KỸ NĂNG làm KIỂU bài PT đoạn TRONG tác PHẨM TRUYỆN, vũ HUYỀN, THPT CH lê HỒNG PHONG, nđ

Một số dạng bài phân tích/ cảm nhận về một đoạn văn trong tác phẩm truyện Phân tích/ cảm nhận đoạn văn Phân tích một phương diện/ khía cạnh thuộc nội dung/ nghệ thuật của đoạn văn Phâ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NAM ĐỊNH

ÔN TẬP NGỮ VĂN LỚP 12

Giáo viên: Vũ Thanh Huyền Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, Nam Định

CHUYÊN ĐỀ

ÔN TẬP TRUYỆN

KIỂU BÀI PHÂN TÍCH/ CẢM NHẬN ĐOẠN VĂN TRONG

TÁC PHẨM TRUYỆN

PHÂN TÍCH/CẢM NHẬN ĐOẠN VĂN TRONG

TÁC PHẨM TRUYỆN

Kiến thức cơ bản về kiểu bài

I

Thực hành qua đề bài cụ thể

II

Bài tập vận dụng

III

PHÂN TÍCH/ CẢM NHẬN ĐOẠN VĂN TRONG TÁC PHẨM TRUYỆN

I Kiến thức cơ bản

1 Một số dạng bài phân tích/ cảm nhận về một đoạn văn trong tác phẩm truyện

Phân tích/ cảm nhận đoạn

văn Phân tích một phương diện/ khía cạnh thuộc nội dung/

nghệ thuật của đoạn văn

Phân tích đoạn văn, từ đó nhận xét về một đặc điểm nào đó thuộc nội dung, hình thức của tác phẩm hay quan niệm của nhà văn.

Ví dụ

Cảm nhận đoạn văn sau

đây: “Cúng mẹ và cơm nước

xong, mấy chị em chú cháu thu

xếp đồ đạc dời nhà…

(…)

Hai chị em khiêng má băng

tắt qua dãy đất cày trước cửa,

men theo chân vườn thoảng

mùi hoa cam, con đường hồi

trước má vẫn đi để lội hết đồng

này sang bưng khác”.

(Trích “Những đứa con trong

gia đình”, Nguyễn Thi, SGK

Ngữ văn 12, tập 2, tr 63)

Ví dụ:

Cảm nhận vẻ đẹp hình tượng rừng xà nu trong đoạn văn sau đây:

“Trong rừng ít có loại cây sinh

sôi nảy nở khỏe như vậy.

( ) Đứng trên đồi xà nu ấy trông

ra xa, đến hết tầm mắt cũng không thấy gì khác ngoài những đồi xà nu nối tiếp tới chân trời”.

(Trích “Rừng xà nu”, Nguyễn

Trung Thành, SGK Ngữ văn

12, tập 2, tr 38)

Ví dụ:

Cảm nhận đoạn trích sau:

“Ngày Tết Mị cũng uống rượu

( ) Nhớ lại, chỉ thấy nước mắt ứa

ra Mà tiếng sáo gọi bạn yêu vẫn lửng lơ bay ngoài đường.”

(Trích “Vợ chồng A Phủ”,Tô Hoài, SGK Ngữ văn 12 tập 2,

tr 7-8)

Từ đó, nhận xét về nghệ thuật miêu tả tâm lý của nhân vật của nhà văn Tô Hoài.

Yêu cầu: Yêu cầu: Yêu cầu:

I Kiến thức cơ bản

2 Cách triển khai kiểu bài

Bước 1: Tìm hiểu đề

- Xác định vấn đề nghị luận

+ Vấn đề trọng tâm: Đoạn trích/ vấn đề nào trong đoạn trích/ phân tích đoạn để rút ra nhận xét về điều gì?

+ Vấn đề nâng cao: Theo yêu cầu đề, nhận xét về đặc sắc nào trong nội dung và nghệ thuật của tác phẩm hoặc quan điểm, cách nhìn của nhà văn

- Thao tác lập luận: Phân tích, chứng minh, bình luận

- Giới hạn kiến thức: Đoạn thuộc vị trí nào trong tác phẩm, trong diễn biến cốt truyện

I Kiến thức cơ bản

2 Cách thức triển khai kiểu bài

Bước 2: Lập dàn ý

a Mở bài

- Dẫn dắt

- Giới thiệu vấn đề nghị luận

- Trích dẫn giới hạn đoạn văn cần phân tích

b Thân bài

*Giới thiệu tác giả, khái quát về tác phẩm, hoàn cảnh sáng tác

* Giới thiệu vị trí đoạn trích

+ Thuộc phần nào của kết cấu tác phẩm?

+ Thuộc vị trí nào trong diễn biến cốt truyện?

* Giới thiệu khái quát về giá trị/ ý nghĩa của đoạn trích

+ Về nội dung (bộc lộ phẩm chất/ vẻ đẹp, tiếng nói/ cái nhìn, )

+ Về nghệ thuật (thể hiện tài miêu tả/ kể chuyện/ khắc họa chân dung )

2 Cách triển khai kiểu bài

b Thân bài

* Phân tích giá trị nội dung của đoạn trích, cần chú ý đoạn văn đó:

- Tả cảnh: cảnh gì? có những chi tiết nào được lựa chọn? Đối tượng được miêu tả hiện lên như thế nào? Lưu ý: cảm nhận trong mối liên quan với cảnh trước đó

và sau đó

- Kể sự: sự việc gì, diễn ra như thế nào? Có những nhân vật nào tham gia vào sự việc đó, chịu tác động như thế nào? (Lưu ý: đặt sự việc được kể trong đối sánh với sự việc đi trước để đánh giá trong biểu đạt nội dung)

- Kể về nhân vật: Biểu hiện khía cạnh nào của nhân vật (số phận, tính cách, vẻ đẹp, tâm lý, mối quan hệ)? Khía cạnh đó giúp chân dung nhân vật được bộc lộ

ra sao?

- Qua nội dung được kể/ tả, đoạn trích muốn khái quát điều gì: về cảnh/ về tình/ về nhân vật/ về quan niệm/ về tư tưởng ?

- Từ đó, đoạn trích đã góp phần thể hiện khía cạnh nào trong chủ đề tư tưởng chung của toàn bộ tác phẩm

I Kiến thức cơ bản

2 Cách triển khai kiểu bài

b Thân bài

* Phân tích nghệ thuật đoạn trích, cần chú ý

- Điểm nhìn trần thuật: Sử dụng điểm nhìn như thế nào (bên trong hay bên ngoài,

cố định hay linh hoạt, điểm nhìn nhân vật hay người kể chuyện?)

- Ngôn ngữ trần thuật có đặc điểm gì?(giản dị/ gợi cảm/chân thực/ giàu chất sống/ trực tiếp, gián tiếp), tác dụng như thế nào?

- Chọn lọc chi tiết: Có chi tiết nghệ thuật nào đặc sắc được nhà văn sáng tạo, miêu

tả công phu, thể hiện dụng ý không? (được lặp lại/ được miêu tả kỹ/ thiếu nó sẽ ảnh hưởng đến diễn biến truyện/ có tác dụng soi tỏ chủ đề, khắc họa nhân vật)

- Nhịp kể: nhanh/ chậm; trang trọng/ hào sảng

- Giọng kể: thủ thỉ/ tâm tình; lạnh lùng/ hóm hỉnh/ hài hước/ châm chọc/

- Thủ pháp/ biện pháp nghệ thuật: tác dụng

- Đánh giá chung về đoạn trích trong thành công chung của tác phẩm

+ Về nội dung tư tưởng: Đoạn trích góp phần

+ Về nghệ thuật thể hiện: Đoạn trích bộc lộ tài năng nghệ thuật

I Kiến thức cơ bản

c Kết bài

- Khẳng định lại vấn đề nghị luận

- Liên hệ, mở rộng

+ Với đời sống văn học, với các hiện tượng văn học cùng đề tài, chủ đề

+ Với độc giả, bản thân người học

II Thực hành kiểu bài

Đề bài

Cảm nhận đoạn trích sau đây:

“Sáng hôm sau, mặt trời lên bằng con sào, Tràng mới trở dậy Trong người êm

ái lửng lơ như người vừa ở trong giấc mơ đi ra.Việc hắn có vợ đến hôm nay hắn vẫn còn ngỡ ngàng như không phải.

(….)

Một nguồn vui sướng, phấn chấn đột ngột tràn ngập trong lòng Bây giờ hắn mới thấy hắn nên người, hắn thấy hắn có bổn phận phải lo lắng cho vợ con sau này Hắn xăm xăm chạy ra giữa sân, hắn cũng muốn làm một việc gì để dự phần tu sửa lại căn nhà…”.

(Trích “Vợ nhặt”, Kim Lân, SGK Ngữ văn 12, tập 2, tr30, NXBGD, 2007)

Từ đó, nhận xét về chiều sâu nhân đạo trong ngòi bút của nhà văn khi viết về

số phận bất hạnh của người nông dân trước cách mạng tháng Tám

II Thực hành kiểu bài

Bước 1: Tìm hiểu đề

- Xác định vấn đề nghị luận:

+ Vấn đề trọng tâm: phân tích nội dung và nghệ thuật của đoạn văn

+ Vấn đề nâng cao: để rút ra nhận xét về chiều sâu nhân đạo của ngòi bút Kim Lân khi viết về số phận người nông dân trong nạn đói 1945

- Thao tác lập luận: Phân tích, chứng minh, bình luận

II Thực hành kiểu bài

Bước 2: Lập dàn ý

a Mở bài

- Dẫn dắt

- Giới thiệu vấn đề nghị luận:

+ Vấn đề trọng tâm: Đoạn truyện kể về những thay đổi của Tràng và gia đình Tràng trong buổi sáng sau hôm Tràng đưa người đàn bà về nhà + Vấn đề nâng cao: Từ đó bộc lộ chiều sâu nhân đạo của Kim Lân

- Trích dẫn giới hạn đoạn văn cần phân tích

II Thực hành kiểu bài

www.themegallery.com

Đoạn văn

“ Sáng hôm sau, mặt trời lên bằng con sào, Tràng mới trở dậy Trong người

vẫn còn ngỡ ngàng như không phải

Hắn chắp tay sau lưng lững thững bước ra sân Ánh nắng buổi sáng mùa hè sáng lóa xói vào hai con mắt còn cay sè của hắn Hắn chớp chớp liên hồi mấy cái, và bỗng vừa chợt nhận ra, xung quanh mình có cái gì vừa thay đổi mới mẻ , khác lạ Nhà cửa, sân vườn hôm nay đều được quét tước, thu dọn sạch sẽ gọn gàng Mấy chiếc quần áo rách như tổ đỉa vẫn vắt khươm mươi niên ở một góc nhà đã thấy đem ra sân hong Hai cái ang nước vẫn để khô cong ở dưới gốc ổi đã kín nước đầy ăm ắp Đống rác mùn tung bành ngay lối đi đã hót sạch

Ngoài vườn người mẹ đang lúi húi giẫy những búi cỏ mọc nham nhở Vợ hắn

quét lại cái sân, tiếng chổi từng nhát kêu sàn sạt trên mặt đất Cảnh tượng thật đơn giản, bình thường nhưng đối với hắn lại rất thấm thía cảm động Bỗng nhiên hắn thấy hắn thương yêu gắn bó với cái nhà của hắn lạ lùng Hắn đã có một gia đình Hắn sẽ cùng vợ sinh con đẻ cái ở đấy Cái nhà như cái tổ ấm che mưa che nắng Một nguồn

người , hắn thấy hắn có bổn phận phải lo lắng cho vợ con sau này Hắn xăm xăm

chạy ra giữa sân , hắn cũng muốn làm một việc gì để dự phần tu sửa lại căn nhà”.

(Trích “Vợ nhặt”, Kim Lân, SGK Ngữ văn 12, tập 2, tr30, NXBGD, 2007)

II Thực hành kiểu bài

Bước 2: Lập dàn ý

1 Mở bài

2 Thân bài

a Triển khai vấn đề trọng tâm: cảm nhận đoạn

* Giới thiệu tác giả, tác phẩm, hoàn cảnh sáng tác+ Kim Lân (1920- 2007) là cây bút chuyên viết truyện ngắn, ông có những trang viết đặc sắc và độc đáo về phong tục và đời sống làng quê với những am hiểu sâu sắc về cảnh ngộ và tâm lí của người nông dân, nổi bật trong tác phẩm của ông là vẻ đẹp tâm hồn người nông dân Việt Nam, những người sống cực nhọc, lam lũ nhưng vẫn lạc quan yêu đời +  “Vợ nhặt” là truyện ngắn xuất sắc của Kim Lân được in trong tập “Con chó xấu xí” viết về người nông dân trong tình trạng thê thảm của nạn đói năm 1945 với bản chất tốt đẹp, lương thiện

* Giới thiệu vị trí đoạn trích:

+ Đoạn cuối, tả cảnh gia đình Tràng trong buổi sáng sau ngày có nàng dâu mới

+ Sau sự kiện nhặt vợ, được người mẹ đón nhận, hạnh phúc mới đã tác động làm thay đổi không khí gia đình của Tràng

* Giới thiệu khái quát về giá trị/ ý nghĩa của đoạn trích

+ Thể hiện niềm tin vào bản chất tốt đẹp của con người trong nạn đói

+ Tài kể chuyện, tả cảnh sinh động, hấp dẫn

II Thực hành kiểu bài

a Cảm nhận đoạn văn

* Nội dung của đoạn trích

- Cảnh gia đình nhà Tràng trong buổi sớm mùa hè dưới cái nhìn của nhân vật

+ Thời gian: Buổi sớm mùa hè >< buổi chiều chạng vạng

+ Không gian: tràn ngập ánh sáng nắng mùa hè sáng lóa >< tối sầm vì đói khát

+ Cảnh vật: Thay đổi, gọn gàng, mới mẻ >< cũ kỹ,rách rưới, tồi tàn

+ Con người: Mẹ, vợ đang thu vén sắp đặt cho tổ ấm gia đình

-> Trong đôi mắt của Tràng, cuộc sống xung quanh đã thay đổi mới mẻ, đáng sống

- Những chuyển biến tâm lý và hành động tích cực của Tràng sau khi cưới vợ

+ Bâng khuâng: hạnh phúc mới mẻ khiến Tràng tưởng rằng mình vừa từ trong một giấc mơ đi ra

+ Ngạc nhiên: Nhận ra bao điều mới mẻ

+ Thấm thía, cảm động: Trước hạnh phúc đơn sơ, ấm áp lần đầu tiên được cảm nhận + Thấy nên người: trưởng thành hơn, nghĩ đến bổn phận, trách nhiệm

+ Vui sướng phấn chấn: Tận hưởng cảm giác được làm người trưởng thành

+ Thôi thúc hành động: làm gì đó để tu sửa căn nhà

->Những phẩm chất tốt đẹp đang bừng thức, trào dâng mạnh mẽ trong Tràng

II Thực hành kiểu bài

*Nghệ thuật đoạn trích

- Sử dụng điểm nhìn của Tràng để kể chuyện.Tác dụng:, nhà văn có thể nương theo

suy nghĩ, cảm nhận của nhân vật để kể -> Chân thực, khách quan

- Lời kể nửa trực tiếp, nhà văn đã nhìn bằng cái nhìn tâm trạng mang dấu ấn tích

cách của nhân vật -> Sự thấu hiểu, niềm tin tưởng và yêu thương con người

- Nhịp văn chậm rãi, tràn đầy cảm xúc

- Miêu tả tâm lý, tính cách nhân vật trong mối quan hệ với hoàn cảnh.

- Tổ chức cốt truyện bất ngờ, hấp dẫn Đoạn văn đã góp phần phát triển tiếp mạch

truyện

- Ngôn ngữ bình dân, giản dị, gần đời sống nông thôn

- Thủ pháp tương phản nhấn mạnh những xúc cảm lãng mạn bay bổng đang diễn

ra trong tâm hồn Tràng- vượt lên cái đói, cái chết

* Đánh giá

+ Nội dung: Qua đoạn truyện, nhà văn Kim Lân đã bày tỏ niềm tin yêu, trân trọng với những thay đổi tích cực và khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc mãnh liệt của con người vượt lên hiện thực tăm tối

+ Nghệ thuật: Tiếp nối mạch truyện, tạo ra bước ngoặt mới cho diễn biến truyện Đoạn truyện thể hiện khả năng miêu tả tâm lý tinh tế,

II Thực hành kiểu bài

b Triển khai vấn đề nâng cao

Chiều sâu trong tiếng nói nhân đạo của nhà văn

- Biểu hiện nhân đạo trong đoạn trích và trong toàn tác phẩm

+ Chia sẻ với nỗi cơ cực của con người

+ Khẳng định phẩm chất tốt đẹp của người nông dân

+ Cổ vũ con người sống tích cực, sống hướng sáng

- Chiều sâu nhân đạo: Nhà văn nhận ra

+ Không phải miếng ăn mà là tình người, mái ấm đã giúp con người vượt lên tăm tối để sống, để trưởng thành

+ Trong cái đói, trước cái chết rất gần, người ta vẫn khôn nguôi hướng về sự sống, sống bền bỉ, sống dài lâu

- Vì sao?

+ Mối quan tâm đặc biệt với người quê, đất quê

+ Những trải nghiệm gian nan từ tấm bé của nhà văn trong cuộc đời

+ Khả năng nắm bắt đời sống

3 Kết bài

- Khẳng định lại vấn đề

- Liên hệ, mở rộng

III Bài tập tự luyện

1 Viết hoàn chỉnh đề bài đã luyện tập

2 Lập dàn ý chi tiết cho đề bài sau:

- Cảm nhận đoạn trích sau

“Trên đầu núi, các nương ngô, nương lúa gặt xong, ngô lúa đã xếp yên đầy các nhà kho.

(…)

Có biết bao nhiêu người mê, ngày đêm đã thổi sáo đi theo Mị”.

”(Trích “Vợ chồng A Phủ” , Tô Hoài,SGK Ngữ văn 12, tập 2, tr 6-7)

Từ đó nhận xét về nghệ thuật miêu tả tâm lý của nhà văn Tô Hoài

Chúc các em thành công