KỸ NĂNG làm KIỂU bài PT TÌNH HUỐNG TRUYỆN, vũ HUYỀN, THPT CH lê HỒNG PHONG, nđ

Kiến thức cơ bản 1.1 Khái niệm tình huống truyện - Quan niệm về tình huống Tình huống truyện là sự kiện đặc biệt của đời sống mà nhà văn mô tả trong tác phẩm.. Kiến thức cơ bản 1.1 Khái

CHUYÊN ĐỀ

Ôn tập văn bản truyện

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NAM ĐỊNH

ÔN TẬP NGỮ VĂN LỚP 12

GIÁO VIÊN: VŨ THANH HUYỀN TRƯỜNG THPT CHUYÊN LÊ HỒNG PHONG, NAM ĐỊNH

CHUYÊN ĐỀ

ÔN TẬP TRUYỆN

KIỂU BÀI PHÂN TÍCH TÌNH HUỐNG TRUYỆN

ÔN TẬP TRUYỆN: KIỂU BÀI VỀ TÌNH HUỐNG TRUYỆN

Kiến thức cơ bản

1

Thực hành qua đề bài cụ thể

2

Bài tập vận dụng

3

I NỘI DUNG ÔN TẬP

II KIỂU BÀI PHÂN TÍCH TÌNH HUỐNG TRUYỆN

1 Kiến thức cơ bản

1 Kiến thức cơ bản

1.1 Khái niệm tình huống truyện

- Quan niệm về tình huống

Tình huống truyện là sự kiện đặc biệt của đời sống mà nhà văn mô tả trong tác phẩm Tại sự kiện đó, nhà văn đã làm sống dậy một tình thế bất

thường có tính chất éo le và gây bất ngờ trong quan hệ giữa các nhân vật

Tại sự kiện đó, tính cách nhân vật được bộc lộ sắc nét, ý tưởng mà nhà văn định gửi gắm cũng hiện hình khá trọn vẹn

- Ví dụ

Tình huống hiểu nhầm của truyện ngắn “Vi hành”- Nguyễn Ái Quốc

Tình huống gặp gỡ của truyện ngắn “Chữ người tử tù” – Nguyễn Tuân Tình huống bị thương, lạc đồng đội giữa chiến trường của Việt trong

truyện ngắn “Những đứa con trong gia đình” – Nguyễn Thi

1 Kiến thức cơ bản

1 Kiến thức cơ bản

1.1 Khái niệm tình huống truyện

- Phân loại tình huống

Chủ yếu xoay quanh tâm trạng, cảm xúc

có tính phát khởi, gây biến đổi của nhân vật

Chủ yếu xoay

quanh hành

động có tính

bước ngoặt của

nhân vật

Chủ yếu xoay quanh tình thế chứa đựng giây phút “giác ngộ” chân lí của nhân vật

Tình huống

hành động

Tình huống tâm trạng

Tình huống nhận thức

1 Kiến thức cơ bản

1 Kiến thức cơ bản

1.1 Khái niệm tình huống truyện

- Nhận định về tình huống truyện

Tình huống là cái tình thế nảy ra truyện, là lát cắt của đời sống mà qua đó có thể thấy được cả trăm năm của đời thảo mộc, là một khoảnh khắc mà trong đó

sự sống hiện ra rất đậm đặc, khoảnh khắc chứa đựng cả một đời người, thậm chí cả một đời nhân loại

(Nguyễn Minh Châu)

Tình huống chính là những khoảnh khắc cuộc sống được nâng cao theo sức mà ta muốn

(Nguyễn Thành Long)

1 Kiến thức cơ bản

1.2 Cách làm kiểu bài phân tích tình huống truyện

Bước 1 Tìm hiểu đề

- Xác định vấn đề nghị luận: tình huống truyện/ một yếu tố thuộc về tình huống truyện

- Thao tác lập luận cần vận dụng: phân tích, giải thích, chứng minh, bình luận

- Phạm vi kiến thức cần huy động

1 Kiến thức cơ bản

1.2 Cách làm kiểu bài phân tích tình huống truyện

Bước 2 Lập dàn ý

* Mở bài

- Dẫn dắt

- Giới thiệu vấn đề nghị luận: nội dung phân tích

- Phạm vi kiến thức sẽ triển khai phân tích

* Thân bài

- Giới thiệu tác giả, tác phẩm, hoàn cảnh sáng tác

- Giải thích khái niệm: Tình huống và vai trò của tình huống trong truyện ngắn

1 Kiến thức cơ bản

- Xác định tình huống: Toàn bộ truyện xoay quanh sự kiện chính nào? Sự

kiện nào đóng vai trò cốt lõi để tổ chức tất cả các chi tiết khác trong tác phẩm? Từ đó xác định tình huống, trả lời cho câu hỏi : Tình huống gì?

- Phân tích đặc điểm, tính chất của tình huống:

+ Khái quát được đặc điểm: Chú ý đến tính bất ngờ/ bất thường/ éo le/ độc đáo/ nghịch lý nhưng vẫn rất hợp lý, tự nhiên và chân thực của tình huống.

+ Căn cứ vào những chi tiết, tình tiết và sự sắp đặt, tổ chức chi tiết của nhà văn

để lý giải

- Đánh giá vai trò, ý nghĩa của tình huống đối với:

+ Tổ chức cốt truyện

+ Khắc họa nhân vật

+ Thể hiện chủ đề tư tưởng của tác phẩm

+ Nghệ thuật kể chuyện của nhà văn

11 Kiến thức cơ bản

* Kết bài

- Khẳng định lại vấn đề nghị luận

- Liên hệ, mở rộng

+ Với đời sống văn học, với các hiện tượng văn học + Với độc giả, bản thân người học

2 Thực hành kiểu bài

Đề bài

Thành công trong tác phẩm “Vợ nhặt” của Kim Lân là

đã xây dựng một tình huống truyện độc đáo, hấp dẫn.

Bằng hiểu biết về tác phẩm, anh/chị hãy phân tích làm sáng tỏ

2 Thực hành kiểu bài

Bước 1 Tìm hiểu đề

- Vấn đề nghị luận: tình huống truyện độc đáo (lạ), hấp dẫn (giàu giá trị nghệ thuật)

- Thao tác lập luận: giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận

- Phạm vi kiến thức: truyện ngắn “Vợ nhặt” của Kim Lân

2 Thực hành kiểu bài

Bước 2 Lập dàn ý

* Mở bài: Giới thiệu vấn đề nghị luận

* Thân bài

Ý 1 Giải thích khái niệm

Ý 2 Giới thiệu tình huống: Gọi tên, tóm tắt diễn biến tình huống

- Sự kiện chính: Sự kiện quan trọng nhất của truyện xoay quanh nhân vật Tràng,

một người đàn ông nghèo, quê kệch, dân ngụ cư, khó có khả năng lấy được

vợ lại được một người đàn bà theo không trong bối cảnh nạn đói khủng khiếp năm 1945 khi mà người đàn ông đó cũng chưa chắc đã tự nuôi nổi mình

- Sự kiện đó được đặt vào hoàn cảnh đặc biệt, nạn đói năm 1945

- Chuyện nhặt vợ đó được diễn ra vô cùng nhanh và đơn giản: hai lần gặp

gỡ, 3 câu tầm phơ tầm phào, bốn bánh bánh đúc

- Sự kiện đã tác động đến cuộc sống của gia đình Tràng, làm thay đổi Tràng,

thay đổi cuộc đời người đàn bà, làm khuấy động xóm ngụ cư, phá vỡ bầu không khí u ám nơi đây

2 Thực hành kiểu bài

Bước 2 Lập dàn ý

* Thân bài

Ý 1 Giải thích khái niệm

Ý 2 Giới thiệu tình huống

Ý 3 Phân tích đặc điểm, tính chất của tình huống: Như thế nào?

- Tình huống bất ngờ, độc đáo

+ Lạ như thế nào: Đói mà vẫn nghĩ chuyện lấy vợ; khó có khả năng lấy vợ bỗng

dưng có người theo không; cưới hỏi là chuyện hệ trọng thì lại tổ chức qua loa.

+ Trước sự lạ, mọi người đều ngạc nhiên: mấy đứa trẻ con tò mò trêu đùa;

người dân xóm ngụ cư xì xào bàn tán; bà cụ Tứ ngạc nhiên; Tràng cũng ngờ ngợ…

- Tình huống éo le và cảm động

+ Éo le vì có quá nhiều trắc trở, con người bị đẩy vào sự lựa chọn khắc nghiệt

(người đàn bà chọn theo không/ Tràng tặc lưỡi quyết định/ bà cụ Tứ )

+ Cảm động vì cách cư xử của con người trong cảnh ngộ éo le

+ Tạo ra sự thay đổi tích cực

2 Thực hành kiểu bài

Ý 4 Đánh giá vai trò, ý nghĩa của tình huống đối với

-Tổ chức cốt truyện: Từ sự kiện nhặt vợ, câu chuyện cứ thế tự nhiên diễn ra xoay

quanh 3 cảnh, hạt nhân tạo sự kết dính chặt chẽ là sự kiện nhặt vợ Cảnh 1: Tràng đưa

người đàn bà về nhà trong một buổi chiều chạng vạng (Từ đầu đến cùng đẩy xe bò về)

Cảnh 2: Tràng giới thiệu vợ vói mẹ (bà cụ Tứ) Cảnh 3: Gia đình mới của Tràng trong buổi sáng hôm sau.

-Thể hiện chủ đề tư tưởng của tác phẩm

+ Làm nổi bật giá trị hiện thực: Bức tranh hiện thực kinh hoàng về số phận con người trong

năm đói 1945, tố cáo tội ác của thực dân Pháp và phát xít Nhật

@ Cái đói làm người ta thay đổi, biến dạng, méo mó về hình hài

@ Cái đói không chỉ đe dọa sự sống, đẩy con người tới bờ vực cái chết mà còn hạ thấp giá trị người

@ Cái đói đã bóp nghẹt đe dọa ghê gớm đến cơ hội hạnh phúc của con người

+ Làm nổi bật giá trị nhân đạo:

@ Thấu hiểu và xót thương thân phận con người trong nạn đói

@ Khẳng định vẻ đẹp của con người: cận kề cái chết vẫn yêu thương đùm bọc nhau

@ Đề cao khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc tiềm ẩn trong tâm hồn người lao động

* Thân bài

2 Thực hành kiểu bài

* Kết bài

- Khẳng định lại vấn đề nghị luận:

+ Sức cuốn hút cho tác phẩm

+ Bộc lộ tư tưởng nhân đạo

- Liên hệ, mở rộng: Với những tác phẩm đặc sắc khác thành công trong nghệ

thuật xây dựng tình huống truyện để phản ánh hiện thực cuộc đời

* Thân bài

Ý 4: Đánh giá vai trò, ý nghĩa của tình huống đối với

- Làm nổi bật nhân vật (từ tâm lý, tính cách, đến số phận)

Xoay quanh tình huống nhặt được vợ , các nhân vật đã bộc lộ những nét tâm lí, tính cách phong phú và phức tạp

+ Nhân vật Tràng: Trước: là người nông dân ngụ cư nghèo khó, ngờ nghệch, vô tâm; Sau: có một giá đình, sống có trách nhiệm, có niềm vui hạnh phúc, trở nên người hoàn toàn

+ Người vợ nhặt: Từ một số phận bị đẩy ra ngoài đường thì bây giờ có mái ấm;

từ người chao chát giờ thành người ý tứ

+ Bà cụ Tứ: Tâm trạng phức tạp buồn, tủi âu lo -> thay đổi tích cực

III Bài tập tự luyện

1 Viết thành bài hoàn chỉnh cho đề đã chữa

2 Trong truyện ngắn “Vợ chồng A Phủ”, nhà văn Tô Hoài đã xây dựng được nhiều tình huống tâm lý đặc sắc có vai trò quan trọng trong khắc họa chân dung tâm hồn nhân vật, thể hiện chủ đề Đêm tình mùa xuân ở Hồng Ngài là một tình huống như thế?

Bằng hiểu biết của mình về đoạn truyện “ Trên đầu núi, các

nương ngô, nương lúa gặt xong, ngô lúa đã xếp yên đầy các nhà kho Có biết bao nhiêu người mê, ngày đêm đã thổi sáo đi theo Mị”

(Trích truyện “Vợ chồng A Phủ”, SGK Ngữ văn 12, tập 2, NXBGD, 2007) anh/ chị hãy phân tích làm sáng tỏ

Chúc các em thành công