- Không thể có số phận khác dành cho bọn bán nc cầu vinh bởi Lê Chiêu Thống và những bề tôi trung thành của ông đã vì lợi ích riêng của dòng họ mà đem vận mệnh của cả dân tộc đặt vào tay[r]
Trang 1Tiết 23 Văn bản
HOÀNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ
Hồi thứ mười bốn
Ngô gia văn phái
-Đánh Ngọc Hồi, quân Thanh bị thua trận
Bỏ Thăng Long, Chiêu Thống trốn ra ngoài
1 Mục tiêu:
a Về kiến thức:
- Những hiểu biết chung về nhóm t/g thuộc Ngô gia văn phái, về phong trào tây Sơn và người anh hùng dân tộc Quang Trung - Nguyễn Huệ
- Nhân vật, sự kiện, cốt truyện trong tác phẩm viết theo thể loại tiểu thuyết chương hồi, đọc và tóm tắt VB
b Về kĩ năng:
- Đọc, kể, tóm tắt
c Về thái độ:
- Căm thù bọn xâm lược, yêu nước tự hào về người anh hùng áo vải Quang Trung
* Hình thành năng lực cho HS:
- Năng lực thu thập thông tin
- Năng lực giải quyết tình huống
- Năng lực đọc – hiểu truyện kí trung đại Việt Nam theo đặc trưng thể loại
- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận
2 Chuẩn bị của GV và HS:
a Chuẩn bị của GV:
- Giáo án, PTDH
b.Chuẩn bị của HS:
- Soạn bài
3 Tiến trình bài dạy:
a Kiểm tra bài cũ: (4')
* Câu hỏi: Bức tranh miêu tả cảnh sống của chúa Trịnh gợi cho em suy nghĩ về hiện thực đất nước ntn?
* Đáp án: Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh phản ánh đời sống xa hoa của vua chúa và sự nhũng nhiễu của bọn quan lại thời Lê Trịnh bằng lối văn ghi chép sự việc cụ thể sinh động… (9đ)
* Giới thiệu bài: (1') Trong VHVNTĐ, Hoàng Lê nhất thống chí là tp văn xuôi bằng chữ Hán có quy mô lớn nhất và đạt được thành công xuất sắc về nghệ thuật tiểu thuyết Hồi thứ 14 kể chuyện Quang Trung đại phá quân Thanh một cách chân thực và hào hùng Nó không chỉ vẽ lên chân dung lẫm liệt của người anh hùng dân tộc vĩ đại mà còn làm nổi bật sự thất bại thảm hại của bọn quan lại hèn mạt và bọn xâm lược Vậy t/g tái hiện ntn?
b Dạy nội dung bài mới:
Hoạt động của Gv và Hs Tg Ghi bảng
16’ I Đọc và tìm hiểu
Trang 2G
v
?
G
v
G
Trình bày hiểu biết của em về tác giả?
Ngô Thì Chí (1753-1788) em ruột Ngô Thì
Nhậm làm quan dưới thời Lê Chiêu Thống
ông là người tuyệt đối trung thành với nhà
Lê, từng chạy theo Lê Chiêu Thống Khi
Nguyễn Hụê sai Vũ Văn Nhậm ra bắc diệt
Nguyễn Hữu Chính (1787) dâng “Trung
Hưng sách” làm kế khôi phục nhà Lê sau
đó ông được Lê Chiêu Thống cử đi Lạng
Sơn triệu tập những kẻ lưu vong, lập nghĩa
binh chống Tây Sơn nhưng trên đường đi
ông bị bệnh chết tại Gia Bình - Bắc Ninh
(những tài liệu nói ông viết bảy hồi đầu của
tác phẩm)
Ngô Thì Du anh em chú bác ruột với Ngô
Thì Chí, học giỏi nhưng không đỗ đạt gì
Dưới triều Tây Sơn ông ẩn mình ở vùng
Kim Bảng (Hà Nam) Thời Nguyễn ông ra
làm quan đến 1827 thì về nghỉ, ông là tác
giả 7 hồi tiếp theo của Hoàng Lê nhất
thống chí trong đó có 14 hồi còn lại 3 hồi
cuối có thể do một người khác viết vào
khoảng đầu triều Nguyễn
Nêu vài nét về tác phẩm?
Văn bản có nhiều từ cổ, khó đọc: khi đọc
cần chú ý phát âm chuẩn giọng hào hùng
sảng khoái phù hợp với giọng của từng
nhân vật
Đọc mẫu
Đọc bài
Nhận xét
chung:
1 Tác giả - tác phẩm
- Tập thể tác giả của dòng họ Ngô Thì ở làng Thanh Oai – Thanh Oai - Hà Tây (nay Hà Nội) Hai tác giả chính Ngô Thì Chí
và Ngô Thì Du
- Tác phẩm: thể loại tiểu thuyết chương hồi Là cuốn tiểu thuyết lịch sử có quy
mô lớn phản ánh những biến động lịch
sử nước nhà từ cuối thế kỉ XVIII nửa đầu thế kỉ XIX VB thuộc hồi thứ 14
2 Đọc
Trang 3Hs
G
v
?
?
?
?
Hs
?
Hãy tóm tắt hồi thứ 14?
- Quân Thanh kéo vào thành Thăng Long
Ngô Văn Sở rút lui về Tam Điệp Quang
Trung lên ngôi vua tự đốc xuất đại binh
tiến ra Bắc để dẹp yên quân Thanh Dọc
đường ông cho kén lính mở cuộc duyệt
binh ra lời chỉ dụ mở tiệc khao quân Đội
quân của quang Trung đánh đến đâu thắng
đến đấy khiến quân Thanh đại bại Tướng
Tôn Sĩ Nghị vội vã tháo chạy về nước vua
Lê Chiêu Thống chạy trốn theo
Em hãy tìm đại ý cho đoạn trích?
- Đoạn trích miêu tả chiến thắng của vua
Quang Trung và sự thảm bại của quân
Thanh và số phận của lũ vua quan nhà Lê
bán nước hại dân
Văn bản chia làm mấy phần và cụ thể nội
dung từng phần?
* Gồm 3 phần:
- Phần 1: Từ đầu -> ra Bắc: Quang Trung
chuẩn bị tiến quân ra Bắc
- Phần 2: tiếp -> kéo vào thành: Quang
Trung đại phá quân Thanh
- Phần 3: còn lại: Sự thất bại thảm hại của
quân Thanh và vua tôi Lê Chiêu Thống
Có ý kiến cho rằng hồi thứ 14 phản ánh
một giai đoạn l/s của VN Điều đó đúng
hay sai?
- Thảo luận 2'
->Đúng đây là một giai đoạn l/s đầy biến
động của xhpk VN cuối thế kỉ 18 Chiêu
Thống sợ mất ngai vàng đã mọt ruỗng nên
cầu viện nhà Thanh Anh hùng Nguyễn
Huệ đại phá quân Thanh lập triều đại Tây
Sơn
Hình ảnh nào là nhân vật trung tâm trong
tác phẩm?
- Vua Quang Trung – Nguyễn Huệ
Bắc Bình Vương - Quang Trung phản ứng
ntn khi tin quân Thanh đến Thăng Long?
- Giận lắm họp các tướng sĩ, định thân
20’
3 Tóm tắt văn bản
Trang 4?
?
?
G
v
?
G
v
chinh cầm quân đi ngay
Cho thấy tính cách gì của Nguyễn Huệ ?
- Con người hành động mạnh mẽ quyết
đoán, hành động xông xáo, chủ định nhanh
gọn và rất quả quyết, là con người ngay
thẳng cương trực, căm ghét bọn xâm lược
và kẻ bán nước cầu vinh Nghe tin giặc đã
đánh chiếm tận Thăng Long, mất cả một
vùng đất đai rộng lớn mà ông khong hề nao
núng “định thân chinh cầm quân đi ngay”
nhưng khi nghe mọi người góp ý ông đã
ngẫm ra lẽ phải, điều đó cho ta thấy thêm
một nét đẹp trong tính cách của ông: Biết
nghe lẽ phải, ý chí quyết tâm đánh đuổi
quân xâm lược
Quang Trung đã làm gì để tiến quân ra?
Bắc?
cho đắp đàn ở trên núi Bân, tế cáo trời
đất cùng các thần… Chế… áo cổn, mũ
miện, lên ngôi hoàng đế niên hiệu Quang
Trung lễ xong hạ lệnh quân hôm ấy
nhằm… ngày 25 tháng chạp mậu thân
1788
Quang Trung tiến hành tuyển mộ binh sĩ
ntn?
- Kén lính ở Nghệ An, ba xuất binh lấy một
người …được hơn 1 vạn binh tinh nhuệ…
duyệt binh lớn ở doanh trấn…
…Đất nào sao ấy… phân biệt rõ ràng…
người phương Bắc ko phải nói tiếng nước
ta… cướp nước ta giết hại dân ta …ai cũng
muốn đuổi chúng đi Đời Hán có Trưng
Nữ Vương đời Tống…Đinh Tiên Hoàng
Lê Đại Hành…
Lời dụ của Quang Trung thể hiện điều gì?
- Trí tụê sáng suốt, nhạy bén
Sáng suốt trong việc phân tích tình huống
thời cuộc và thế tương quan chiến lược
giữa ta và địch Trong lời chỉ dụ quân lính
ở Nghệ An, ông đã khẳng định chủ quyền
dân tộc của ta và lên án hành động xâm
lăng phi nghĩa trái đạo trời của giặc (Đất
nào sao ấy đều đã phân biệt rõ ràng) nêu
II Phân tích:
1 Quang Trung chuẩn bị tiến quân ra Bắc
Trang 5?
?
?
G
v
bật dã tâm của giặc (bụng dạ khác giết hại
nhân dân, vơ vét của cải) nhắc lại truyền
thống đánh giặc ngoại xâm của ta từ xa
xưa: kêu gọi quân lính đồng tâm hiệp lực
ra luật nghiêm …Lời dụ có thể xem như
bài hịch ngắn gọn ý từ phong phú sâu sắc
có tác động kích thích lòng yêu nước và
truyền thống quật cường của nhân dân
Khi tiến quân đến núi Tam Điệp Quang
Trung đã có những việc làm gì?
- Sáng suốt nhạy bén trong việc xét đoán
và dùng người thể hiện qua cách xử trí với
tướng sĩ tại Tam Điệp khi Sở, Lân đều
mang gươm trên lưng mà xin chịu tội
Hành động tha chết cho bọn Sở và Lân thể
hiện năng lực gì của vua Quang Trung?
- Mưu lược cầm quân, bình công luận tội
rõ ràng Ý muốn lâu dài tránh chuyện binh
đao với phương Bắc để phúc cho nhân dân
Trước khi xuất binh Quang Trung đã có
quyết định gì?
…mở tiệc khao quân ngày 30 tháng chạp
và hẹn mồng 7 tết vào thành Thăng Long
mở tiệc ăn mừng
Những đánh giá của em về vua Quang
Trung?
Khẳng định lòng quyết tâm chiến thắng kẻ
thù xâm lược của vua Quang Trung đồng
thời cũng cho thấy khả năng tiên đoán
chính xác của nhà quân sư có tài cầm quân,
tầm nhìn xa trông rộng của nhà chính trị tài
ba
-> Lời dụ đã khích lệ tinh thần chiến đấu lòng yêu nước vì nghĩa lớn của quân sĩ
-> Quang Trung là một vị vua yêu nước sáng suốt nhạy bén, có hành động quyết đoán mạnh mẽ và tầm nhìn
xa trông rộng
c Củng cố, luyện tập: (3’)
Trang 6- Qua phần 1 của văn bản, hình ảnh người anh hùng Nguyễn Huệ được tác giả khắc họa là:
A Hành động mạnh mẽ, quyết đoán
B Trí tuệ sáng suốt, nhạy bén và nhìn xa trông rộng
C Có tài dụng binh như thần
D Cả ba ý trên đều đúng
d Hướng dẫn hs tự học ở nhà: (1’)
- Học tóm tắt văn bản và nắm được nội dung phần 1
- Chuẩn bị bài: Hoàng Lê nhất thống chí (Tiếp)
RÚT KINH NGHIỆM
- Thời gian giảng toàn bài:
- Thời gian cho từng phần, từng hoạt động:
- Nội dung kiến thức:
- Phương pháp giảng dạy:
===================================== Ngày soạn: 20/9/2015 Ngày dạy: 25/9/2015 Dạy lớp 9a Ngày dạy: 23/9/2015 Dạy lớp 9b
Tiết 24 Văn bản
HOÀNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ (Tiếp theo)
- Ngô gia văn
phái-1 Mục tiêu:
a Về kiến thức:
- Cảm nhận vẻ đẹp nv Quang Trung, sự thất bại thảm hại của bọn xâm lược và
số phận của bọn vua quan bán nước
- Một trang sử oanh liệt của dân tộc ta: Quang Trung đại phá 20 vạn quân Thanh, đánh đuổi giặc xâm lược ra khỏi bờ cõi
b Về kĩ năng:
- Quan sát các sự việc để kể được đoạn trích trên bản đồ
- Cảm nhận sức trỗi dậy kì diệu của tinh thần dân tộc, cảm quan hiện thực nhạy bén, cảm hứng yêu nước của t/g trước những sự kiện trọng đại của dân tộc
- Liên hệ những nv, sự kiện trong đoạn trích với những VB liên quan
c Về thái độ:
- Yêu quý, cảm phục, tự hào nv Quang Trung, căm thù bọn ngoại xâm và bán nước
* Hình thành năng lực cho HS:
- Năng lực giải quyết những tình huống
- Năng lực đọc – hiểu truyện kí trung đại Việt Nam theo đặc trưng thể loại
- Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận
Trang 7- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về nội dung, nghệ thuật.
2 Chuẩn bị của GV và HS:
a Chuẩn bị của GV:
- Giáo án, PTDH
b.Chuẩn bị của HS:
- Soạn bài
3 Tiến trình bài dạy:
a Kiểm tra bài cũ: (không)
* Giới thiệu bài: (1') Trong phần đầu văn bản Quang Trung chuẩn bị tiến quân
ra Bắc chúng ta đã thấy được phần nào hình ảnh của vị anh hùng Quang Trung – Nguyễn Huệ một con người sáng suốt nhạy bén, có hành động quyết đoán mạnh mẽ và tầm nhìn xa trông rộng Vậy trong phần tiếp theo của tác phẩm chúng ta sẽ tìm hiểu tài thao lược quân sự của Quang Trung và sự thất bại thảm hại của lũ bán nước và cướp nước ntn?
b Dạy nội dung bài mới:
Hoạt động của Gv và Hs Tg Ghi bảng G
v
?
?
?
Với những phẩm chất cao đẹp cùng với tài
thao lược quân sự, vua Quang Trung đã
chiến thắng quân Thanh ra sao chúng ta
cùng tìm hiểu
Hình dung cuộc tiến công của Quang
Trung vào Thăng Long bằng một sơ đồ
ntn?
- Phú Xuyên Hà Hồi Ngọc Hồi
Thăng Long
Tóm tắt trận đánh ở Phú Xuyên và Hà
Hồi?
* Trận Phú Xuyên:… thấy bóng…Tây
Sơn…nghĩa binh trấn thủ…quân Thanh…
tan vỡ chạy… quân Tây Sơn bắt sống
hết…
* Trận Hạ Hồi: nửa đêm quân Tây Sơn bí
mật vây kín làng bắc loa truyền gọi quân
lính dạ ran khiến địch trong đồn phải sợ
hãi xin hàng
Chỉ ra nghệ thuật quân sự của vua Quang
Trung qua hai trận đánh này?
- Người xưa có câu thiên cơ không thể tiết
lộ bí mật bất ngờ là thành công Trong 2
trận Quang Trung vận dụng lối đánh bất
ngờ đảm bảo thắng lợi mà không gây
thương vong cho quân sĩ
Trận đánh Ngọc Hồi diễn ra ntn ?
20
’
2 Quang Trung đại phá quân Thanh
Trang 8?
G
v
Hs
?
?
?
- Mũi tấn công chính do Quang Trung đốc
thúc ván ghép che trước quân lính theo sau
tiến sát địch đánh giáp lá cà Các mũi phụ
bao vây đường rút của quân Thanh, cho
voi giẫm đạp…
Trong trận chiến hình ảnh vua Quang
Trung được khắc họa như thế nào?
- Quang Trung thân chinh cầm quân ra trận
với vai trò là tổng chỉ huy chiến dịch thực
sự: hoạch định chiến lược đánh, tổ chức
quân sĩ, thống lĩnh mũi tiến công, cưỡi voi
đi đốc thúc, xông pha chiến trận…
Trong cảnh khói toả mù trời, cách gang tấc
không thấy gì, nổi bật hình ảnh nhà vua
cưỡi voi “đốc thúc” có cuốn sách đã ghi
vào đến Thăng Long, tấm áo bào của nhà
vua đã đen sạm khói súng các trận thắng
Quan sát hình ảnh vua Quang Trung
Nhận xét gì về từ ngữ và lối văn được sử
dụng trong đoạn văn?
- Đoạn văn trần thuật này không chỉ nhằm
ghi lại sự kiện lịch sử, diễn biến gấp gáp
khẩn trương qua từng mốc thời gian mà
còn chú ý miêu tả cụ thể từng hành động,
lời nói của nhân vật, từng trận đánh và
những mưu lược tính toán, thế đối lập giữa
2 đội quân: một bên thì xộc xệch trễ nải
run sợ một bên thì tính chất nghiêm minh
xông xáo dũng mãnh
Qua các trận chiến khẳng định tài năng
quân sự của vua Quang Trung như thế
nào?
- Người anh hùng áo vải Quang Trung quả
cảm, mạnh mẽ, trí tụê trong sáng nhạy bén,
tài dụng binh như thần nhưng lại là người
tổ chức và linh hồn của những chiến công
vĩ đại
Theo em nguồn cảm hứng nào đã chi phối
ngòi bút tác giả khi tạo dựng hình ảnh
người anh hùng dân tộc Quang Trung?
- Quan điểm phản ảnh hiện thực của tác
giả: tôn trọng sự thực lịch sử và ý thức dân
tộc của người trí thức Tác giả tuy là những
-> Hình ảnh vua Quang Trung oai phong, lẫm liệt trong chiến trận
-> Là người tổ chức và
là linh hồn của những chiến công vĩ đại với tài mưu lược, dụng binh như thần của người cầm quân bí mật bất ngờ, vừa mềm mỏng vừa quyết liệt
Trang 9hs
?
?
?
?
cựu thần của nhà Lê nhưng họ không bỏ
qua sự thực là vua Lê hèn yếu… và khẳng
định chiến công lẫy lừng của vua Quang
Trung là niềm tự hào lớn lao của dân tộc
Chi tiết nào miêu tả tướng lĩnh nhà Thanh
và vua tôi Lê Chiêu Thống ở Thăng Long
ntn?
…ngày tết…chăm chú vào yến tiệc vui
mừng không hề lo…việc bất trắc
Số phận quân Thanh ra sao trước những
đòn tiến công của quân Tây Sơn?
- Tôn Sĩ Nghị sợ mất mật, ngựa không kịp
đóng yên, người không kịp mặc áo giáp,
chuồn trước qua cầu phao
- Quân sĩ hoảng hồn, tan tác bỏ chạy, tranh
nhau qua cầu sang sông, xô đẩy nhau rơi
xuống sông mà chết…nước sông Nhị Hà
tắc nghẽn không chảy
Em có nhận xét gì về giọng văn được sử
dụng trong đoạn này
- Giọng điệu sảng khoái, vui sướng ngão
nghễ của tác giả cũng như của nhân dân
trước những thất bại của giặc
Quân Thanh thất bại là do những nguyên
nhân nào?
- Do sự chủ quan khinh địch, kiêu ngạo, tự
mãn
- Quân Tây Sơn hùng mạnh dưới sự chỉ
huy tài ba của vua Quang Trung…
Qua đó em thấy tình cảnh của tướng sĩ nhà
Thanh như thế nào ?
- Trước hết Tôn Sĩ Nghị kéo quân sang An
Nam nhằm mục đích riêng, lại không
mong tốn nhiều xương máu.Hơn nữa y còn
là tên tướng bất tài cầm quân mà không
biết tình hình quân ra sao lại còn kiêu căng
chủ quan khinh địch Dù đã được vua tôi
Lê Chiêu Thống báo trước, vẫn không hề
đề phòng suốt mấy ngày tết chỉ chăm chú
vào yến tiệc không hề lo chi đến việc bất
10
’
3 Số phận tướng lĩnh nhà Thanh và vua tôi
Lê Chiêu Thống:
a Sự thảm bại của quân tướng nhà Thanh
-> Tướng lĩnh nhà Thanh chủ quan khinh địch, kiêu ngạo, tự mãn đã chuốc sự thất bại nhục nhã
Trang 10G
v
?
?
?
trắc Khi quân Tây Sơn đánh vào người
“ko kịp mặc áo giáp…chuồn trước qua cầu
phao” quân thì lúc xung trận ai cũng “rụng
rời sợ hãi” xin ra hàng và bỏ chạy toán
loạn giày xéo lên nhau mà chết Cả đội
binh hùng tướng mạnh chỉ quen giễu võ
giương oai giờ đây chỉ còn biết tháo chạy
mạnh ai nấy chạy
Vua tôi Lê Chiêu Thống có những hành
động ntn?
- Vội vã rời cung điện để bỏ trốn
- Gấp rút chạy, cướp thuyền đánh cá để
chạy
Cùng với quân Thanh đang tháo chạy về
nước…Luôn mấy ngày không ăn…
Em có nhận xét gì về số phần của lũ bán
nước hại dân?
- Không thể có số phận khác dành cho bọn
bán nc cầu vinh bởi Lê Chiêu Thống và
những bề tôi trung thành của ông đã vì lợi
ích riêng của dòng họ mà đem vận mệnh
của cả dân tộc đặt vào tay kẻ thù xâm lược
lẽ tất nhiên họ phải chịu sự xỉ nhục của
người đời của kẻ đi cầu cạnh van xin
không còn tư cách bậc quân vương và kết
cục phải chịu chung số phận bi thảm của
kẻ vong quốc và cuối cùng gửi xương tàn
nơi đất khách quê người
Em có nhận xét gì về lối văn trần thuật và
miêu tả được sử dụng ?
- Kể xen kẽ miêu tả sinh động, cụ thể, gây
ấn tượng mạnh
Hãy chỉ ra sự khác biệt về ngòi bút của tác
giả khi miêu tả 2 cuộc tháo chạy (1 của
tướng quân nhà Thanh và 1 của vua tôi Lê
Chiêu Thống)
- Cả hai cuộc tháo chạy đều là tả thực với
những chi tiết cụ thể nhưng âm hưởng lại
rất khác nhau: đoạn văn trên nhịp điệu
nhanh hối hả “Ngựa ko kịp…áo giáp” “tan
tác bỏ chạy…xô đẩy nhau” Ngòi bút miêu
tả khách quan nhưng vẫn hàm chứa vẻ hả
hê sung sướng của người thắng trận, trước
b Bọn vua tôi phản nước hại dân
-> Số phận thảm hại
đê hèn của vua tôi Lê Chiêu Thống