hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế giữa Việt Nam với các nước.

Hiện nay, cùng với sự phát triển của toàn cầu và sự hội nhập của đất nước, nền kinh tế của Việt Nam đang ngày càng phát triển và vươn ra thế giới. Sự giao lưu kinh tế, mua bán hàng hóa giữa Việt Nam với các nước không còn gặp nhiều khó khăn và hiện tại rất phổ biến. Việc mua bán hàng hóa quốc tế giữa Việt Nam với các nước được thực hiện dựa trên việc ký kết hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế nhưng không phải bất kỳ hợp đồng nào được ký kết cũng chặt chẽ, đầy đủ và được thực hiện đúng. Việc hợp đồng sai sót, khuyết thiếu điều khoản hay một trong các bên vi phạm hợp đồng sẽ dẫn đến những tranh chấp và gây tổn hại về kinh tế cho các bên. Vì vậy, em xin lựa chọn đề tài số 3 để giải quyết các vấn đề được yêu cầu và từ đó rút ra bài học cho các doanh nghiệp Việt Nam nhằm tránh được những sai sót trong việc ký kết hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế giữa Việt Nam với các nước.

A MỞ ĐẦU

Hiện nay, cùng với sự phát triển của toàn cầu và sự hội nhập của đất nước, nền kinh tế của Việt Nam đang ngày càng phát triển và vươn ra thế giới Sự giao lưu kinh tế, mua bán hàng hóa giữa Việt Nam với các nước không còn gặp nhiều khó khăn và hiện tại rất phổ biến Việc mua bán hàng hóa quốc tế giữa Việt Nam với các nước được thực hiện dựa trên việc ký kết hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế nhưng không phải bất kỳ hợp đồng nào được ký kết cũng chặt chẽ, đầy

đủ và được thực hiện đúng Việc hợp đồng sai sót, khuyết thiếu điều khoản hay một trong các bên vi phạm hợp đồng sẽ dẫn đến những tranh chấp và gây tổn hại

về kinh tế cho các bên Vì vậy, em xin lựa chọn đề tài số 3 để giải quyết các vấn

đề được yêu cầu và từ đó rút ra bài học cho các doanh nghiệp Việt Nam nhằm tránh được những sai sót trong việc ký kết hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế giữa Việt Nam với các nước

B NỘI DUNG

I Một số vấn đề chung

1 Chuyển rủi ro

Rủi ro là những hư hỏng, mất mát đối với hàng hóa do nhiều nguyên nhân gây ra như trộm cắp, thiên tai, hỏa hoạn, thời tiết… Trong thực tế, việc xác định bên nào chịu rủi ro có ý nghĩa rất quan trọng trong việc thực hiện hợp đồng và giải quyết các tranh chấp liên quan đến hợp đồng mua bán hàng hóa

Trong hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, các bên thường lựa chọn điều kiện áp dụng sao cho phù hợp với hợp đồng Vì vậy, đối với mỗi loại điều kiện khác nhau mà xác định được thời điểm chuyển rủi ro khác nhau nhằm xác định trách nhiệ chịu rủi ro của mỗi bên Thời điểm chuyển rủi ro có thể là từ khi người bán giao hàng cho người vận chuyển, từ khi người bán giao hàng lên tàu xong hoặc từ khi giao hàng cho người mua…

2 Chuyển quyền sở hữu

Chuyển quyền sở hữu đối với hàng hóa của bên bán cho bên mua là việc bên bán chuyển quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt hàng hóa cho bên mua Như vậy, sau khi được chuyển quyền sở hữu đối với hàng hóa, bên mua sẽ trở thành người chủ thực sự đối với những hàng hóa đó với đầy đủ các quyền năng của chủ sở hữu như đã nêu Với việc xác định quyền sở hữu hàng hóa đã được chuyển giao hay chưa, địa điểm, thời gian chuyển quyền sở hữu có ý nghĩa quan trọng trong việc xác trách nhiệm về rủi ro đối với hàng hóa

3 Phương thức thanh toán bằng L/C

Thanh toán bằng L/C (Letter of Credit) thư tín dụng là một văn bản do ngân hàng phát hành theo yêu cầu của khách hàng (người nhập khẩu) cam kết trả một

số tiền nhất định trong một thời hạn nhất định cho người bán (người xuất khẩu) khi người này xuất trình một bộ chứng từ hợp lệ với các yêu cầu của thư tín dụng Thủ tục thực hiện thanh toán sẽ được ngân hàng hướng dẫn cụ thể Các loại thư tín dụng gồm có:

Thư tín dụng có thể hủy bỏ (Revocable L/C);

Thư tín dụng không thể hủy ngang (Irrevocable L/C);

Thư tín dụng có xác nhận (Confirmed L/C);

Thư tín dụng chuyển nhượng (Transferable L/C);

Thư tín dụng giáp lưng (Back to Back L/C);

Thư tín dụng tuần hoàn (Revolving Letter of Credit);

Thư tín dụng dự phòng (Standby Letter of Credit);

Thư tín dụng đối ứng (Reciprocal L/C);

Thư tín dụng có điều khoản đỏ (Red Clause L/C)

II Đề bài

Ngày 26/6/2016 Công ty Nana (Áo) đã ký kết Hợp đồng mua bán hàng hóa

số 06/16 với Công ty Toto (Việt Nam) Theo đó Nana bán cho Toto mặt hàng giày da chất lượng cao theo điều kiện CIF FO cảng Hải Phòng với tổng trị giá hợp đồng là 200.000 USD, giao hàng vào tháng 7/2016, thanh toán bằng L/C không hủy ngang có xác nhận, ngày mở chậm nhất là ngày 30/6/2016 Hợp đồng được lập bằng tiếng Anh, mọi giao dịch sau đó cũng được các bên thống nhất sử dụng tiếng Anh

Điều 7 Hợp đồng quy định rằng trong trường hợp chậm trễ giao hàng hoặc nhận được L/C chậm hơn 15 ngày so với ngày hợp đồng quy định thì bên

bán/bên mua có quyền huỷ hợp đồng, bên vi phạm phải trả một khoản tiền phạt

là 5% tổng trị giá hợp đồng cho bên kia

Toto sau đó đã gửi văn thư cho Nana trình bày rằng công ty chưa trả hết tiền nợ cho ngân hàng nên ngân hàng không mở L/C theo đề nghị của Bị đơn Toto cho rằng đây là khó khăn khách quan và đề nghị xin hủy Hợp đồng 06/16

Ngày 03/07/2016, Nana đã telex cho Toto đồng ý gia hạn ngày mở L/C đến ngày 07/06/2016 (until June 7th22 2016), nếu Nana không nhận được L/C trong thời gian đó, có nghĩa là Toto đã không thực hiện Hợp đồng Bị đơn đã nhận được bản Telex này 20 phút sau khi Telex cho Bị đơn, Nguyên đơn phát hiện ra có sự sai sót về ngày tháng, nên đã sửa tháng 6 (June) thành tháng 7 (July) và telex lại ngay cho Bị đơn Nhưng sau này Bị đơn nói là không nhận được bản Telex sửa đổi này của Nguyên đơn

Đến ngày 09/08/2016, Nana vẫn không nhận được L/C nên đã kiện Toto

ra trọng tài yêu cầu Toto nộp phạt

Phản bác lại đơn kiện, Toto trình bày như sau:

(1) Nana có ý thúc ép Toto khi gia hạn ngày mở L/C lùi về quá khứ trong khi Toto đã đề nghị hủy hợp đồng do điều kiện khách quan;

(2) Việc Bị đơn xin huỷ hợp đồng đã được thông báo cho Nguyên đơn trong một thời hạn hợp lý, cho nên việc làm này không gây thiệt hại nào cho Nguyên đơn Mặt khác lô hàng này đã có sẵn và đã chào bán cho các công ty khác sau đó mới chào bán cho Bị đơn, cho nên việc Bị đơn không kịp mở L/C trong thời hạn quy định của Hợp đồng và xin huỷ hợp đồng trong thời hạn này không cấu thành một sự vi phạm chủ yếu đối với Hợp đồng đã ký

III Giải quyết vấn đề

1 Xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu và rủi ro đối với hàng hóa trong trường hợp trên

Thứ nhất, trong trường hợp trên, hợp đồng mua bán hàng hóa 06/16 giữa Công ty Nana (Áo) và Công ty Toto (Việt Nam) đã được ký kết với điều kiện CIF FO và hàng hóa sẽ được chuyển đến cảng chỉ định là cảng Hải Phòng và Công ty Toto sẽ nhận hàng tại cảng Hải Phòng nên thời điểm Công ty Nana chuyển quyền sở hữu cho Công ty Toto là khi hàng hóa đã được chuyển đến cảng Hải Phòng

Thứ hai, mục A4 Incoterms® 2010 quy định: “Người bán phải giao hàng bằng cách, hoặc đặt hàng lên tàu hoặc mua hàng đã giao như vậy Trong cả hai trường hợp, người bán phải giao hàng vào ngày hoặc trong khoảng thời gian đã thỏa thuận, theo cách thức thông thường tại cảng” và căn cứ theo các mục A5

và B5 Incoterms® 2010 thì người bán chịu mọi rủi ro về mất mát hoặc hư hỏng của hàng hóa trước khi hàng hóa được giao xong lên tàu tại cảng bốc hàng và người mua sẽ chịu mọi rủi ro về mất mát hoặc hư hỏng của hàng hóa kể từ khi hàng hóa được giao xong lên tàu tại cảng bốc hàng Như vậy, thời điểm chuyển rủi ro từ Công ty Nana cho Công ty Toto là kể từ khi hàng hóa đã được giao xong lên tàu tại cảng bốc hàng

2 Bình luận về việc không mở L/C của Toto và về sai sót ngày tháng trong Telex gia hạn mở L/C của Nana

Thứ nhất, về việc không mở L/C của Công ty Toto Hợp đồng 06/2016 giữa Công ty Nana (Áo) và Công ty Toto (Việt Nam) đã có hiệu lực và hai bên đã

thỏa thuận với nhau về phương thức thanh toán là thanh toán bằng L/C không hủy ngang có xác nhận và mở chậm nhất là ngày 30/6/2016 nên Toto có nghĩa

vụ mở L/C chậm nhất là ngày 30/6/2016 nhưng đến ngày 09/08/2016 Nana vẫn không nhận được L/C có nghĩa là Toto đã không thực hiện nghĩa vụ mở L/C của mình và được coi là vi phạm hợp đồng Để biện hộ cho việc mở L/C chậm của mình, Toto đã gửi văn thư cho Nana trình bày rằng do chưa trả hết nợ cho ngân hàng nên ngân hàng không mở L/C theo yêu cầu của Toto và Toto cho rằng đây

là khó khăn khách quan về tài chính của công ty mình và đề nghị hủy hợp đồng 06/16 Nhưng khó khăn về tài chính không phải là một lý do chính đáng được công nhận để miễn trách nhiệm và đề nghị hủy hợp đồng của Toto không được Nana chấp thuận hay phản hồi nên hợp đồng vẫn có hiệu lực, hai bên vẫn phải thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ của mình Như vậy, việc Toto mở L/C chậm

so với thời hạn quy định trong hợp đồng là vi phạm hợp đồng Có thể thấy trong trường hợp trên, hai bên đã kí hợp đồng vào ngày 26/06/2016 nhưng ngày mở L/C chậm nhất lại là ngày 30/06/2016 thì chỉ với bốn ngày để mở L/C là quá ngắn đối với Toto Thời hạn mở L/C ngắn như vậy chỉ có thể thực hiện được bởi những Công ty có uy tín, có sẵn một khoản tiền lớn, tài chính ổn định Còn đối với trường hợp như Công ty Toto đang khó khăn về tài chính, nợ ngân hàng thì việc mở L/C trong thời gian ngắn là không thể, dẫn đến việc mở L/C sẽ chậm so với thời hạn thỏa thuận trong hợp đồng hoặc không mở được và phải chịu trách nhiệm về việc vi phạm hợp đồng này Như vậy, khi kí hợp đồng thì Toto nên nắm rõ tình hính tài chính của mình cũng như cân nhắc sao cho phù hợp để không vi phạm hợp đồng

Thứ hai, về sai sót trong ngày tháng trong Telex gia hạn mở L/C của Nana Ngày 03/07/2016, Nana đã telex cho Toto đồng ý gia hạn ngày mở L/C đến ngày 07/06/2016 (until June 7th 2016), nếu Nana không nhận được L/C trong thời gian đó, có nghĩa là Toto đã không thực hiện Hợp đồng Bị đơn đã nhận được bản Telex này 20 phút sau khi Telex cho Bị đơn, Nguyên đơn phát hiện ra có sự sai sót về ngày tháng, nên đã sửa tháng 6 (June) thành tháng 7 (July) và telex lại ngay cho Bị đơn Nhưng sau này Bị đơn nói là không nhận được bản Telex sửa

đổi này của Nguyên đơn Có thể thấy rằng, khi nhận được telex gia hạn mở L/C đến ngày 07/06/2016 (until June 7th 2016) là ngày đã qua, trước cả ngày kí hợp đồng nhưng bên Toto không có bất kỳ phản hổi hay sự liên lạc nào về việc ngày tháng bị sai sót trong telex gia hạn mở L/C và cũng không đề xuất với Nana về ngày mở L/C cụ thể Như vậy, việc Nana telex gia hạn mở L/C cho Toto không làm Toto quan tâm hay ảnh hưởng đến Toto Sai sót về ngày tháng trong telex gia hạn mở L/C không làm ảnh hưởng đến ý chí của Toto khi Toto đề nghị hủy hợp đồng 06/16 vì đề nghị này được Toto đưa ra trước khi Nana telex gia hạn

mở L/C Bên cạnh đó, lý do chính của việc Toto không mở L/C đúng thời hạn đã thỏa thuận không phải do sai sót về ngày tháng trong telex gia hạn mở L/C của Nana mà lý do chính là do Toto vẫn nợ ngân hàng, khó khăn về tài chính nên ngân hàng đã không mở L/C theo yêu cầu của Toto Vì vậy, việc không mở L/C đúng thời hạn đã thỏa thuận là hành vi vi phạm hợp đồng của Toto và Toto không được miễn trách nhiệm về hành vi này

3 Đưa ra phán quyết đối với yêu cầu trong đơn khởi kiện của Nana nếu

là trọng tài viên giải quyết tranh chấp này

Đến ngày 09/08/2016 Nana vẫn không nhận được L/C nên đã khởi kiện Toto

ra trọng tài và yêu cầu Toto nộp phạt nhưng Toto lại phản bác lại đơn khởi kiện với lập luận:

Thứ nhất, Nana có ý thúc ép Toto khi gia hạn ngày mở L/C lùi về quá khứ trong khi Toto đã đề nghị hủy hợp đồng do điều kiện khách quan

Thứ hai, việc Bị đơn xin huỷ hợp đồng đã được thông báo cho Nguyên đơn trong một thời hạn hợp lý, cho nên việc làm này không gây thiệt hại nào cho Nguyên đơn Mặt khác lô hàng này đã có sẵn và đã chào bán cho các công ty khác sau đó mới chào bán cho Bị đơn, cho nên việc Bị đơn không kịp mở L/C trong thời hạn quy định của Hợp đồng và xin huỷ hợp đồng trong thời hạn này không cấu thành một sự vi phạm chủ yếu đối với Hợp đồng đã ký

Từ yêu cầu của Nguyên đơn và những lập luận của Bị đơn thì trọng tài quyết định chấp thuận yêu cầu đòi tiền phạt của Nguyên đơn và không đồng ý với những lập luận của Bị đơn bởi Nguyên đơn chỉ đòi tiền phạt do Bị đơn vi phạm hợp đồng chứ không đòi tiền bồi thường thiệt hại Mặt khác, Điều 7 trong hợp

đồng đã thỏa thuận nêu rõ: “Trong trường hợp chậm trễ giao hàng hoặc nhận

được L/C chậm hơn 15 ngày so với ngày hợp đồng quy định thì bên bán/bên mua có quyền huỷ hợp đồng, bên vi phạm phải trả một khoản tiền phạt là 5% tổng trị giá hợp đồng cho bên kia” nên theo đó, dù Bị đơn không gây ra thiệt hại

cho Nguyên đơn thì vẫn phải bồi thường tiền phạt nếu vi phạm hợp đồng Như vậy, Bị đơn (Công ty Toto) sẽ phải trả cho Nguyên đơn (Công ty Nana) khoản tiền phạt là 5% tổng giá trị hợp đồng, tương ứng là 10.000 USD

4 Rút ra bài học dành cho các doanh nghiệp Việt Nam từ tranh chấp nêu trên

Việc ký kết hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế giữa doanh nghiệp Việt Nam với doanh nghiệp nước ngoài đòi hỏi phải có kỹ năng soạn thảo hợp đồng, nội dung rõ ràng, chặt chẽ, các bên nắm rõ tình hình tài chính cũng như khả năng thực hiện hợp đồng của mình để tránh xảy ra những sai sót, vi phạm gây ảnh hưởng đến quyền lợi, nghĩa vụ của các bên Từ tranh chấp giữa Công ty Nana (Áo) và Công ty Toto (Việt Nam) có thể rút ra bài học cho các doanh nghiệp Việt Nam như sau:

Thứ nhất, về điều khoản thanh toán Phương thức thanh toán bằng L/C là phương thức thanh toán được áp dụng phổ biến đối với họp đồng mua bán hàng hóa quốc tế Phương thức này rất thuận tiện cho cả bên mua và bên bán, bên bán thì đảm bảo lấy được tiền khi đã giao hàng còn bên mua thì đảm bảo nhân được hàng khi đã trả tiền và các thủ tục cụ thể sẽ do ngân hàng hướng dẫn nên việc thanh toán bằng L/C rất hiệu quả đối với các bên Nhưng đối với doanh nghiệp Việt Nam khi tham gia vào hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế có áp dụng thanh toán bằng L/C thì dù là bên mua hay bên bán thì doanh nghiệp Việt Nam cũng cần nắm rõ tình hình tài chính cũng như khả năng thực hiện thanh toán của doanh nghiệp mình và phải thỏa thuận thời hạn mở L/C sao cho hợp lý và có khả năng thực hiện, tránh trường hợp thời hạn mở L/C quá ngắn như trong hợp đồng trên

Thứ hai, về việc đề nghị hủy hợp đồng của một bên Sau khi hợp đồng đã được ký, một bên muốn huỷ hợp đồng thì phải đề nghị với bên kia và bên kia trả lời đồng ý thì đề nghị huỷ hợp đồng mới có giá trị và bên đề nghị huỷ hợp đồng mới không phải thực hiện hợp đồng nữa Nếu bên được đề nghị im lặng hoặc

không có bất kỳ phản hồi gì thì đề nghị huỷ hợp đồng không có hiệu lực, bên đề nghị huỷ vẫn phải tiếp tục thực hiện hợp đồng Việc một bên đề nghị hủy hợp đồng và bên kia phải phải tuân theo không được quy định trong bất kỳ văn bản pháp luật nào của Việt Nam cũng như các Điều ước quốc tế có liên quan nên việc đề nghị hủy hợp đồng phải có sự đồng ý của bên được đề nghị mới được coi là hợp pháp

Thứ ba, về quy định các khoản bồi thường Doanh nghiệp Việt Nam cần lưu

ý về việc thỏa thuận các điều khoản về bồi thường Các bên cần xác định rõ các khoản tiền bồi thường gồm tiền phạt, tiền bồi thường thiệt hại, tiền bồi thường ngoài hợp đồng Việc xác định rõ các khoản tiền bồi thường trong điều khoản của hợp đồng giúp các bên bảo vệ được lập luận của mình nếu có xảy ra tranh chấp và xác định được số tiền mà các bên phải trả khi kiện ra trọng tài Ví dụ như trong tranh chấp trên giữa Công ty Nana (Áo) và Công ty Toto (Việt Nam) thì việc quy định rõ tiền phạt là 5% tổng giá trị hợp đồng đã giúp Công ty Nana bảo vệ được yêu cầu khởi kiện ra trọng tài đòi Công ty Toto trả tiền phạt do vi phạm hợp đồng

Thứ tư, về sai sót trong hợp đồng hoặc các văn bản có liên quan Đối với sai sót của các bên trong hợp đồng hoặc các văn bản liên quan thì các doanh nghiệp Việt Nam cần xem xét hợp đồng cũng như các văn bản liên quan đến hợp đồng một cách chi tiết và cẩn thận để tránh bỏ qua những sai sót trong hợp đồng, các bên khi ký kết hợp đồng đặc biệt là doanh nghiệp Việt Nam cần phải thể hiện một cách chi tiết, cụ thể đối với những điều khoản quan trọng trong hợp đồng như điều khoản giải thích, điều khoản thanh toán, tiền phạt, các điều khoản về thời hạn giao hàng, thời hạn thanh toán… Như vậy, tình chặt chẽ của hợp đồng

là yếu tố không thể thiếu đối với việc ký kết hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế của các doanh nghiệp Việt Nam

Qua những bài học có thể rút ra từ tranh chấp trên cho các doanh nghiệp Việt Nam có thể thấy việc xác lập một hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế cần có sự thỏa thuận chi tiết, cụ thể của các bên về điều khoản của hợp đồng, hợp đồng được xác lập phải có tính chặt chẽ, rõ ràng, dễ hiểu với các bên Các bên trong

hợp đồng phải nắm rõ tình hình và khả năng thực hiện hợp đồng của mình Như vậy nhằm đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các bên

C KẾT LUẬN

Qua việc phân tích tình huống tranh chấp giữa Công ty Nana (Áo) và Công ty Toto (Việt Nam) về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế cùng với việc giải quyết các yêu cầu và rút ra bài học cho các doanh nghiệp Việt Nam từ tranh chấp trên có thể thấy việc ký kết hợp đồng trong mua bán hàng hóa quốc tế rất quan trọng Các bên thỏa thuận với nhau về các điều khoản trong hợp đồng các

cu thể, chi tiết, rõ ràng và chặt chẽ thì hợp đồng càng được thực hiện đúng và đầy đủ Bên cạnh đó, các bên cũng cần nắm rõ tình hình tài chính, khả năng thực hiện hợp đồng của mình để tránh vi phạm hợp đồng, xảy ra tranh chấp, bảo vệ được quyền và lợi ích hợp pháp của mình

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Luật thương mại quốc tế, NXB

Công an nhân dân

2. Incoterms® 2010