* Tích hợp GDMT: HS phải hiểu được ý nghĩa của đột biến cấu trúc NST trong sự hình thành loài mới, tạo cơ sở cho sự đa dạng về loài nên các em phải có ý thức bảo vệ môi trường sống, trá[r]
Trang 1Bài 5 : NHIỄM SẮC THỂ VÀ ĐỘT BIẾN NHIỄM SẮC THỂ
I Mục tiêu: Học sinh học xong phải đạt được :
1 Kiến thức :
- Mô tả được cấu trúc siêu hiển vi của NST.
- Nêu được sự biến đổi hình thái NST qua các kì phân bào và cấu trúc NST được duy trì liên tục qua các chu kì tế bào.
- Kể tên các dạng ĐB cấu trúc NST.
- Nêu được nguyên nhân và cơ chế chung của các dạng ĐB NST
2 Kĩ năng:
- Kỹ năng thể hiện sự tự tin khi trình bày ý kiến trước nhóm, tổ, lớp.
- Kỹ năng trình bày suy nghĩ / ý tưởng; hợp tác; quản lí thời gian và đảm nhận trách nhiệm trong hoạt động nhóm.
- Kỹ năng tìm kiếm và xử lí thông tin về khái niệm về NST và các dạng đột biến NST, nguyên nhân và cơ chế phát sinh đột biến NST, hậu quả
và ý nghĩa của đột biến NST.
3 Thái độ:
* Tích hợp GDMT: HS phải hiểu được ý nghĩa của đột biến cấu trúc NST trong sự hình thành loài mới, tạo cơ sở cho sự đa dạng về loài nên các em phải có ý thức bảo vệ môi trường sống, tránh các hành vi gây ÔNMT.
II Phương pháp:
- Trực quan – tìm tòi.
- Dạy học nhóm.
- Vấn đáp – tìm tòi.
- Trình bày 1 phút.
III Thiết bị dạy học:
- Sơ đồ biến đổi hình thái của NST qua các kì của quá trình nguyên phân
- Sơ đồ hình thái và cấu trúc hiển vi NST (H 5-1)
- Sơ đồ cấu trúc siêu hiển vi ( hình 5-2)
IV Trọng tâm:
- Mô tả được cấu trúc NST ở SV nhân thực, đặc biệt cấu trúc siêu hiển vi
- Khái niệm đột biến cấu trúc NST, các dạng đột biến cấu trúc NST và hậu quả
V Tiến trình lên lớp:
1 Bài cũ:
- Đột biến gen là gì? Nêu các dạng đột biến gen thường gặp? hậu quả của đột biến gen?
- Nêu nguyên nhân cơ chế phát sinh đột biến gen và vai trò của đột biến gen?
Trang 22 Đặt vấn đề: Vật chất di truyền ở SV nhân sơ khác với vật chất di truyền ở SV nhân chuẩn điểm nào ?NST là cấu trúc nằm ở đâu trong tế bào ? Tại sao
phân tử ADN rất dài lại nằm gọn được trong NST?
3 Bài mới:
*HĐI:Tìm hiểu hình thái và cấu trúc NST
*G:VCDT ở cấp độ tb của sv nhân thực là gì?
(NST) vậy NST có hình thái và cấ trúc ntn để giữ
vai trò VCDT
*GV yêu cầu HS đọc sgk mục I-1 và hỏi:
- NST ớ sv nhân thực là gì?
- Bộ NST của mỗi loài có tính đặc trưng ntn?
- Có mấy loại NST? NST tồn tại ntn trong tế bào?
Ví dụ: Rg 2n = 8, ngô 2n = 20, … lưỡng bội
n = 4 n = 10 đơn bội
- Ở SV nhân sơ đã có NST là gì? Khác gì với SV
nhân thực?
** Ở sv nhân sơ: ADN kép, dạng vòng/ tế bào
Ở VR: ADN kép hoặc đơn hoặc ARN
* gv yêu cầu hs quan sát sơ đồ nhớ lại kiến thức cũ
về phân bào: Hình thái NST qua các kì phân bào
nguyên phân ?
*Hình thái NST trong các kì phân bào:
- Kì trung gian: NST dạng sợi mảnh, có cấu trúc
kép (2 crômatit)
- Kì đầu: Các crômatit tiếp tục xoắn
- Kì giữa: Xoắn cực đại, có hình dạng rõ nhất
- Kì sau: Các crômatit tách nhau ở tâm động
NST đơn đi về các cực
- Kì cuối: các NST tháo xoắn sợi mảnh
Hoạt động 2: Tìm hiểu đột biến cấu trúc NST
*Quan sát tranh và nội dung phần I.2 em hãy
mô tả cấu trúc siêu hiển vi của NST.
I - Hình thái và cấu trúc NST:
1 Hình thái của một NST:
- NST là cấu trúc mang gen của tế bào, gồm ADN liên kết với các loại Prôtêin histon
- Hình que, hình chữ v, hình hạt…đặc trưng cho loài
2.Cấu trúc của nhiễm sắc thể:
a/ Ở SV nhân sơ: NST là phân tử ADN kép, vòng không liên kết với prôtêin histôn.
a/ Ở SV nhân thực:
* Cấu trúc hiển vi : NST gồm 2 crômatit dính nhau
qua tâm động (eo thứ nhất), một số NST còn có eo
thứ hai (nơi tổng hợp rARN) NST có các dạng hình que, hình hạt, hình chữ V đường kính 0,2 – 2 m, dài 0,2 – 50 m.
Mỗi loài có một bộ NST đặc trưng (về số lượng, hình thái, cấu trúc).
* Cấu trúc siêu hiển vi: NST được cấu tạo từ ADN
và prôtêin (histôn và phi histôn) (ADN + prôtêin) Nuclêôxôm (8 phân tử prôtêin histôn được quấn quanh bởi một đoạn phân tử ADN dài khoảng 146 cặp nuclêôtit, quấn 1 ¾ vòng) Sợi cơ bản (khoảng 11 nm) Sợi nhiễm sắc (25 –
30 nm) Ống siêu xoắn (300 nm) Crômatit (700 nm) NST.
II Đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể:
1 Các dạng ĐB cấu trúc NST:
- Mất đoạn:
- Lặp đoạn: (Khái niệm, hậu quả, ý nghĩa,
Trang 3+ Ở sinh vật nhân sơ mỗi tế bào thường chỉ
chứa 1 phân tử ADN mạch kép có dạng
vòng(plasmit) và chưa có cấu trúc NST.
*Thế nào là đột biến mất đoạn NST ?
*Khi NST bị mất đoạn gây nên hậu quả như
thế nào?
+Ở động vật khi mất đoạn NST thường gây tử
vong nhất là các động vật bậc cao.
*Thế nào là đột biến lặp đoạn NST ?
*Khi NST có lặp đoạn gây nên hậu quả như
thế nào ?
* Thế nào là đột biến đảo đoạn NST?
* Khi NST có đảo đoạn gây nên hậu quả như
thế nào ?
* Thế nào là đột biến chuyển đoạn NST?
* Khi NST có chuyển đoạn gây nên hậu quả
như thế nào
***GDMT: Ô nhiễm môi trường là tác nhân gây
đột biến nên cần BVMT:giảm chất thải, chất độc
hại
- Đảo đoạn: ví dụ)
- Chuyển đoạn:
4 Củng cố: - Tóm tắt kiến thức trong khung ghi nhớ.
- Cấu trúc phù hợp với chức năng của NST
- Một NST bị đứt thành nhiều đoạn sau đó nối lại nhưng không giống cấu trúc cũ dạng đột biến nào?
5 Hướng dẫn về nhà:
- Bài cũ:
+ Trả lời các câu hỏi sgk
+ Vẽ sơ đồ các dạng đột biến cấu trúc NST (NST: ABCDEFGHI các dạng đb)
- Bài mới: Có mấy dạng đột biến số lượng NST? Cơ chế phát sinh?
6 Rút kinh nghiệm:
Trang 4………
………
………
………