Tiểu luận so sánh kinh tế thị trường và kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở việt nam

Những điểm tương đồng giữa kinh tế thị trường và kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam : Ở bất kỳ xã hội nào, khi lấy thị trường làm phương tiện có tính cơ sở để phân

XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM

1 Những điểm tương đồng giữa kinh tế thị trường và kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam :

Ở bất kỳ xã hội nào, khi lấy thị trường làm phương tiện có tính cơ sở để phân bổ các nguồn lực kinh tế thì kinh tế thị trường hay kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đều có những điểm tương đồng sau:

Một là,kinh tế thị trường và kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đều là

hình thái kinh tế mà trong đó hầu hết sản phẩm sản xuất ra sẽ trở thành hàng hóa, từ đây, trong hình thái kinh tế này, hàng hóa rất đa dạng, phong phú, được tự do mua bán trên thị trường, đi từ người sản xuất đến người tiêu dùng thông qua thị trường, thị trường là yếu tố trực tiếp điều tiết hoạt động của người sản xuất và người tiêu dùng trong xã hội

Hai là, việc sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào và sản xuất cho ai là do thị trường

quyết định Người sản xuất căn cứ vào tình hình giá cả, quan hệ cạnh tranh, cung-cầu, khả năng tiêu thụ của thị trường đối với các loại hàng hóa mà lựa chọn phương án sản xuất, kinh doanh Người tiêu dùng cũng căn cứ vào tình hình giá cả, khả năng cung cấp các hàng hóa trên thị trường, khả năng thanh toán của mình mà quyết định việc tiêu dùng, mua hay không mua một hàng hóa nào đó hoặc thay thế bằng một hàng hóa khác.Kéo theo, giá cả

cơ bản do cung cầu điều tiết, hệ thống thị trường phát triển đồng bộ và hoàn hảo.1

Ba là, nếu xét dưới góc độ “một kiểu tổ chức kinh tế” thì chúng đều là phương thức

tổ chức, vận hành nền kinh tế, là phương tiện điều tiết kinh tế lấy cơ chế thị trường làm cơ

sở để phân bổ các nguồn lực kinh tế và điều tiết mối quan hệ giữa người với người

Bốn là, cả kinh tế thị trường và kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đều

đối lập với kinh tế tự nhiên Bởi vì:

Kinh tế tự nhiên là kiểu kinh tế tự cung tự cấp, sản phẩm làm ra nhằm thỏa mãn nhu

cầu của người trực tiếp sản xuất ra nó Kiểu sản xuất này gắn liền với kiểu sản xuất nhỏ, lẻ, sản phẩm chỉ đủ cung ứng cho một nhóm nhỏ cá nhân, lực lượng lao động phát triển thấp

và phụ thuộc chặt chẽ vào tự nhiên, phân công lao động kém phát triển Ngành sản xuất chính là săn bắt, hái lượm, nông nghiệp sản xuất nhỏ

1TS Trần Thị Rồi, ThS Trần Ngọc Anh (đồng chủ biên): Tài liệu hướng dẫn học và ôn tập môn Đường lối Cách mạng Đảng Cộng

sản Việt Nam, NXB ĐHQG TP.HCM, 2012, tr 175.

Trong khi đó, kinh tế thị trường và kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩalà những kiểu sản xuất lớn, đủ cung ứng cho một số lượng lớn dân số, lực lượng lao động phát triển cao, sự phụ thuộc vào tự nhiên không còn nhiều, sử dụng khoa học, công nghệ hiện đại làm cơ sở cho sự phát triển Ngành sản xuất chính ở đây không còn là săn bắt, hái lượm hay nông nghiệp sản xuất nhỏ mà thay vào đó là công nghiệp nhẹ, công nghiệp nặng, dịch vụ…

Năm là, trong kinh tế thị trường và kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

đều có sự đa dạng hóa các hình thức sở hữu, các thành phần kinh tế, các hình thức sản xuất kinh doanh

Sáu là, cả kinh tế thị trường và kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đều

là thị trường có tính mở cao và chịu sự tác động của cơ chế thị trường với hệ thống các quy luật: Quy luật giá trị, quy luật cung cầu, quy luật cạnh tranh, quy luật lưu thông tiền tệ…2

Trong đó, quy luật giá trị là quy luật quan trọng nhất, quy luật cung cầu và cạnh tranh là các quan hệ kinh tế cơ bản, tất yếu, là quy luật thứ cấp, phái sinh của quy luật giá trị

Bảy là,các chủ thể kinh tế trong cả hai thể chế kinh tế này đều có tính độc lập, nghĩa

là có quyền tự chủ trong sản xuất, kinh doanh, lời ăn, lỗ chịu, luôn luôn sáng tạo để thích nghi, hòa hợp với các nền kinh tế này.3

Tám là,vấn đề lợi nhuận và xã hội đối với chủ thể kinh tế đều được đặt ra trong cả

kinh tế thị trường và kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Trong đó, các chủ thể phải đảm bảo được sự cân bằng giữa lợi nhuận và trách nhiệm với xã hội, bao gồm: Không

được gây hại tới môi trường, bởi vì gây hại đến môi trường, tức là gây nguy hại trực tiếp đến cuộc sống, sự sinh tồn của loài người; phải quan tâm đến người lao động về vật chất

và tinh thần; sản phẩm sản xuất ra phải an toan với người tiêu dùng; không được phân biệt

về mặt sắc tộc, giới tính, người bình thường với người khuyết tật, lý lịch trong vấn đề tuyển dụng; đóng góp một phần lợi nhuận của mình vào sự kiến tạo cộng đồng

Cuối cùng, trong kinh tế thị trường và kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ

nghĩa đều có hệ thống pháp quy kiện toàn và sự quản lý vĩ mô của Nhà nước.4Nhà nước quản lý nền kinh tế, điều tiết, tác động hoạt động của các doanh nghiệp, các chủ thể kinh tế bằng cơ chế, chính sách, các công cụ điều tiết vĩ mô Từ đó, có thể thấy, hai nền kinh tế

2TS Trần Thị Rồi, ThS Trần Ngọc Anh (đồng chủ biên): Tài liệu hướng dẫn học và ôn tập môn Đường

lối Cách mạng Đảng Cộng sản Việt Nam, NXB ĐHQG TP.HCM, 2012, tr 175.

3TS Trần Thị Rồi, ThS Trần Ngọc Anh (đồng chủ biên): Tài liệu hướng dẫn học và ôn tập môn Đường

lối Cách mạng Đảng Cộng sản Việt Nam, NXB ĐHQG TP.HCM, 2012, tr 175.

4TS Trần Thị Rồi, ThS Trần Ngọc Anh (đồng chủ biên): Tài liệu hướng dẫn học và ôn tập môn Đường

lối Cách mạng Đảng Cộng sản Việt Nam, NXB ĐHQG TP.HCM, 2012, tr 175.

vừa có thể liên hệ với chế độ tư hữu vừa có thể liên hệ với chế độ công hữu và phục vụ cho chúng

2 Những điểm khác nhau giữa kinh tế thị trường và kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam :

2.1 Về nền tảng phát triển:

Đối với kinh tế thị trường:Do có mầm móng từ trong xã hội nô lệ, hình thành trong

xã hội phong kiến và phát triển cao trong xã hội TBCN,5kinh tế thị trường thực chất là kinh

tế hàng hóa phát triển cao, đạt đến trình độ là thị trường trở thành yếu tố quyết định sự tồn tại hay không tồn tại của người sản xuất hàng hóa Ngoài ra, trong giai đoạn phát triển cao của mình, kinh tế thị trường lấy khoa học, công nghệ hiện đại làm cơ sở và nền sản xuất

xã hội hóa cao

Đối với kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa:kinh tế thị trường định

hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta kế thừa có chọn lọc những thành tựu phát triển kinh tế thị trường của nhân loại kết hợp với kinh nghiệm tổng kết từ thực tiễn của nước ta trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội.6

2.2 Về mục tiêu phát triển:

Trong kinh tế thị trường, mục đích của sự phát triển là tất cả vì lợi nhuận, đặt lợi

nhuận lên hàng đầu, cái gì có lãi thì làm, không có lãi sẽ không làm, Do đó, chủ nghĩa tư bản sử dụng kinh tế thị trường phục vụ lợi ích của các nhà tư bản, bảo vệ và phát triển chủ nghĩa tư bản Điều này cũng có nghĩa là kinh tế thị trường tập trung chú trọng đến những nhu cầu có khả năng thanh toán, không đặt lên hàng đầu những nhu cầu cơ bản của xã hội

Do đó, kinh tế thị trường tạo ra sự phân biệt giàu nghèo rõ rệt theo hướng giàu ít, nghèo nhiều và gây ra những bất công bằng xã hội

Trong kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, mà cụ thể là ở nước ta,

mục tiêu của sự phát triển không bao giờ là mục tiêu vì lợi nhuận mà nhằm thực hiện “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”, giải phóng mạnh mẽ lực lượng sản xuất

và không ngừng nâng cao đời sống nhân dân; đẩy mạnh xóa đói giảm nghèo, khuyến khích

5TS Trần Thị Rồi, ThS Trần Ngọc Anh (đồng chủ biên): Tài liệu hướng dẫn học và ôn tập môn Đường

lối Cách mạng Đảng Cộng sản Việt Nam, NXB ĐHQG TP.HCM, 2012, tr 173.

6 http://www.nhandan.com.vn/chinhtri/item/33065602-ve-hoan-thien-the-che-kinh-te-thi-truong-dinh-huong-xa-hoi-chu-nghia.html

mọi người vươn lên làm giàu chính đáng, giúp đỡ người khác thoát nghèo và từng bước khá giả hơn Trong đó:

Mục tiêu “dân giàu”có nội dung căn bản là mức bình quân GDP đầu người tăng

nhanh trong một thời gian ngắn và khoảng cách giàu, nghèo trong xã hội ngày càng được thu hẹp

Mục tiêu “nước mạnh” thể hiện ở mức đóng góp to lớn của nền kinh tế thị trường

cho ngân sách quốc gia; ở sự gia tăng ngành kinh tế mũi nhọn; ở sự sử dụng tiết kiệm, có hiệu quả các nguồn tài nguyên quốc gia; ở sự bảo vệ môi trường sinh thái, bảo vệ các bí mật quốc gia về tiềm lực kinh tế, khoa học, công nghệ và an ninh, quốc phòng

Mục tiêu “xã hội dân chủ, công bằng, văn minh”biểu hiện ở việc xử lý các quan hệ

lợi ích ngay trong nội bộ nền kinh tế thị trường, ở đó việc góp phần to lớn vào giải quyết các vấn đề xã hội, ở việc cung ứng các hàng hóa và dịch vụ có giá trị không chỉ về kinh tế

mà còn có giá trị cao về văn hóa, xã hội

Như chúng ta biết, sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói một cách giản dị về mục tiêu của cách mạng: “Làm cho người nghèo thì đủ ăn, người đủ ăn thì khá giàu, người khá giàu thì giàu thêm”7 Có thể nói, lời của Bác Hồ đã đưa ra chấm phá đầu tiên về mục tiêu của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bởi xét đến cùng thì không có kinh tế thị trường thì người đủ ăn khó có thể “khá giàu”, người giàu khó có thể “giàu thêm” Và nếu không có định hướng xã hội chủ nghĩa, thì chắc chắn người nghèo khó có thể “đủ ăn”.8 Từ đó ta thấy, mục tiêu phát triển của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thể hiện rõ mục đích phát triển kinh tế vì con người, giải phóng lực lượng sản xuất, phát triển kinh tế để nâng cao đời sống cho mọi người, mọi người đều được hưởng những thành quả phát triển

2.3 Về hình thức sở hữu và các thành phần kinh tế:

Kinh tế thị trường tồn tại 2 hình thức sở hữu là sở hữu tư nhân và sở hữu công.

Theo đó, hình thức sở hữu tư nhân nói đến các doanh nghiệp cá thể có quy mô vừa và nhỏ, doanh nghiệp tư nhân có liên kết Còn nói đến sở hữu công là nói đến các doanh nghiệp do nhà nước quản lý

7 Hồ ChíMinh toàn tập - Tập 5, NXB Chính trị Quốc gia, hà Nội, 2011, tr.81.

8 http://www.nhandan.com.vn/chinhtri/item/33073602-suc-thuyet-phuc-cua-kinh-te-thi-truong-dinh-huong-xa-hoi-chu-nghia.html

Xuất phát từ việc xem quyền tư hữu đối với tư liệu sản xuất là thiêng liêng, được pháp luật và xã hội bảo vệ Do đó, hình thức sở hữu tư nhân đóng vai trò thống trị, quyết định đến việc thực hiện những nhiệm vụ chính của nền kinh tế Các thành quả kinh tế chủ yếu cũng do khu vực tư nhân tạo nên chiếm tỉ trọng chủ yếu trong GDP Còn lại, thành phần kinh tế nhà nước chủ yếu để giải quyết các vấn đề xã hội, đảm bảo công ăn việc làm cho người lao động

Trong khi, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta được Đại hội

lần thứ X khẳng định: “Trên cơ sở ba chế độ sở hữu (toàn dân, tập thể, tư nhân) hình thành nhiều hình thức sở hữu và nhiều thành phần kinh tế” Cơ sở của việc xác định như vậy là xuất phát từ mục tiêu phát triển theo hướng giải phóng mọi tiềm năng trong mọi thành phần kinh tế, trong mỗi cá nhân và mọi vùng miền, vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” Trong nền kinh tế nhiều thành phần đó:

Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo là lực lượng vật chất quan trọng để Nhà nước

định hướng và điều tiết nền kinh tế, tạo môi trường và điều kiện thúc đẩy các thành phần kinh tế cùng phát triển Kinh tế nhà nước cùng với kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nến kinh tế quốc dân.”9 Cụ thể, kinh tế nhà nước phải nắm được các vị trí then chốt của nền kinh tế bằng trình độ khoa học, công nghệ, tiên tiến, hiệu quả sản xuất kinh doanh cao chứ không phải dựa vào bao cấp, cơ chế xin – cho hay độc quyền kinh doanh

Việc xác lập vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước là vấn đề có tính nguyên tắc và là

sự khác biệt có tính bản chất giữa kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với kinh

tế thị trường nói chung và kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa nói riêng Tính định hướng

xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế thị trường ở nước ta đã quyết định kinh tế nhà nước phải giữ vai trò chủ đạo trong cơ cấu kinh tế nhiều thành phần Bởi lẽ mỗi một chế độ xã hội đều có một cơ sở kinh tế tương ứng với nó, kinh tế nhà nước cùng với kinh tế tập thể tạo nền tảng cho chế độ xã hội mới - xã hội chủ nghĩa ở nước ta

Vai trò này hoàn toàn không ảnh hưởng đến môi trường cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng giữa các thành phần kinh tế Bởi vì, ví như trong giai đoạn hiện nay, Chủ trương của Đảng và Nhà nước là chỉ giữ lại 100% vốn Nhà nước tại một số ngành kinh tế trọng yếu và những ngành mà tư nhân chưa đủ khả năng tham gia, như doanh nghiệp công ích, với mục

9Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốclần thứ X, NXB Chính trị quốc gia, Hà

Nội, 2006, tr 83.

đích bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia, an ninh kinh tế và giữ vai trò điều tiết để ngăn ngừa bất ổn, khủng hoảng kinh tế, cũng là để bảo vệ sự an toàn môi trường làm ăn, cuộc sống của mọi người dân Đó là ý nghĩa của vai trò chủ đạo của doanh nghiệp nhà nước Phương châm của Đảng và Nhà nước đối với hoạt động kinh tế củng chỉ là Nhà nước chỉ làm những gì người dân không làm được Nói cách khác, Nhà nước đã và sẽ lùi dần khỏi các lĩnh vực mà người dân và các thành phần kinh tế khác có thể làm mà việc cổ phần hóa một số ngành có liên quan đến an ninh quốc gia như hàng không, an ninh năng lượng như xăng dầu, mới đây là biểu hiện của chủ trương đó

Ngoài ra, các thành phần kinh tế khác cũng được chú trọng Ví như kinh tế tư nhân được xác định là một trong những động lực của nền kinh tế; kinh tế có vốn đầu tư nước ngoàiphải được khuyến khích phát triển.

Như vậy ta thấy, trong kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, các hình thức

sở hữu hỗn hợp và đan kết với nhau hình thành các tổ chức kinh tế ngày càng đa dạng ngày càng phát triển

2.4 Về định hướng xã hội và phân phối:

Đối với kinh tế thị trường, như đã nói, mục đích phát triển trong của kinh tế thị

trường là tất cả vì lợi nhuận, đặt lợi nhuận lên hàng đầu Chính vì vậy, định hướng phát triển của kinh tế thị trường không chú trọng đến những nhu cầu cơ bản của xã hội như

phát triển văn hóa, xã hội, giáo dục – đào tạo, đặc biệt là không vì mục tiêu phát triển con người Việc này kéo theo hệ quả là sự phân biệt giàu nghèo rõ rệt và những bất công bằng tồn tại trong xã hội

Còn về phương thức phân phối, kinh tế thị trường phân phối theo tài sản, phụ thuộc

vào 02 yếu tố: Một là quy mô và chức năng tạo ra thu nhập của tài sản cho nền kinh tế Hai

là giá cả của các yếu tố tài sản, nó phản ánh giá trị của các tài sản đóng góp đến thu nhập Kết quả của phương thức này là nâng cao khả năng huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực trong xã hội nhưng đồng thời cũng tạo nên sự bất bình đẳng trong phân phối thu nhập

Đối với kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, định hướng phát triển

luôn thể hiện qua việc thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước đi và chính sách phát triển; tăng trưởng kinh tế gắn chặt chẽ và đồng bộ với phát triển xã hội, văn hóa, giáo dục – đào tạo, giải quyết tốt các vấn đề xã hội vì mục tiêu phát triển con người Hạn chế tác động tiêu cực của nền kinh tế thị trường

Trong lĩnh vực phân phối, định hướng xã hội chủ nghĩa được thể hiện qua chế độ

phân phối chủ yếu theo kết quả lao động Đồng thời huy động nguồn lực kinh tế cho sự phát triển chúng ta còn thực hiện phân phối theo mức đóng góp vốn, các nguồn lực khácvà phân phối thông qua hệ thống an sinh xã hội, phúc lợi xã hội Cụ thể:

Phân phối theo lao động là phân phối trong các đơn vị kinh tế dựa trên cơ sở hữu

công cộng về tư liệu sản xuất (kinh tế nhà nước) hoặc các hợp tác xã cổ phần mà phần góp vốn của các thành viên bằng nhau (kinh tế hợp tác) Các thành phần kinh tế này đều dựa trên chế độ khác nhau Người lao động làm chủ những tư liệu sản xuất nên tất yếu cũng làm chủ phân phối thu nhập.Vì vậy, phân phối phải vì lợi ích của người lao động

Phân phối theo tài sản, vốn, những đóng góp khác, đây là hình thức phân phối thích

hợp với điều kiện của đất nước ta trong giai đoạn quá độ Vì do đặc điểm nước ta trong thời kỳ này là đi lên chủ nghĩa xã hội từ một nền sản xuất nhỏ Tình trạng thiếu vốn, phân tán vốn là phổ biến Quá trình sản xuất, tích tụ, tập trung vốn chưa cao, một phần tương đối lớn vốn lại nằm trong tay người lao động tư hữu nhỏ, tư sản nhỏ…Để sử dụng nguồn vốn này, chúng ta không thể sử dụng cách chính sách áp đặt như trưng thu, đóng góp cổ phần một cách bình quân vì những biện pháp đó chỉ làm suy yếu lực lượng sản xuất xã hội Do

đó, phải thực hiện phân phối theo tài sản, vốn, những đóng góp khác

Phân phối thông qua quỹ phúc lợi, tập thể và xã hội: Sự phân phối này có ý nghĩa

hết sự quan trọng vì nó góp phần phát huy tính tích cực lao động của mọi thành viên trong

xã hội; nâng cao thêm mức sống toàn dân, đặc biệt đối với những người có thu nhập thấp, đời sống khó khăn làm giảm sự chênh lệch quá đáng về thu nhập giữa các thành viên trong cộng đồng, giáo dục ý thức cộng đồng, xây dựng chế độ xã hội mới

Trong các hình thức phân phối trên, phân phối theo lao động là đặc trưng bản chất nhất của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Nó là hình thức thực hiện về mặt kinh tế của chế độ công hữu, là hình thức phân phối chủ yếu trong thời kỳ quá độ lên CNXH, vừa khuyến khích lao động, vừa bảo đảm phúc lợi xã hội cơ bản, bảo đảm sự phân phối công bằng, hợp lý và hạn chế sự bất bình đẳng trong xã hội

2.5 Về hệ thống giá trị:

Trong kinh tế thị trường, sản xuất và tiêu dùng bị chi phối bởi giá cả thị trường Giá

cả là dấu hiệu để phân bổ nguồn lực và quyết định sản xuất Do đó, hệ quả là cơ sở định giá cũng bị quyết định bởi thị trường thông qua quan hệ cung cầu Các nhà sản xuất phải là nhà chấp nhận giá Từ đó, giá trị hàng hóa được phản ánh đúng

Trong kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hệ thống giá cả tuy tuân

thủ đầy đủ các quy luật của thị trường nhưng bị ảnh hưởng bởi ý muốn chủ quan của Nhà nước Cũng có nghĩa là cơ sở định giá trong kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩangoài là yếu tố thị trường còn bị tác động bởi việc Nhà nước can thiệp theo mục tiêu

ổn định kinh kế Do đó, giá trị hàng hóa đôi khi không được phản ánh đúng

2.6 Về cơ chế vận hành nền kinh tế:

Hệ thống kinh tế vận hành nền kinh tế thị trường dựa trên cơ sở cạnh tranh và

quyền tự do sản xuất – kinh doanh của nhà sản xuất làm cho hệ thống thị trường phát triển một cách đồng bộ và tạo nên môi trường kinh doanh hoàn hảo; hàng hóa ra vào thị trường một cách tự do Nói cách khác, nền kinh tế ở đây có tính mở cao và vận hành theo quy luật vốn có của kinh tế thị trường như quy luật giá trị, quy luật cung cầu, quy luật cạnh tranh Bên cạnh đó, còn có vai trò của hệ thống pháp quy được kiện toàn và sự quản lý vĩ mô của nhà nước

Còn kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cơ chế vận hành nền kinh tế

làcơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước xã hội chủ nghĩa Theo đó, cơ chế này đảm bảo phân bổ hợp lý các lợi ích và nguồn lực, kích thích phát triển các tiềm năng kinh doanh

và các lực lượng sản xuất, tăng hiệu quả và tăng năng suất lao động; thực hiện việc quản lý

vĩ mô đối với kinh tế thị trường trên cơ sở học tập vận dụng kinh nghiệm có chọn lọc cách quản lý kinh tế của các các nước tư bản, điều chỉnh cơ chế kinh tế, giáo dục đạo đức kinh doanh phù hợp; thống nhất điều hành, điều tiết và hướng dẫn sự vận hành nền kinh tế cả nước theo đúng mục tiêu phát triển xã hội Hay nói cách khác, hệ thống kinh tế và điều tiết các hoạt động kinh tế - xã hội trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa theo hướng phân bố nguồn lực tập trung từ trên xuống dưới mang tính mệnh lệnh

Sự khác biệt này xuất phát từ nhà nước trong kinh tế thị trường định hướng xã hội

chủ nghĩalà Nhà nước xã hội chủ nghĩa Đối với nước ta, đó là Nhà nước của dân, do dân

và vì dân, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Cho nên, sự quản lý của Nhà nước xã hội chủ nghĩa nhằm sửa chữa "những thất bại của thị trường", thực hiện các mục tiêu xã hội, nhân đạo, mà bản thân cơ chế thị trường không thể làm được, bảo đảm cho nền kinh tế thị trường phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa Nó bảo đảm cho nền kinh tế tăng trưởng ổn định, đạt hiệu quả cao, đặc biệt là bảo đảm công bằng xã hội Có thể nói, không ai ngoài Nhà nước có thể giảm bớt được sự chênh lệch giữa giàu và nghèo, giữa thành thị và nông thôn, giữa các vùng của đất nước trong điều kiện kinh tế thị trường

2.7 Về cơ chế quản lý nền kinh tế:

Trong nền kinh tế thị trường không có sự lãnh đạo của một đảng phái cụ thể Tuy

nhiên, các đạo luật được ban hành là kết quả của quá trình vận động và thỏa hiệp giữa các nhóm lợi ích chi phối cơ quan lập pháp, mà không xuất phát từ nhu cầu phát triển đất nước

và lợi ích phổ quát của người dân Ngoài ra, nhà nước chỉ can thiệp hạn chế vào các hoạt động kinh tế và chỉ can thiệp vào những lĩnh vực mà cả người sản xuất và người tiêu dùng đều không làm được Do tính tự phát vốn có, kinh tế thị trường mặc dù khuyến khích sự tự

do phát triển và sáng tạo tiến bộ nhưng đồng thời nó cũng mang lại nguy cơ suy thoái và khủng hoảng trong điều kiện thiếu sự kiểm soát của Nhà nước

Ngược lại, yếu tố quan trọng nhất của định hướng xã hội chủ nghĩa trong kinh tế thị trường của chúng ta là vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, vai trò của Nhà

nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Trước tiên, nói về vai trò lãnh đạo của Đảng Cơ sở cho việc xác định vai trò lãnh

đạo này là phát huy vai trò làm chủ xã hội của nhân dân, bảo đảm vai trò quản lý, điều tiết nền kinh tế của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng Đảng là đại biểu cho lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của toàn dân tộc, Đảng không có lợi ích của riêng mình Bởi vậy, sự lãnh đạo của Đảng là sự bảo đảm để loại trừ các nhóm lợi ích chi phối quá trình xây dựng và thực thi pháp luật, đó là sự bảo đảm cho

sự hiện hữu của tinh thần pháp trị.10

Nói về vai trò của nhà nước pháp quyền Trong Nhà nước pháp quyền của chúng ta,

Nhà nước can thiệp một cách toàn diện vào các hoạt động kinh tế Bởi vì trong nền kinh tế thị trường chạy theo lợi nhuận, trong môi trường cạnh tranh, cho nên nảy sinh rất nhiều vấn đề phức tạp mà cần có nhà nước mới có thể giải quyết được Cụ thể,Nhà nước thực hiện quản lý nền kinh tế, định hướng, điều tiết, thúc đẩy sự phát triển kinh tế-xã hội bằng pháp luật, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chính sách và lực lượng vật chất, bảo đảm cho thị trường phát triển, tuân thủ các quy luật của kinh tế thị trường, tương thích với thông lệ của các nước; kiến tạo được môi trường vĩ mô; xây dựng kết cấu hạ tầng cơ sở và bảo đảm

an sinh xã hội; ban hành cơ chế chính sách về phân bổ nguồn lực, phân phối và phân phối lại theo hướng bảo đảm tăng trưởng kinh tế gắn với tiến bộ và công bằng xã hội; bảo vệ môi trường

10 http://www.nhandan.com.vn/chinhtri/item/33073602-suc-thuyet-phuc-cua-kinh-te-thi-truong-dinh-huong-xa-hoi-chu-nghia.html

Đồng thời, Nhà nước phải bảo đảm được vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, hoàn thiện các công cụ quản lý kinh tế vĩ mô, tăng cường kỷ luật kỷ cương trong việc chấp hành các chính sách chế độ, sử dụng các chương trình đầu tư tín dụng để tạo điều kiện và hướng dẫn sự phát triển của các ngành, các địa phương và các thành phần kinh tế

Như vậy, sự quản lý của nhà nước xã hội chủ nghĩa trong nền kinh tế thị trường nhằm giải quyết mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội, cải thiện đời sống nhân dân Nhà nước thực hiện chính sách xã hội, một mặt, khuyến khích làm giàu hợp pháp, mặt khác phải thực hiện xóa đói, giảm nghèo.11Tiêu chí này thể hiện sự khác biệt cơ bản giữa nền kinh tế thị trường TBCN với kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa nhằm phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực của kinh tế thị trường, đảm bảo quyền lợi chính đáng của tất cả mọi người dân

2.8 Về mối quan hệ giữa thị trường và Nhà nước:

Do nền kinh tế thị trườngvận hành trên cơ sở tuân thủ quy luật thị trường và Nhà

nước chỉ can thiệp hạn chế vào nền kinh tế và vẫn tạo ra sự tự do vốn có trên thị trường nên vấn đề mối quan hệ giữa thị trường và nhà nước trong nền kinh tế thị trường không đặt

ra

Trong khi đó, trong kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thị trường

đóng vai trò chủ yếu trong huy động và phân bổ có hiệu quả các nguồn lực, là động lực chủ yếu để giải phóng sức sản xuất; các nguồn lực nhà nước được phân bổ theo chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phù hợp với cơ chế thị trường.12 Còn Nhà nước lại can thiệp sâu hơn vào nền kinh tế Vì vậy, vấn đề mối quan hệ giữa thị trường và nhà nước trong nền kinh tế thị trường được đặt ra và cần phải giải quyết

Tuy nhiên, quan hệ Nhà nước với thị trường trong nền kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam không phải là quan hệ xung khắc, loại trừ và kiềm chế nhau,

mà là mối quan hệ tương hỗ, chế định, cùng vận động và bổ sung cho nhau trong một chỉnh thể và cùng hướng tới mục tiêu chung là xây dựng một Việt Nam “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng và văn minh”.13 Theo đó, một mặt, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tôn trọng các nguyên tắc và quy luật kinh tế thị trường và các cam

11 http://www.qdnd.vn/kinh-te/cac-van-de/bai-1-kinh-te-thi-truong-dinh-huong-xa-hoi-chu-nghia-va-nhung-van-de-dat-ra-hien-nay-506284

12 http://www.nhandan.com.vn/chinhtri/item/33065602-ve-hoan-thien-the-che-kinh-te-thi-truong-dinh-huong-xa-hoi-chu-nghia.html