Tiet 6 nghi luan ve tac pham doan trich van xuoi tiet 1

KHÁI QUÁT CÁC DẠNG BÀI PHÂN TÍCH NHÂN VẬT TRONG TÁC PHẨM, ĐOẠN TRÍCH VĂN XUÔI... Bình luận ý kiến/nhận định về một khía cạnh/đặc điểm/hành động của nhân vật VD: Nhận xét về hành động cắt

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NINH BÌNH

CHUYÊN ĐỀ

PHÂN TÍCH/CẢM NHẬN VỀ NHÂN VẬT

TRONG TÁC PHẨM VĂN XUÔI

Giáo viên: Phan Sỹ Quý Trường: THPT Yên Khánh A

NỘI DUNG TIẾT HỌC

Khái quát các dạng đề nghị luận về nhân vật trong tác phẩm văn xuôi

I KHÁI QUÁT CÁC DẠNG BÀI PHÂN TÍCH NHÂN VẬT

TRONG TÁC PHẨM, ĐOẠN TRÍCH VĂN XUÔI

+ Cảm nhận của anh/chị về nhân vật Mị trong đêm mùa xuân ở Hồng Ngài (“Vợ chồng A Phủ” – Tô Hoài) – Đề tham khảo của Bộ GD năm 2020

+ Phân tích tâm trạng nhân vật Tràng trong buổi sáng đầu tiên sau khi có vợ (“Vợ nhặt” – Kim Lân)

VD:

+ Cảm nhận của anh/chị về nhân vật Mị trong đêm mùa xuân ở Hồng Ngài (“Vợ chồng A Phủ” – Tô Hoài) – Đề tham khảo của Bộ GD năm 2020

+ Phân tích tâm trạng nhân vật Tràng trong buổi sáng đầu tiên sau khi có vợ (“Vợ nhặt” – Kim Lân)

2 Phân tích/cảm nhận một khía cạnh/đặc điểm/giai đoạn trong cuộc đời nhân vật

VD: Trong truyện ngắn Vợ nhặt, nhà văn Kim Lân hai lần miêu

tả cung cách ăn uống của người vợ nhặt Chiều hôm trước, khi

được Tràng đồng ý đãi bánh đúc ở ngoài chợ: “Thế là thị ngồi

sà xuống, ăn thật Thị cắm đầu ăn một chặp bốn bát bánh đúc liền chẳng chuyện trò gì” và sáng hôm sau, khi nhận bát “chè khoán” từ mẹ chồng: “Người con dâu đón lấy cái bát, đưa lên mắt nhìn, hai con mắt thị tối lại Thị điềm nhiên và vào miệng.”

(Kim Lân - Ngữ văn 12, Tập hai, NXB Giáo dục Việt Nam, 2015, tr.27 và tr.31)

Phân tích hình ảnh người vợ nhặt trong hai lần miêu tả trên,

từ đó làm nổi bật sự thay đổi của nhân vật này

VD: Trong truyện ngắn Vợ nhặt, nhà văn Kim Lân hai lần miêu

tả cung cách ăn uống của người vợ nhặt Chiều hôm trước, khi

được Tràng đồng ý đãi bánh đúc ở ngoài chợ: “Thế là thị ngồi

sà xuống, ăn thật Thị cắm đầu ăn một chặp bốn bát bánh đúc liền chẳng chuyện trò gì” và sáng hôm sau, khi nhận bát “chè khoán” từ mẹ chồng: “Người con dâu đón lấy cái bát, đưa lên mắt nhìn, hai con mắt thị tối lại Thị điềm nhiên và vào miệng.”

(Kim Lân - Ngữ văn 12, Tập hai, NXB Giáo dục Việt Nam, 2015, tr.27 và tr.31)

Phân tích hình ảnh người vợ nhặt trong hai lần miêu tả trên,

từ đó làm nổi bật sự thay đổi của nhân vật này

3 Phân tích/cảm nhận nhân vật qua một số chi tiết nghệ thuật

4 Bình luận ý kiến/nhận định về một khía cạnh/đặc

điểm/hành động của nhân vật

VD: Nhận xét về hành động cắt dây trói cứu A Phủ của

nhân vật Mị trong truyện ngắn “Vợ chồng A Phủ” của Tô Hoài, có ý kiến cho rằng: “Đây là hành động hoàn toàn mang tính tự phát” Ý kiến khác thì nhấn mạnh: “Đây là hành động mang tính tất yếu thể hiện bản chất con người Mị”

Bằng hiểu biết về tác phẩm, anh/chị hãy bình luận hai ý kiến trên

VD: Nhận xét về hành động cắt dây trói cứu A Phủ của

nhân vật Mị trong truyện ngắn “Vợ chồng A Phủ” của Tô Hoài, có ý kiến cho rằng: “Đây là hành động hoàn toàn mang tính tự phát” Ý kiến khác thì nhấn mạnh: “Đây là hành động mang tính tất yếu thể hiện bản chất con người Mị”

Bằng hiểu biết về tác phẩm, anh/chị hãy bình luận hai ý kiến trên

I KHÁI QUÁT CÁC DẠNG BÀI PHÂN TÍCH NHÂN VẬT

TRONG TÁC PHẨM, ĐOẠN TRÍCH VĂN XUÔI

Những phương diện cần chú ý khi phân tích nhân vật:

- Sự xuất hiện của nhân vật

II PHƯƠNG PHÁP LÀM DẠNG BÀI PHÂN TÍCH/CẢM NHẬN MỘT KHÍA CẠNH/ĐẶC ĐIỂM/GIAI ĐOẠN TRONG CUỘC ĐỜI … CỦA NHÂN VẬT

1 Nhận diện các dạng đề

Phân tích một khía cạnh/đặc điểm/giai

đoạn trong cuộc đời … của nhân vật Phân tích một khía cạnh/đặc điểm/giai đoạn trong cuộc đời… của nhân vật

Từ đó làm rõ một yêu cầu của đề bài

VD: Nhân vật Tràng trong buổi sáng đầu tiên sau khi có vợ (“Vợ nhặt” – Kim Lân)

Đề 1: Cảm nhận về diễn biến tâm trạng

và hành động của nhân vật Tràng trong

buổi sáng đầu tiên sau khi có vợ (“Vợ

nhặt” – Kim Lân)

Đề 2: Cảm nhận về nhân vật Tràng trong buổi sáng đầu tiên sau khi có vợ (“Vợ nhặt” – Kim Lân) Từ đó, nhận xét về tài năng và tấm lòng của nhà văn trong miêu tả và khám phá con người.

- Giới thiệu tác giả, tác phẩm

- Giới thiệu phần cần phân tích về nhân vật

* Thân bài:

- Khái quát chung:

+ Khái quát về nhân vật: tóm lược những nét chính

về cuộc đời/số phận/tính cách… của nhân vật.

+ Xác định vị trí phần cần phân tích về nhân vật: nói

về giai đoạn nào trong cuộc đời hay đặc điểm/khía cạnh nào của nhân vật? nó có vai trò gì trong việc hoàn thiện chân dung nhân vật và tư tưởng chủ đề của tác phẩm?

+ Có miêu tả ngoại hình không? Bằng những chi tiết nào? Qua

đó, góp phần thể hiện tính cách/tâm trạng nào của nhân vật?

+ Nhân vật được khắc họa qua diễn biến tâm trạng hay cử chỉ, hành động?

 Nếu là tâm trạng: chỉ rõ những nét tâm trạng nào? Vì sao lại có tâm trạng ấy?

 Nếu là cử chỉ, hành động: phân tích từng hành động của nhân vật Hành động được miêu tả trong mối quan hệ với nhân vật, sự vật, sự việc nào? Có ý nghĩa gì?

+ Ngôn ngữ của nhân vật:

- Phân tích đặc điểm/khía cạnh/giai đoạn trong cuộc đời … của nhân vật:

+ Sử dụng cách trần thuật như thế nào? Ý nghĩa/tác dụng?

+ Nghệ thuật xây dựng nhân vật:

+ Lựa chọn, sáng tạo các chi tiết nghệ thuật: nhân vật gắn liền với chi tiết, hình ảnh nào có ý nghĩa đặc biệt?

+ Viết ở cuối phần thân bài

+ Đi thẳng vào vấn đề mà đề bài yêu cầu, không phân tích dẫn chứng

- Phần rút ra nhận xét, bàn luận theo yêu cầu của đề (nếu có)

* Kết bài:

- Khẳng định lại vấn đề nghị luận

- Liên hệ, mở rộng, nêu suy nghĩ bản thân.

2 Phương pháp làm

* Mở bài:

* Thân bài:

- Khái quát chung:

- Phân tích đặc điểm/khía cạnh/giai đoạn trong cuộc đời … của nhân vật:

- Đặc sắc nghệ thuật:

- Đánh giá chung:

- Phần rút ra nhận xét, bàn luận theo yêu cầu của đề (nếu có)

* Kết bài:

III Bài tập vận dụng

Đề minh họa năm 2020 của Bộ GDĐT:

Cảm nhận của anh/chị về nhân vật Mị trong đêm mùa xuân

ở Hồng Ngài (“Vợ chồng A Phủ” - Tô Hoài)

Lập dàn ý

MỞ BÀI

- Giới thiệu tác giả, tác phẩm

- Giới thiệu đoạn văn cần phân tích: đoạn văn viết về cảnh gia đình nhà Tràng trong bữa cơm đầu tiên đón nàng dâu mới

Tô Hoài là một trong những gương mặt nổi bật của nền văn xuôi hiện đại Việt Nam không chỉ bởi số lượng tác phẩm kỉ lục mà còn vì tác phẩm của ông luôn hấp dẫn người đọc bởi lối trần thuật hóm hỉnh, vốn

từ vựng giàu có cùng kiến thức phong phú về đời sống sinh hoạt, phong

tục của nhiều vùng miền “Vợ chồng A Phủ” là truyện ngắn thành công

nhất của Tô Hoài trong mảng đề tài viết về đời sống của đồng bào các dân tộc miền núi cao Tây Bắc Tác phẩm vừa là một bức tranh chân thực về số phận bi thảm của người dân nghèo miền núi dưới ách áp bức phong kiến và thực dân, vừa là một bài ca về sức sống và khát vọng tự

do, hạnh phúc của con người Điều đó được thể hiện rõ nét nhất qua hình tượng nhân vật Mị trong đêm tình mùa xuân ở Hồng Ngài.

THÂN BÀI

a Khái quát chung

- Khái quát về cuộc đời, số phận của nhân vật

- Khái quát về phần cần phân tích: trong đêm tình mùa xuân, sức sống của Mị trỗi dậy thật mãnh liệt

b Phân tích nhân vật Mị trong đêm tình mùa xuân ở Hồng Ngài

- Kì diệu nhất là tiếng sáo

+ Ban đầu tiếng sáo “lấp ló” ngoài “đầu núi”

+ “tiếng sáo vọng lại thiết tha bổi hổi”

+ “Tai Mị văng vẳng tiếng sáo gọi bạn đầu làng”

+ “tiếng sáo gọi bạn yêu vẫn lửng lơ bay ngoài đường”

+ “Trong đầu Mị đang rập rờn tiếng sáo”

+ “Mị vẫn nghe thấy tiếng sáo đưa Mị theo những cuộc chơi, những đám chơi”.

* Diễn biến tâm trạng và hành động của Mị

- Chặng 1: thoát khỏi tình trạng sống câm lặng, băng giá

+ “Mị ngồi nhẩm thầm bài hát của người đang thổi”

+ Mị thấy “thiết tha bổi hổi”

- Chặng 2: Sống lại với những hồi ức tươi đẹp

+ Mị uống rượu:“Mị lén lấy hũ rượu, cứ uống ực từng bát”  nhớ về quá khứ tươi đẹp

+ Rượu tan, còn trơ lại mình Mị: “Mị ngồi trơ một mình giữa nhà”

- Chặng 3: Sự bừng tỉnh về nhận thức

+ Nhận thức về bản thân: “Mị trẻ lắm Mị vẫn còn trẻ”

+ Nhận thức về sự thua thiệt, bất công mình phải chịu

đựng: “bao nhiêu người có chồng cũng đi chơi ngày Tết”

+ Nhận thức về sự phi lí trong cuộc hôn nhân giữa mình

và A Sử: “Không có lòng với nhau mà vẫn phải ở với nhau”

⇒Mị muốn chết

- Chặng 4: Hành động (sửa soạn đi chơi)

+ “Mị đến góc nhà, lấy ống mỡ, xắn một miếng bỏ thêm

vào đĩa đèn cho sáng”

+ “Mị quấn lại tóc, Mị với tay lấy cái váy hoa vắt ở phía

trong vách”

“Mị đứng im lặng như không biết mình đang bị trói”

“Mị vùng bước đi” >< “Tay chân đau không cựa được”

 “Mị không nghe tiếng sáo nữa Chỉ còn nghe tiếng chân ngựa đạp vào vách”

* Đặc sắc nghệ thuật:

- Biệt tài trong miêu tả và phân tích tâm lí nhân vật

- Điểm nhìn trần thuật linh hoạt

- Sáng tạo nhiều chi tiết đặc sắc

c Đánh giá:

- Toát lên giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo sâu sắc:

+ Phản ánh chân thực cuộc sống bị đày đọa cả về thể xác lẫn tinh thần của người miền núi những năm trước giải phóng

+ Cái nhìn trân trọng, tin yêu: Sức sống của con người

dù có bị chà đạp đến đâu cũng sẽ không bị mất đi

- Chất thơ vời vợi của núi rừng Tây Bắc, lối kể chuyện tự nhiên, lôi cuốn, nghệ thuật miêu tả, phân tích tâm lí nhân vật sắc sảo, tài hoa

KẾT BÀI

BÀI TẬP TỰ LUYỆN

Đề bài:

Phân tích hình tượng nhân vật A Phủ trong truyện ngắn “Vợ chồng A Phủ” của Tô Hoài