bài tập lớn môn nông nghiệp, nông thôn, nông dân (7)

Để phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nhà nước cần có những chính sách nào?. Vai trò, lợi ích của NNCNC trong phát triển KT - XH “Nông nghiệp công nghệ cao là một nền nông nghiệp ứng

ĐẠI HỌC KINH TẾ - ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA KINH TẾ CHÍNH TRỊ

BÀI TẬP LỚN HỌC PHẦN: NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN VÀ NÔNG DÂN

Họ và tên SV: Trần Thị Nhật Linh

Mã SV: 18050274

Lớp: QH2018 - E- KTPT2

Giảng viên hướng dẫn: TS Nguyễn Thị Lan Hương

Hà Nội, 2021

Danh mục hình

Hình 1 Tăng trưởng giá trị SX nông nghiệp giai đoạn 2013 – 2017

Hình 2 Kim ngạch xuất khẩu hàng nông sản Việt Nam giai đoạn 2015 -

2020 Hình 3 Bảng xếp hạng xuất khẩu gạo một số quốc gia giai đoạn 2018 –

2020 Hình 4 Hiệu quả kinh tế của một số cây trồng chính sau dồn điền đổi

thử Hình 5 Tốc độ tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2010 – 2020(%)

BÀI TẬP CUỐI KỲ HỌC PHẦN: NÔNG NGHIỆP, NÔNG DÂN, NÔNG THÔN

Câu 1: Vai trò, lợi ích của nông nghiệp công nghệ cao trong phát triển KT –

XH? Để phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nhà nước cần có những chính sách nào? Ví dụ

1.1 Vai trò, lợi ích của NNCNC trong phát triển KT - XH

“Nông nghiệp công nghệ cao là một nền nông nghiệp ứng dụng hợp lý những công nghệ mới, tiên tiến vào sản xuất nhằm nâng cao hiệu quả, tạo bước đột phá về năng suất, chất lượng nông sản, thỏa mãn nhu cầu ngày càng cao của

xã hội và bảo đảm sự phát triển nông nghiệp bền vững” Theo Vụ Khoa học Công nghệ - Bộ Nông nghiệp và PTNT

Việt Nam là một nước với hơn 70% lãnh thổ là nông thôn, hơn 75% dân số sống bằng nông nghiệp Trong quá trình phát triển đất nước, nông nghiệp đóng vai trò quan trọng, chủ chốt Tuy nhiên, sự bùng nổ công nghệ thông tin, quá trình hội nhập quốc tế cùng với những sự thay đổi về khí hậu, diện tích đất đai thu hẹp trong khi dân số ngày một tăng…là những thách thức cả ngành nông nghiệp Để thay đổi bức tranh toàn cảnh nông nghiệp, Ban chấp hành trung ương đảng cùng các sở ban ngành đã ban hành các chính sách phát triển nông nghiệp cao và đạt nhiều thành tựu to lớn như:

- Ứng phó với biến đổi khí hậu: do đặc điểm điều kiện tự nhiên, nước ta

chịu rất nhiều tác động nặng nề của biến đổi khí hậu như lũ lụt, hạn hán, dịch bệnh Nhằm phát huy lợi thế và khắc phục những tiêu cực, ngành nông nghiệp Việt Nam đang dần chuyển theo hướng nông nghiệp thông minh để đảm bảo vừa đem lại giá trị gia tăng vừa phát triển bền vững Nông nghiệp công nghệ cao trong sản xuất tạo ra các giống biến đổi gen, giúp gia

tăng sức đề kháng của cây trồng, vật nuôi trước dịch bệnh, hay việc sử dụng hiệu ứng nhà kính để tạo môi trường thuận lợi nhất cho sản phẩm nông nghiệp không phụ thuộc thời tiết và khí hậu

Lạng Sơn là một tỉnh miền núi phía Bắc, với thời tiết mùa đông lạnh rét,

có nơi xuống đến âm độ Điều kiện thời tiết khắc nghiệt, gây ảnh hưởng rất nặng nề đến trồng trọt và chăn nuôi của bà con Người dân chủ yếu chỉ trồng các loại củ ưa lạnh, hầu như rau ko trồng được nhiều vì sương muối làm hỏng lá, nên giá thành rau cũng vì thế mà tăng cao hơn Để giải quyết những vấn đề trên, trong giai đoạn 2012 – 2020, UBND tỉnh Lạng Sơn triển khai lồng ghép các chương trình phát triển nông thôn trên địa bàn Trong đó, ứng dụng công nghệ cao là điều kiện tiên quyết, tạo đột phá giúp nâng cao năng suất, chất lượng giá trị nông, lâm sản của tỉnh Mô hình sản xuất trong nhà kính, nhà màng, nhà lưới…Đến nay trên địa bàn tỉnh có 230ha diện tích đất trồng trọt được trang bị hệ thống tiết kiệm, giúp tăng năng suất cây trồng từ 10% đến 30%, tiết kiệm nước so với truyền thống từ 20% đến 40%; đã có 2,5ha nhà lưới, nhà kính gieo ươm và trồng rau, , nấm an toàn; 3 nhà nuôi cấy mô tế bào đạt tiêu chuẩn kỹ thuật sản xuất cây giống lâm nghiệp từ mô

tế bào theo công nghệ cao…Việc ứng dụng công nghệ tiên tiến đã giúp địa phương tiết kiệm chi phí nhân công từ 40% đến 50%; năng suất tăng từ 30% đến 40%/sào, chất lượng sản phẩm an toàn và đa dạng

Nông nghiệp Lạng Sơn nói riêng và nông nghiệp cả nước nói chung, đều

có những bước ngoặt lớn khi áp dụng công nghệ cao vào trồng trọt và chăn nuôi Theo số liệu ước tính của Tổng cục Thống kê, giá trị SX toàn ngành nông nghiệp năm 2017 tăng 3,16% so với năm 2016, trong đó, trồng trọt tăng 2,23%, chăn nuôi tăng 2,16%, lâm nghiệp tăng 5,17% và thủy sản tăng 5,89% GDP nông lâm thủy sản tăng 2,9% (so với mức 2,95% năm 2013; 3,9% năm 2014; 2,6% của năm 2015 và 1,44% năm 2016)

Hình 1: Tăng trưởng giá trị SX nông nghiệp giai đoạn 2013 – 2017

Nguồn: Tổng cục Thống kế

Trồng trọt là ngành chịu ảnh hưởng nhiều nhất từ thiên tai, việc đổi mới

và nâng cao hiệu quả các hình thức tổ chức SX (nuôi trồng trong nhà kính, nhà lưới) tiếp tục được đẩy mạnh và có chuyển biến rõ rệt Mỗi địa phương đều phát huy lợi thế về đất đai, khí hậu, giống cây…của tỉnh nhằm điều chỉnh cơ cấu sản xuất ngành trồng trọt

Đến hết năm 2017, cả nước có khoảng 600 nghìn ha SX lúa theo mô hình cánh đồng lớn với các quy trình tiên tiến, thân thiện môi trường (như

VietGAP, Global GAP ) được phổ biến nhân rộng Hạn chế những thiệt hại

do sự khắc nghiệt của khí hậu gây ra, giúp tăng được năng suất cây trồng vật nuôi trên một đơn vị diện tích, lại bảo vệ môi trường, đa dạng sinh học, giảm khí thải nhà kính

- Tạo ra lượng sản phẩm lớn, giảm công sức lao động, đa dạng hóa sản phẩm giúp sản phẩm cạnh tranh tốt hơn trên thị trường, nâng cao hiệu quả kinh tế

Đơn vị: tỷ USD

Hình 2: Kim ngạch xuất khẩu hàng nông sản Việt Nam giai đoạn 2015 - 2020

Nguồn: Bộ Công thương

Trong giai đoạn 2015 – 2020, Việt Nam đã chứng kiến sự tăng trưởng ấn tượng trong xuất khẩu thông qua hội nhập kinh tế quốc tế và tham gia vào FTA song phương và đa phương Năm 2020, kim ngạch xuất khẩu nông sản trên 1 tỷ USD, trong đó có 5 mặt hàng có kim ngạch trên 3 tỷ USD Thặng

dư thương mại toàn ngành đạt 10,4 tỷ USD, tăng 6,5% so với năm 2019 Có được những thành công đó là sự nỗ lực của toàn ngành và những DN đã tham gia đầu tư vào chuỗi sản xuất nông nghiệp Nhờ ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao đã lấp đầy những mắt xích còn thiếu và yếu như cơ giới hóa, nghiên cứu sản xuất giống, bảo quản nông sản, hạ tầng logistic…để từ đó cho ra được những sản phẩm có giá trị cao, đồng thời tiết kiệm các chi phí sản xuất

Hình 3: Bảng xếp hạng xuất khẩu gạo một số quốc gia giai đoạn 2018 – 2020

Nguồn: Bangkok News

Nổi bật nhất trong xuất khẩu nông sản Việt Nam phải kể đến gạo, thắng đậm khi vừa được mùa, được giá, Thái Lan có nguy cơ rơi xuống vị trí thứ

ba, Việt Nam sẽ ở vị trí số 2 thế giới Theo các chuyên gia nhận định, một phần nguyên nhân do Thái Lan đã sản xuất và bán những giống gạo này trong suốt 30 năm qua, mà không phát triển các giống mới để đáp ứng nhu cầu của thị trường Trong khi đó, Việt Nam đã tiếp cận thị trường, nghiên cứu và xuất khẩu nhiều giống gạo mới, đặc biệt là gạo thơm và gạo trắng hạt dài Cùng với đó, giá gạo của Việt Nam cạnh tranh hơn Thái Lan và cũng tiếp cận nhiều thị trường quan trọng trên thế giới

Với việc sở hữu hàng trăm ngàn héc-ta lúa, rau quả, thủy sản… sản xuất

áp dụng các tiêu chuẩn như VietGAP, GlobalGAP, ASC…, cùng 100% cơ sở chế biến áp dụng hệ thống phân tích mối nguy và kiểm soát điểm tới hạn (HACCP) và các chứng nhận chất lượng khác về an toàn thực phẩm, sinh thái, trách nhiệm xã hội , Việt Nam có năng lực đảm bảo các yêu cầu từ phía các nhà nhập khẩu hàng nông sản, thực phẩm

- Sử dụng tiết kiệm và tăng vai trò của đất: Đất đai phục vụ sản xuất nông

nghiệp công nghệ cao còn nhỏ lẻ chưa có chính sách quy tụ để mở rộng sản xuất, việc quy tụ đất đai và tập trung ruộng đất còn chậm Nên cần phải đẩy nhanh quá trình tích tụ và tập trung ruộng đất

Trong những năm qua, Nam Định là một trong những tỉnh đã tích cực chủ động triển khai chủ trương của Đảng, Nhà nước đẩy mạnh tập trung ruộng đất phát triển sản xuất nông nghiệp quy mô lớn, công nghệ cao với nhiều cách làm phong phú, thông qua các hình thức như: dồn điền đổi thửa; hỗ trợ kinh phí để xây dựng hệ thống giao thông, thủy lợi phục vụ sản xuất

NNCNC; hỗ trợ kinh phí tập huấn cho các cán bộ; hỗ trợ kinh phí mua

giống…

Đến hết năm 2014, Nam Định đã thực hiện xong dồn điền đổi thửa trong nông nghiệp, số thửa bình quân trên hộ tại các huyện là 2,0 thửa, không còn thửa có diện tích nhỏ dưới 1.000 𝑚2

Hình 4: Hiệu quả kinh tế của một số cây trồng chính sau dồn điền đổi thửa

Nguồn: UBND tỉnh Nam Định

Các địa phương đã quy hoạch lại đồng ruộng với các khu vực chuyên canh sau khi dồn điền đổi thửa Trong số đó, kiểu sử dụng đất cho hiệu quả đồng vốn cao là lạc(1,55) – lúa(1,1) – ngô(1,52) – khoai(2,04) Ngoài ra, trong các kiểu sử dụng đất kiểu sử dụng đất lúa xuân - cá cho hiệu quả GTSX/LĐ, GTGT/LĐ cao nhất (443,82 nghìn đồng/công và 246,79 nghìn đồng/công),

tiếp theo là kiểu sử dụng đất Lúa xuân - Lúa mùa (423,49 nghìn đồng/công

và 207,51 nghìn đồng/công), thấp nhất là kiểu sử dụng đất lạc - lúa mùa - rau đông (124,69 nghìn đồng và 70,2 nghìn đồng/công)

Sở dĩ có kết quả này là do sau dồn điền đổi thửa ruộng đất đã được tập trung và việc áp dụng cơ giới hóa trên các cánh đồng được đẩy mạnh, các loại máy móc đã được áp dụng và thay thế (máy gặt liên hợp), giảm được công lao động và chi phí phát sinh Hơn nữa, góp phần đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu sản xuất (có thể làm 2 vụ, 1 vụ), giúp thu nhập nông dân tăng

Về tổng thể đã góp phần quan trọng trong quản lý, quy hoạc đất nông nghiệp,

là cơ sở thuận lợi cho tập trung ruộng đất, phát triển NNCNC

- Thu hút nguồn lực của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước để phát triển nông nghiệp nói riêng và KT – XH nói chung: Trong sự bùng nổ của

Cách mạng công nghiệp 4.0 việc phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao là một xu hướng tất yếu và cần thiết Vốn đầu tư phát triển NNUDCNC tại nhiều tỉnh thành còn hạn chế, đòi hỏi cần có nhiều biện pháp nhằm tăng cường thu hút vốn đầu tư trong lĩnh vực này

Tại tỉnh Lâm Đồng đã triển khai nhiều giải pháp, chủ trương thu hút đầu

tư để phát triển sản xuất nông nghiệp quy mô hàng hóa với các loại nông sản

có ưu thế như: cây chè, cà phê, dâu tằm… Đến nay, tỉnh đã thu hút được 103

dự án FDI (vốn đầu tư nước ngoài) với tổng vốn đăng ký đầu tư đạt 533,29 triệu USD Trong đó có 77 doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực nông nghiệp với tổng vốn đầu tư gần 267 triệu USD Nhìn chung, việc thu hút các doanh nghiệp đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp nông thôn, đặc biệt là thu hút các doanh nghiệp đầu tư sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao đến nay

đã có tính lan tỏa, tác động mạnh mẽ đến nhận thức và giúp người nông dân mạnh dạn đầu tư, ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất Các dự án đầu tư sản xuất nông nghiệp nói chung và sản xuất nông nghiệp công nghệ cao nói riêng đã và đang làm tăng giá trị nông sản, tăng giá trị sử dụng đất, góp phần

đẩy nhanh tốc độ công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn, phát triển kinh tế xã hội

- Nâng cao trình độ lao động nông nghiệp: Để tiếp cận với ứng dụng khoa

học, công nghệ tiên tiến hiện đại, đòi hỏi nguồn nhân lực cần được đào tạo

có bài bản Các cán bộ nông nghiệp cần trau dồi kiến thức thông qua các khóa đào tạo dài hạn (trình độ thạc sĩ, tiến sĩ) và ngắn hạn cho các cán bộ trẻ

có năng lực học tập nghiên cứu về ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp để đáp ứng những yêu cầu mà ngành đề ra

- Cung cấp lương thực, thực phẩm cho con người, đảm bảo sự tồn tại và phát triển KT –XH, cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp: Đối với các

nước phát triển nói chung và Việt Nam nói riêng, nông nghiệp và nông thôm chiếm tỷ trọng cao trong cơ cấu GDP và GNP Đời sống nhân dân ngày càng được nâng cao, không chỉ tiêu dùng những tư kiệu sinh hoạt đơn giản phục vụ cho ăn no mặc ấm, mà nhu cầu ngày càng mở rộng , người ta quan tâm đến ăn ngon mặc đẹp, đòi hỏi sản xuất nông nghiệp cần được cải tiến không ngừng, áp dụng những thành tựu KH – CN trong sản xuất Chính vì vậy, sự phát triển của nông nghiệp là đòn bẩy giúp càng ngành công nghiệp, dịch vụ phát triển theo Qua đó, sẽ giúp nền kinh tế quốc dân ngày càng phát triển

1.2 Những chính sách của Nhà nước nhằm phát triển NNCNC

Việt Nam đã đạt được thành tích ấn tượng về phát triển KT – XH Thành tựu phát triển KT – XH đã giúp nâng cao thu nhập và giảm nghèo, mang lại cuộc sống tốt đẹp hơn Nhận thực được vai trò của CNC trong phát triển đất nước Đảng và Nhà nước ta đã rất quan tâm đầu tư phát triển CNC Các giải pháp chính sách cơ bản sau:

- Thứ nhất, khuyến khích đầu tư tại khu CNC, nguồn vốn đối với NNCNC

rất quan trọng Bởi vậy, rất cần các chính sách từ trung ương đến địa phương tiếp tục sửa đổi theo hướng tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ sở

sản xuất tiếp cận được nguồn vốn để làm NNCNC Địa phương cần rà soát quy trình và ban hành kịp thời, nhanh chóng các văn bản hướng dẫn thi hành, không để chính sách đã có mà chưa thể thực hiện được

- Thứ hai, cần có những chính sách khuyến khích, đãi ngộ người dân,

doanh nghiệp đầu tư vốn để ứng dụng CNC, nhất là các chính sách về đất đai, quy hoạch phát triển…Về quy hoạch phát triển, các địa phương cần chú ý đến các tiểu vùng sinh thái, thế mạnh đặc thù từng vùng để xây dựng các khu NNCNC chuyên canh tập trung quy mô lớn, hiện đại để đảm bảo tính ổn định lâu dài về đất đai Đồng thời, quy hoạch cần thể hiện rõ nhu cầu địa phương, xây dựng phung pháp chế, mức thuế, thời gian thuê đất rõ ràng, minh bạch Trên cơ sở quy hoạch sẽ xây dựng cơ sở

hạ tầng kỹ thuật, tạo quỹ đất sạch và xây dựng được hệ thống cơ chế, chính sách phù hợp, tạo thuận lợi cho việc thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp nói chung và NNCNC nói riêng Bên cạnh đó, cũng cần

có những chính sách khuyến kinh tế nông hộ trong nông nghiệp làm

NNCNC Để làm được điều đó, rất cần có cơ chế chính sách đặc thù, ưu đãi hơn nữa để khuyến khích nông dân sẵn sàng đầu tư làm nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, đây chính là khâu then chốt

- Thứ ba, cần phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển

công nghệ thông qua các khóa đào tạo dài hạn (thạc sĩ, tiến sĩ) Đồng thời, các cán bộ, công chức, viên chức Việt Nam cũng cần nâng cao nhận thức

về phát triển CNC, nhằm thích ứng với các công nghệ trên thế giới

- Thứ tư, tăng cường năng lực chính sách cho tổ chức cá nhân liên quan

đến phát triển CNC Các giải pháp và công cụ chính sách hướng đến kiến tạo thị trường CNC, cần phải chú trọng sử dụng các công cụ kinh tế

khuyến khích phát triển CNC Phát triển CNC cần có sự liên kết chặt chẽ giữa nhà nước, nhà khoa học, với sự ủng hộ của người dân và các doanh nghiệp nhằm phát triển đa dạng ngành và lĩnh vực kinh doanh

- Thứ năm, công nghệ chủ yếu có khởi nguồn từ các ý tưởng sáng tạo, do

đó Nhà nước cần chú trọng đầu tư – phát triển – thương mại công nghệ cao mang tính rủi ro khá cao, cần thiết hỗ trợ hiện thực hóa ý tưởng sáng tạo bằng công cụ chính sách khuyến khích và ưu đãi

- Thứ sáu, thực hiện giải pháp chính sách “Vườn ươm công nghệ cao”, cần

thiết hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, cơ sở hạ tầng cho các hoạt động phát triển CNC, nhờ đó thu hút các nhà khoa học, đang làm việc ở nước ngoài

về Việt Nam đóng góp ý tưởng, phát triển công nghệ tại Việt Nam

- Thứ bảy, cần có các chính sách hỗ trợ, đãi ngộ các dự án khởi nghiệp

doanh nghiệp CNC Kết nối các nhà khoa học và các doanh nghiệp qua cầu nối là các chính sách với công cụ chính sách khuyến khích và bảo đảm, thậm chí đóng góp đầu tư ban đầu sau đó thu lợi qua việc tạo lập các mối liên kết giữa doanh nghiệp và viện nghiên cứu Thông qua đó, tạo lập nên các doanh nghiệp khoa học công nghệ mạnh

Hiện nay, hiểu được vai trò ngành NNCNC, đã có rất nhiều địa phương

có những chính sách nhằm khuyến khích đầu tư TP Hồ Chí Minh cũng đã phê duyệt kế hoạch đào tạo gần 3000 lao động nông nghiệp để tham gia từng khâu trong sản xuất áp dụng công nghệ cao giai đoạn 2018 – 2020 Ngoài ra, thành phố cũng có nhiều chính sách, hình thức hỗ trợ thiết thực khác để DN trong lĩnh vực nông nghiệp tiếp cận với khoa học kỹ thuật, cây con giống và tìm kiếm thị trường tiêu thụ, thí dụ như chương trình phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao; chính sách khuyến khích chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp; chính sách

hỗ trợ sản xuất theo quy trình VietGAP; tiêu chí công nhận vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao Tập trung định hướng phát triển sản xuất giống cây, giống con chất lượng cao, ứng dụng công nghệ cao, công nghệ sinh học kết hợp

du lịch sinh thái góp phần nâng cao giá trị gia tăng, tăng năng suất chất lượng và thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp sạch, an toàn Nhờ đó, các cơ chế chính sách đã giúp người dân yên tâm đầu tư sản xuất nông nghiệp ứng dụng