sáng kiến kinh nghiệm thể dục THCS

sáng kiến kinh nghiệm thể dục THCS môn nhảy xa thi giáo viên giỏi:I. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC GIẢNG DẠY NHẢY XA 1. Các yếu tố cấu thành thành tích nhảy xaNhảy xa bao gồm nhiều động tác được liên kết lại với nhau thành một kỹ thuật hoàn chỉnh, để tiện phân tích và giảng dạy người ta phân thành các giai đoạn: Chạy đà, giậm nhảy, trên không và tiếp đất. Trong thực tế nhảy xa thì chạy đà và giậm nhảy là 2 giai đoạn tạo cho cơ thể có tốc độ bay ban đầu lớn, góc độ bay hợp lý nhất vì thế đây là 2 giai đoạn có ảnh hưởng quyết định đến độ bay xa của lần nhảy.Theo PTS Bùi Thị Dương, Trần Đình Thuận, muốn đạt thành tích cao trong nhảy xa điều cơ bản là cần kéo dài giai đoạn bay bằng cách chạy lấy đà chuẩn xác và giậm nhảy tích cực.Theo Dương Nghiệp Chí, Mai Văn Muôn thành tích trong các môn nhảy xa được xác định trước hết bởi TĐC và độ xa của quỹ đạo trọng tâm lúc bay. Quỹ đạo trọng tâm lúc bay phụ thuộc phần lớn vào tốc độ bay ban đầu, góc bay. Vì vậy góc độ bay ban đầu, góc bay là những yếu tố quan trọng quyết định thành tích nhảy.Qua những quan điểm trên chúng ta thấy các yếu tố cấu thành thành tích nhảy xa: Đặc điểm hình thái, Các tố chất vận động, Kỹ năng kỹ xảo trong phối hợp kỹ thuật, Tâm lý.2. Kỹ thuật nhảy xa kiểu ngồi

I CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC GIẢNG DẠY NHẢY XA

1 Các yếu tố cấu thành thành tích nhảy xa

Nhảy xa bao gồm nhiều động tác được liên kết lại với nhau thành một kỹ thuật hoàn chỉnh, để tiện phân tích và giảng dạy người ta phân thành các giai đoạn: Chạy đà, giậm nhảy, trên không và tiếp đất

Trong thực tế nhảy xa thì chạy đà và giậm nhảy là 2 giai đoạn tạo cho cơ thể có tốc độ bay ban đầu lớn, góc độ bay hợp lý nhất vì thế đây là 2 giai đoạn

có ảnh hưởng quyết định đến độ bay xa của lần nhảy

Theo PTS Bùi Thị Dương, Trần Đình Thuận, muốn đạt thành tích cao trong nhảy xa điều cơ bản là cần kéo dài giai đoạn bay bằng cách chạy lấy đà chuẩn xác

và giậm nhảy tích cực

Theo Dương Nghiệp Chí, Mai Văn Muôn thành tích trong các môn nhảy xa được xác định trước hết bởi TĐC và độ xa của quỹ đạo trọng tâm lúc bay Quỹ đạo trọng tâm lúc bay phụ thuộc phần lớn vào tốc độ bay ban đầu, góc bay Vì vậy góc

độ bay ban đầu, góc bay là những yếu tố quan trọng quyết định thành tích nhảy Qua những quan điểm trên chúng ta thấy các yếu tố cấu thành thành tích nhảy xa: Đặc điểm hình thái, Các tố chất vận động, Kỹ năng kỹ xảo trong phối hợp kỹ thuật, Tâm lý

2 Kỹ thuật nhảy xa kiểu ngồi

Nhảy xa kiểu ngồi bao gồm nhiều động tác liên tục, có thể chia thành 4 giai đoạn sau:

*Giai đoạn chạy đà

độ ban đầu tối ưu giúp cho giậm nhảy đạt hiệu quả cao Tuỳ theo đặc điểm cá nhân, trình độ tập luyện và thể lực của mỗi người, mà đoạn đường chạy đà có thể dài 10 - 35m Với học sinh lớp 8, 9 đà có thể dài 10 - 25m Khoảng cách chạy lấy đà được xác

định bằng nhiều cách như đo bằng bàn chân, bằng bước đi (hai bước đi thường bằng một bước chạy) hoặc đo bằng thước dây Người ta thường đo ngược trở lại từ ván giậm tới vạch bắt đầu chạy đà

Tốc độ chạy lấy đà trong nhảy xa

tốc độ cao Người ta duy trì tốc độ cao đó tới lúc giậm nhảy

Các bước chạy lấy đà phải ổn định và trở thành thói quen để đạt được sự phối hợp tốt nhất giữa chạy lấy đà nhanh với giậm nhảy nhanh, mạnh, chính xác… Những bước cuối cùng của chạy lấy đà (2 - 4 bước) cần có ý thức để chuẩn bị giậm nhảy, lúc này trọng tâm hơi hạ thấp xuống bằng cách tăng độ dài bước trước bước cuối cùng

Việc đặt chân vào ván rất quan trọng Chân giậm phải đặt bằng cả bàn theo hướng từ trên xuống dưới và ra sau, điểm đặt phải gần với điểm dọi của tổng trọng tâm thân thể Trong chạy lấy đà thân trên hơi ngả về phía trước, đến khi giậm nhảy thì thân giữ gần như thẳng đứng

*Giai đoạn giậm nhảy

Lực giậm nhảy trong nhảy xa rất lớn vì vậy giậm nhảy nhất thiết phải là chân mạnh Đối với thiếu niên hoặc người mới tập, việc chọn lựa

chân giậm nhảy bằng cách cho họ nhảy xa một cách tự nhiên

bằng đà ngắn

Khi tiếp xúc với ván giậm, toàn bộ trọng lượng cơ thể dồn lên chân giậm nhảy, do vậy chân giậm nhảy hơi khụyu để giảm chấn động Khi giậm nhảy cần nhanh chóng duỗi hết các khớp chân giậm nhảy Kết thúc giậm nhảy góc giữa thân trên và đùi chân lăng khoảng 950 động tác kết thúc giậm nhảy như vậy gọi là “bước

bộ trên không” khi chân bắt đầu rời khỏi ván giậm

Các cánh tay đều kết thúc bằng

ở mức ngang vai để nâng trọng tâm

thân thể lên và giữ thăng bằng

*Giai đoạn trên không

Kỹ thuật giai đoạn trên không gồm hai phần:

Phần thứ nhất: Khi chân giậm nhảy rời khỏi ván là lúc bắt đầu phần thứ nhất của giai đoạn trên không, lúc này người bắt đầu bay lên cao - ra trước Phần này ở bất kì kiểu nhảy nào cũng giống nhau: Chân giậm nhảy duỗi thẳng chếch dưới phía sau, chân đá lăng co ở phía trước, trông như đang bước một bước ở trên không, vì vậy phần này có tên gọi là động tác “Bước bộ” trên không

Phần thứ hai: Sau thực hiện bước bộ trên không, chân giậm nhảy co dần lại và đưa ra trước nâng cao gối, tay khác bên với chân giậm cũng đưa ra trước - lên cao cùng với tay bên chân giậm nhảy Tiếp theo, đánh hai tay ra trước vòng xuống dưới

- ra sau kết hợp với thân ngả nhiều về trước và vươn hai chân để chuẩn bị tiếp đất

*Giai đoạn tiếp đất

Giai đoạn tiếp đất bắt đầu khi hai chân tiếp đất, cần chủ động co chân để giảm chấn động và rướn người cùng hai tay ra trước, không để bất kỳ một bộ phận nào của cơ thể chạm đất phía sau hai chân Tiếp theo, đứng lên rời khỏi hố cát (không

đi sang ngang hoặc lùi) Động tác tiếp đất cần hết sức khéo léo, chủ động sẽ tận dụng được tối đa thành tích do chạy đà và giậm nhảy tạo nên

II CƠ SỞ THỰC TIỄN.

ĐẶC ĐIỂM SINH LÝ VÀ SỰ PHÁT TRIỂN THỂ LỰC CỦA HỌC SINH THCS

1 Đặc điểm sinh lý

* Hệ tuần hoàn: Sự phát triển tim của nhi đồng chưa hoàn thiện và sự điều tiết thần kinh cũng chưa hoàn thiện, nhưng quá trình trao đổi chất của cơ thể lại ở thời

kỳ hưng thịnh Do vậy, mạch đập tương đối nhanh, nhịp đập tim sẽ giảm theo lứa tuổi và ổn định đến tuổi 20 Có thể nhận thấy, tim phát triển sớm hơn nhịp tim, thành động mạch có tính đàn hồi tốt, đường kính huyết quản tương đối lớn hơn người trưởng thành, lực cản ngoài động mạch nhỏ, cho nên huyết áp trẻ em thấp hơn người lớn và tăng theo bậc ở các lứa tuổi Nói chung, người ta thấy ở những

em có cơ thể phát triển trưởng thành tốt, đó là thanh thiếu niên có sự tăng trưởng chiều cao nhanh, đặc điểm của hiện tượng này là huyết áp tối đa cao, nhưng không quá 150mmHg, có hiện tượng đột xuất huyết áp tối thiểu bình thường Hiện tượng huyết áp cao ở thanh thiếu niên bắt đầu từ 11 - 12 tuổi và tăng theo lứa tuổi trưởng thành cao nhất ở lứa tuổi 15 - 16, sau đó giảm dần Phản ứng của chức năng hệ tim mạch khi tập luyện ở lứa tuổi khác nhau thì có khác nhau, do vậy phản ứng đối với tập luyện cũng có khác nhau Tập luyện làm tăng nhịp tim để tăng nhu cầu thích ứng lượng tâm thu/phút Cho nên khi tập luyện nhịp tim tăng nhanh nhưng sự biến đổi huyết áp không rõ ràng lắm Ví dụ: Cùng chạy tốc độ như nhau 5 - 6km (100m/phút) nhịp tim 10 tuổi đạt 164 lần/phút, 18 tuổi đạt 150 lần/phút, người trưởng thành đạt 134 - 146 lần/phút Từ đó ta thấy rằng: Sự phản ứng của chức năng tim mạch tăng theo tuổi, mạch ngày càng nhỏ còn huyết áp thay đổi không rõ

lắm, sau 16 tuổi thì giống người lớn Cho nên đối với học sinh phổ thông các bài tập sức bền với thời gian hoạt động vừa phải và cường độ trung bình có tác dụng tích cực đến sự phát triển của hệ tim mạch Căn cứ vào đặc điểm chức năng của hệ tuần hoàn thanh thiếu niên, khi tập luyện cần chú ý lượng vận động không nên quá lớn, chỉ cần sắp xếp hợp lý, tức là không nên để cho tim mạch chịu đựng trạng thái nín thở

* Hệ thần kinh: Hệ thần kinh là cơ quan phát triển sớm nhất Trẻ em mới sinh

ra trọng lượng não đạt khoảng 350 - 380g Sau đó tăng trưởng nhanh đến 7 - 8 tuổi đạt bằng người lớn Trọng lượng tăng lên, số lượng tế bào não cũng tăng nhiều lên

Số lượng tế bào não tăng theo lứa tuổi, thể tích não cũng tăng theo, các đuôi gai thần kinh dài ra và đi sâu vào vỏ não, trọng lượng thần kinh dưới vỏ não ở tuổi nhi đồng chiếm 94 - 98% của người trưởng thành Các hạch thần kinh vận động ở trung tâm điều khiển vận động vỏ não chiếm 75 - 85% trọng lượng người trưởng thành Khi đến 7 - 8 tuổi, sự phân hoá tế bào thần kinh trên cơ bản đã hoàn thành Các thùy vỏ não sinh trưởng nhanh, làm cho khả năng phối hợp vận động, tính nhịp điệu, tính chính xác động tác bắt đầu phát triển Sau đó, các đuôi gai của các

tế bào thần kinh phát triển nhiều hơn, các sợi thần kinh liên lạc tăng nhiều hơn, hình thành các đường liên lạc mới nhiều hơn ở não, chức năng não hoàn thiện liên tục, có xu thế phức tạp hoá Ở tuổi 13 - 14, chức năng quá trình ức chế vỏ não đạt trình độ nhất định, năng lực phân tích tổng hợp nâng cao và đã hình thành được nhiều loại phản xạ có điều kiện, nhưng do năng lực phân hoá vẫn chưa hoàn thiện

và do ảnh hưởng sự hoạt động phát triển các nhóm cơ nhỏ còn chậm, nên có khó khăn khi tập những động tác phức tạp và tinh tế Đến 14 - 17 tuổi phản xạ tiềm phục rút ngắn, năng lực phân hoá nâng cao, có thể nắm được động tác khó và phức tạp

* Hệ hô hấp: Lồng ngực của học sinh phổ thông còn hẹp, lực cơ hô hấp tương đối yếu, hô hấp còn nong, dung tích sống nhỏ, song sự trao đổi chất lại mãnh liệt,

nhu cầu oxy tương đối nhiều Do vậy tần số hô hấp nhanh, khả năng thở sâu của các em tăng theo lứa tuổi, nhịp thở giảm theo lứa tuổi và dung tích sống lại tăng theo lứa tuổi Nhu cầu oxy ở tuổi 13 - 14 tăng rõ rệt, nhu cầu tiêu thụ oxy tối đa và khả năng nợ oxy đều thấp, cho nên năng lực yếm khí và hiếu khí thấp hơn người trưởng thành Khi luyện tập các bài tập phát triển khả năng hiếu khí được sử dụng nhiều, không nên dùng các bài tập kéo dài, cường độ lớn, tăng cường hướng dẫn sự phối hợp thở cho thanh thiếu niên, khi thực hiện động tác gập thân thì thở ra, khi ưỡn ngực thì hít vào, phải có ý thức thở sâu có ý nghĩa rất quan trọng giúp phát triển tính nhịp điệu chức năng cơ quan hô hấp

* Hệ xương: Xương của các em lớn lên một cách nhanh chóng cả chiều dài lẫn bề dày Tuy nhiên sự phát triển đó không đồng đều, hệ thống sụn ở các khớp đang đòi hỏi điều kiện tốt nhất để phát triển và tồn tại Các xương cột sống, xương

tứ chi phát triển nhanh trong khi xương lồng ngực phát triển chậm, do vậy lồng ngực hẹp so với chiều cao Đàn tính của xương giảm, độ giãn của xương tăng do hàm lượng canxi, phốt pho, magiê trong xương tăng

* Hệ cơ: Hệ cơ phát triển tương đối nhanh nhưng chậm hơn hệ xương Khối lượng đàn tính của cơ tăng, chủ yếu là cơ dài và nhỏ, do sự mất cân đối giữa cơ và xương nên khả năng phối hợp của các em bị giảm sút Thời kỳ này sức mạnh của

cơ bắp tăng lên nhưng chưa kèm theo sự phát triển về sức bền, sự không trùng hợp này thường trở thành nguyên nhân căng thẳng cơ bắp quá mức khi tập luyện với lượng vận động lớn và dễ dẫn đến mệt mỏi

2 Sự phát triển các tố chất vận động của học sinh THCS

Tố chất vận động tăng trưởng đều đặn cùng với sự tăng của lứa tuổi Sự tăng trưởng này gọi là tăng trưởng tự nhiên, khuynh hướng của sự tăng trưởng này có tốc độ nhanh, biên độ lớn trong thời kỳ dậy thì: Nam vào khoảng 14 tuổi, nữ vào khoảng 12 tuổi Giữa nam và nữ trước 12 tuổi, sự khác biệt các tố chất vận động

không lớn lắm, nhưng từ 16 - 18 tuổi sự khác biệt này tăng lên, sau 18 tuổi thì có

xu hướng ổn định

Tố chất vận động là năng lực cơ bản của con người, khi nghiên cứu các tố chất vận động: Sức nhanh, sức mạnh, sức bền, sự mềm dẻo và khéo léo Chúng ta thấy rằng trong quá trình phát triển tự nhiên, các tố chất vận động tăng theo lứa tuổi Ở nam học sinh, tố chất vận động tăng theo 3 giai đoạn: Giai đoạn tăng nhanh, giai đoạn tăng chậm và giai đoạn ổn định Tố chất vận động từ giai đoạn tăng nhanh chuyển qua giai đoạn ổn định theo thứ tự phát triển như sau: Tố chất nhanh phát triển đầu tiên, sau đó tố chất mạnh và cuối cùng là tố chất bền Quy luật này ở nam và nữ đều giống nhau

Rèn luyện các tố chất vận động cần phải thông qua quá trình tập luyện bằng một hệ thống phương pháp chuyên môn Hệ thống phương pháp ấy phải xây dựng trên cơ sở hiểu biết về phản ứng của cơ thể đối với lượng vận động, hiểu biết về sự hồi phục của cơ thể Như vậy, để rèn luyện và phát triển các tố chất trong môn nhảy xa chúng ta cần phải quan tâm vào việc phát triển các tố chất nhanh, mạnh, mạnh tốc độ và tố chất khéo léo khi kết hợp các động tác trên không và rơi xuống đất, từ đó mới nâng cao thành tích nhảy xa cho học sinh

III CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN.

1 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1.1 Phương pháp tham khảo tài liệu

Phương pháp này cho phép chúng tôi hệ thống hóa các kiến thức có liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu, hình thành cơ sở lý luận, xác định mục đích, mục tiêu nghiên cứu, đồng thời xây dựng tổng quan, xử lý và phân tích kết quả nghiên cứu

1.2 Phương pháp phỏng vấn

Phương pháp này nhằm tìm hiểu và xác định các bài tập được sử dụng trong thực tiễn huấn luyện - giảng dạy nhảy xa, chúng tôi dùng phiếu điều tra theo phương pháp phân loại mức độ quan trọng của từng bài tập để tìm hiểu thực trạng

việc sử dụng một số bài tập sức nhanh, sức mạnh trong giảng dạy nhảy xa Tiến hành phỏng vấn các huấn luyện viên, giáo viên là những người có kinh nghiệm trong công tác huấn luyện, giảng dạy môn nhảy xa

1.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Phương pháp này nhằm mục đích đưa các bài tập mới vào thực tiễn, qua thực nghiệm góp phần làm sáng tỏ những yếu tố tác động trực tiếp (yếu tố thực nghiệm) tới kết quả tập luyện của khách thể nghiên cứu

Trước khi tiến hành thực nghiệm cả hai nhóm đều được kiểm tra thành tích nhảy xa ban đầu Sau quá trình thực nghiệm, tiếp tục kiểm tra thành tích nhảy xa lần 2 nhằm xác định hiệu quả của các bài tập đã được ứng dụng để nâng cao thành tích nhảy xa

Để kiểm nghiệm trong thực tiễn một số bài tập sức nhanh, sức mạnh nâng cao thành tích nhảy xa kiểu ngồi của nam học sinh lớp 9, chúng tôi tiến hành phương thức thực nghiệm song song trên hai nhóm khách thể theo qui ước sau:

+ Nhóm đối chứng: 20 nam học sinh được chọn ngẫu nhiên và được học theo chương trình sách giáo khoa của Bộ GD - ĐT Thời gian tập luyện như nhóm thực nghiệm

+ Nhóm thực nghiệm: 20 nam học sinh được chọn ngẫu nhiên và được học theo các bài tập do chúng tôi lựa chọn, thời gian tập luyện là 2 buổi/tuần

1.4 Phương pháp kiểm tra sư phạm

Chúng tôi sử dụng phương pháp này để tiến hành kiểm tra thành tích nhảy xa kiểu ngồi trước và sau thực nghiệm cho nam học sinh lớp 9 trường THCS Đất Đỏ, Huyện Đất Đỏ, Tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu

Cách thức tiến hành kiểm tra thành tích:

- Kiểm tra luân phiên, mỗi lượt 10 học sinh

- Mỗi học sinh thực hiện 3 lần lấy thành tích lần cao nhất

- Thực hiện nhảy xa theo luật Điền kinh

HỐ NHẢY ĐƯỜNG CHẠY ĐÀ

2 TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu:

Một số bài tập sức nhanh, sức mạnh nhằm nâng cao thành tích nhảy xa kiểu ngồi

- Khách thể nghiên cứu:

40 cho nam học sinh lớp 9 trường THCS Đất Đỏ, Huyện Đất Đỏ, Tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu được chia làm hai nhóm:

+ Nhóm đối chứng: 20 nam học sinh lớp 9ª1, 9ª2 được chọn ngẫu nhiên học theo chương trình sách giáo khoa của Bộ GD - ĐT Thời gian tập luyện như nhóm thực nghiệm

+ Nhóm thực nghiệm: 20 nam học sinh lớp 9ª3, 9ª4 được chọn ngẫu nhiên và học theo các bài tập do chúng tôi lựa chọn, thời gian tập luyện là 2 buổi/tuần

2.2 Địa điểm nghiên cứu

- Trường THCS Đất Đỏ, Huyện Đất Đỏ, Tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu

2.3 Tiến độ nghiên cứu

T

T NỘI DUNG

HIỆN

BẮT ĐẦU

KẾT THÚC

1 Thu thập tài

liệu có liên

quan đến vấn

đề nghiên

cứu

8/2019 9/2019 Phạm Thị Hồng Loan

2 Chuẩn bị thiết

bị, danh sách

12/2019 12/2019 Phạm Thị Hồng Loan

khách thể

nghiên cứu

3 Thu thập số

liệu lần 1

12/2019 12/2019 Phạm Thị Hồng Loan

4 Tiến hành

thực nghiệm

12/2019 5/2019 Phạm Thị Hồng Loan

5 Thu thập số

liệu lần 2

6/2019 6/2019 Phạm Thị Hồng Loan

IV KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC

1 LỰA CHỌN MỘT SỐ BÀI TẬP SỨC NHANH, SỨC MẠNH NHẰM

NÂNG CAO THÀNH TÍCH NHẢY XA KIỂU NGỒI CHO NAM HỌC SINH LỚP 9 TRƯỜNG THCS ĐẤT ĐỎ, HUYỆN ĐẤT ĐỎ, TỈNH BÀ RỊA VŨNG TÀU

1.1 Cơ sở lý luận để lựa chọn một số bài tập sức nhanh, sức mạnh nhằm nâng cao thành tích nhảy xa kiểu ngồi cho nam học sinh lớp 9 trường THCS Đất

Đỏ, Huyện Đất Đỏ, Tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu

Với mục đích tìm chọn một số bài tập sức nhanh, sức mạnh nhằm nâng cao

thành tích nhảy xa kiểu ngồi cho nam học sinh lớp 9 trường THCS Đất Đỏ, Huyện

Đất Đỏ, Tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu, chúng tôi dựa theo những yêu cầu sau đây:

- Bài tập dễ tập, phù hợp với sinh lý lứa tuổi và sự phát triển thể lực của học sinh

- Hình thành được kỹ năng vận động, đồng thời học sinh biết điều chỉnh động tác sai

- Đảm bảo các bài tập nâng dần độ khó nhằm tránh xảy ra chấn thương

Để lựa chọn một số bài tập sức nhanh, sức mạnh phù hợp với những yêu cầu nêu trên, chúng tôi đã tham khảo từ một số tài liệu sau:

* Tác giả Quang Hưng, “Bài tập chuyên môn trong Điền kinh”, Nxb TDTT

Hà Nội năm 2004: