chuong 10: Ổ trục (Đại Cương về thiết kế máy và chi tiết máy )

Ổ trục dùng để đỡ trục quay. Ổ trục chịu tác dụng của các lực đặt trên trục và truyền các lực này vào thân máy, bệ máy. Theo dạng ma sat trong ổ chia ra: Ổ ma sát trong ổ chia ra: Ổ ma sát trượt gọi là ổ trượt

Ch ươ ng 10:

Ổ TR c ụ

I tr Ổ ượ t

II lăn Ổ

v Ổ ụ tr c dùng đ đ tr c quay tr c ch u tác d ng c a các ể ỡ ụ Ổ ụ ị ụ ủ

l c đ t trên tr c và truy n các l c này vào thân máy, b máy ự ặ ụ ề ự ệ

v Theo d ng ma sát trong chia ra: ạ ổ

- ma sát tr Ổ ượ ọ t g i là tr ổ ượ t

- ma sát lăn g i là lăn Ổ ọ ổ

v Ổ ụ tr c có th ch u l c h ể ị ự ướ ng tâm, l c d c tr c ho c v a ự ọ ụ ặ ừ

ch u l c h ị ự ướ ng tâm v a ch u l c d c tr c ch u đ ừ ị ự ọ ụ Ổ ị ượ ự c l c

h ướ ng tâm g i là đ , ch u đ ọ ổ ỡ ổ ị ượ ự c l c d c tr c g i là ọ ụ ọ ổ

ch n, ch u đ ặ ổ ị ượ ả ự c c l c h ướ ng tâm và l c d c tr c g i là ự ọ ụ ọ ổ

đ ch n ỡ ặ

1.1 Khái ni m: ệ

1.1.1 C u t o: ấ ạ

I TRỔ ƯỢT

v B m t làm vi c c a tr ề ặ ệ ủ ổ ượ t cũng nh c a ngõng tr c có th ư ủ ụ ể

là m t tr c, m t ph ng, m t côn ho c m t c u ặ ụ ặ ẳ ặ ặ ặ ầ

v Ổ ượ tr t ch n th ặ ườ ng làm vi c ph i h p v i tr ệ ố ợ ớ ổ ượ ỡ t đ

v Ổ ượ tr t có b m t côn ít dùng, ch dùng trong nh ng tr ề ặ ỉ ữ ườ ng

h p c n đi u ch nh khe h do mòn c u cũng ít dùng, ợ ầ ề ỉ ở ổ Ổ ầ

dùng lo i này, tr c có th nghiêng t do ạ ổ ụ ể ự

v Khi tr c quay, gi a ngõng tr c và có tr ụ ữ ụ ổ ượ ươ t t ng đ i, do đó ố sinh ra ma sát tr ượ t trên b m t làm vi c c a ngõng tr c và ề ặ ệ ủ ụ

ổ

I TRỔ ƯỢT

1.1.2 Ph m vi s d ng tr ạ ử ụ ổ ượ t

v Khi tr c quay v i v n t c r t cao, n u dùng lăn, tu i th c a s ụ ớ ậ ố ấ ế ổ ổ ọ ủ ổ ẽ

th pấ

v Khi yêu c u phầ ương c a tr c ph i r t chính xác trủ ụ ả ấ Ổ ượ ồt g m ít chi ti t ế nên d ch t o chính xác cao và có th đi u ch nh đễ ế ạ ể ề ỉ ược khe hở

v Tr c có đụ ường kính khá l n (đớ ường kính ≥ 1m), trong trường h p này ợ

n u dùng lăn, ch t o s r t khó khănế ổ ế ạ ẽ ấ

v Khi c n ph i dùng ghép đ d tháo l pầ ả ổ ể ễ ắ

v Khi ph i làm vi c trong nh ng đi u ki n đ c bi t (trong nổ ả ệ ữ ề ệ ặ ệ ước, trong các môi trường ăn mòn…), vì có th ch t o trể ế ạ ổ ượ ằt b ng các v t li u ậ ệ

nh cao su, g , ch t d o… thích h p v i môi trư ỗ ấ ẻ ợ ớ ường

v Khi có t i tr ng va đ p và dao đ ng, trả ọ ậ ộ ổ ượt làm vi c t t nh kh năng ệ ố ờ ả

gi m ch n c a màng d uả ấ ủ ầ

v Trong các c c u có v n t c th p, không quan tr ng, r ti n.ơ ấ ậ ố ấ ọ ẻ ề

I TRỔ ƯỢT

1.2 Ma sát và bôi tr n tr ơ ổ ượ t:

1.2.1 Các d ng ma sát trong tr ạ ổ ượ t:

v Ma sát ướt: Ma sát ướt sinh ra khi b m t ngõng tr c và đề ặ ụ ổ ược ngăn cách b i l p bôi tr n, có chi u dày l n h n t ng s đ m p mô b m tở ớ ơ ề ớ ơ ổ ố ộ ấ ề ặ

v Ma sát n a ử ướt: Khi l p bôi tr n không đ ng p các m p mô b m tớ ơ ủ ậ ấ ề ặ

v Ma sát khô: Là ma sát gi a các b m t tuy t đ i s ch tr c ti p ti p xúc ữ ề ặ ệ ố ạ ự ế ế

v i nhau, h s ma sát khô cao h n các h s ma sát khác, thớ ệ ố ơ ệ ố ường b ng ằ 0,4  1

v Ma sát n a khô: Trong th c t , dù đử ự ế ược làm s ch r t c n th n, trên các ạ ấ ẩ ậ

b m t làm vi c bao gi cũng có nh ng màng m ng khí, h i m ho c ề ặ ệ ờ ữ ỏ ơ ẩ ặ

m , h p ph t môi trỡ ấ ụ ừ ường xung quanh Ma sát gi a các b m t có ữ ề ặ

màng h p ph khi chúng tr c ti p ti p xúc v i nhau g i là ma sát n a ấ ụ ự ế ế ớ ọ ử khô

I TRỔ ƯỢT

1.2.2 Bôi tr n tr ơ ổ ượ t

tr t làm vi c t t nh t khi đ c bôi tr n ma sát t, có th dùng

các phương pháp bôi tr n th y tĩnh và bôi tr n thu đ ngơ ủ ơ ỷ ộ

v Bôi tr n th y tĩnh: b m vào d u có áp su t cao đ có th nâng ngõng ơ ủ ơ ổ ầ ấ ể ể

tr c, phụ ương pháp này đòi h i ph i có thi t b nén(t o áp su t) và d n ỏ ả ế ị ạ ấ ẫ

d u r t phi n ph cầ ấ ề ứ

I TRỔ ƯỢT

v Bôi tr n th y đ ng: t o nh ng đi u ki n nh t đ nh đ d u theo ngõng ơ ủ ộ ạ ữ ề ệ ấ ị ể ầ

tr c và khe h gây nên áp su t th y đ ng cân b ng v i t i tr ng ngoài ụ ở ấ ủ ộ ằ ớ ả ọ

Phương pháp bôi tr n th y đ ng đơ ủ ộ ược dùng nhi u h n.ề ơ

Nguyên lý bôi tr n th y đ ng: ơ ủ ộ gi thi t có 2 t m ph ng 1 và 2 ả ế ấ ẳ

nghiêng v i nhau m t góc nào đó, chuy n đ ng v i v n t c tớ ộ ể ộ ớ ậ ố ương đ i v ố Kích thước các t m theo phấ ương vuông góc v i hình v đớ ẽ ược coi nh cô ư cùng l n L p bôi tr n n m gi a 2 t m có đớ ớ ơ ằ ữ ấ ộ

nh t đ ng l c  Khi t m 1 chuy n ớ ộ ự ấ ể

đ ng so v i t m 2 theo chi u nhộ ớ ấ ề ư

hình v , l p d u dính vào b m t t mẽ ớ ầ ề ặ ấ

b kéo theo và nh có đ nh t, các l pị ờ ộ ớ ớ

d u phía dầ ở ưới cũng chuy n đ ng theoể ộ

D u b d n vào ph n h p c a khe h vàầ ị ồ ầ ẹ ủ ở

b nén l i, t o nên áp su t (áp su t d )ị ạ ạ ấ ấ ư

I TRỔ ƯỢT

S thay đ i áp su t trong l p d u n m gi a 2 t m (g i là chêm d u) ự ổ ấ ớ ầ ằ ữ ấ ọ ầ

được xác đ nh theo phị ương trình Râynôn:

Trong đó: hm: tr s kho ng h t i ti t di n ch u áp su t l n nh tị ố ả ở ạ ế ệ ị ấ ớ ấ

h: tr s kho ng h t i ti t di n có t a đ xị ố ả ở ạ ế ệ ọ ộ

Đ th bi n thiên áp su t d trong l p d u nh hình v trên, áp su t ồ ị ế ấ ư ớ ầ ư ẽ ấ

c c đ i t i ti t di n có h = hm, lúc này dp/dx = 0ự ạ ạ ế ệ

Áp su t l p d u tăng lên càng nhanh, nghĩa là kh năng t i c a l p d u ấ ớ ầ ả ả ủ ớ ầ càng l n đ áp su t sinh ra trong l p d u có đ kh năng cân b ng v i t i ớ ể ấ ớ ầ ủ ả ằ ớ ả

tr ng ngoài.ọ

I TRỔ ƯỢT

Nh v y, đi u ki n ch y u đ t o nên ma sát ư ậ ề ệ ủ ế ể ạ ướ ằt b ng phương pháp bôi tr n th y đ ng:ơ ủ ộ

- Gi a 2 b m t trữ ề ặ ượt ph i t o khe h hình chêmả ạ ở

- D u ph i có đ nh t nh t đ nh và liên t c ch y vào khe hầ ả ộ ớ ấ ị ụ ả ở

- V n t c tậ ố ương đ i gi a 2 b m t trố ữ ề ặ ượt ph i có phả ương, chi u thích ề

h p và tr s l n đ áp su t sinh ra trong l p d u có đ kh năng cân b ng ợ ị ố ớ ể ấ ớ ầ ủ ả ằ

v i t i tr ng ngoài.ớ ả ọ

Đ i v i các đ , khe h hình chêm v n đã đố ớ ổ ỡ ở ố ượ ạ ẵc t o s n b i k t c u ở ế ấ (do đường kính ngõng tr c nh h n đụ ỏ ơ ường kính và tâm ngõng tr c n m ổ ụ ằ

l ch so v i tâm )ệ ớ ổ

I TRỔ ƯỢT