Bai 13 Diep ngu

2.Kó naêng: -Nhận biết phép điệp ngữ - Phân tích tác dụng của điệp ngữ - Sử dụng được phép điệp ngữ phù hợp với ngữ cảnh.. 3.Thái độ: có ý thúc vận dụng phép điệp ngữ vào thực tiễn nói v[r]

Tuần 14 Tiếng Việt

Tiết 55

I.MỤC TIÊU:

1.Kiến thức:

- Hiểu được thế nào là điệp ngữ

- Biết các loại điệp ngữ

- Tác dụng của điệp ngữ

2.Kĩ năng:

-Nhận biết phép điệp ngữ

- Phân tích tác dụng của điệp ngữ

- Sử dụng được phép điệp ngữ phù hợp với ngữ cảnh

3.Thái độ: có ý thúc vận dụng phép điệp ngữ vào thực tiễn nói và viết

II N ỘI DUNG HỌC TẬP :

Khái niệm và tác dụng của điệp ngữ

III CHUẨN BỊ:

 GV: Bảng phụ

 HS : Chuẩn bị bài , vở bài tập

IV T Ổ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP :

1.Ổn định tổ chức và kiểm diện.

2 Kiểm tra miệng: Kiểm tra việc chuẩn bị bài của các em.

3.Ti ến trình bài học :

Hoạt động 1: vào bài : (1’)

 GV đọc câu ca dao “ Nhớ ai ra … bây giờ nhớ ai”

rời nêu câu hỏi “ Đâu là những từ được lặp đi lặp

lại?”Vậy những từ được lặp đi lặp lại đó gọi là gì và nó

có tác dụng như thế nào ? Bài học hơm nay……

Ho

ạt động 2 : (15’) Điệp ngữ và tác dụng điệp ngữ

 HS đọc khổ thơ đầu và cuối của bài thơ Tiếng gà

trưa

?Trong khổ thơ có từ ngữ nào được lặp đi lặp lại ?

( hs tìm trên văn bản)

? Việc lặp lại như vậy có tác dụng gì? (trao đổi trả

lời)

(vì kỷ niệm những ngày thơ ấu, vì bà, vì quê hương,

tổ quốc.)

I.Điệp ngữ và tác dụng điệp ngữ:

1 a Từ lặp lại : vì, nghe

b Tác dụng :

- Nhấn mạnh cảm giác khi nghe tiếng gà trưa

- Nhấn mạnh nguyên nhân chiến đấu

ĐIỆP NGỮ

?Tìm thêm một ví dụ có những từ ngữ được lặp lại

trong các văn bản đã học ?

-Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh, giữ đồng

lúa chín……

Khăn thương nhớ ai

Khăn rơi xuống đất

Khăn thương nhớ ai

Khăn vắt trên vai …

?Phân tích các từ ngữ được lặp lại?

-Lặp lại nhằm nhấn mạnh ý, gây ấn tượng sâu sắc,

gợi cảm xúc

? Qua tìm hiểu , em hãy cho biết thế nào là điệp ngữ

?

 HS trả lời- GV chốt ghi nhớ –HS đọc ghi nhớ

SGK.

GV có thể cho ví dụ về lỗi lặp hoặc đem bài tập 3

lên cho HS làm, xác định lỗi lặp, không có tác dụng

gây ấn tượng, chú ý, không có dụng ý HS so sánh

với phép điệp ngữ

 Củng cố về điệp ngữ cho HS tránh sự nhằm lẫn

với lỗi lặp

Ví dụ : Con bò đang gặm cỏ Con bò chợt ngẩng

đầu lên Con bò rớng ò ò

Hoạt động 3: (15’) Các dạng điệp ngữ

 Dùng bảng phụ ghi ví dụ ( a) và b trong SGK /152

 Đọc ví dụ.

? So sánh điệp ngữ trong khổ thơ đầu của bài tiếng

gà trưa với điệp ngữ trong hai ví dụ trên bảng Tìm

đặc điểm của mỗi dạng? (hs trao đổi theo bàn 2’)

- Trong khổ thơ đầu bài Tiếng gà trưa (từ “Nghe”)

lặp lại các tiếng đầu trong mỗi dòng thơ Đó là điệp

ngữ cách quãng

? Có mấy dạng điệp ngữ? Nêu đặc điểm của mỗi

dạng?.

* HS trả lời – GV chốt ghi nhớ – HS đọc ghi nhớ

2

* Tìm thêm một số ví dụ điệp ngữ và nhận dạng

điệp ngữ

Vi

́ dụ: Ta hiểu Miền Nam thương nhớ Bác

của người chiến sĩ

2 Ghi nhớ: SGK/152.

II.Các dạng điệp ngữ:

a là điệp ngữ nối tiếp.

b là điệp ngữ chuyển tiếp (điệp ngữ

vòng)

c là điệp ngữ cách quãng (Khổ đầu bài

“Tiếng gà trưa”)

Ghi nhớ SGK/152

Nóng lòng mong đợi Bác vào thăm

Ta hiểu Đêm nằm nghe gió bấc

Bác thường trăn trở nhớ Miền Nam

( Ta hiểu- Cách quãng )

- Người ta thì ước nhiều chờng

Riêng tơi chỉ ước mợt ơng thật bền

Thật bền như tượng đờng đen

Trăm năm quyết với tình em mợt lòng

(ước , thật bền - vòng tròn)

- Tơi chỉ có mợt ham muớn , ham muớn tợt bậc là làm

sao cho nước ta được hoàn toàn đợc lập, dân ta được

hoàn toàn tự do, đờng bào ta ai cũng có cơm ăn ,áo

mặc

( ham muớn , hoàn toàn, ai - nới tiếp)

4.T ổng kết : (10’)

Hoạt động 4: Luyện tập.

-Gọi hs đọc bài tập 1 và xác định yêu cầu

-Cho hs trao đổi để tìm đáp án (dưới sự hướng dẫn của

giáo viên )

Bài tập 2 : HS lên bảng làm (cho điểm)

Bài tập 3

-HS làm vào vở bài tập – gọi mợt sớ bài chấm điểm

Bài tập 4 : GV hướng dẫn hs về nhà làm

? Điệp ngữ có mấy dạng ?

III Luyện tập:

Bài tập 1:

a Điệp ngư :

-Mợt dân tợc đã gan góc ―› Nhấn mạnh ý chí cương quyết giành tự do đợc lập của dân tợc

-Dân tợc đó phải được ―› Khẳng định quyền được hưởng tự do đợc lập của dân tợc ta

b Điệp ngư : đi cấy , trơng ―› Nhấn

mạnh nỡi trơng chờ mưa thuận gió hòa của người nơng dân

Bài tập 2:

- Xa nhau: điệp ngữ cách quãng

- Một giấc mơ: điệp ngữ chuyển tiếp

Bài tập 3:

- Việc lặp lại một số từ ngữ không có tác dụng biểu cảm mà chỉ làm cho ý của câu bị trùng lặp

- HS tự chữa bài tập

* có 3 dạng

- Điệp ngữ cách quãng -Điệp ngữ nới tiếp

- Điệp ngữ chuyển tiếp

5.Hướng dẫn học t ập :

*Đối vói bài học của tiết này:

- Học bài: Ghi nhớ Hoàn chỉnh vở bài tập

- Viết mợt đoạn văn ngắn có dùng điệp ngữ.

- Nhận xét về cách sủ dụng điệp ngữ trong mợt đoạn văn đã học

*Đối với bài học của tiết sau :

- Chuẩn bị bài: Chơi chữ

-Chú ý tìm hiểu khái niệm , tác dụng và các lới chơi chữ

V PHỤ LỤC : (khơng cĩ)

Tuần 15 Tiếng Việt:

Tiết 59

I.MỤC TIÊU:

1.Kiến thức:

-Hiểu được thế nào là chơi chữ

-Hiểu một số lối chơi chữ thường dùng

-Tác dụng của phép chơi chữ

2.Kĩ năng:

-Nhận biết phép chơi chữ

-Chỉ rõ cách nói chơi chữ trong văn bản

3.Thái độ: có ý thức Vận dụng phép chơi chữ vào thực tiễn nói và viết Tránh

chơi chữ với dụng ý xấu, vô ý thức, thiếu văn hóa

II N ỘI DUNG HỌC TẬP :

Khái niệm và tác dụng của chơi chữ

III CHUẨN BỊ:

* Thầy: Bảng phụ

* Trò: Chuẩn bị bài

IV.T Ổ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP :

1.Ổn định tổ chức và k iểm diện.

2.Kiểm tra miê ̣ng : (5’)

1/ Thế nào là điệp ngữ ? Tác dụng của điệp ngư õ?

Cho ví dụ có dùng điệp ngữ Kiểm tra bài tập ở nhà

(10đ)

2/Nêu các dạng điệp ngữ ? Mỗi dạng cho một ví dụ?

Tên bài học hơm nay? (10đ)

-Biện pháp lặp lại từ ngữ (hoặc cả câu) để làm nổi bật ý, gây cảm xúc mạnh (4đ)

- Ví dụ đúng (3đ).

-Bài tập làm đầy đủ (3đ).

+Điệp ngữ cách quãng- ví dụ (3đ).

+Điệp ngữ nới tiếp – ví dụ (3đ).

+ Điệp ngữ chuyển tiếp – ví dụ (3đ).

-Chơi chữ (1đ)

3.Ti ến trình bài học :

HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY VÀ TRÒ NỘI DUNG BÀI DẠY

Hoạt động 1: vào bài (1’)

GV giới thiệu bài: chơi chữ khơng chỉ là cơng việc

của văn chương , trong đời sớng hằng ngày người ta

cũng rất hay chơi chữ Vậy thế nào là chơi chữ và

chơi chữ có tác dụng gì , bài học…

Ho

ạt động 2 : (13’)Chơi chữ và tác dụng của chơi

chữ

GV treo bảng phụ ghi bài ca dao trong SGK – hs

đọc bài ca dao

O Bài ca dao có mấy từ “lợi”?

-Bài ca dao có 3 từ “lợi’

? Em có nhận xét gì về từ “lợi” trong bài ca

dao ? ( thảo luận trong bàn 2’)

-Bà già muốn biết lấy chồng có “lợi” không, “lợi”

ở đây là thuận lợi, lợi lộc.Trong câu trả lời của

Thầy bói, mới nghe vế đầu “lợi thì có lợi’, ta có

thể nghĩ rằng, từ “lợi’ ở đây được hiểu theo ý của

bà già và câu hỏi của bà được giải đáp theo đúng

chiều hướng mong ước của bà Nhưng đọc đến vế

sau”nhưng răng không còn” ta mới thấy cái ý đích

thực của thầy bói: Bà đã già quá rồi, tính chuyện

chồng con làm gì nữa Hoá ra, từ “lợi’ ở đây

không còn cái nghĩa “thuận lợi, lợi lộc” nữa mà

chuyển sag một ý nghĩa khác.(lợi: nướu, phần thịt

bao quanh chân răng)

?Việc sử dụng từ lợi ở câu cuối của câu ca dao là

dựa trên hiện tượng gì của từ ngữ ? (trao đởi trả

lời)

? Tác dụng của việc sử dụng từ lợi? (suy nghĩ trả

lời)

? Qua tìm hiểu em hãy cho biết thế nào là chơi

chư ?

HS trả lời - GV chốt ghi nhớ 1 SGK trang 164

GV cho thêm ví dụ : « Trùng trục như con bò

thui, chín mắt, chín mũi, chín đuôi, chín đầu »

GV cho HS làm miệng bài tập 1/165

Hoạt động 2: (13’)Tìm hiểu các lối chơi chữ.

GV treo bảng phụ ghi ví dụ/165 mục II/SGK

I.Thế nào là chơi chữ ?

1 xe ́t ví dụ :

-Lợi : lợi lợc

- Lợi : Nướu răng

-Hiện tượng đồng âm, khác nghĩa

-Tạo sự hài hước, gây cảm giác bất ngờ thú vị

* Ghi nhớ 1 : SGK/164.

II.Các lối chơi chữ:

HS đọc ví dụ

? Chỉ rõ lối chơi chữ ?

(1) Trại âm : « ranh tướng » với « danh tướng » :

giễu cợt NaVa ; « « nồng nặc » đi với « tiếng

tăm » :Tạo sự tương phản về ý nghĩa nhằm châm

biếm, đã kích

(2) điệp âm đầu

(3) nói lái

(4) đồng âm và trái nghĩa :

+Sầu riêng : chỉ trang thái tâm lí tiêu cực của cá

nhân (tính từ) ; chỉ một loại qua ở Nam Bộ (danh

từ chung)

+Vui chung : trạng thái tâm lí tích cực của tập thể

(tính từ)

+Sầu riêng : trái nghĩa với vui

O Qua tìm hiểu , em hãy cho biết có mấy dạng

chơi chữ ?

 HS trả lời - GV chốt ghi nhớ 2 SGK trang 164

HS làm bài tập 3/166/SGK Sưu tầm một ví dụ

chơi chữ

? Khi nào thì dùng lối chơi chữ ?

-Trong thơ văn trào phúng, câu đối, câu đố…

Không nên dùng lối chơi chữ với ý đồ xấu, vô ý

thức, thiếu văn hóa…

-Có thể dùng một số ví dụ minh họa thêm cho HS

rõ (chỉ giới thiệu thêm không cần phân tích sâu)

a/ Chuồng gà kê sát chuồng vịt (kê nghĩa là gà)

b/ Chàng Cóc ơi, chàng cóc ơi!

Thiếp bén duyên chàng có thế thôi

Nòng nọc dứt đuôi từ đấy nhé

Ngàn vàng khôn chuộc dấu bôi vôi (từ cùng một

trường nghĩa về cóc)

c/ Có tôn có tổ, có tổ có tôn, tôn tổ tổ tôn, tôn tổ

cũ

(1) Trại âm

(2) điệp âm đầu (3) nói lái (4) đồng âm và trái nghĩa :

* Ghi nhớ 2 SGK/165

4.T ổng kết (11’)

Hoạt động 3: Luyện tập

HS trao đởi làm bài tập 1 III.Luyện tập:Bài tập 1:

-Tác giả vừa dùng lối đồng âm vừa dùng

Bài tập 2 , 4 gọi 2 hs lên bảng làm (gv cho điểm )

Bài tập 3gv hướng dẫn hs về nhà làm

? Thế nào là chơi chữ ? có mấy cách chơi chữ )

các từ gần nghĩa với nhau

-Các từ chỉ về loài rắn: liu điu, rắn, hổ lửa, mai gầm, ráo, lằn, trâu lỗ, hổ mang

Bài tập 2:

-Từ gần nghĩa:

+ Thịt: mỡ, nem

+ Nứa: tre, trúc

* Bài tập 3:

-HS tự đưa ra ví dụ

Bài tập 4:

Nghĩa thành ngữ: Khổ tận cam lai  hết khổ đến lúc sung sướng

Chơi chữ đồng âm: Cam

+Có 5 cách : dùng từ đờng âm , trại âm , điệp âm , nói lái ,dùng từ trái nghĩa ,đờng nghĩa

+ Là lợi dụng đặc sắc về âm nghĩa của từ để tạo sắc thái dí dỏm, hài hước

5.Hướng dẫn h ọc tập : (2’)

* Đối với bài học của tiết này:

-Học ghi nhớ, làm bài tập hoàn chỉnh

-Sưu tầm các câu ca dao có sử dụng lối chơi chữ và phân tích giá trị của chúng

* Đối với bài học của tiết sau:

-Chuẩn bị bài: “Ơn tập Tiếng Việt” Đọc trước câu hỏi trong sgk và trả lời vào vở bài

soạn

V.PH Ụ LỤC :