Triết học hiện sinh và biểu hiện của lối sống hiện sinh của thanh niên việt nam hiện nay

TIỂU LUẬN MÔN TRIẾT HỌC NÂNG CAO ĐỀ TÀI: TRIẾT HỌC HIỆN SINH VÀ BIỂU HIỆN CỦA LỐI SỐNG HIỆN SINH TRONG PHẠM VI GIA ĐÌNH ĐẶC BIỆT LÀ THANH NIÊN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Giảng viên hướng dẫn : Trần Thị Thúy Hường Hà nội, ngày 30 tháng 06 năm 2021 MỤC LỤC MỤC LỤC 2 PHẦN MỞ ĐẦU 1 1. Lý do lựa chọn đề tài. 1 2. Mục đích nghiên cứu. 1 3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 1 4. Phương pháp nghiên cứu 2 5. Cơ sở lý luận 2 6. Kết cấu của tiểu luận 2 CHƯƠNG 1: CHỦ NGHĨA HIỆN SINH VÀ NHỮNG BIỂU HIỆN CỦA CHỦ NGHĨA HIỆN SINH 3 1. Chủ nghĩa hiện sinh là gì? 3 2. Hoàn cảnh ra đời 3 3. Nguồn gốc ra đời của chủ nghĩa hiện sinh 4 4. Đối tượng và phương pháp của chủ nghĩa hiện sinh 4 5. Quá trình du nhập của chủ nghĩa hiện sinh vào Việt Nam 5 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA CHỦ NGHĨA HIỆN SINH TRONG THANH NIÊN VIỆT NAM. 12 1. Những biểu hiện của tư tưởng hiện sinh trong lối sống của thanh thiếu niên ở Việt Nam hiện nay 12 2. Những yếu tố ảnh hưởng đến chủ nghĩa hiện sinh trong thanh niên Việt Nam hiện nay. 13 3. Những yếu tố cần thiết phải khắc phục chủ nghĩa hiện sinh trong thanh niên Việt Nam hiện nay 15 CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP CHỐNG TƯ TƯỞNG HIỆN SINH TRONG LỐI SỐNG THANH NIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY 17 1. Đẩy mạnh công tác giáo dục chính trị tư tưởng trong cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân 17 2. Tăng cường công tác giáo dục đạo đức, hình thành phát triển củng cố niềm tin sâu sắc vào con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của cách mạng Việt Nam. 17 3. Phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, quản lý các cơ chế bằng pháp luật 18 4. Kiên quyết chống những tệ nạn xã hội vào những tư tưởng hiện sinh trong cuộc sống thanh niên hiện nay 18 5. Tăng cường sự lãnh đạo của các cấp uỷ đảng 18 KẾT LUẬN 19 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 20 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài. Hiện nay nước ta đang trong giai đoạn quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội, Đảng cộng sản Việt Nam đang đẩy mạnh quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa, xây dựng cuộc sống mới. Nhưng dù muốn hay không thì hệ tư tưởng của chủ nghĩa tư bản vẫn còn tồn tại rơi rớt trong xã hội Việt Nam, mà trọng tâm là tư tưởng hiện sinh thể hiện qua lối sống của một số bộ phận thanh niên hiện nay đang là vẫn đề mà được toàn xã hội quan tâm nó, ảnh hưởng tiêu cực đến bộ mặt tương lai của đất nước. Bởi vì như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói Thư gửi thanh niên và nhi đồng toàn quốc nhân dịp Tết Nguyên đán 1946” đã viết: Một năm khởi đầu từ mùa xuân. Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ. Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội. Và Người căn dặn: “Thanh niên sẽ làm chủ nước nhà. Phải học tập mãi, tiến bộ mãi, mới thật là thanh niên. Với những lý do cơ bản trên, em chọn “Triết học hiện sinh và biểu hiện của lối sống hiện sinh của thanh niên việt nam hiện nay” làm đề tài nghiên cứu cho bài tiểu luận của mình. 2. Mục đích nghiên cứu. Mục đích của tiểu luận là làm rõ nội dung của quan niệm tư tưởng trong chủ nghĩa hiện sinh, nhìn nhận những giá trị và hạn chế ảnh hưởng của nó đến lối sống của thanh niên Việt Nam hiện nay 3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Đây là một đề tài nghiên cứu rất rộng, tuy nhiên tiểu luận chỉ nghiên cứu những ảnh hưởng của hệ tư tưởng hiện sinh thể hiện qua lối sống trong phạm vi thanh niên ở Việt nam hiện nay. Không gian: Tiểu luận tập trung nghiên cứu tính tất yếu và đặc điểm của chủ nghĩa hiện sinh ở Việt Nam và ảnh hưởng lối sống của thanh niên Việt Nam Thời gian: Giai đoạn hiện nay 4. Phương pháp nghiên cứu Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong tiểu luận là những phương pháp mácxít nghiên cứu lịch sử triết học, phương pháp lôgíc và lịch sử, phương pháp phân tích tổng hợp, phương pháp so sánh… 5. Cơ sở lý luận Tiểu luận được thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh để nghiên cứu và kế thừa các kết qủa nghiên cứu của những người đi trước. 6. Kết cấu của tiểu luận Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo thì tiểu luận gồm có 3 chương: Chương 1: Chủ nghĩa hiện sinh và những biểu hiện của chủ nghĩa hiện sinh Chương 2: Thực trạng và sự ảnh hưởng của chủ nghĩa hiện sinh trong thanh niên Việt Nam. Chương 3 : Quan điểm và giải pháp chống tư tưởng hiện sinh trong lối của thanh niên Việt Nam hiện nay. CHƯƠNG 1: CHỦ NGHĨA HIỆN SINH VÀ NHỮNG BIỂU HIỆN CỦA CHỦ NGHĨA HIỆN SINH 1. Chủ nghĩa hiện sinh là gì? Chủ nghĩa hiện sinh là một trào lưu triết học phát triển ở Đức và Pháp từ những năm 20 của thế kỷ XX, trở thành một trào lưu mạnh mẽ ở châu Âu trong và sau Thế chiến II, ảnh hưởng mạnh ở thành thị miền Nam Việt Nam trong thời kỳ chiến tranh xâm lược của Mỹ (1954 – 1975). Chủ nghĩa hiện sinh phủ nhận quan niệm thông thường cho rằng sự tồn tại của con người và đồ vật vốn có sẵn một ý nghĩa nhất định không phụ thuộc ý thức. Trái lại, chủ nghĩa hiện sinh cho rằng chỉ có ý thức (được hiểu những xúc cảm chủ quan, sự tự do lựa chọn của cá nhân…) mới đem lại cho cuộc sống cá nhân và đồ vật một ý nghĩa nhất định. 2. Hoàn cảnh ra đời Chủ nghĩa hiện sinh ra đời ở Đức cuối chiến tranh thế giới thứ nhất với hai đại biểu lớn là Martin Heidegger (18891976) và Karl Jasper (1883 1969), sau đó lan nhanh sang Pháp tạo nên các tên tuổi như Jean Paul Sartre (19051980), Garbie Marcel (1889 1978), Albert Camus (19131960), Merleau Ponty (19081961). Ban đầu, chủ nghĩa hiện sinh là một trào lưu văn học phản ánh triết lý sống tự nhiên, tự tại, tự do bằng các hình thức tiểu thuyết, truyện, kịch, thi ca, nhật ký, tiểu luận, v.v... Theo dòng thời gian, triết lý sống đó được đa số người chấp nhận và lý luận hóa, trừu tượng hóa trở thành một trường phái triết học, một phong trào xã hội, ảnh hưởng sâu rộng trong lối sống giới trẻ. Sự ra đời của chủ nghĩa hiện sinh là hiện tượng xã hội tất yếu phù hợp với xu hướng phát triển tâm lý thời đại chống lại bản thể luận và nhận thức luận trong siêu hình học truyền thống, theo đó các triết gia mải mê tìm kiếm nguồn gốc vũ trụ, lý giải quá trình nhận thức mà bỏ quên thân phận và kiếp sống con người, không lý giải mối quan hệ phụ thuộc giữa cá nhân và xã hội, giữa tự do

TIỂU LUẬN MÔN TRIẾT HỌC NÂNG CAO

ĐỀ TÀI: TRIẾT HỌC HIỆN SINH VÀ BIỂU HIỆN CỦA LỐI

SỐNG HIỆN SINH TRONG PHẠM VI GIA ĐÌNH ĐẶC BIỆT LÀ

THANH NIÊN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Giảng viên hướng dẫn : Trần Thị Thúy Hường

Hà nội, ngày 30 tháng 06 năm 2021

MỤC LỤC 2

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do lựa chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 1

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 1

4 Phương pháp nghiên cứu 2

5 Cơ sở lý luận 2

6 Kết cấu của tiểu luận 2

CHƯƠNG 1: CHỦ NGHĨA HIỆN SINH VÀ NHỮNG BIỂU HIỆN CỦA CHỦ NGHĨA HIỆN SINH 3

1 Chủ nghĩa hiện sinh là gì? 3

2 Hoàn cảnh ra đời 3

3 Nguồn gốc ra đời của chủ nghĩa hiện sinh 4

4 Đối tượng và phương pháp của chủ nghĩa hiện sinh 4

5 Quá trình du nhập của chủ nghĩa hiện sinh vào Việt Nam 5

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA CHỦ NGHĨA HIỆN SINH TRONG THANH NIÊN VIỆT NAM 12

1 Những biểu hiện của tư tưởng hiện sinh trong lối sống của thanh thiếu niên ở Việt Nam hiện nay 12

2 Những yếu tố ảnh hưởng đến chủ nghĩa hiện sinh trong thanh niên Việt Nam hiện nay 13

3 Những yếu tố cần thiết phải khắc phục chủ nghĩa hiện sinh trong thanh niên Việt Nam hiện nay 15

CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP CHỐNG TƯ TƯỞNG HIỆN SINH TRONG LỐI SỐNG THANH NIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY 17

1 Đẩy mạnh công tác giáo dục chính trị tư tưởng trong cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân 17

niềm tin sâu sắc vào con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của cách mạng Việt

Nam 17

3 Phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, quản lý các cơ chế bằng pháp luật 18

4 Kiên quyết chống những tệ nạn xã hội vào những tư tưởng hiện sinh trong cuộc sống thanh niên hiện nay 18

5 Tăng cường sự lãnh đạo của các cấp uỷ đảng 18

KẾT LUẬN 19

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài.

Hiện nay nước ta đang trong giai đoạn quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội,Đảng cộng sản Việt Nam đang đẩy mạnh quá trình công nghiệp hóa hiện đạihóa, xây dựng cuộc sống mới Nhưng dù muốn hay không thì hệ tư tưởng củachủ nghĩa tư bản vẫn còn tồn tại rơi rớt trong xã hội Việt Nam, mà trọng tâm là

tư tưởng hiện sinh thể hiện qua lối sống của một số bộ phận thanh niên hiện nayđang là vẫn đề mà được toàn xã hội quan tâm nó, ảnh hưởng tiêu cực đến bộmặt tương lai của đất nước Bởi vì như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói "Thư gửithanh niên và nhi đồng toàn quốc nhân dịp Tết Nguyên đán 1946” đã viết: "Mộtnăm khởi đầu từ mùa xuân Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ Tuổi trẻ là mùa xuâncủa xã hội" Và Người căn dặn: “Thanh niên sẽ làm chủ nước nhà Phải học tậpmãi, tiến bộ mãi, mới thật là thanh niên"

Với những lý do cơ bản trên, em chọn “Triết học hiện sinh và biểu hiệncủa lối sống hiện sinh của thanh niên việt nam hiện nay” làm đề tài nghiên cứucho bài tiểu luận của mình

2 Mục đích nghiên cứu.

Mục đích của tiểu luận là làm rõ nội dung của quan niệm tư tưởng trongchủ nghĩa hiện sinh, nhìn nhận những giá trị và hạn chế ảnh hưởng của nó đếnlối sống của thanh niên Việt Nam hiện nay

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Đây là một đề tài nghiên cứu rất rộng, tuy nhiêntiểu luận chỉ nghiên cứu những ảnh hưởng của hệ tư tưởng hiện sinh thể hiệnqua lối sống trong phạm vi thanh niên ở Việt nam hiện nay

Không gian: Tiểu luận tập trung nghiên cứu tính tất yếu và đặc điểm củachủ nghĩa hiện sinh ở Việt Nam và ảnh hưởng lối sống của thanh niên Việt Nam

Thời gian: Giai đoạn hiện nay

4 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong tiểu luận là những phươngpháp mácxít nghiên cứu lịch sử triết học, phương pháp lôgíc và lịch sử, phươngpháp phân tích - tổng hợp, phương pháp so sánh…

5 Cơ sở lý luận

Tiểu luận được thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh để nghiên cứu và kế thừa các kết qủa nghiên cứu củanhững người đi trước

6 Kết cấu của tiểu luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo thì tiểu luậngồm có 3 chương:

Chương 1: Chủ nghĩa hiện sinh và những biểu hiện của chủ nghĩa hiệnsinh

Chương 2: Thực trạng và sự ảnh hưởng của chủ nghĩa hiện sinh trongthanh niên Việt Nam

Chương 3 : Quan điểm và giải pháp chống tư tưởng hiện sinh trong lốicủa thanh niên Việt Nam hiện nay

CHƯƠNG 1: CHỦ NGHĨA HIỆN SINH VÀ NHỮNG BIỂU HIỆN CỦA

CHỦ NGHĨA HIỆN SINH

1 Chủ nghĩa hiện sinh là gì?

Chủ nghĩa hiện sinh là một trào lưu triết học phát triển ở Đức và Pháp từnhững năm 20 của thế kỷ XX, trở thành một trào lưu mạnh mẽ ở châu Âu trong

và sau Thế chiến II, ảnh hưởng mạnh ở thành thị miền Nam Việt Nam trongthời kỳ chiến tranh xâm lược của Mỹ (1954 – 1975)

Chủ nghĩa hiện sinh phủ nhận quan niệm thông thường cho rằng sự tồntại của con người và đồ vật vốn có sẵn một ý nghĩa nhất định không phụ thuộc ýthức Trái lại, chủ nghĩa hiện sinh cho rằng chỉ có ý thức (được hiểu những xúccảm chủ quan, sự tự do lựa chọn của cá nhân…) mới đem lại cho cuộc sống cánhân và đồ vật một ý nghĩa nhất định

2 Hoàn cảnh ra đời

Chủ nghĩa hiện sinh ra đời ở Đức cuối chiến tranh thế giới thứ nhất vớihai đại biểu lớn là Martin Heidegger (1889-1976) và Karl Jasper (1883 - 1969),sau đó lan nhanh sang Pháp tạo nên các tên tuổi như Jean Paul Sartre (1905-1980), Garbie Marcel (1889 -1978), Albert Camus (1913-1960), Merleau Ponty(1908-1961) Ban đầu, chủ nghĩa hiện sinh là một trào lưu văn học phản ánhtriết lý sống tự nhiên, tự tại, tự do bằng các hình thức tiểu thuyết, truyện, kịch,thi ca, nhật ký, tiểu luận, v.v Theo dòng thời gian, triết lý sống đó được đa sốngười chấp nhận và lý luận hóa, trừu tượng hóa trở thành một trường phái triếthọc, một phong trào xã hội, ảnh hưởng sâu rộng trong lối sống giới trẻ

Sự ra đời của chủ nghĩa hiện sinh là hiện tượng xã hội tất yếu phù hợpvới xu hướng phát triển tâm lý thời đại chống lại bản thể luận và nhận thức luậntrong siêu hình học truyền thống, theo đó các triết gia mải mê tìm kiếm nguồngốc vũ trụ, lý giải quá trình nhận thức mà bỏ quên thân phận và kiếp sống conngười, không lý giải mối quan hệ phụ thuộc giữa cá nhân và xã hội, giữa tự do

và tất yếu Tuy khoa học kỹ thuật có mặt để giảm nhẹ sức lao động, nhưng rồichẳng mấy chốc máy móc đã ép con người theo guồng quay và trở thành nô lệcủa nó Trong cuộc sống hiện đại, để tồn tại con người nhiều lúc phải tự đánhmất mình, bị đổi ngôi từ “nhân vị” thành “đại từ”, từ “chủ thể” thành “đốitượng”, từ “tôi” thành “nó” Chung quy là buộc phải tha hóa đúng như nhậnđịnh của triết gia Nitschez: “Con người đã chết”.

3 Nguồn gốc ra đời của chủ nghĩa hiện sinh

a Nguồn gốc kinh tế, chính trị - xã hội

Chủ nghĩa hiện sinh phản ánh bức tranh hiện thực về sự khủng hoảng tột

độ của chủ nghĩa tư bản chuyển vào giai đoạn chủ nghĩa đế quốc Là sự phảnứng tiêu cực của giới trí thức tư sản và tiểu tư sản đối với sự tha hóa xã hội vàmặt trái của khoa học kỹ thuật

b Nguồn gốc tư tưởng

Chủ nghĩa hiện sinh có nguồn gốc từ nhà triết học kiêm thần học ĐanMạch Soren Kierkegaard (1813 – 1855), nhà triết học Đức Friedrich Nietzsche(1844 – 1900), nhà hiện tượng học Đức Edmund Husserl (1859 – 1938)

c Nguồn gốc nhận thức

Về mặt nhận thức, chủ nghĩa hiện sinh là sự phản ứng đối với chủ nghĩaduy lý với các hình thái khác nhau của nó, như tư tưởng khai sáng châu Âu và

tư tưởng triết học cổ điển Đức

4 Đối tượng và phương pháp của chủ nghĩa hiện sinh

a Đối tượng của chủ nghĩa hiện sinh

Đối tượng mà chủ nghĩa hiện sinh quan tâm giải quyết là con người,nhưng đó không phải là con người nói chung hay loài người như triết học truyền

thống, mà là “sự hiện hữu của từng cá thể đặc thù” (Eller), đó là tôi, anh haymột chị X nào đó…

b Phương pháp của chủ nghĩa hiện sinh

Phương pháp của chủ nghĩa hiện sinh là phương pháp hiện tượng học doHusserl xây dựng, với tư tưởng cơ bản là sự liên quan hay tương hỗ không thểtách rời giữa chủ thể và khách thể: Ý thức bao giờ cũng là ý thức về một cái gì

và Đối tượng bao giờ cũng là đối tượng cho một ý thức

5 Quá trình du nhập của chủ nghĩa hiện sinh vào Việt Nam

a Thời kỳ trước năm 1945.

Vào thời kỳ này ở châu Âu mà đặc biệt là ở Tây Âu chủ nghĩa hiên sinhđặt tới mức độ toàn thịnh với điều kiện thuân lợi của sự phát triển của giớitruyền thông và sách báo chủ nghĩa hiện sinh càng có cở hội phát triển mạnh mẽhơn

Việt Nam trong giai đoạn này đang là thuộc địa của pháp , nước ViệtNam là một nươc thuộc đia nửa phong kiến Các tầng lớp nhân dân chụi nhiềutầng áp bức bóc lột , đặc biệt là thực dân Pháp với các chương trình khai thácthuộc đia càng làm cho nền kinh tế ngày càng kiệt quệ , xã hội hoảng loạn Mọitầng lớp nhân dân bị áp bức, bóc lột đến tận xương tủy , nông dân bị mấtđất ,mất ruộng phải trở thành “cu ly” trong các đồn điền cao su hay đi làm côngnhân trong các xưởng với những đồng lương chết đói không nhưng thế họ cònphải thường xuyên bị cúp phạt Không chỉ giai cấp nông dân mà còn các tầnglớp khác tư sản dân tộc thì bị tư sản mại bản và tư sản Trung Hoa chen ép khôngngóc đầu lên được Tầng lớp tri thức tiểu tư sản cùng tầng lớp sĩ phu và các giaitầng khác đều chịu chung sô phận như vậy cả , số phận của những kẻ nô lê , mấtnước , mất tư do

Vì không cam chịu bị áp bức , không cam chịu làm nô lệ những ngườiViệt Nam yêu nước lúc bấy giờ đã đứng lên dương cao ngọn cờ chống ngoạixâm , song vì thực dân Pháp lúc này con quá mạnh ,và hơn nữa họ chưa có mộtđường lối đấu tranh đúng đắn chưa có một giai cấp lãnh đạo để đấu tranh gianhchính quyền về tay mình Kết quả của các cuộc đấu tranh đó là đều bị đàn áptrong biển máu Cuộc sống của các tầng lớp nhân dân lúc nay trở nên tuyệtvọng chán nản , họ dương như không còn tim cho mình được một chỗ dựa thực

sự nào có thể bấu víu vào được , và họ muốn chạy trốn thực tại

Đảng cộng sản Việt Nam ra đời (1930) , đã thắp sáng lên niềm tin hi vọngvào cuộc đấu tranh giành lại chủ quyền độc lập của dân tộc , nơi mà nhân dânđặt được hi vọng của mình là có thể giải thoát khỏi thực tại cuộc sống đau khổdưới ánh đô hộ của thực dân pháp

Như vậy , Việt Nam lúc này là một miếng đất màu mỡ để chủ nghĩa hiệnsinh tìm đến nơi mà chủ nghĩa hiện sinh có thể gieo mầm sinh sôi và nảy nởphát triển Bởi vì bản chất của chủ nghĩa hiện sinh là nó chỉ có thể sinh sôi nảy

nở , phát triển trên những vùng đất mà con người ở đó không còn niềm tin và hivọng mọi giá trị về cuộc sông không còn, con người nghi ngờ về cuộc sống thựctại

Bao giờ cũng vậy tầng lớp mà chủ nghĩa hiện sinh có thể tiếp cận mộtcách nhanh nhất đó thanh niên và tầng lớp tiểu tư sản , đó là tầng lớp nhạy cảmnhất về mọi sự biến đổi trong cuộc sống thường ngày họ luôn muốn khăng địnhmình với xã hội Nhưng trong xã hội Việt Nam lúc bấy giờ tất cả mọi tầng lớpđều bị áp bức bị bóc lột đều bị dồn đến “bước đường cùng” không cò lối thoát ,

bị bần cùng hóa thế nên tư tưởng hiện sinh nhanh chóng ăn sâu vào trong tầnglớp này

Và điều thể hiện rõ nét nhất mà chúng ta có thể nhận thấy về những tưtưởng hiện sinh trong giai đoạn này là qua thơ văn Các nhà văn, nhà thơ trong

giai đoạn này đều muốn thể hiện sự khóc than cho sự bất lực của mình qua cáctác phẩm Ta thấy ở trong phong trào “Thơ mới” sự lãng mạn đến thê thảm vàtuyệt vọng đối cuộc đời Ngay trong câu thơ “một nhành củi khô lạc mấy dòng”(Trang giang-Huy Cận) hay “trên ruộng cánh cò phân vân” một cuộc sôngkhông có phương hướng , họ dường như không xác định được tương lai mình sẽ

đi về đâu , mọi thứ lúc này đều là con số không Không chỉ trong các bài thơcủa các nhà “Thơ mới” chúng ta có thể thấy trong các tiểu thuyết các nhân vậttrong đó là một trí thức tiểu tư sản nhận thấy mình sống trên cuộc đời này làthừa thãi vô ích trong “Đời thừa-Nam Cao” hay những con người bị xã hội thựcdân đưa đẩy họ tới con đường tha hóa nhân cách , lô họ xuống đáy của xã hộinhấn chìm họ dưới đó dù họ có khao khát trở lại làm một con người lương thiệnnhưng không thể mà phải tự kết liễu đời mình trước ngưỡng cửa quay lại vớicuộc sống làm người “Chí Phèo-Nam Cao” và ta có thể tìm được những conngười như vậy trong hầu hết các tác phẩm văn học trong giai đoạn này

b Từ năm 1945 đến 1954.

Đây là thời kỳ mà Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản ViệtNam đã dành được độc lập của đất nước song thực dân Pháp đã quay lai xâmlược thêm một lần nữa “chúng muốn cướp nước ta thêm một lần nữa”(Chủ tịch

Hồ Chí Minh) Nhân dân Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản ViệtNam lại bước vào cuộc kháng chiến bảo vệ chủ quyền quốc gia dân tộc khi màvùa mới dành lại chua được bao lâu

Cuộc kháng chiến chống Pháp được diễn ra toàn diện trên tất cả các lĩnhvực từ kinh tế , chính tri, văn hóa, xã hội ,vì một mục tiêu lớn nhất đó là bảo vệchủ quyền dân tộc vì độc lập tự do của dân tộc , hạnh phúc cho nhân dân Thếnên chủ trương của Đảng cộng sản Việt Nam lúc này là kêu gọi toan dân đoànkết ,tập hợp mọi lực lượng ,tất cả các giai tầng trong xã hội để quyết tâm giànhcho được độc lập dân tộc dù phải hi sinh bao nhiêu xương máu , Chủ tịch Hồ

Chí Minh đã tường nói : “dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải dànhcho được độc lập”.Vì lý do dân tộc vì tổ quốc xã hội Việt Nam lúc bấy giờ trỏthanh một ngôi trường tư tưởng lớn để hình thành những con người có nhâncách tốt , chủ nghĩa anh hùng dân tộc , anh hùng cách mạng lên ngôi , mọingười đều vì tổ quốc vì cuộc kháng chiến vệ quốc vĩ đại của dân tộc Việt Nam.

Tuy nhiên , ở những vùng địch tạn chiến thì tình hình hết sức phức tạp

Ở những vùng đó thực dân pháp tích cực chống phá những hoạt động nhằm xâydựng lối sống mới , chúng hết sức phản động trong việc tuyên truyền về những

tư tưởng độc hại…đặc biệt là lối sống của chủ nghĩa hiện sinh vào trong đờisống của nhân dân đặc biệt là thanh niên Đối với thanh niên chúng ra sứctruyền bá những tư tưởng đồ trụy , lối sống không lành mạnh, khuyến khíchthanh niên đi vào con đường truy lạc , sống không có định hướng gì cho tươnglai Mục đích thâm độc của chúng là nhằm cho một lớp thanh niên trong xã hộiViệt Nam lúc bấy giờ sống vô lý tưởng , không có niềm tin vào tương lai củađất nước , sãn sàng bán nước , đi làm tay sai cho chúng bán rẻ đất nước , làmcho Đảng không còn lược lượng nữa

Đáng chú ý hơn là chúng lợi dụng tôn giáo để cài những tên gián điệp độilốt giáo sĩ , tổ chức các giáo hội ,những thánh đường công khai chống lai tổquốc Đặc biệt ở đây chủ nghĩa hiện sinh đóng một vai trò hết sức quan trọngtrong việc tạo ra những con người “anh hùng” sãn sàng làm những việc làm dù

là tàn ác , vô nhân tính nhất Những mẫu người như thế được chúng ca ngợi tándương , tán tụng đến mức “vứt bỏ” cả bộ đồ tu hành biến thành những con thúđội lốt người , giết người man rợ Đó là thứ chủ nghĩa hiện sinh như củakierkegaard đạt đến giai đoạn “tôn giáo” hay đóng vai “siêu nhân” củaNietzsche

Trong giai đoạn này ở miền Bắc kiên định đi theo học thuyết Mác – lêninlàm nền tảng cho xã hội Chủ nghĩa Mác – lênin đã thực sự làm thay đổi lốisống , tinh thần con người sống nhân ái , đồng lòng , yêu cái thiện , ghét cái ác ,mọi người trong xã hội được nâng cao tinh thần trách nhiêm có ý thức với cộngđồng Nền kinh tế từng bước được đổi mới , chính vì những lý do đó mànghững chủ nghĩa phi khong học không có cơ hội để tồn tại

Còn ở miền Nam, để chọn một lý thuyết triết học và mỹ học được dunhập và có ảnh hưởng rộng rãi nhất trong lý luận và sáng tác văn học ở miềnNam Việt Nam những năm 1954-1975, có lẽ nhiều người sẽ không ngần ngạichọn chủ nghĩa hiện sinh Ảnh hưởng đó thể hiện ở chỗ đây là trào lưu, tuy lúcđậm lúc nhạt, nhưng đã hiện diện gần như trọn cả một giai đoạn lịch sử đen tối

và phức tạp Ảnh hưởng đó thể hiện cả trên bình diện lý luận lẫn trên bình diệnsáng tác, cả trong giới chuyên môn lẫn trong độc giả phổ cập, cả trong nhàtrường lẫn ngoài nhà trường Điều đó còn thể hiện ở chỗ đây là một ảnh hưởng

đa chiều, có thuận có nghịch, có hiện sinh và phản hiện sinh, có những sảnphẩm chính cấp và sản phẩm thứ cấp, có những đứa con chính thức lẫn “nhữngngười con hoang”

Khi chính quyền Ngô Đình Diệm dưới sự bảo trợ của đế quốc Mỹ dựnglên một chính quyền ở miền nam Việt Nam, lý thuyết triết học phương Tây màngười Sài Gòn nghe nói đến đầu tiên không phải là chủ nghĩa hiện sinh, mặc dù