tự
1.2 Lý luận về thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng
1.2.1 Tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng
1.2.1.1 Người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng
Trang 7Người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD là người đã nhận được
sự giúp đỡ, giáo dục lại để xóa bỏ tâm lý tiêu cực, hình thành tâm lý tích cực, thực hiện hành vi hợp chuẩn.
Một số đặc điểm tâm lý phổ biến của người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng
- Tâm lý mặc cảm, tự ti
- Nhu cầu của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa TGD
- Ý thức pháp luật và nhận thức xã hội thấp kém
Khó khăn tâm lý của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD
Về chủ quan: tâm lý tự ti, không muốn giao tiếp
Về phía khách quan: định kiến “đã có tì vết là xấu”, không thể gột rửa được
1.2.1.2 Tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp xử lý
hành chính đưa vào trường Giáo dưỡng
Tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD là quá trình cá nhân chủ động, tiếp nhận chuẩn mực xã hội sau một thời gian nhất định bị tách biệt với môi trường xã hội, hình thành tâm lý tích cực, xóa bỏ tâm lý tiêu cực, thực hiện hành vi hợp chuẩn, có ích cho xã hội.
Nội dung tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD
Tái hòa nhập về học tập
Tái hòa nhập về hoạt động lao động
Tái hòa nhập các quan hệ xã hội
Tái hòa nhập trong sinh hoạt
1.2.2 Thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng
1.2.2.1 Khái niệm thích ứng tâm lý
Thích ứng tâm lý là quá trình cá nhân chủ động, tích cực thay đổi, điều chỉnh
bản thân để hòa nhập vào môi trường sống mới, khắc phục những khó khăn của sự
thay đổi môi trường sống thể hiện ở sự cân bằng và phù hợp về nhận thức, thái độ và hành vi trong bối cảnh mới.
Thích ứng tâm lý là quá trình cá nhân chủ động, tích cực thay đổi, điều chỉnh bản thân để hòa nhập vào môi trường sống mới, khắc phục những khó khăn của sự thay đổi môi trường sống thể hiện ở sự cân bằng và phù hợp về nhận thức, thái độ và hành động trong bối cảnh mới.
Thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biệnpháp XLHC đưa vào TGD có một số đặc điểm sau:
- Thứ nhất, bản chất thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấphành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD là đạt được sự thay đổi và có sự hài hòa,cân bằng, thống nhất tâm lý ở cả ba thành phần nhận thức, thái độ và hành vi
- Thứ hai, thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hànhxong biện pháp XLHC đưa vào TGD là sự thích ứng tâm lý đặc biệt
- Thứ ba, cơ chế thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấphành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD là cơ chế bắt buộc
Biểu hiện của nội dung thích ứng với tái hòa nhập cộng đồng ở người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng
- Thích ứng về mặt nhận thức
Trang 8- Các yếu tố thuộc về khách quan: Gia đình, hàng xóm, xã hội
Thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biệnpháp XLHC đưa vào TGD biểu hiện ở nhận thức, thái độ và hành vi thông qua cáchoạt động học tập, lao động, quan hệ xã hội và sinh hoạt của họ
Dự báo các yếu tố tác động thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng củangười chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD bao gồm các yếu tố thuộc vềchủ quan và các yếu tố thuộc về khách quan
Chương 2 TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Địa bàn và khách thể nghiên cứu
2.1.1 Vài nét về địa bàn nghiên cứu
Tác giả nghiên cứu luận án tại một số tỉnh thuộc phía bắc của Việt Nam
2.1.2 Khách thể nghiên cứu
Được sự giới thiệu của địa phương, chúng tôi đã gặp trực tiếp các em là nhữngngười đã chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng đểtrình bày mục đích của nghiên cứu và đề nghị các em hỗ trợ Sau khi nhận được sựđồng ý tham gia nghiên cứu, chúng tôi phát phiếu hỏi và trực tiếp hướng dẫn các emcách trả lời Các em tự điền câu trả lời của mình vào phiếu hỏi Tuy nhiên, việc tiếpcận khách thể rất khó khăn Nhiều em tự ti về quá khứ của mình, không thích giao tiếpvới ai… nên không hợp tác Mặt khác, địa phương cư trú của các em nằm rải rác khắpcác tỉnh thành trên cả nước, mỗi quận, huyện chỉ có một vài em Vì vậy, tác giả chỉthu thập được thông tin từ 168 khách thể Trong số này, chúng tôi đã phỏng vấn sâu 12
em Đặc điểm khách thể được thể hiện trong bảng 1
Bảng 1 Đặc điểm của khách thể nghiên cứu Đặc điểm mẫu nghiên cứu Số lượng Tỉ lệ %
Trang 9Thời gian về địa phương Dưới 6 tháng 6- 12 tháng 83 31 49,4 18,5
2.2 Tổ chức nghiên cứu
Luận án được tổ chức nghiên cứu qua 3 giai đoạn
- Giai đoạn 1: Nghiên cứu lý luận
- Giai đoạn 2: Khảo sát thực tiễn
- Giai đoạn 3: Viết luận án
2.2.1 Giai đoạn nghiên cứu lý luận
- Xây dựng, hoàn thiện đề cương nghiên cứu
- Hệ thống hóa một số lý luận cơ bản thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộngđồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD; chỉ ra các yếu tố ảnhhưởng đến thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xongbiện pháp XLHC đưa vào TGD
Thời gian: Từ 12/2016 - 5/2018
2.2.2 Giai đoạn nghiên cứu thực tiễn
- Xác định độ tin cậy và độ hiệu lực của thang đo trong bảng hỏi của đề tài, trên
cơ sở đó, chỉnh sửa các biến quan sát chưa đạt yêu cầu để hoàn thiện bảng hỏi
- Chỉnh sửa các phiếu phỏng vấn sâu, các phiếu thảo luận nhóm và bảng quansát trước khi khảo sát chính thức
Thời gian, địa điểm
Trang 102.3.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu, văn bản
Tổng hợp, phân tích, hệ thống về mặt lý luận các nghiên cứu về thích ứng tâm
lý, thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện phápXLHC đưa vào TGD ở trong và ngoài nước xác định những vấn đề cần nghiên cứu:các thành phần, biểu hiện và mức độ của thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồngcủa người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD
2.3.2 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
- Tìm hiểu thực trạng mức độ thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng củangười chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD
- Tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộngđồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD để đánh giá mức độảnh hưởng của các yếu tố đó đối với thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng củangười chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD
2.3.3 Phương pháp phỏng vấn sâu
Thu thập, bổ sung, và làm rõ thông tin đã thu được từ phương pháp khác để cóthể đánh giá trung thực, khách quan các biểu hiện và mức độ của thích ứng tâm lý vớitái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD vàcác yếu tố ảnh hưởng đến sự thích ứng tâm lý đó
Các tình huống nảy sinh các cuộc trò chuyện hoặc phỏng vấn cũng hết sứcphong phú dựa theo các mặt của đời sống xã hội, đôi khi là những câu chuyện, chia sẻmang tính giải tỏa áp lực tâm lý cho các em
2.3.4 Phương pháp quan sát
Bổ sung thông tin cho các phương pháp khác, tìm hiểu biểu hiện thích ứng vớitái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD vàcác yếu tố ảnh hưởng đến thích ứng tâm lý của họ
2.3.5 Phương pháp nghiên cứu trường hợp
Phân tích, phác họa chân dung hai người chấp hành xong biện pháp XLHC đưavào TGD với các mức độ thích ứng với tái hòa nhập khác nhau khác nhau nhằm gópphần khẳng định cơ sở lý luận của luận án và bổ sung cho kết quả nghiên cứu thựctrạng
2.3.6 Phương pháp thống kê toán học
Phương pháp này nhằm xử lý số liệu thu được và chuẩn hóa thang đo sử dụngtheo đặc điểm khách thể cho phù hợp
Các tiểu thang đo và thang đo Số item ban
đầu gồm kiểm tra độ tin cậy Số item sau khi
Trong mỗi tiểu thang đo, bên cạnh những item thuận chiều, còn có các itemnghịch đảo Mỗi item có 5 phương án trả lời từ hoàn toàn sai đến hoàn toàn đúng Cácitem thuận chiều được cho điểm theo mức 4, 3, 2, 1, 0, tương ứng với các phương ántrả lời “Hoàn toàn đúng”, “Đúng nhiều hơn sai”, “Nửa đúng nửa sai”, “Sai nhiều hơnđúng”, “ Hoàn toàn sai” Các item nghịch đảo đều được đổi điểm trước khi tính điểmtrung bình của tiểu thang đo và thang đo Điểm trung bình càng cao, mức độ thích ứng
Trang 11càng lớn Độ tin cậy của tiểu thang đo thích ứng về nhận thức là 0,75; của tiểu thang
đo thích ứng về thái độ là 0,77; của tiểu thang đo thích ứng về hành vi là 0,87 và củatoàn bộ thang đo thích ứng tâm lí là 0,91
2.3.7 Phương pháp chuyên gia
Phỏng vấn xin ý kiến về đặc điểm tâm lý đối tượng đã chấp hành xong biệnpháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng; phân tích chia sẻ một vài trườnghợp CHXBPXLHC đưa vào TGD
2.3.8 Phương pháp nghiên cứu hồ sơ, lý lịch
Nắm được tiểu sử, nhân thân, lai lịch, nguyên nhân của những hành vi đã, đang
và dự đoán hành vi của đối tượng
Tiểu kết chương 2
Trong chương 2, tác giả đã trình bày tiến trình tổ chức thực hiện đề tàinghiên cứu qua 3 giai đoạn và các phương pháp được sử dụng để nghiên cứu lý luậncũng như nghiên cứu thực tiễn Các công cụ điều tra đã được tổ chức tiến hành nghiêncứu thử nghiệm, chỉnh sửa, bổ sung và được hoàn thiện trước khi đưa vào điều trachính thức
Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN VỀ THÍCH ỨNG TÂM LÝ VỚI TÁI HÒA NHẬP CỘNG ĐỒNG Ở NGƯỜI CHẤP HÀNH XONG BIỆN PHÁP XỬ LÝ HÀNH CHÍNH ĐƯA VÀO TRƯỜNG GIÁO DƯỠNG 3.1 Thực trạng thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng ở người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường Giáo dưỡng
3.1.1 Đánh giá chung về thực trạng thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng ở người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường Giáo dưỡng
Biểu đồ 3.1 Phân bố điểm thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người
chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD
Phân bố điểm thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấphành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD cho thấy điểm trung bình (Mean) = 3,21;trung vị (Median)= 3,31; điểm thấp nhất (Min) = 1,75; điểm cao nhất (Max) = 4,00;
độ lệch chuẩn (SD) = 0,49; độ nghiêng (Skewness) = -0,86; độ dẹt (Kurtosis) = 0,29.Như vậy, phân phối điểm thích ứng tâm lý chung tiệm cận phân bố chuẩn, tuy nhiênđiểm phân bố tập trung ở cực phải, phía bên trái biểu đồ có độ thoai thoải, nghiêngdốc ít hơn so với phía bên phải của biểu đồ và có độ nhọn rõ rệt; sự dao động củaĐTB khá rộng từ 1,75 đến 4,00 điểm
Bảng 3.1 Mức độ thích ứng tâm lý với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp
hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD
Trang 12Thấp (%) bình (%) Trung Cao (%) Điểm thấp
nhất
Điểm cao nhất
C
Thích ứng về nhận thức 13,3 79,1 7,6 1,60 4,00 3,36 0,50Thích ứng về thái độ 15,5 66,7 17,9 1,75 4,00 3,15 0,54Thích ứng về hành vi 20,2 60,7 19,0 0,63 4,00 3,13 0,64
Kết quả thu được cho thấy ĐTB của toàn bộ thang đo thích ứng tâm lí cũng như
ba tiểu thang đo đều có ĐTB đạt hơn 3/4 điểm, trong đó thích ứng về nhận thức cóĐTB cao hơn thích ứng về thái độ và thích ứng về hành vi Như vậy, sau khi trở lại địaphương, các thanh thiếu niên đã từng ở TGD đã tỏ ra thích ứng tương đối tốt với táihòa nhập cộng đồng; trong đó thích ứng về nhận thức của các em tốt hơn thích ứng vềthái độ và hành vi Tuy nhiên, so sánh trên chính mẫu chọn của nghiên cứu này thìphần lớn người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD có mức thích ứng tâm
lý ở mức trung bình (70,2%), tỉ lệ này cao gấp hơn 4,5 lần so với tỉ lệ người thích ứngtâm lý ở mức cao và gấp 4,9 người thích ứng tâm lý ở mức thấp
Khi so sánh theo các đặc điểm nhân khẩu, thích ứng chung của người chấp hànhxong biện pháp XLHC đưa vào TGD không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê Mặc
dù vậy, tỉ lệ có mức thích ứng thấp ở nữ cao hơn tỉ lệ này ở nam giới, ngược lại tỉ lệ cómức thích ứng cao ở nam giới cao hơn ở nữ giới Trong khi không có em nào ở thànhthị có mức thích ứng thấp thì tỉ lệ các em ở nông thôn có mức thích ứng thấp là 16%;đồng thời tỉ lệ có mức thích ứng cao của các em sống ở thành thị cao hơn các em sống
ở nông thôn (20% và 15%) Các em càng có nhiều thời gian ở trường giáo dưỡng thì tỉ
lệ thích ứng ở mức độ thấp càng cao Các em sống trong gia đình có hoàn cảnh kinh tếcàng khó khăn thì càng thích ứng thấp
Mặc dù, thích ứng về nhận thức có ĐTB cao nhất, nhưng tỉ lệ người thích ứng vềnhận thức ở mức cao khá thấp so với tỉ lệ người thích ứng về thái độ và hành vi Mặc
dù tỉ lệ người thích ứng về hành vi khá cao, nhưng những người thích ứng về hành vi
ở mức thấp cũng chiếm một tỉ lệ tương đương và chiếm tỉ lệ cao hơn người thích ứngthấp về thái độ và nhận thức Điều này cho thấy có sự thích ứng chưa đồng đều trongtừng mặt cũng như giữa các mặt
Thích ứng tâm lý của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD thểhiện đầu tiên là phải chấp nhận và tiến tới tự giác thực hiện những hành vi tuân theocác chuẩn mực của địa phương nói riêng và của xã hội nói chung Trong quá trình đó
có sự giám sát của gia đình và các tổ chức xã hội giúp họ có điều kiện tự nhìn nhận lạibản thân và hành vi của mình một cách căn bản Vì vậy, sau đây, chúng tôi phân tíchkĩ hơn từng mặt của sự thích ứng tâm lý này
3.1.2 Thích ứng với tái hòa nhập cộng đồng ở người chấp hành xong biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng về mặt nhận thức
Việc chấp nhận thực hiện các nội quy cụ thể trong các hoạt động hàng ngày khisinh sống tại địa phương như khi tham gia hoạt động học tập và hoạt động lao động,quan hệ xã hội, các sinh hoạt cá nhân Kết quả phân tích số liệu cho thấy nhận thức
về lao động đạt điểm trung bình cao nhất (3,54); tiếp đến là nhận thức về học tập(3,35) và sau cùng là nhận thức về sinh hoạt và và về quan hệ xã hội (3,29 và 3,28).Điều này cho thấy của người chưa thành niên đã từng thực hiện hành vi vi phạm pháp
Trang 13luật là chưa nhận thức đồng đều về tất cả các khía cạnh Dường như vấn đề sinh hoạt
và quan hệ xã hội vẫn còn nhiều trở ngại với các em
Trong các biểu hiện cụ thể của nhận thức thì nhận thức về lợi ích của lao động,học tập và việc tham gia hoạt động với mọi người là tốt nhất (đạt điểm trung bình caonhất, từ 3,69 trở lên) Phần lớn các em đều hiểu rằng lao động giúp các em hiểu vềcuộc sống, lao động giúp rèn luyện sức khỏe và sự kiên trì; học tập giúp các em cóđược kiến thức và cơ hội làm việc; tham gia các hoạt động với mọi người là cách tốtnhất để hòa nhập Chia sẻ của một số em tham gia phỏng vấn sâu đã khẳng định lại
điều này: "Lao động đầy đủ và có hiệu quả giúp mọi người nhìn nhận chúng cháu theo hướng thiện cảm hơn, chúng cháu có điều kiện để chứng minh với mọi người về
sự hướng thiện của chúng cháu Hơn nữa, vì là thay đổi môi trường sống nên chúng cháu cũng chưa có được nhiều các quan hệ xã hội ở địa phương nên lao động giúp thời gian trôi nhanh hơn với chúng cháu mà chúng cháu cũng khuây khỏa đầu óc, bớt thời gian lo nghĩ về gia đình và những việc khác” (T.T.H- 21 tuổi, Hai Bà Trưng, Hà Nội) Một số khác cho rằng: "May có việc làm sớm chứ nếu không có việc làm thì cũng chẳng biết làm gì cô ạ" ( N.H.V, 18 tuổi, TP.Tam Điệp, Ninh Bình)
Lao động giúp tôi rèn luyện sức khỏe và sự kiên trì 3,70 0,72
Tôi thấy phải lao động có ích đối với bản thân tôi* 3,20 1,18
Ghi chú: * Item nghịch đảo đã được quy đổi điểm và thay đổi diễn đạt cho phù hợp.
Vấn đề khó khăn nhất với các em là việc bắt buộc học văn hóa Mặt khác, độlệch chuẩn của các biểu hiện nhận thức khá cao, phần lớn đều lớn hơn 1 Kết quả nàycho thấy người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD có sự thích ứng khôngđồng đều về mặt nhận thức Trong khi một số em nhận thức rất tốt về học tập, lao
Trang 14động, quan hệ xã hội và sinh hoạt thì một số em chưa có nhận thức tốt về những vấn
đề này
Như vậy, mặc dù nhiều em đã nhận thức được việc cần chấp nhận tuân theo cácchuẩn mực xã hội khi về địa phương nhưng vẫn còn một bộ phận thanh thiếu niênchưa thực sự thay đổi nhiều về nhận thức
3.1.3 Thích ứng với tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD về mặt thái độ
Mặc dù nhận thức về sinh hoạt không cao song thái độ về sinh hoạt của ngườingười chấp hành xong biện pháp XLHC đưa vào TGD lại cao nhất, tiếp đến là thái độđối với lao động; cuối cùng là thái độ đối với quan hệ xã hội và học tập Tương tựthích ứng về mặt nhận thức, phần lớn các biểu hiện thích ứng về thái độ đều có sựphân tán ý kiến Trong khi nhiều em tỏ ra phấn khởi, vui vẻ thì một số em vẫn cảmthấy buồn chán, khó chịu trong học tập, lao động, quan hệ xã hội cũng như sinh hoạt
Bảng 3.3 Thực trạng thích ứng thái độ
Tôi không cảm thấy buồn chán khi học pháp luật * 3,06 1,28
Tôi muốn lao động để mình có ích cho xã hội* 3,25 1,20Tôi không cảm thấy khó chịu khi bị nhắc nhở trong quá trình lao
Tôi thấy vui khi tự mình làm ra sản phẩm mới 3,68 0,85
Tôi không thấy khó chịu về sự dò xét của mọi người xung quanh 2,24 1,40Tôi thấy thoải mái với mọi người trong gia đình 3,62 0,87
Sinh hoạt chung với mọi người trong cộng đồng tôi thấy cũng ổn 2,98 1,14Tôi dần quen với quy định về giờ giấc sinh hoạt (đi ngủ, xem ti
Tôi thấy yên tâm khi làm việc theo thời gian biểu 3,47 0,98Tôi thấy hài lòng vì đã làm theo được quy định của địa phương 3,35 0,96
Ghi chú: * Item nghịch đảo đã được quy đổi điểm và thay đổi diễn đạt cho phù hợp.
Nhiều em cảm thấy vui khi tự mình làm ra sản phẩm mới, cảm thấy thoải máivới mọi người trong gia đình, dần quen với các quy định về giờ giấc sinh hoạt
Tuy nhiên, một bộ phận thanh thiếu niên vẫn khó chịu với sự dò xét của mọingười, không thích phải học lại từ đầu Những mệnh đề thể hiện thái độ này, sau khi
đã đổi điểm đều nhận được điểm trung bình thấp nhất 2,24 và 2,55 Điều này phản ánhthái độ chưa tích cực, thoải mái khi thực hiện hoạt động học tập, cũng như trong quan
hệ với mọi người xung quanh Cảm thấy áp lực, buồn chán, mệt mỏi là biểu hiện tâm
