Tiet 10 phan tich mot chi tiet nghe thuat

NỘI DUNG TIẾT HỌCKhái quát về chi tiết và vai trò của chi tiết nghệ thuật trong tác phẩm tự sự I Phương pháp làm dạng bài phân tích/cảm nhận về hai chi tiết nghệ thuật trong tác phẩm tự

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NINH BÌNH

CHUYÊN ĐỀ 3

(Tiết 3) PHÂN TÍCH/CẢM NHẬN VỀ CHI TIẾT NGHỆ THUẬT

Giáo viên: Phan Sỹ Quý Trường: THPT Yên Khánh A

NỘI DUNG TIẾT HỌC

Khái quát về chi tiết và vai trò của chi tiết nghệ thuật trong tác phẩm tự sự

I

Phương pháp làm dạng bài phân tích/cảm nhận

về hai chi tiết nghệ thuật trong tác phẩm tự sựII

Bài tập vận dụng

III

I KHÁI QUÁT VỀ CHI TIẾT VÀ VAI TRÒ CỦA CHI TIẾT NGHỆ THUẬT TRONG TÁC PHẨM TỰ SỰ

- Khái niệm:

+ Chi tiết nghệ thuật là “các tiểu tiết của tác phẩm mang sức

chứa lớn về cảm xúc và tư tưởng” (Từ điển thuật ngữ văn học - Lê Bá Hán,

Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi đồng chủ biên),

+ “Chi tiết có thể là một lời nói, một cử chỉ, một hành động của

nhân vật, hoặc một sự vật, một hình ảnh thiên nhiên, một nét chân dung… (SGK Ngữ Văn 10, tập 1, NXB Giáo dục 2012).

- Vai trò của chi tiết nghệ thuật đối với tác phẩm tự sự:

+ Chi tiết nghệ thuật trước hết mang giá trị tạo hình và phản ánh.

+ Chi tiết nghệ thuật thể hiện tài năng và tư tưởng của tác giả

II CÁC DẠNG BÀI NGHỊ LUẬN VỀ HAI CHI TIẾT NGHỆ THUẬT TRONG MỘT TÁC PHẨM TỰ SỰ

Dạng 1: Phân tích/cảm nhận hai chi tiết nghệ thuật trong một tác phẩm

“Tai Mị văng vẳng tiếng sáo gọi bạn đầu làng (…) Hơi rượu còn nồng nàn, Mị vẫn nghe tiếng sáo đưa Mị đi theo những cuộc chơi, những đám chơi”.

Cảm nhận của anh/chị về chi tiết cái buồng Mị nằm và tiếng

sáo gọi bạn trong các đoạn trích trên Từ đó, hãy làm nổi bật giá trị

nhân đạo của tác phẩm

“Tai Mị văng vẳng tiếng sáo gọi bạn đầu làng (…) Hơi rượu còn nồng nàn, Mị vẫn nghe tiếng sáo đưa Mị đi theo những cuộc chơi, những đám chơi”.

Cảm nhận của anh/chị về chi tiết cái buồng Mị nằm và tiếng

sáo gọi bạn trong các đoạn trích trên Từ đó, hãy làm nổi bật giá trị

nhân đạo của tác phẩm

Dạng 1: Phân tích/cảm nhận hai chi tiết nghệ thuật trong một tác phẩm

Dạng 2: Phân tích/cảm nhận hai chi tiết nghệ thuật trong hai tác phẩm

II CÁC DẠNG BÀI NGHỊ LUẬN VỀ HAI CHI TIẾT NGHỆ THUẬT TRONG MỘT TÁC PHẨM TỰ SỰ

VD: + Truyện ngắn Chí Phèo của Nam Cao kết thúc bằng hình ảnh: “Đột nhiên thị thấy thoáng hiện ra một cái lò gạch cũ bỏ

không, xa nhà cửa,và vắng người lại qua…”

(Ngữ văn 11, Tập một, NXB Giáo dục Việt Nam, 2011, tr.155)

Truyện ngắn Vợ nhặt của Kim Lân kết thúc bằng hình ảnh:

“Trong óc Tràng vẫn thấy đám người đói và lá cờ đỏ bay phấp

phới…”

(Ngữ văn 12, Tập hai, NXB Giáo dục Việt Nam, 2011, tr.32)

Cảm nhận của anh/chị về ý nghĩa của những kết thúc trên

VD: + Truyện ngắn Chí Phèo của Nam Cao kết thúc bằng hình ảnh: “Đột nhiên thị thấy thoáng hiện ra một cái lò gạch cũ bỏ

không, xa nhà cửa,và vắng người lại qua…”

(Ngữ văn 11, Tập một, NXB Giáo dục Việt Nam, 2011, tr.155)

Truyện ngắn Vợ nhặt của Kim Lân kết thúc bằng hình ảnh:

“Trong óc Tràng vẫn thấy đám người đói và lá cờ đỏ bay phấp

phới…”

(Ngữ văn 12, Tập hai, NXB Giáo dục Việt Nam, 2011, tr.32)

Cảm nhận của anh/chị về ý nghĩa của những kết thúc trên

VD: + Trong hai tác phẩm Vợ nhặt (Kim Lân) và Chiếc thuyền

ngoài xa (Nguyễn Minh Châu) đều xuất hiện hình ảnh dòng nước

mắt:

- “Chao ôi, người ta dựng vợ gả chồng cho con là lúc trong nhà ăn

nên làm nổi, những mong sinh con đẻ cái mở mặt sau này Còn mình thì Trong kẽ mắt kèm nhèm của bà rỉ xuống hai dòng nước mắt”

(Vợ nhặt - Kim Lân)

- “Thằng nhỏ cho đến lúc này vẫn chẳng hề hé răng, như một viên

đạn bắn vào người đàn ông và bây giờ đang xuyên qua tâm hồn người đàn bà, làm rỏ xuống những dòng nước mắt” (Chiếc thuyền ngoài xa -Nguyễn Minh Châu)

Cảm nhận của anh/chị về chi tiết “dòng nước mắt” trong những câu văn trên

VD: + Trong hai tác phẩm Vợ nhặt (Kim Lân) và Chiếc thuyền

ngoài xa (Nguyễn Minh Châu) đều xuất hiện hình ảnh dòng nước

mắt:

- “Chao ôi, người ta dựng vợ gả chồng cho con là lúc trong nhà ăn

nên làm nổi, những mong sinh con đẻ cái mở mặt sau này Còn mình thì Trong kẽ mắt kèm nhèm của bà rỉ xuống hai dòng nước mắt”

(Vợ nhặt - Kim Lân)

- “Thằng nhỏ cho đến lúc này vẫn chẳng hề hé răng, như một viên

đạn bắn vào người đàn ông và bây giờ đang xuyên qua tâm hồn người đàn bà, làm rỏ xuống những dòng nước mắt” (Chiếc thuyền ngoài xa -Nguyễn Minh Châu)

Cảm nhận của anh/chị về chi tiết “dòng nước mắt” trong những câu văn trên

II PHƯƠNG PHÁP LÀM DẠNG BÀI PHÂN TÍCH/CẢM NHẬN VỀ HAI CHI TIẾT NGHỆ THUẬT TRONG MỘT TÁC PHẨM TỰ SỰ

- Giới thiệu tác giả, tác phẩm

- Giới thiệu các chi tiết cần phân tích

THÂN BÀI

a Khái quát chung:

- Khái quát về tác phẩm: hoàn cảnh sáng tác/giá trị của tác phẩm/ý tưởng của nhà văn khi sáng tác…

- Khái quát về nhân vật: tính cách/số phận/cuộc đời…

+ Chi tiết nằm ở phần nào của tác phẩm (phần đầu, phần cuối, hay giữa truyện?)

+ Chi tiết xuất hiện trong hoàn cảnh nào? (Tóm lược các chi tiết, sự việc phần trước đó để dẫn đến chi tiết cần bàn luận)

b Phân tích hai chi tiết nghệ thuật đề yêu cầu

* Chi tiết thứ nhất:

- Vị trí, hoàn cảnh dẫn đến chi tiết:

+ Nội dung: chi tiết tái hiện sự việc hoặc hành động nào

của nhân vật? qua đó thể hiện những ý nghĩa gì? (phân tích

kĩ những hình ảnh, từ ngữ mang nhiều ý nghĩa, đối sánh với các chi tiết trước và sau nó để rút ra ý nghĩa và thông điệp nhà văn muốn gửi gắm qua chi tiết)

+ Nghệ thuật: biện pháp nghệ thuật được nhà văn sử

dụng để tái hiện chi tiết? ngôn ngữ, giọng điệu trần thuật?

- Phân tích ý nghĩa của chi tiết:

+ Đối với việc hoàn thiện bức chân dung nhân vật + Đối với diễn biến của cốt truyện

+ Góp phần gửi gắm tư tưởng, thái độ của nhà văn?

- Đánh giá về vai trò của chi tiết

* Chi tiết thứ hai:

- Vị trí, hoàn cảnh dẫn đến chi tiết

- Phân tích ý nghĩa của chi tiết

- Đánh giá về vai trò của chi tiết

KẾT BÀI

- Khẳng định lại vấn đề nghị luận

- Liên hệ, mở rộng, nêu suy nghĩ bản thân.

c Đánh giá chung và rút ra nhận xét, bàn luận theo yêu cầu của đề (nếu có):

- Đối sánh hai chi tiết để thấy điểm thống nhất hoặc sự vận động, biến đổi trong số phận, tính cách nhân vật hoặc diễn biến của cốt truyện Từ đó thấy được tư tưởng nghệ thuật của nhà văn và chủ đề của tác phẩm

- Nhận xét, bàn luận về yêu cầu phụ của đề bài (nếu có).

* Mở bài:

* Thân bài:

- Khái quát chung:

- Phân tích hai chi tiết nghệ thuật

+ Chi tiết thứ nhất:

 Vị trí, hoàn cảnh dẫn đến chi tiết

 Phân tích ý nghĩa của chi tiết

 Đánh giá về vai trò của chi tiết + Chi tiết thứ hai (làm tương tự)

- Đánh giá chung và rút ra nhận xét, bàn luận theo yêu

cầu của đề (nếu có)

* Kết bài:

kiến quang cảnh nhà cửa thay đổi, Tràng cảm nhận: “Một nguồn vui

sướng, phấn chấn đột ngột tràn ngập trong lòng Bây giờ hắn mới thấy hắn nên người, hắn thấy hắn có bổn phận phải lo lắng cho vợ con sau này”.

(Kim Lân - Ngữ văn 12, Tập hai, NXB Giáo dục Việt Nam, 2015, tr.27 và tr.30)

Phân tích nhân vật Tràng trong hai lần miêu tả trên, từ đó làm nổi bật sự thay đổi của nhân vật này. 

Lập dàn ý

MỞ BÀI

- Giới thiệu tác giả, tác phẩm

- Giới thiệu nhân vật Tràng qua hai chi tiết nghệ thuật:

Kim Lân là một trong những cây bút văn xuôi tài năng của văn học Việt Nam hiện đại Ông là nhà văn của người nông dân, là cây bút của đồng ruộng Tác phẩm của Kim Lân đã tập trung phản ánh những phong tục, tập quán, những thú chơi tao nhã cùng vẻ đẹp tâm hồn của những con người thôn quê chân chất, thật thà, nhân hậu và giàu lòng yêu thương “Vợ nhặt” là một truyện ngắn tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật của Kim Lân Lấy bối cảnh truyện là một xóm ngụ cư nghèo nàn trong nạn đói năm 1945 nhưng tác phẩm không bi quan, bế tắc mà cốt truyện lại có

sự vận động hướng đến tương lai và sự sống Hai chi tiết về suy nghĩ, cảm nhận của nhân vật Tràng trước và sau khi có vợ đã góp phần thể hiện rõ sự vận động ấy.

THÂN BÀI

a Khái quát chung

- Khái quát về tác phẩm:

+ Hoàn cảnh sáng tác + Bối cảnh hiện thực làm nền cho truyện

- Khái quát về nhân vật Tràng:

b Phân tích hai chi tiết nghệ thuật

- Vị trí, hoàn cảnh xuất hiện chi tiết:

+ Vị trí: nằm ở phần giữa truyện, miêu tả suy nghĩ, tâm trạng của Tràng khi người có người con gái chấp nhận “theo không” mình về làm vợ

+ Hoàn cảnh dẫn đến chi tiết:

“Mới đầu, anh chàng cũng chợn, nghĩ: thóc gạo này đến cái thân mình cũng chả biết có nuôi nổi không, lại còn đèo bòng”

* Chi tiết thứ nhất:

- Phân tích ý nghĩa của chi tiết

Nội dung:

+ Trước quyết định bất ngờ, có phần táo bạo của cô gái, ban

đầu Tràng cũng “chợn”

 “Chợn” là gì? là nỗi lo lắng đột nhiên dấy lên trong đầu.

 Vì sao mà “chợn”? Vì “thóc gạo này, đến cái thân mình cũng chả biết có nuôi nổi không” => Nỗi lo rất thực tế

=> Tràng ý thức được những khó khăn mình sẽ phải đối diện trong tương lai.

+ Gợi nỗi xót xa cho thân phận con người năm đói: Vợ là gánh nặng phải “đèo bòng”

- Vị trí, hoàn cảnh xuất hiện chi tiết:

+ Vị trí: chi tiết xuất hiện ở gần cuối truyện, miêu tả suy nghĩ, cảm nhận của Tràng khi trở dậy sau đêm tân hôn.

+ Hoàn cảnh xuất hiện chi tiết:

“Một nguồn vui sướng, phấn chấn đột ngột tràn ngập trong lòng Bây giờ hắn mới thấy hắn nên người, hắn thấy hắn có bổn phận phải lo lắng cho vợ con sau này”

* Chi tiết thứ hai:

- Phân tích ý nghĩa của chi tiết

Nội dung:

+ Cảm xúc vui sướng, hạnh phúc lớn lao của Tràng: “Một nguồn vui

sướng, phấn chấn đột ngột trào dâng trong lòng”

+ Hạnh phúc biến đổi Tràng như một phép màu: “Bây giờ hắn mới

+ Tràng ý thức về trách nhiệm, bổn phận đối với gia đình: “hắn thấy

hắn có bổn phận phải lo lắng cho vợ con sau này”

Nghệ thuật: Giọng điệu nửa trực tiếp đã miêu tả tâm lí nhân vật thật tinh tế

- Đánh giá vai trò của chi tiết

c Nhận xét về sự thay đổi của nhân vật Tràng

- Hai chi tiết cho thấy những thay đổi lớn lao trong tình cảm và nhận thức của nhân vật:

+ Từ lo lắng  sung sướng hạnh phúc, từ hình dung một tương lai đầy khó khăn  tin tưởng, hi vọng vào cuộc sống lâu dài

+ Từ một chàng trai cô độc, đang trôi theo kiếp sống vất vưởng,

 Tràng đã có cả một gia đình và sẵn sàng cho một cuộc sống mới

- Qua sự thay đổi tích cực của Tràng  bộc lộ tư tưởng chủ để của truyện và tấm lòng nhân đạo của Kim Lân

KẾT BÀI

BÀI TẬP TỰ LUYỆN

Đề bài:

Trong truyện ngắn “Chiếc thuyền ngoài xa” (Nguyễn Minh

Châu), khi chứng kiến cảnh lão đàn ông đánh vợ trên bờ biển,

nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng đã “vứt chiếc máy ảnh xuống đất, chạy nhào tới” và khi nghe người đàn bà kể lại câu chuyện về gia đình mình, chánh án Đẩu đã “rời chiếc bàn xếp đến phát ngốt lên những chồng hồ sơ, giấy má”.

Phân tích những hành động trên của Phùng và Đẩu Từ đó, làm rõ thông điệp nhà văn muốn gửi gắm về cách nhìn đời sống.