Tiet 11 phan tich hinh tuong trong tac pham ki

CÁC DẠNG ĐỀ NGHỊ LUẬN VỀ HÌNH TƯỢNG NGHỆ THUẬT TRONG TÁC PHẨM KÍ VD: Đề thi THPT Quốc gia năm 2019 Trong các dòng sông đẹp ở các nước mà tôi thường nghe nói đến, hình như chỉ sông Hương

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NINH BÌNH

CHUYÊN ĐỀ 3

(Tiết 4)

PHÂN TÍCH HÌNH TƯỢNG NGHỆ THUẬT

TRONG TÁC PHẨM KÍ

Giáo viên: Phan Sỹ Quý Trường: THPT Yên Khánh A

NỘI DUNG TIẾT HỌC

Khái quát về thể loại kí

I

Các dạng đề nghị luận về hình tượng nghệ thuật trong tác phẩm kí

II

Bài tập vận dụng

III

I KHÁI QUÁT CHUNG VỀ THỂ LOẠI KÍ

1 Khái niệm và đặc trưng của kí

* Khái niệm: Là một loại hình văn học trung gian, nằm giữa

báo chí và văn học, gồm nhiều thể, chủ yếu là văn xuôi tự sự như bút kí, hồi kí, du kí, phóng sự, kí sự, nhật kí, tùy bút…

(Từ điển thuật ngữ văn học, Lê Bá Hán - Trần Đình Sử

- Nguyễn Khắc Phi đồng chủ biên)

* Đặc trưng của kí:

- Tính xác thực, tôn trọng sự thật khách quan

- Bộc lộ rõ nét cái tôi của tác giả

2 Phân biệt tùy bút và bút kí

Đều thuộc thể loại kí, viết về người thực, việc thực, những điều mắt thấy tai nghe của nhà văn từ các chuyến đi cùng với cảm nghĩ của mình => tạo được sự hấp dẫn qua tài năng, trình độ quan sát, nghiên cứu, diễn đạt của tác giả đối với vấn đề được đề cập tới.

- Thiên về bộc lộ cảm xúc, suy

tư và nhận thức, đánh giá của tác

giả về con người và cuộc sống

- Thiên về ghi lại những con người thực và sự việc mà nhà văn

đã tìm hiểu, nghiên cứu

II CÁC DẠNG ĐỀ NGHỊ LUẬN VỀ HÌNH TƯỢNG NGHỆ THUẬT

TRONG TÁC PHẨM KÍ

VD: Đề thi THPT Quốc gia năm 2019

Trong các dòng sông đẹp ở các nước mà tôi thường nghe nói đến, hình như chỉ sông Hương là thuộc về một thành phố duy nhất

(… ) ném chìa khóa trong những hang đá dưới chân núi Kim Phụng.

(Ai đã đặt tên cho dòng sông? – Hoàng Phủ Ngọc Tường)

Cảm nhận của anh/chị về hình tượng sông Hương trong đoạn trích trên

Từ đó, nhận xét cách nhìn mang tính phát hiện về dòng sông của nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường.

VD: Đề thi THPT Quốc gia năm 2019

Trong các dòng sông đẹp ở các nước mà tôi thường nghe nói đến, hình như chỉ sông Hương là thuộc về một thành phố duy nhất

(… ) ném chìa khóa trong những hang đá dưới chân núi Kim Phụng.

(Ai đã đặt tên cho dòng sông? – Hoàng Phủ Ngọc Tường)

Cảm nhận của anh/chị về hình tượng sông Hương trong đoạn trích trên

Từ đó, nhận xét cách nhìn mang tính phát hiện về dòng sông của nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường.

1 Phân tích/cảm nhận hình tượng qua một đoạn văn (có thể

kèm thêm yêu cầu nhận xét/đánh giá về tác giả hoặc tác phẩm)

VD: Trong tùy bút “Người lái đò Sông Đà”, nhà văn Nguyễn Tuân đã miêu tả sông Đà ở thượng nguồn: “Ngoặt khúc sông lượn, thấy sóng

bọt đã trắng xóa cả một chân trời đá (…) không còn biết lùi đi đâu để tránh một cuộc giáp lá cà có đá dàn trận địa sẵn”

và khi hết ghềnh thác: “Thuyền tôi trôi trên Sông Đà

(…)“Hỡi ông khách Sông Đà, có phải ông cũng vừa nghe thấy một tiếng còi sương?”

Phân tích hình tượng sông Đà qua hai đoạn văn trên, từ đó làm nổi bật nghệ thuật miêu tả của Nguyễn Tuân

VD: Trong tùy bút “Người lái đò Sông Đà”, nhà văn Nguyễn Tuân đã miêu tả sông Đà ở thượng nguồn: “Ngoặt khúc sông lượn, thấy sóng

bọt đã trắng xóa cả một chân trời đá (…) không còn biết lùi đi đâu để tránh một cuộc giáp lá cà có đá dàn trận địa sẵn”

và khi hết ghềnh thác: “Thuyền tôi trôi trên Sông Đà

(…)“Hỡi ông khách Sông Đà, có phải ông cũng vừa nghe thấy một tiếng còi sương?”

Phân tích hình tượng sông Đà qua hai đoạn văn trên, từ đó làm nổi bật nghệ thuật miêu tả của Nguyễn Tuân

2 Phân tích/cảm nhận hình tượng qua 2 chi tiết/2 đoạn văn riêng biệt trong cùng một tác phẩm

VD: Về hình tượng sông Hương trong bút kí “Ai đã đặt tên cho

dòng sông?” của Hoàng Phủ Ngọc Tường, có ý kiến cho rằng:

“Sông Hương mang vẻ đẹp đầy nữ tính và rất mực đa tình”

Hãy làm sáng tỏ ý kiến trên qua đoạn văn sau:

“Phải nhiều thế kỷ qua, người tình mong đợi mới đến đánh

thức người con gái đẹp nằm ngủ mơ màng giữa cánh đồng Châu Hóa đầy hoa dại (…) như người Huế thường miêu tả”

VD: Về hình tượng sông Hương trong bút kí “Ai đã đặt tên cho

dòng sông?” của Hoàng Phủ Ngọc Tường, có ý kiến cho rằng:

“Sông Hương mang vẻ đẹp đầy nữ tính và rất mực đa tình”

Hãy làm sáng tỏ ý kiến trên qua đoạn văn sau:

“Phải nhiều thế kỷ qua, người tình mong đợi mới đến đánh

thức người con gái đẹp nằm ngủ mơ màng giữa cánh đồng Châu Hóa đầy hoa dại (…) như người Huế thường miêu tả”

3 Phân tích một đặc điểm/khía cạnh của hình tượng để làm sáng tỏ một nhận định

4 So sánh 2 đoạn văn/2 chi tiết ở hai tác phẩm

VD: Cảm nhận của anh/chị về vẻ đẹp của hình tượng sông Đà và sông Hương qua các đoạn văn sau:

- “Con Sông Đà tuôn dài tuôn dài như một áng tóc trữ tình, (…) lừ

lừ cái màu đỏ giận dữ ở một người bất mãn bực bội gì mổi độ thu về.”

(Người lái đò Sông Đà - Nguyễn Tuân)

- “Từ Tuần về đây, sông Hương vẫn đi trong dư vang của Trường

Sơn, (…) “sớm xanh, chiều tím” như người Huế thường miêu tả.”

(Ai đã đặt tên cho dòng sông? - Hoàng Phủ Ngọc Tường)

VD: Cảm nhận của anh/chị về vẻ đẹp của hình tượng sông Đà và sông Hương qua các đoạn văn sau:

- “Con Sông Đà tuôn dài tuôn dài như một áng tóc trữ tình, (…) lừ

lừ cái màu đỏ giận dữ ở một người bất mãn bực bội gì mổi độ thu về.”

(Người lái đò Sông Đà - Nguyễn Tuân)

- “Từ Tuần về đây, sông Hương vẫn đi trong dư vang của Trường

Sơn, (…) “sớm xanh, chiều tím” như người Huế thường miêu tả.”

(Ai đã đặt tên cho dòng sông? - Hoàng Phủ Ngọc Tường)

2

3

4

II CÁC DẠNG ĐỀ NGHỊ LUẬN VỀ HÌNH TƯỢNG NGHỆ THUẬT

TRONG TÁC PHẨM KÍ

Phân tích/cảm nhận hình tượng qua một đoạn văn (có thể

kèm thêm yêu cầu nhận xét/đánh giá về tác giả hoặc tác phẩm)

Phân tích/cảm nhận hình tượng qua hai chi tiết/2 đoạn văn riêng biệt trong cùng một tác phẩm

Phân tích một đặc điểm/khía cạnh của hình tượng để làm sáng tỏ một nhận định

4 So sánh 2 đoạn văn/2 chi tiết ở hai tác phẩm

III PHƯƠNG PHÁP LÀM DẠNG BÀI PHÂN TÍCH/CẢM NHẬN VỀ HÌNH TƯỢNG KÍ QUA MỘT ĐOẠN VĂN

Phân tích hình tượng trong tác

phẩm kí Phân tích nhân vật trong tác phẩm tự sự

- Khái quát chung:

- Phân tích hình tượng: Chú trọng

vào nghệ thuật miêu tả, ý nghĩa biểu

đạt của ngôn từ, hình ảnh => không

nên tách rời nội dung và nghệ thuật

- Đánh giá chung:

- Phần rút ra nhận xét, bàn luận theo

yêu cầu của đề (nếu có)

- Khái quát chung:

- Phân tích đặc điểm/khía cạnh/giai đoạn trong cuộc đời… của nhân vật:

chú trọng vào tình tiết, diễn biến của

sự kiện/nội tâm nhân vật

- Đặc sắc nghệ thuật:

- Đánh giá chung:

- Phần rút ra nhận xét, bàn luận theo yêu cầu của đề (nếu có)

IV Bài tập vận dụng

…Con Sông Đà tuôn dài tuôn dài như một áng tóc trữ tình, đầu tóc chân

tóc ẩn hiện trong mây trời Tây Bắc bung nở hoa ban hoa gạo tháng hai và cuồn cuộn mù khói núi Mèo đốt nương xuân Tôi đã nhìn say sưa làn mây mùa xuân bay trên Sông Đà, tôi đã xuyên qua đám mây mùa thu mà nhìn xuống dòng nước Sông Đà Mùa xuân dòng xanh ngọc bích chứ nước Sông

Đà không xanh màu xanh canh hến của nước Sông Gâm Sông Lô Mùa thu nước sông Đà lừ lừ chín đỏ như da mặt một người bầm đi vì rượu bữa, lừ lừ cái màu đỏ giận dữ ở một người bất mãn bực bội gì mỗi độ thu về Chưa hề bao giờ tôi thấy dòng Sông Đà là đen như thực dân Pháp đã đè ngửa con sông ta ra đổ mực Tây vào mà gọi bằng một cái tên Tây láo lếu, rồi cứ thế

mà phiết vào bản đồ lai chữ.

Con Sông Đà gợi cảm Đối với mỗi người, Sông Đà lại gợi một cách Đã có lần tôi nhìn Sông Đà như một cố nhân Chuyến ấy ở rừng đi núi cũng đã hơi lâu,

đã thấy thèm chỗ thoáng Mải bám gót anh liên lạc, quên đi mất là mình sắp đổ

ra Sông Đà Xuống một cái dốc núi, trước mắt thấy loang loáng như trẻ con nghịch chiếu gương vào mắt mình rồi bỏ chạy Tôi nhìn cái miếng sáng lóe lên một màu nắng tháng ba Đường thi “Yên hoa tam nguyệt há Dương Châu” Bờ Sông Đà, bãi Sông Đà, chuồn chuồn bươm bướm trên Sông Đà Chao ôi, trông con sông, vui như thấy nắng giòn tan sau kì mưa dầm, vui như nối lại chiêm bao đứt quãng Đi rừng dài ngày rồi lại bắt ra Sông Đà, đúng thế, nó đằm đằm ấm

ấm như gặp lại cố nhân, mặc dầu người cố nhân ấy mình biết là lắm bệnh lắm chứng, chốc dịu dàng đấy, rồi chốc lại bẳn tính và gắt gỏng thác lũ ngay đấy…

(Trích Người lái đò Sông Đà, Nguyễn Tuân – SGK Ngữ Văn 12, Tập 1, NXBGD, 2016, tr.191)

Cảm nhận về vẻ đẹp của hình tượng sông Đà trong đoạn trích trên Từ đó, nhận xét về cái tôi tài hoa, độc đáo Nguyễn Tuân.

Lập dàn ý

MỞ BÀI

- Giới thiệu vấn đề cần nghị luận: đoạn trích viết về vẻ đẹp thơ mộng, trữ tình của sông Đà

THÂN BÀI

a Khái quát chung

- Hoàn cảnh ra đời tác phẩm: Tác phẩm được hoàn

thành năm 1960, là thành quả nghệ thuật đẹp đẽ mà Nguyễn Tuân đã thu hoạch được trong chuyến đi thực tế dài ngày lên Tây Bắc

- Khái quát về hình tượng sông Đà

- Vị trí đoạn trích: nằm ở phần giữa của tác phẩm, miêu

tả vẻ đẹp thơ mộng trữ tình của sông Đà từ nhiều góc độ quan sát, cảm nhận khác nhau

b Phân tích vẻ đẹp của sông Đà trong đoạn trích

- Dáng vẻ mềm mại: “con Sông Đà tuôn dài (…) đốt nương xuân”

+ Câu văn dài, nhiều vế… => sự chảy trôi vô tận, sức sống trường tồn của dòng sông

+ Biện pháp so sánh độc đáo: sông Đà như một áng tóc trữ tình

+ Vẻ đẹp của dòng sông hài hòa với núi rừng Tây Bắc, được núi rừng điểm tô thêm cho nhan sắc càng mĩ miều, quyến rũ

- Sắc nước quyến rũ:

+ Mùa xuân dòng xanh ngọc bích

+ Mùa thu nước Sông Đà lừ lừ chín đỏ như da mặt một người bầm đi

vì rượu bữa

* Trong cái nhìn tình tứ của Nguyễn Tuân, sông Đà đẹp như một thiếu nữ hiền dịu và xuân sắc.

- Cố nhân: người bạn cũ, đã gắn bó thân thiết như tri âm tri kỉ.

- Dòng sông mang lại cho tác giả nhiều cảm xúc

+ Xa thì thấy nhớ: :

Liên tưởng: cái miếng sáng lóe lên một màu nắng tháng ba Đường thi “Yên

hoa tam nguyệt há Dương Châu”

+ Gặp lại thì mừng vui khôn xiết

Niềm vui ùa đến, tràn ra thành nhịp điệu, hình ảnh đẹp đẽ, vui tươi: “Bờ

Sông Đà, bãi Sông Đà, chuồn chuồn bươm bướm Sông Đà”

Niềm vui được diễn tả bằng nghệ thuật so sánh đầy cảm xúc: “vui như thấy

nắng giòn tan sau kì mưa dầm, vui như nối lại chiêm bao đứt quãng”, “đằm đằm ấm ấm như gặp lại cố nhân”

* Trong niềm yêu nhớ của Nguyễn Tuân, Sông Đà như một cố nhân

c Đánh giá:

d Nhận xét về cái tôi tài hoa, độc đáo của Nguyễn Tuân

-Cái tôi nghệ sĩ suốt đời rong ruổi đi tìm cái đẹp, có cảm hứng

mãnh liệt với những cái tuyệt mĩ

-Cái tôi tài hoa, uyên bác: đoạn trích cho thấy giác quan tinh nhạy,

trí tưởng tượng phong phú, cách sử dụng ngôn từ sắc sảo của Nguyễn Tuân Tài hoa ấy đã tạo nên những trang văn đẹp như thơ, như nhạc, như hoạ.

=> Quan niệm của Nguyễn Tuân: viết văn là để khẳng định sự độc đáo của chính người cầm bút.

KẾT BÀI

BÀI TẬP TỰ LUYỆN

Đề bài:

Cảm nhận của anh chị về cái tôi của Hoàng Phủ Ngọc Tường thể hiện trong đoạn trích bút kí Ai đã đặt tên cho

dòng sông?