Theo quan điểm này, giáo dục đào tạo giúp người học phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng năng lực vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho
Trang 1SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO QUẢNG NINH PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO UÔNG BÍ
BÀI THU HOẠCH MODULE 4 XÂY DỰNG KẾ HOẠCH DẠY HỌC VÀ GIÁO DỤC THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT, NĂNG
LỰC HỌC SINH
Họ và tên: PHẠM THỊ DUYÊN Ngày tháng năm sinh: 06/12/1991 Đơn vị: Trường THCS Bắc Sơn
Quảng Ninh, tháng 06 năm 2021
Trang 2MỤC LỤC
I Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu chuyên đề “Xây dựng kế
hoạch dạy học và giáo dục theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực
học sinh”
2
II Những nội dung chính thu hoạch được sau khi nghiên cứu xong
chuyên đề “Xây dựng kế hoạch dạy học và giáo dục theo hướng phát
triển phẩm chất, năng lực học sinh”
5
1 Thu hoạch về kiến thức lý thuyết 5
3 Thực trạng các hoạt động dạy học – giáo dục ở trường THCS Bắc
3.1 Giới thiệu khái quát về nhà trường THCS Bắc Sơn 37 3.2 Thực trạng dạy học và giáo dục phát triển năng lực của trường
3.3 Những việc biện pháp sẽ làm nhằm nâng cao chất lượng xây
dựng kế hoạch dạy học và giáo dục theo hướng phát triển phẩm chất,
năng lực học sinh
39
4 Kết luận và kiến nghị 41
Trang 3NỘI DUNG BÀI THU HOẠCH MODUL 4
I TÍNH CẤP THIẾT CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.
Hiện nay, giáo dục phát triển (tiếp cận) năng lực và phẩm chất học sinh đang được nhiều nhà nghiên cứu, nhà giáo dục, cán bộ quản lý và giáo viên trên thế giới cũng như trong nước đặc biệt quan tâm Bởi lẽ, giáo dục nói chung, dạy học nói riêng theo hướng phát triển năng lực và phẩm chất không chỉ chú ý đến sự phát triển năng lực và phẩm chất cho học sinh mà còn quan tâm đến năng khiếu,
tố chất sẵn có ở mỗi học sinh Đồng thời quan điểm giáo dục này mang tính nhân văn, phân hóa, linh hoạt, mềm dẻo, liên thông giúp người học phát huy được thế mạnh, sở trường của bản thân, phát triển năng lực thực tiễn, đáp ứng, thích ứng với cuộc sống và hoạt động nghề nghiệp luôn thay đổi
Đây là quan điểm dạy học đòi hỏi phải được chú trọng từ mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả hướng tới năng lực và phẩm chất Khi tiếp cận về mặt phương pháp, dạy học tiếp cận năng lực và phẩm chất đòi hỏi cần có cái nhìn mang tính chất cụ thể trên bình diện phương pháp và kỹ thuật dạy học Không quá quan tâm đến vấn đề dạy học để đảm bảo đầy đủ, hệ thống và toàn diện các nội dung dạy học bài bản như trong nhiều năm nay Các chương trình dạy học đào tạo trên thế giới tập trung vào việc trang bị phương pháp trên bình diện phát triển người học, trong đó các kỹ thuật dạy học trở thành công cụ được trao tay Theo quan điểm này, giáo dục đào tạo giúp người học phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng năng lực vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho người học năng lực giải quyết các tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp
Tại Việt Nam sau hơn 30 năm đổi mới, đất nước ta đã vượt qua nhiều khó khăn, thách thức, đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử Nước ta đã thoát
ra khỏi tình trạng kém phát triển, bước vào nhóm nước đang phát triển có thu nhập trung bình Tuy nhiên, những thành tựu về kinh tế của nước ta chưa vững chắc, chất lượng nguồn nhân lực và sức cạnh tranh của nền kinh tế chưa cao, môi trường văn hóa còn tồn tại nhiều hạn chế, chưa hội đủ các nhân tố để phát triển nhanh và bền vững Cũng trong khoảng thời gian trước và sau khi nước ta tiến hành đổi mới, thế giới đã liên tục chứng kiến những biến đổi sâu sắc về mọi mặt Các cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba và lần thứ tư nối tiếp nhau ra đời, kinh tế tri thức phát triển mạnh đem lại cơ hội phát triển vượt bậc, đồng thời cũng đặt ra những thách thức không nhỏ đối với mỗi quốc gia, nhất là các quốc
Trang 4gia đang phát triển và chậm phát triển Mặt khác, những biến đổi về khí hậu, tình trạng cạn kiệt tài nguyên, ô nhiễm môi trường, mất cân bằng sinh thái và những biến động về chính trị, xã hội cũng đặt ra những thách thức có tính toàn cầu Để bảo đảm phát triển bền vững, nhiều quốc gia đã không ngừng đổi mới giáo dục
để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, trang bị cho các thế hệ tương lai nền tảng văn hóa vững chắc và năng lực thích ứng cao trước mọi biến động của thiên nhiên và xã hội Đổi mới giáo dục đã trở thành nhu cầu cấp thiết và xu thế mang tính toàn cầu Hòa mình cùng với dòng chảy của xu thế chung, Việt Nam đã bắt nhịp kịp thời để nâng tầm và định hướng phát triển Bộ GDĐT thực hiện cải cách, đổi mới theo nhiều lộ trình Năm 2018 Bộ công bố CT GDPT mới, với các mục tiêu xây dựng con người mới theo hướng phát triển năng lực Chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 của Việt Nam có sự thay đổi căn bản là chuyển từ tiếp cận nội dung sang tiếp cận phát triển năng lực người học Mục tiêu của Chương trình giáo dục phổ thông là chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực của người học Chương trình chỉ quy định những nguyên tắc, định hướng chung về yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực của học sinh, nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục và phương pháp đánh giá kết quả giáo dục, không quy định chi tiết để tạo điều kiện cho giáo viên phát huy tính chủ động, sáng tạo trong thực hiện chương trình Đồng thời, Chương trình trao quyền chủ động, trách nhiệm cho địa phương và nhà trường trong việc lựa chọn, bổ sung một số nội dung giáo dục và triển khai kế hoạch giáo dục phù hợp với đối tượng giáo dục và điều kiện của địa phương, nhà trường (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2018) Chính vì vậy, để đáp ứng yêu cầu của chương trình mới, mỗi giáo viên cũng như nhà trường cần phải có năng lực phát triển chương trình môn học Giáo viên phải nắm vững về kiến thức chuyên môn, có kỹ năng sư phạm, khéo léo trong cách ứng xử, sử dụng thành thạo công nghệ thông tin để ứng dụng vào việc giảng dạy, biết cách định hướng học sinh theo đúng mục tiêu giáo dục đã đề ra Với chuyên đề “Xây dựng kế hoạch dạy học và giáo dục theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh” tác giả cung cấp cho các nhà quản lý,
giáo viên trường THCS những nội dung khái quát về dạy học phát triển năng lực
và phẩm chất; một số phương pháp, kỹ thuật dạy học và kiểm tra, đánh giá năng lực và phẩm chất học sinh THCS Với những thành tựu mới về phương pháp, kỹ thuật dạy học và kiểm tra, đánh giá được tác giả khai thác dựa trên nền tảng của
Trang 5Tâm lí học hiện đại Từng phương pháp, kỹ thuật dạy học và kiểm tra, đánh giá được phân tích, hướng dẫn và định hướng tổ chức theo quan điểm Giáo dục học hiện đại: Dạy học tích cực dựa trên nền tảng tổ chức hoạt động học Hơn nữa, khi học xong modul này học viên có thể: được cung cấp kiến thức: Trình bày được hiểu biết chung về dạy học phát triển năng lực và phẩm chất học sinh Phân biệt được giữa dạy học tiếp cận nội dung với tiếp cận mục tiêu và tiếp cận năng lực Hiểu được chương trình giáo dục phổ thông mới chính là chương trình dạy học phát triển năng lực và phẩm chất Những yêu cầu đối với công tác quản
lý và tổ chức dạy học theo chương trình giáo dục tổng thể Hiểu được chương trình giáo dục phổ thông mới chính là chương trình dạy học phát triển năng lực
và phẩm chất Những yêu cầu đối với công tác quản lý và tổ chức dạy học theo chương trình giáo dục tổng thể Trình bày được một số phương pháp, kỹ thuật dạy học và kiểm tra, đánh giá năng lực và phẩm chất học sinh THCS Xác định được các yêu cầu và cách thức xây dựng kế hoạch dạy học, giáo dục và tổ chức dạy học, giáo dục đáp theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực HS ở trường THCS, phù hợp với đặc thù vùng, miền; Từ đó hình thành kĩ năng: So sánh khái quát về chương trình giáo dục hiện hành và chương trình giáo dục phổ thông mới được triển khai từ năm học 2019 - 2020
Đánh giá thực trạng dạy học và kiểm tra, đánh giá năng lực và phẩm chất ở các trường THCS Xác định được hệ thống năng lực và phẩm chất cần phát triển cho học sinh THCS đối với bộ môn Lựa chọn, vận dụng một số phương pháp, kỹ thuật dạy học và kiểm tra, đánh giá đối với các môn học ở trường THCS Xây dựng kế hoạch và tổ chức hoạt động dạy học và giáo dục theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực HS ở THCS phù hợp với đặc thù vùng, miền; Phát triển được chương trình môn học, hoạt động giáo dục phát triển phẩm chất năng lực người học Hơn nữa, sẽ hình thành mục tiêu về thái độ: Nhận thức được tầm quan trọng dạy học phát triển năng lực và phẩm chất, chương trình, sách giáo khoa mới Tích cực vận dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học và kiểm tra, đánh giá năng lực và phẩm chất học sinh đối với bộ môn ở trường THCS Chủ động, tích cực bồi dưỡng năng lực quản lý, tổ chức dạy học và kiểm tra, đánh giá năng lực và phẩm chất học sinh THCS Tích cực hỗ trợ đồng nghiệp xây dựng kế hoạch dạy học và giáo dục để tổ chức dạy học theo hướng phát triển năng lực phẩm chất của học sinh
Trang 6II NHỮNG NỘI DUNG CHÍNH THU HOẠCH ĐƯỢC SAU KHI NGHIÊN CỨU XONG CHUYÊN ĐỀ “XÂY DỰNG KẾ HOẠCH DẠY HỌC VÀ GIÁO DỤC THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC HỌC SINH”
1 THU HOẠCH VỀ LÝ THUYẾT
CHỦ ĐỀ 1
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ DẠY HỌC VÀ GIÁO DỤC THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC HỌC SINH TRONG
CÁC CƠ SỞ GIÁO DỤC PHỔ THÔNG.
* Nội dung:
1 Quan điểm dạy học và các cách tiếp cận dạy học
2 Khái niệm, cơ sở khoa học, đặc trưng và nguyên tắc dạy học phát triển năng lực và phẩm chất
2.1 Khái niệm dạy học phát triển năng lực và phẩm chất
- Dạy học: Là hoạt động thống nhất giữa giáo viên và học sinh; trong đó giáo
viên định hướng, tổ chức, cố vấn, hỗ trợ và đánh giá hoạt động dạy học; học sinh tự tổ chức, điều khiển hoạt động học nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học.
- Dạy học phát triển năng lực và phẩm chất: Là cách tiếp cận đảm bảo cho
dạy học vừa tập trung vào phát triển năng lực, phẩm chất của học sinh vừa dựa vào năng lực nền tảng và tố chất của học sinh.
2.2 Cơ sở khoa học của dạy học phát triển năng lực và phẩm chất
- Cơ sở thực tiễn: Hiện nay, dạy học thiên về dạy chữ, chưa chú trọng phát triển
phẩm chất và năng lực thực tiễn; Chưa thể hiện rõ yêu cầu của 2 giai đoạn: Giáo dục cơ bản và giáo dục định hướng nghề nghiệp; Chưa có giải pháp phân hóa tốt; Phương pháp dạy học thiên về truyền thụ một chiều; Hình thức tổ chức dạy học chưa đa dạng
- Cơ sở lý luận:
+ Lí luận về phẩm chất, năng lực: Năng lực và phẩm chất được hình thành và thể hiện trong quá trình sống và hoạt động của cá nhân
+ Lí luận và kinh nghiệm xây dựng chương trình giáo dục phổ thông
2.3 Đặc trưng của dạy học phát triển năng lực và phẩm chất
Dạy học phát triển năng lực có những đặc trưng sau:
Trang 7- Mục tiêu dạy học: Phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực của người học;
chú trọng vận dụng kiến thức vào tình huống thực tiễn, chuẩn bị năng lực giải quyết các tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, giúp người học thích ứng với sự thay đổi của xã hội
- Nội dung dạy học: Nội dung và hoạt động cơ bản trong các môn học được liên
kết với nhau, gắn với tình huống thực tiễn Chương trình chỉ quy định những nội dung chính nhằm đạt được kết quả đầu ra, gắn với việc hình thành và phát triển năng lực
- Phương pháp dạy học: Người dạy tổ chức, tư vấn, hỗ trợ giúp người học tự lực,
tích cực và sáng tạo trong học tập; Chú trọng sử dụng các quan điểm, phương pháp, kỹ thuật, thủ thuật dạy học tích cực giúp người học trải nghiệm thực tế tìm kiếm và vận dụng kiến thức
- Hinh thức tổ chức dạy học: Chú trọng các hình thức học cá nhân, học hợp tác
với các hoạt động đa dạng như hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học, trải nghiệm sáng tạo, đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ thông tin
- Môi trương học tập: Đa dạng ở trên lớp, ngoài lớp, ngoài trường đặc biệt là
vườn trường, xưởng trường, vận dụng trong đời sống thực tế Môi trường học tập đa dạng, linh hoạt phát huy được tính sáng tạo của người học, có sự hỗ trợ hoặc tham gia của các tổ chức xã hội và gia đình
- Đánh giá kết quả: Dựa vào tiêu chí hoặc bộ công cụ chủ yếu hướng vào năng
lực đầu ra, tính đến sự tiến bộ, tư vấn cho người học biện pháp thay thế bằng phương thức học tập hiệu quả; chú trọng vào các sản phẩm học tập và khả năng vận dụng trong các tình huống thực tiễn
2.4 Nguyên tắc dạy học theo hướng phát triển năng lực và phẩm chất
2.4.1 Lấy việc học làm gốc, ngươi học là chủ thể của quá trinh dạy học
2.4.2 Kiến thức và năng lực bổ sung cho nhau
2.4.3 Chỉ dạy học những vấn đề cốt lõi
2.4.4 Học tích hợp, phương pháp luận và học cách kiến tạo kiến thức
2.4.5 Mở cửa trương phổ thông ra thế giới bên ngoài
2.4.6 Đánh giá thúc đẩy quá trinh học
2.5 Ý nghĩa của dạy học phát triển năng lực cho hoc sinh
2.5.1.Dạy học phát triển năng lực giúp pháp triển tư duy, trí thông minh của học sinh
2.5.2.Làm cho kết quả học tập có tính bền vững.
Trang 82.5.3.Khai thác và làm phong phú vốn kinh nghiệm sống của học sinh
2.5.4.Giúp học sinh giải quyết những vấn đề cuộc sống, nâng cao chất lượng cuộc sống của minh.
2.5.5.Làm cho việc học của học sinh thú vị, hấp dẫn, tự giác.
2.5.6.Giúp mối quan hệ giữa giáo viê và học sinh ngày càng trở nên thân thiện, bền vững.
2.5.7 Xây dựng mối quan hệ giữa học sinh với nhau thêm thân thiết, gắn bó 2.5.8 Phối hợp với các lực lượng giáo dục một cách hiệu quả.
3 Khái quát về chương trình giáo dục phổ thông mới
3.1 Mục tiêu chương trình giáo dục phổ thông mới
- Chương trình giáo dục phổ thông cụ thể hóa mục tiêu giáo dục học sinh làm chủ kiến thức phổ thông, biết vận dụng hiệu quả kiến thức, kỹ năng đã học vào đời sống và tự học suốt đời, có định hướng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp, biết xây dựng và phát triển hài hòa các mối quan hệ xã hội, có cá tính, nhân cách và đời sống tâm hồn phong phú, nhờ đó có được cuộc sống có ý nghĩa và đóng góp tích cực vào sự phát triển của đất nước và nhân loại
- Chương trình giáo dục tiểu giúp học sinh hình thành và phát triển những yếu
tố căn bản đặt nền móng cho sự phát triển hài hòa về thể chất và tinh thần, phẩm chất và năng lực; định hướng chính vào giáo dục về giá trị bản thân, gia đình, cộng đồng và những thói quen, nền nếp cần thiết trong học tập và sinh hoạt
- Chương trình giáo dục THCS giúp học sinh phát triển các phẩm chất, năng lực
đã được hình thành và phát triển ở cấp tiểu học, tự điều chỉnh bản thân theo các chuẩn mực chung của xã hội, biết vận dụng các phương pháp học tập tích cực để hoàn chỉnh tri thức và kỹ năng nền tảng, có những hiểu biết ban đầu về cách ngành nghề và có ý thức hướng nghiệp để tiếp tục học lên THPT, học nghề hoặc tham gia vào cuộc sống lao động
- Chương trình giáo dục THPT giúp học sinh tiếp tục phát triển những phẩm chất, năng lực cần thiết đối với người lao động, ý thức và nhân cách công dân, khả năng tự học và ý thức học tập suốt đời, khả năng lực chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực và sở thích, điều kiện và hoàn cảnh của bản thân để tiếp tục học lên, học nghề hoặc tham gia vào cuộc sống lao động, khả năng thích ứng với những thay đổi trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp mới
3.2 Yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực của học sinh thcs
+ Những yêu cầu về phẩm chất
Trang 9Năng lực Bậc Tiểu học Bậc Trung học cơ sở
Yêu nước
Yêu nước
– Yêu thiên nhiên và có những việc làm thiết thực bảo vệ thiên nhiên
-Yêu quê hương, yêu Tổ quốc, tông trọng các biểu trưng của đất nước
-Kính trọng, biết ơn người lao động, biết đền ơn đáp nghĩa đối với những người có công với cách mạng
– Tích cực, chủ động tham gia các hoạt động bảo vệ thiên nhiên
-Có ý thức tìm hiểu truyền thống của gia đình, dòng họ, quê hương
-Bảo vệ các di sản văn hóa, tích cực tham gia các hoạt động phát huy , bảo tồn di sản văn hóa
Nhân ái
Yêu quý
mọi người
– Yêu quý bạn bè, thầy cô;
quan tâm, động viên, khích lệ bạn bè
– Tôn trọng người lớn tuổi;
giúp đỡ người già, người ốm yếu, người khuyết tật; nhường nhịn và giúp đỡ em nhỏ
– Biết chia sẻ với những bạn
có hoàn cảnh khó khăn, các bạn ở vùng sâu, vùng xa, người khuyết tật và đồng bào
bị ảnh hưởng của thiên tai
– Trân trọng danh dự, sức khoẻ
và cuộc sống riêng tư của người khác
– Không đồng tình với cái ác, cái ác, cái xấu, không cổ xúy, không gia các hành vi bạo lực; sẵn sàng bênh vực người yếu thế, thiệt thòi,
– Tích cực, chủ động tham gia các hoạt động từ thiện và hoạt động phục vụ cộng đồng
Tôn trọng
sự khác
biệt giữa
mọi người
– Tôn trọng sự khác biệt của bạn bè trong lớp về cách ăn mặc, tính nết và hoàn cảnh gia đình
– Không phân biệt đối xử, chia rẽ các bạn
– Tôn trọng sự khác biệt về nhận thức, phong cách cá nhân của những người khác
– Tôn trọng sự đa dạng về văn hoá của các dân tộc trong cộng đồng dân tộc Việt Nam và các
Trang 10– Sẵn sàng tha thứ cho những hành vi có lỗi của bạn
dân tộc khác
– Cảm thông và sẵn sàng giúp
đỡ mọi người
Chăm chỉ
Ham học -Đi học đúng giờ
– Thường xuyên hoàn thành nhiệm vụ học tập
– Ham học hỏi, thích đọc sách
để mở rộng hiểu biết
– Có ý thức vận dụng kiến thức, kĩ năng học được ở nhà trường vào đời sống hằng ngày
– Luôn cố gắng vươn lên đạt kết quả tốt trong học tập
– Thích đọc sách, báo, tìm tư liệu trên mạng Internet để mở rộng hiểu biết
– Có ý thức vận dụng kiến thức, kĩ năng học được ở nhà trường, trong sách báo và từ các nguồn tin cậy khác vào học tập và đời sống hằng ngày
Chăm làm – Thường xuyên tham gia các
công việc của gia đình vừa sức với bản thân
– Thường xuyên tham gia các công việc của trường lớp, cộng đồng vừa sức với bản thân
– Tham gia công việc lao động, sản xuất trong gia đình theo yêu cầu thực tế, phù hợp với khả năng và điều kiện của bản thân
– Luôn cố gắng đạt kết quả tốt trong lao động ở trường lớp, cộng đồng
– Có ý thức học tốt các môn học, các nội dung hướng nghiệp; có hiểu biết về một nghề phổ thông
Trung
thực
– Thật thà, ngay thẳng trong học tập, lao động và sinh hoạt hằng ngày; mạnh dạn nói lên ý kiến của mình
– Luôn giữ lời hứa; mạnh dạn nhận lỗi,sửa lỗi và bảo vệ cái
– Luôn thống nhất giữa lời nói với việc làm
– Nghiêm túc nhìn nhận những khuyết điểm của bản thân và chịu trách nhiệm về mọi lời nói, hành vi của bản thân