Phát triển chợ bán buôn hàng nông sản trong quá trình xây dựng và phát triển nông thôn mới

MỞ ĐẦU 1.Sự cần thiết nghiên cứu Lý thuyết và thực tiễn phát triển thương mại đã cho thấy vai trò của chợ bán buôn hàng nông sản trong quá trình hình thành và phát triển thị trường nông sản nói chung và ở khu vực nông thôn nói riêng. Ở Việt Nam, vai trò của chợ không chỉ giới hạn trong phát triển kinh tế, mà còn tác động đến phát triển văn hóa, xã hội, nhiều nơi chợ mang đậm nét phong tục tập quán của mỗi địa phương và mang tính đặc trưng của các vùng miền. Chợ bán buôn hàng nông sản được xem là một trong những kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội quan trọng ở thị trường nông thôn. Sự hình thành và phát triển của chợ bán buôn hàng nông sản thường gắn liền với sự hình thành và phát triển của nền sản xuất nông nghiệp và phụ thuộc chặt chẽ vào điều kiện phát triển kinh tế của các địa phương, các vùng miền. Đến lượt mình, quá trình hoạt động của chợ bán buôn cũng có những tác động trở lại và thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội, làm sâu sắc hơn quá trình giao lưu kinh tế, văn hoá, xã hội giữa các địa phương và giữa các cộng đồng dân cư. Trong những năm qua, quá trình xây dựng và phát triển nông thôn mới trên phạm vi cả nước đã và đang được triển khai một cách đồng bộ, đây là một quá trình lâu dài và không có điểm kết thúc nhằm phát triển về kinh tế - xã hội khu vực nông thôn theo hướng hiện đại, bao gồm việc thực hiện các tiêu chí xây dựng nông thôn mới và các định hướng chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn với những mục tiêu chính là: “Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao,...”; và “Hình thành kết cấu hạ tầng căn bản phục vụ hiệu quả sản xuất nông nghiệp, phát triển kinh tế nông thôn. Cơ cấu 2 sản xuất nông nghiệp và kinh tế nông thôn chuyển đổi theo nhu cầu thị trường. Công nghiệp, dịch vụ và kinh tế đô thị phối hợp hiệu quả với sản xuất và kinh doanh nông nghiệp và phát triển kinh tế nông thôn,…”, trong đó vai trò của các loại hình kết cấu hạ tầng thương mại nói chung và chợ bán buôn hàng nông sản nói riêng giữ vị trí quan trọng, có tác động đến việc hoàn thành các mục tiêu nêu trên cũng như góp phần thúc đẩy việc hình thành một nền sản xuất nông nghiệp theo hướng hiện đại, làm cầu nối giữa người sản xuất, thương nhân và người tiêu dùng, rút ngắn khoảng cách giữa nơi sản xuất hàng hóa với thị trường tiêu thụ, tạo việc làm và nâng cao đời sống cho người dân khu vực nông thôn, đóng góp nguồn thu cho ngân sách,... Tuy nhiên trên thực tế, việc đầu tư phát triển mạng lưới cũng như hoạt động tổ chức kinh doanh tại các chợ bán buôn hàng nông sản vẫn còn nhiều bất cập, số lượng và phân bố các chợ chưa đều; công tác chuyển đổi mô hình tổ chức và quản lý chợ chưa thực sự hiệu quả; hoạt động tổ chức kinh doanh còn nhiều hạn chế; chưa tạo dựng được mối liên kết bền vững giữa người sản xuất với thương nhân;… nên chưa phát huy tối đa vai trò trung tâm của chợ trong việc tiêu thụ hàng hóa cho nông dân và dẫn dắt họ tham gia vào các hệ thống thị trường để chuyển dịch sản xuất theo nhu cầu thị trường, qua đó hạn chế tác động tích cực của chợ đối với quá trình xây dựng và phát triển nông thôn mới, chưa khuyến khích và huy động được các doanh nghiệp (nhất là doanh nghiệp có kinh nghiệm trong quản lý kinh doanh chợ) tham gia đầu tư xây dựng và kinh doanh chợ. Mặt khác, nguyên nhân làm hạn chế vai trò của chợ bán buôn hàng nông sản đối với sự hình thành và phát triển của thị trường hàng nông sản cũng như quá trình phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn xuất phát từ tư duy của nền sản xuất nhỏ trước đây, cùng với cơ chế quản lý hoạt động sản xuất, kinh doanh còn lạc hậu,… dẫn đến hạn chế trong nhận thức về việc phát triển một mô hình phân phối hiện đại, chuyên nghiệp. 3 Trước những yêu cầu của quá trình xây dựng và phát triển kinh tế nông nghiệp nông thôn, trong đó có việc tiếp tục thực hiện các tiêu chí cơ bản và tiêu chí nâng cao của quá trình xây dựng nông thôn mới, những mục tiêu phát triển nông nghiệp, nông thôn của các địa phương,… việc nghiên cứu, đánh giá thực trạng và làm rõ mối quan hệ giữa phát triển chợ bán buôn hàng nông sản với quá trình xây dựng và phát triển nông thôn mới nhằm tìm kiếm những giải pháp cơ bản và lâu dài cho việc phát huy tối đa vai trò của chợ bán buôn hàng nông sản đối với phát triển nông nghiệp, nông thôn theo hướng hiện đại là hết sức cần thiết và cấp bách. Xuất phát từ những lý do nêu trên, nghiên cứu sinh lựa chọn đề tài luận án: “Phát triển chợ bán buôn hàng nông sản trong quá trình xây dựng và phát triển nông thôn mới”. 2. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan Đối với chợ nói chung và loại hình chợ bán buôn nói riêng, đã có nhiều công trình nghiên cứu ở trong và ngoài nước đề cập hoặc nghiên cứu sâu. Các công trình nghiên cứu tập trung vào phân tích khái niệm, sự hình thành và quá trình hoạt động của chợ bán buôn, một số tài liệu đề cập đến chợ bán buôn nhưng được lồng ghép với các loại hình kết cấu hạ tầng thương mại khác. Ngoài ra, luận án cũng liệt kê và khái quát một số công trình nghiên cứu liên quan đến lĩnh vực phát triển kinh tế nông nghiệp nông thôn, bao gồm: 2.1. Các công trình nghiên cứu trong nước Nhóm công trình nghiên cứu liên quan đến phát triển chợ: -Lê Trịnh Minh Châu (2002), Các giải pháp phát triển hệ thống phân phối hàng hóa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ (Bộ Thương mại), mã số 2002-78-013. Đề tài nghiên cứu và làm rõ một số vấn đề lý luận về phát triển hệ thống phân phối hàng hóa ở Việt Nam nói chung, trong đó nhấn mạnh đến vai trò của 4 chợ trong hệ thống. Trên cơ sở nghiên cứu các chính sách hiện hành, đề tài đưa ra quan điểm và định hướng cũng như đề xuất một số giải pháp phát triển hệ thống phân phối hàng hóa ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Kết quả nghiên cứu của đề tài có ý nghĩa quan trọng thúc đẩy lưu thông phân phối hàng hóa trên phạm vi cả nước, tạo tiền đề cho việc hình thành một số loại hình hạ tầng thương mại, trong đó có chợ. Về mặt lý luận, đề tài đã khái quát và làm rõ hơn một số nội dung liên quan đến hệ thống phân phối bán buôn, vai trò của hệ thống phân phối bán buôn trong nền kinh tế. Đây là những kết quả nghiên cứu mà Luận án có thể tham khảo và kế thừa. -Lê Thiền Hạ (2002), Định hướng và giải pháp phát triển cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ (Bộ Thương mại), mã số 2001-78-051. Đề tài đã làm rõ một số vấn đề lý luận về cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn, bao gồm khái niệm, phân loại, các yếu tố ảnh hưởng đến hạ tầng thương mại nông thôn. Thông qua các số liệu thu thập được, tác giả đã rút ra một số kết luận về thực trạng phát triển kết cấu hạ tầng thương mại khu vực nông thôn, trong đó nhấn mạnh đến một số hạn chế trong phát triển, bao gồm: Thực tế còn thiếu và chưa đồng bộ; vấn đề an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường còn chưa đảm bảo; hệ thống hạ tầng thương mại chuyên doanh theo các ngành hàng chưa phát triển; nguồn vốn đầu tư cho phát triển hạ tầng còn hạn chế, chưa hiệu quả trong huy động nguồn lực xã hội; chính sách còn phải tiếp tục hoàn thiện. Từ đó, đưa ra được mục tiêu và phương hướng phát triển thương mại trên địa bàn nông thôn đến năm 2010, trong đó có định hướng được xác định cụ thể với từng loại hình hạ tầng (bao gồm cả chợ). Đồng thời, tác giả cũng đề xuất một số giải pháp phát triển cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn, đặc biệt nhấn mạnh đến giải pháp về chính sách đối với phát triển kết cấu hạ tầng thương mại. Với những đề xuất nhằm phát triển hạ tầng thương mại khu vực nông thôn, đây sẽ là tài liệu tham khảo quan trọng trong việc đánh giá, nghiên cứu sự 5 phát triển chợ trong mối quan hệ qua lại với chương trình nông thôn mới sau này. Tuy vậy, mặc dù công trình có đề cập đến thực trạng và định hướng phát triển mạng lưới chợ nói chung, song mới dừng lại ở mức độ liệt kê, chưa có đánh giá nhiều trong mối quan hệ với các chương trình phát triển kinh tế - xã hội khác. Do đó, đây cũng là điểm mà Luận án sau này sẽ phải hoàn thiện. -Phạm Hồng Tú (2005), Giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng thương mại (hệ thống chợ), Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ (Bộ Thương mại), mã số 2004-78-020. Đề tài tập trung làm rõ một số vấn đề lý luận và cơ sở khoa học của hoạt động đầu tư phát triển hệ thống chợ, đánh giá thực trạng đầu tư và hiệu quả đầu tư phát triển hệ thống chợ ở nước ta. Từ đó, đề tài đã đề xuất được một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư phát triển hệ thống hạ tầng thương mại, trong đó có chợ. Thông qua kết quả khảo sát điển hình đối với hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh Hà Nam năm 2005, đề tài đưa ra kết luận về kết quả đạt được và hạn chế trong việc nâng cao hiệu quả đầu tư phát triển hệ thống chợ ở nước ta. Trên cơ sở đánh giá thực trạng, đề tài đưa ra một số dự báo về xu hướng phát triển hệ thống chợ cả nước đến năm 2010, đồng thời xác định quan điểm, định hướng và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư phát triển hệ thống chợ đến năm 2010. Những kết quả nghiên cứu về mặt lý luận và thực tiễn của đề tài sẽ là nguồn tham khảo quan trọng đối với Luận án trong quá trình nghiên cứu, đề xuất các khuyến nghị nhằm phát triển chợ bán buôn hàng nông sản. -Đinh Văn Thành (2005), Đánh giá thực trạng và định hướng tổ chức các kênh phân phối một số mặt hàng chủ yếu ở nước ta thời kỳ đến năm 2015, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ (Bộ Thương mại), mã số 2005-78-009. 6 Đề tài xác định mục tiêu và định hướng phát triển các kênh phân phối một số mặt hàng chủ yếu của nước ta trong giai đoạn đến năm 2015. Nội dung chính là đi sâu nghiên cứu và đã làm rõ được thực trạng các kênh phân phối một số mặt hàng, trong đó chủ yếu là nông sản, đặc biệt đề tài đã dự báo được xu hướng phát triển của các kênh phân phối hàng nông sản, đề từ đó đề xuất giải pháp tổ chức và vận hành các kênh phân phối một cách hiệu quả. Một trong những kết quả nghiên cứu quan trọng của đề tài là đưa ra định hướng phát triển kênh phân phối hàng hóa chủ yếu, bao gồm cả hàng nông sản. Đây là những kết quả có ý nghĩa thực tiễn đối với Luận án khi nghiên cứu và đề xuất định hướng phát triển chợ bán buôn hàng nông sản. -Hà Thị Ngọc Oanh (2005), Một số giải pháp phát triển thị trường nông thôn vùng Đồng bằng sông Cửu Long thời kỳ đến năm 2010, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ (Bộ Thương mại). Đối tượng của đề tài là thị trường nông thôn, phạm vi giới hạn ở khu vực đồng bằng sông Cửu Long. Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu chủ yếu là nghiên cứu tài liệu, phương pháp logic để đánh giá, phân tích. Đề tài tập chung nghiên cứu thị trường nông thôn vùng Đồng bằng sông Cửu Long, đánh giá thực trạng và đề xuất những giải pháp phát triển thị trường này. Xét về mặt thực tiễn, thị trường nông thôn vùng Đồng bằng sông Cửu Long không hoàn toàn giống như thị trường vùng Đồng bằng sông Hồng, và đề tài cũng không gắn việc phát triển thị trường nông thôn với các chương trình, kế hoạch xây dựng và phát triển nông thôn mới. Tuy nhiên, đề tài sẽ có ý nghĩa về mặt lý luận trong quá trình nghiên cứu các chính sách nhằm phát triển thị trường khu vực nông thôn đối với việc nghiên cứu và xây dựng Luận án sau này. -Phạm Hồng Tú (2006), Những chính sách và giải pháp chủ yếu nhằm hình thành và phát triển chợ đầu mối nông sản tại các vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm ở nước ta, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ (Bộ Thương mại), mã số 2004-78-021.

VƯƠNG QUANG LƯỢNG

PHÁT TRIỂN CHỢ BÁN BUÔN HÀNG NÔNG SẢN TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

MỚI

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

Hà Nội - 2021

VƯƠNG QUANG LƯỢNG

PHÁT TRIỂN CHỢ BÁN BUÔN HÀNG NÔNG SẢN TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

MỚI

Chuyên ngành: Kinh doanh thương mại

Mã số : 62.34.01.21

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học:

1 PGS TS Lê Trịnh Minh Châu

2 TS Lưu Đức Hải

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của riêng tôi.Các số liệu và trích dẫn trong Luận án là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng.Kết quả nghiên cứu đã đạt được của Luận án là độc lập, không trùng lặp vớicác công trình khoa học khác đã công bố

Tác giả Luận án

Vương Quang Lượng

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Sự cần thiết nghiên cứu 1

2 Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan 3

2.1 Các công trình nghiên cứu trong nước 3

2.2 Các công trình nghiên cứu nước ngoài 19

2.3 Khoảng trống nghiên cứu 22

3 Mục tiêu nghiên cứu của Luận án 23

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của Luận án 23

4.1 Đối tượng nghiên cứu: 24

4.2 Phạm vi nghiên cứu: 24

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 25

6 Phương pháp nghiên cứu của Luận án 25

7 Những đóng góp mới của Luận án 27

8 Kết cấu của Luận án 28

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN CHỢ BÁN BUÔN HÀNG NÔNG SẢN VÀ QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN MỚI 29

1.1 Khái niệm và mối quan hệ giữa phát triển chợ bán buôn hàng nông sản với quá trình xây dựng và phát triển nông thôn mới 29

1.1.1 Khái niệm và đặc điểm 29

1.1.1.1 Các khái niệm 29

1.1.1.2 Đặc điểm của chợ bán buôn hàng nông sản 36

1.1.2 Mối quan hệ giữa phát triển chợ bán buôn hàng nông sản với quá trình xây dựng và phát triển nông thôn mới 38

1.1.2.1 Phát triển hoạt động thương mại trên chợ bán buôn hàng nông sản tác động tích cực đến quá trình xây dựng và phát triển nông thôn mới 38

1.1.2.2 Mối quan hệ qua lại giữa phát triển chợ bán buôn hàng nông sản với

quá trình xây dựng và phát triển nông thôn mới 39

1.1.2.3 Một số vấn đề đặt ra đối với phát triển chợ bán buôn hàng nông sản trong quá trình xây dựng và phát triển nông thôn mới 43

1.2 Vai trò và những tiêu chí đánh giá sự phát triển chợ bán buôn hàng nông sản trong quá trình xây dựng và phát triển nông thôn mới 44

1.2.1 Chức năng của chợ bán buôn hàng nông sản 44

1.2.2 Vai trò của chợ bán buôn hàng nông sản 45

1.2.3 Tiêu chí đánh giá sự phát triển chợ bán buôn hàng nông sản 49

1.2.3.1 Địa điểm xây dựng chợ 49

1.2.3.2 Lực lượng tham gia kinh doanh tại chợ 50

1.2.3.3 Cơ sở vật chất của chợ 50

1.2.3.4 Hoạt động cung ứng dịch vụ tại chợ 51

1.2.3.5 Công tác tổ chức và quản lý chợ 54

1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của chợ bán buôn hàng nông sản 55

1.3.1 Nhóm nhân tố từ bên trong 55

1.3.1.1 Kết cấu hạ tầng của chợ 55

1.3.1.2 Hệ thống dịch vụ của chợ 57

1.3.1.3 Chiến lược kinh doanh của đơn vị quản lý chợ 57

1.3.1.4 Năng lực của đơn vị quản lý chợ 59

1.3.2 Nhóm nhân tố từ bên ngoài 60

1.3.2.1 Sản xuất và cung ứng hàng hóa 60

1.3.2.2 Nhân tố về văn hóa 61

1.3.2.3 Nhân tố về công nghệ 63

1.3.2.4 Hệ thống chính sách của nhà nước 63

1.4 Kinh nghiệm phát triển chợ bán buôn hàng nông sản ở một số nước

và bài học cho Việt Nam 65

1.4.1 Kinh nghiệm ở một số nước 65

1.4.2 Bài học cho Việt Nam 70

Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CHỢ BÁN BUÔN HÀNG NÔNG SẢN TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN MỚI GIAI ĐOẠN 2015 - 2020 72

2.1 Tổng quan về quá trình xây dựng và phát triển nông thôn mới 72

2.1.1 Một số kết quả của quá trình xây dựng và phát triển nông thôn mới vùng Đồng bằng sông Hồng giai đoạn 2015 - 2020 72

2.1.2 Những tác động của quá trình XD&PT NTM đến sản xuất nông nghiệp vùng Đồng bằng sông Hồng giai đoạn 2015 - 2020 74

2.1.2.1 Về quy mô và tốc độ tăng của sản xuất nông nghiệp 75

2.1.2.2 Về việc hình thành các vùng sản xuất tập trung 77

2.1.2.3 Về nhu cầu giải quyết đầu ra cho sản phẩm nông nghiệp 78

2.2 Thực trạng phát triển chợ bán buôn hàng nông sản trong quá trình xây dựng và phát triển nông thôn mới 79

2.2.1 Thực trạng phát triển chợ bán buôn hàng nông sản vùng Đồng bằng sông Hồng 79

2.2.2 Thực trạng hoạt động tiêu thụ hàng nông sản cho nông dân thông qua khảo sát điển hình tại một số chợ bán buôn hàng nông sản 86

2.2.2.1 Thực trạng tiêu thụ hàng nông sản của các chợ 87

2.2.2.2 Sự tác động của chợ bán buôn hàng nông sản với quá trình xây dựng và phát triển nông thôn mới trên địa bàn 93

2.3 Đánh giá chung về sự phát triển chợ bán buôn hàng nông sản trong quá trình xây dựng và phát triển nông thôn mới 94

2.3.1 Những kết quả đạt được 94

2.3.2 Một số hạn chế và nguyên nhân 96

2.3.3 Một số vấn đề đặt ra cần giải quyết 98

Chương 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CHỢ BÁN BUÔN HÀNG NÔNG SẢN TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN MỚI THỜI GIAN TỚI 101

3.1 Những triển vọng phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn 101

3.1.1 Triển vọng xây dựng và phát triển nông thôn mới 101

3.1.2 Triển vọng phát triển hoạt động bán buôn hàng nông sản 104

3.1.2.1 Triển vọng phát triển hệ thống phân phối hàng nông sản 104

3.1.2.2 Triển vọng phát triển hoạt động bán buôn hàng nông sản 105

3.1.2.3 Triển vọng phát triển chợ bán buôn hàng nông sản 107

3.2 Quan điểm, mục tiêu và định hướng phát triển chợ bán buôn hàng nông sản 109

3.2.1 Quan điểm phát triển 109

3.2.2 Mục tiêu phát triển 111

3.2.2.1 Mục tiêu chung 111

3.2.2.2 Mục tiêu cụ thể 111

3.2.3 Định hướng phát triển 113

3.2.3.1 Định hướng phát triển hoạt động tổ chức kinh doanh của chợ bán buôn hàng nông sản 113

3.2.3.2 Định hướng kết nối các xã nông thôn mới với hoạt động của chợ bán buôn hàng nông sản 117

3.3 Đề xuất giải pháp phát triển chợ bán buôn hàng nông sản trong thời gian tới 119

3.3.1 Nhóm giải pháp từ các cơ quan quản lý nhà nước 119

3.3.1.1 Đẩy mạnh thực hiện các mục tiêu phát triển nông nghiệp, nông thôn 119 3.3.1.2 Rà soát và hoàn thiện chính sách phát triển chợ 121

3.3.1.3 Hoàn thiện việc chuyển đổi mô hình tổ chức và quản lý chợ 124

3.3.2 Nhóm giải pháp từ các đơn vị quản lý, kinh doanh chợ 125

3.3.2.1 Tăng cường kết nối và tiêu thụ hàng nông sản cho các xã nông thôn mới 125

3.3.2.2 Phát huy vai trò của chợ trong hệ thống phân phối hàng nông sản 126 3.3.2.3 Đa dạng hóa các loại hình dịch vụ tại chợ 128

3.3.2.4 Một số giải pháp về thu hút đầu tư xây dựng chợ 130

3.3.3 Nhóm giải pháp từ Hiệp hội phát triển chợ 133

KẾT LUẬN 135

LỜI CẢM ƠN 138

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA NGHIÊN CỨU SINH CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 139

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 140

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1: Tổng sản phẩm khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản các tỉnh,

thành phố vùng Đồng bằng sông Hồng giai đoạn 2015 - 2019 75

Bảng 2.2: Danh sách một số chợ bán buôn hàng nông sản vùng Đồng bằng sông Hồng năm 2019 81

Bảng 2.3: Chỉ tiêu về đối tượng giao dịch của 03 chợ được khảo sát 88

Bảng 2.4: Chỉ tiêu về hàng hóa giao dịch tại 03 chợ được khảo sát 89

DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 1.1: Mối quan hệ qua lại giữa phát triển chợ bán buôn hàng nông sản với quá trình xây dựng và phát triển nông thôn mới 40

Hình 2.1: Tốc độ tăng bình quân của Tổng sản phẩm khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản các tỉnh, thành phố giai đoạn 2015 - 2019 76

Hình 2.2: Tỷ lệ chợ bán buôn hàng nông sản theo các vùng kinh tế 82

Hình 2.3: Khối lượng hàng hóa tiêu thụ bình quân năm 2018 90

Hình 2.4: Tỷ lệ các phương thức giao dịch tại chợ 91

Hình 2.5: Tỷ lệ các xã nông thôn mới có hàng hóa lưu thông qua chợ 92

Hiệp định thương mại tự doTổng sản phẩm quốc nội

Đô la Mỹ

Tổ chức Thương mại thế giới

MỞ ĐẦU

1 Sự cần thiết nghiên cứu

Lý thuyết và thực tiễn phát triển thương mại đã cho thấy vai trò của chợbán buôn hàng nông sản trong quá trình hình thành và phát triển thị trường nôngsản nói chung và ở khu vực nông thôn nói riêng Ở Việt Nam, vai trò của chợkhông chỉ giới hạn trong phát triển kinh tế, mà còn tác động đến phát triển vănhóa, xã hội, nhiều nơi chợ mang đậm nét phong tục tập quán của mỗi địaphương và mang tính đặc trưng của các vùng miền Chợ bán buôn hàng nôngsản được xem là một trong những kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội quan trọng ở thịtrường nông thôn

Sự hình thành và phát triển của chợ bán buôn hàng nông sản thường gắnliền với sự hình thành và phát triển của nền sản xuất nông nghiệp và phụ thuộcchặt chẽ vào điều kiện phát triển kinh tế của các địa phương, các vùng miền.Đến lượt mình, quá trình hoạt động của chợ bán buôn cũng có những tác độngtrở lại và thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội, làm sâu sắc hơn quá trình giaolưu kinh tế, văn hoá, xã hội giữa các địa phương và giữa các cộng đồng dân cư

Trong những năm qua, quá trình xây dựng và phát triển nông thôn mớitrên phạm vi cả nước đã và đang được triển khai một cách đồng bộ, đây là mộtquá trình lâu dài và không có điểm kết thúc nhằm phát triển về kinh tế - xã hộikhu vực nông thôn theo hướng hiện đại, bao gồm việc thực hiện các tiêu chí xâydựng nông thôn mới và các định hướng chiến lược phát triển nông nghiệp, nôngthôn với những mục tiêu chính là: “Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầngkinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sảnxuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắnphát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; đời sống vật chất và tinh thầncủa người dân ngày càng được nâng cao, ”; và “Hình thành kết cấu hạ tầng cănbản phục vụ hiệu quả sản xuất nông nghiệp, phát triển kinh tế nông thôn Cơ cấu

sản xuất nông nghiệp và kinh tế nông thôn chuyển đổi theo nhu cầu thị trường.Công nghiệp, dịch vụ và kinh tế đô thị phối hợp hiệu quả với sản xuất và kinhdoanh nông nghiệp và phát triển kinh tế nông thôn,…”, trong đó vai trò của cácloại hình kết cấu hạ tầng thương mại nói chung và chợ bán buôn hàng nông sảnnói riêng giữ vị trí quan trọng, có tác động đến việc hoàn thành các mục tiêu nêutrên cũng như góp phần thúc đẩy việc hình thành một nền sản xuất nông nghiệptheo hướng hiện đại, làm cầu nối giữa người sản xuất, thương nhân và người tiêudùng, rút ngắn khoảng cách giữa nơi sản xuất hàng hóa với thị trường tiêu thụ,tạo việc làm và nâng cao đời sống cho người dân khu vực nông thôn, đóng gópnguồn thu cho ngân sách,

Tuy nhiên trên thực tế, việc đầu tư phát triển mạng lưới cũng như hoạtđộng tổ chức kinh doanh tại các chợ bán buôn hàng nông sản vẫn còn nhiều bấtcập, số lượng và phân bố các chợ chưa đều; công tác chuyển đổi mô hình tổchức và quản lý chợ chưa thực sự hiệu quả; hoạt động tổ chức kinh doanh cònnhiều hạn chế; chưa tạo dựng được mối liên kết bền vững giữa người sản xuấtvới thương nhân;… nên chưa phát huy tối đa vai trò trung tâm của chợ trongviệc tiêu thụ hàng hóa cho nông dân và dẫn dắt họ tham gia vào các hệ thống thịtrường để chuyển dịch sản xuất theo nhu cầu thị trường, qua đó hạn chế tác độngtích cực của chợ đối với quá trình xây dựng và phát triển nông thôn mới, chưakhuyến khích và huy động được các doanh nghiệp (nhất là doanh nghiệp có kinhnghiệm trong quản lý kinh doanh chợ) tham gia đầu tư xây dựng và kinh doanhchợ Mặt khác, nguyên nhân làm hạn chế vai trò của chợ bán buôn hàng nôngsản đối với sự hình thành và phát triển của thị trường hàng nông sản cũng nhưquá trình phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn xuất phát từ tư duy của nềnsản xuất nhỏ trước đây, cùng với cơ chế quản lý hoạt động sản xuất, kinh doanhcòn lạc hậu,… dẫn đến hạn chế trong nhận thức về việc phát triển một mô hìnhphân phối hiện đại, chuyên nghiệp

Trước những yêu cầu của quá trình xây dựng và phát triển kinh tế nôngnghiệp nông thôn, trong đó có việc tiếp tục thực hiện các tiêu chí cơ bản và tiêuchí nâng cao của quá trình xây dựng nông thôn mới, những mục tiêu phát triểnnông nghiệp, nông thôn của các địa phương,… việc nghiên cứu, đánh giá thựctrạng và làm rõ mối quan hệ giữa phát triển chợ bán buôn hàng nông sản với quátrình xây dựng và phát triển nông thôn mới nhằm tìm kiếm những giải pháp cơbản và lâu dài cho việc phát huy tối đa vai trò của chợ bán buôn hàng nông sảnđối với phát triển nông nghiệp, nông thôn theo hướng hiện đại là hết sức cầnthiết và cấp bách.

Xuất phát từ những lý do nêu trên, nghiên cứu sinh lựa chọn đề tài luận

án: “Phát triển chợ bán buôn hàng nông sản trong quá trình xây dựng và phát

triển nông thôn mới”.

2 Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan

Đối với chợ nói chung và loại hình chợ bán buôn nói riêng, đã có nhiềucông trình nghiên cứu ở trong và ngoài nước đề cập hoặc nghiên cứu sâu Cáccông trình nghiên cứu tập trung vào phân tích khái niệm, sự hình thành và quátrình hoạt động của chợ bán buôn, một số tài liệu đề cập đến chợ bán buônnhưng được lồng ghép với các loại hình kết cấu hạ tầng thương mại khác Ngoài

ra, luận án cũng liệt kê và khái quát một số công trình nghiên cứu liên quan đếnlĩnh vực phát triển kinh tế nông nghiệp nông thôn, bao gồm:

2.1 Các công trình nghiên cứu trong nước

Nhóm công trình nghiên cứu liên quan đến phát triển chợ:

- Lê Trịnh Minh Châu (2002), Các giải pháp phát triển hệ thống phân

phối hàng hóa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, Đề tài nghiên

cứu khoa học cấp Bộ (Bộ Thương mại), mã số 2002-78-013

Đề tài nghiên cứu và làm rõ một số vấn đề lý luận về phát triển hệ thống phân phối hàng hóa ở Việt Nam nói chung, trong đó nhấn mạnh đến vai trò của

chợ trong hệ thống Trên cơ sở nghiên cứu các chính sách hiện hành, đề tài đưa

ra quan điểm và định hướng cũng như đề xuất một số giải pháp phát triển hệthống phân phối hàng hóa ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.Kết quả nghiên cứu của đề tài có ý nghĩa quan trọng thúc đẩy lưu thông phânphối hàng hóa trên phạm vi cả nước, tạo tiền đề cho việc hình thành một số loạihình hạ tầng thương mại, trong đó có chợ Về mặt lý luận, đề tài đã khái quát vàlàm rõ hơn một số nội dung liên quan đến hệ thống phân phối bán buôn, vai tròcủa hệ thống phân phối bán buôn trong nền kinh tế Đây là những kết quả nghiêncứu mà Luận án có thể tham khảo và kế thừa

- Lê Thiền Hạ (2002), Định hướng và giải pháp phát triển cơ sở hạ tầng

thương mại nông thôn, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ (Bộ Thương mại),

mã số 2001-78-051

Đề tài đã làm rõ một số vấn đề lý luận về cơ sở hạ tầng thương mại nôngthôn, bao gồm khái niệm, phân loại, các yếu tố ảnh hưởng đến hạ tầng thươngmại nông thôn Thông qua các số liệu thu thập được, tác giả đã rút ra một số kếtluận về thực trạng phát triển kết cấu hạ tầng thương mại khu vực nông thôn,trong đó nhấn mạnh đến một số hạn chế trong phát triển, bao gồm: Thực tế cònthiếu và chưa đồng bộ; vấn đề an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường còn chưađảm bảo; hệ thống hạ tầng thương mại chuyên doanh theo các ngành hàng chưaphát triển; nguồn vốn đầu tư cho phát triển hạ tầng còn hạn chế, chưa hiệu quảtrong huy động nguồn lực xã hội; chính sách còn phải tiếp tục hoàn thiện Từ đó,đưa ra được mục tiêu và phương hướng phát triển thương mại trên địa bàn nôngthôn đến năm 2010, trong đó có định hướng được xác định cụ thể với từng loạihình hạ tầng (bao gồm cả chợ) Đồng thời, tác giả cũng đề xuất một số giải phápphát triển cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn, đặc biệt nhấn mạnh đến giảipháp về chính sách đối với phát triển kết cấu hạ tầng thương mại

Với những đề xuất nhằm phát triển hạ tầng thương mại khu vực nôngthôn, đây sẽ là tài liệu tham khảo quan trọng trong việc đánh giá, nghiên cứu sự

phát triển chợ trong mối quan hệ qua lại với chương trình nông thôn mới saunày Tuy vậy, mặc dù công trình có đề cập đến thực trạng và định hướng pháttriển mạng lưới chợ nói chung, song mới dừng lại ở mức độ liệt kê, chưa cóđánh giá nhiều trong mối quan hệ với các chương trình phát triển kinh tế - xã hộikhác Do đó, đây cũng là điểm mà Luận án sau này sẽ phải hoàn thiện.

- Phạm Hồng Tú (2005), Giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư phát triển

kết cấu hạ tầng thương mại (hệ thống chợ), Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ

Thông qua kết quả khảo sát điển hình đối với hệ thống chợ trên địa bàntỉnh Hà Nam năm 2005, đề tài đưa ra kết luận về kết quả đạt được và hạn chếtrong việc nâng cao hiệu quả đầu tư phát triển hệ thống chợ ở nước ta Trên cơ

sở đánh giá thực trạng, đề tài đưa ra một số dự báo về xu hướng phát triển hệthống chợ cả nước đến năm 2010, đồng thời xác định quan điểm, định hướng và

đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư phát triển hệ thống chợđến năm 2010

Những kết quả nghiên cứu về mặt lý luận và thực tiễn của đề tài sẽ lànguồn tham khảo quan trọng đối với Luận án trong quá trình nghiên cứu, đề xuấtcác khuyến nghị nhằm phát triển chợ bán buôn hàng nông sản

- Đinh Văn Thành (2005), Đánh giá thực trạng và định hướng tổ chức

các kênh phân phối một số mặt hàng chủ yếu ở nước ta thời kỳ đến năm 2015,

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ (Bộ Thương mại), mã số 2005-78-009.

Đề tài xác định mục tiêu và định hướng phát triển các kênh phân phối một

số mặt hàng chủ yếu của nước ta trong giai đoạn đến năm 2015 Nội dung chính

là đi sâu nghiên cứu và đã làm rõ được thực trạng các kênh phân phối một sốmặt hàng, trong đó chủ yếu là nông sản, đặc biệt đề tài đã dự báo được xu hướngphát triển của các kênh phân phối hàng nông sản, đề từ đó đề xuất giải pháp tổchức và vận hành các kênh phân phối một cách hiệu quả

Một trong những kết quả nghiên cứu quan trọng của đề tài là đưa ra địnhhướng phát triển kênh phân phối hàng hóa chủ yếu, bao gồm cả hàng nông sản.Đây là những kết quả có ý nghĩa thực tiễn đối với Luận án khi nghiên cứu và đềxuất định hướng phát triển chợ bán buôn hàng nông sản

- Hà Thị Ngọc Oanh (2005), Một số giải pháp phát triển thị trường nông

thôn vùng Đồng bằng sông Cửu Long thời kỳ đến năm 2010, Đề tài nghiên cứu

khoa học cấp Bộ (Bộ Thương mại)

Đối tượng của đề tài là thị trường nông thôn, phạm vi giới hạn ở khu vựcđồng bằng sông Cửu Long Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu chủ yếu lànghiên cứu tài liệu, phương pháp logic để đánh giá, phân tích

Đề tài tập chung nghiên cứu thị trường nông thôn vùng Đồng bằng sôngCửu Long, đánh giá thực trạng và đề xuất những giải pháp phát triển thị trườngnày Xét về mặt thực tiễn, thị trường nông thôn vùng Đồng bằng sông Cửu Longkhông hoàn toàn giống như thị trường vùng Đồng bằng sông Hồng, và đề tàicũng không gắn việc phát triển thị trường nông thôn với các chương trình, kếhoạch xây dựng và phát triển nông thôn mới Tuy nhiên, đề tài sẽ có ý nghĩa vềmặt lý luận trong quá trình nghiên cứu các chính sách nhằm phát triển thị trườngkhu vực nông thôn đối với việc nghiên cứu và xây dựng Luận án sau này

- Phạm Hồng Tú (2006), Những chính sách và giải pháp chủ yếu nhằm

hình thành và phát triển chợ đầu mối nông sản tại các vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm ở nước ta, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ (Bộ Thương

mại), mã số 2004-78-021

Đề tài tập trung nghiên cứu nhóm chính sách phát triển chợ, trong đó nhấnmạnh đến vai trò của chợ đầu mối nông sản trong mối quan hệ với quá trình pháttriển kinh tế - xã hội tại các vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm Đề tài cũngđánh giá và làm rõ được một số vấn đề lý luận về chợ như: Khái niệm về chợđầu mối, chợ đầu mối nông sản; Mối quan hệ giữa chợ đầu mối nông sản với cácloại hình kinh doanh khác; Vai trò của chợ đầu mối nông sản; Những tiêu chíxác định và cơ sở hình thành chợ đầu mối nông sản; Kinh nghiệm phát triển chợđầu mối ở một số nước,

Với cách tiếp cận như trên, đề tài đã làm rõ được những vấn đề lý luận vàthực tiễn về sự hình thành và phát triển của chợ đầu mối nông sản, vai trò cũngnhư mối quan hệ giữa chợ đầu mối nông sản với các loại hình thương mạikhác, Đây là cơ sở quan trọng có thể kế thừa đối với Luận án trong việc nghiêncứu khái niệm, đặc điểm, sự hình thành và phát triển của chợ, đặc biệt là các giảipháp được đề xuất nhằm thúc đẩy sự phát triển của các chợ bán buôn hàng nôngsản

- Nguyễn Thị Nhiễu (2006), Nghiên cứu các dịch vụ bán buôn, bán lẻ của

một số nước và khả năng vận dụng vào Việt Nam, Đề tài nghiên cứu khoa học

cấp Bộ năm (Bộ Thương mại), mã số 2006-78-001

Đề tài đã làm rõ được một số vấn đề lý luận và thực tiễn đối với việc pháttriển dịch vụ bán buôn, bán lẻ và các định chế pháp lý đối với các dịch vụ nàytrên thế giới và ở Việt Nam Phạm vi nghiên cứu của đề tài tập trung vào một sốnước có hệ thống bán buôn, bán lẻ khá hoàn chỉnh và một số nước có điều kiệntương đồng với Việt Nam, để từ đó có những cách tiếp cận và đưa ra nhữngđánh giá khách quan nhất Trên cơ sở đó, đề tài đã phân tích, đánh giá thựctrạng, dự báo xu hướng phát triển, đồng thời đề xuất một số mô hình tổ chức vàphương thức quản lý của các loại hình thương mại bán buôn, trong đó có chợbán buôn ở một số nước trên thế giới và khả năng vận dụng vào Việt Nam

Mang đầy đủ chức năng của một loại hình thương mại cung cấp dịch vụbán buôn, chợ bán buôn được đề tài nghiên cứu với vai trò là những trung tâmbán buôn, có cơ sở vật chất hiện đại, hoạt động chuyên nghiệp, là một trongnhững loại hình hạ tầng quan trọng của hệ thống bán buôn Đây là những nộidung quan trọng, có ý nghĩa cả về mặt lý luận và thực tiễn đối với luận án trongviệc xác định vị trí, vai trò của chợ bán buôn hàng nông sản trong điều kiện xâydựng và phát triển nông thôn mới.

- Bộ Công Thương (2008), Tài liệu Hội nghị quản lý chợ biên giới và

thương mại biên giới Việt - Lào lần thứ VI, tại Savanakhet, tháng 12/2008.

Tài liệu gồm bài phát biểu của Lãnh đạo Bộ Công Thương Việt Nam, Báocáo tổng kết của Bộ Công Thương Việt Nam, tham luận của Sở Công Thươngcác tỉnh có biên giới với Lào và của Bộ đội biên phòng Báo cáo tổng kết côngtác quản lý chợ biên giới và thương mại biên giới Việt - Lào từ năm 2006 đếnnay gồm các nội dung chính là: Đánh giá thực trạng hoạt động chợ biên giới vàthương mại biên giới Việt - Lào từ năm 2006 đến nay; Phương hướng hợp tácphát triển chợ biên giới và thương mại biên giới Việt - Lào giai đoạn 2009 -

2010 Tham luận của các đại biểu tập trung vào khái quát những đặc điểm chungcủa mỗi tỉnh, thực trạng phát triển kinh tế - xã hội; đánh giá tình hình hoạt độngcủa chợ biên giới cũng như của hoạt động thương mại biên giới Việt - Lào trongcác năm 2007, 2008; Đề xuất giải pháp và kiến nghị phát triển chợ biên giới vàhoạt động thương mại biên giới Việt - Lào thời gian tới

Đối tượng chính của các tài liệu nêu trên là các chợ biên giới và công tácquản lý chợ biên giới trên tuyến biên giới Việt Nam - Lào, trong đó bao gồm cảcác chợ bán buôn, có chức năng hỗ trợ hoạt động xuất nhập khẩu (chủ yếu làhàng tiêu dùng) Với cách tiếp cận như vậy, chủ yếu là nghiên cứu và nhằmnâng cao công tác quản lý nhà nước đối với mạng lưới chợ, có đề cập nhưngkhông nhiều và không đi sâu nghiên cứu hoạt động của chợ bán buôn nông sản

- Phạm Hoàng Ngân (2009), Phát triển chợ nông thôn miền núi: Thực

trạng và Chính sách, Bài viết đăng trên website: www.ipsard.gov.vn ngày

30/11/2009

Nội dung bài báo là cuộc phỏng vấn ThS Phạm Hoàng Ngân - Phó giámđốc Trung tâm thông tin, Viện Chính sách và Chiến lược phát triển Nông nghiệpnông thôn về vấn đề phát triển chợ nông thôn miền núi ở Việt Nam

Khẳng định vai trò của chợ nông thôn miền núi đối với đời sống vật chất

và tinh thần của người dân vùng cao, tác giả đồng thời chỉ ra 5 nguyên nhân hoạtđộng không hiệu quả của một số chợ nông thôn, miền núi Tác giả cũng đưa racác định hướng phát triển hệ thống chợ tới năm 2020 và một số kiến nghị vềchính sách để hệ thống chợ hoạt động, phát triển hiệu quả hơn trong thời giantới Ở một khía cạnh nào đó, bài báo cung cấp cho Luận án những căn cứ thựctiễn, từ đó có thể hình thành những đề xuất, kiến nghị trong việc phát triển chợ,đặc biệt là ở khu vực nông thôn

- Bộ Công Thương (2012), Cẩm nang quản lý chợ, Nhà Xuất bản Công

Thương, năm 2012

Mục tiêu của tài liệu này là cung cấp cho các cơ quan quản lý nhà nướcngành Công Thương, cho cán bộ, nhân viên quản lý chợ ở các cấp từ Trungương đến địa phương các kiến thức, kỹ năng về tổ chức và quản lý chợ, cùng vứi

đó cuốn sách cũng cung cấp hệ thống các văn bản về quản lý chợ

Nội dung chính bao gồm khái niệm và phân loại chợ, chính sách phát triểnchợ, quản lý nhà nước về chợ và mô hình tổ chức quản lý chợ, chuyển đổi môhình tổ chức quản lý chợ; quản lý kinh doanh tại chợ và kinh nghiệm quản lýchợ của một số nước trên thế giới Bên cạnh việc liệt kê các chính sách quản lýnhà nước về công tác tổ chức và quản lý chợ, tác phẩm còn đưa ra một số nộidung khác như: văn bản của Ủy ban nhân dân một số tỉnh, thành phố về vấn đềphát triển và quản lý chợ, đồng thời có nghiên cứu kinh nghiệm về quản lý chợtại một số nước, trong đó có Nhật Bản, Trung Quốc, Thái Lan, Malaysia

Về kết quả nghiên cứu, cuốn cẩm nang là tài liệu quan trọng, phục vụquản lý nhà nước đối với các chợ nói chung, trong đó có chợ dân sinh Mặc dùkhông đề cập chi tiết đến loại hình chợ bán buôn, những cách tiếp cận và nghiêncứu kinh nghiệm của một số nước về quản lý chợ cũng là cơ sở lý luận quantrọng đối với Luận án trong việc đề xuất nhóm giải pháp về quản lý đối với chợbán buôn hàng nông sản.

- Bộ Công Thương (2012), Tài liệu Hội thảo mô hình tổ chức, quản lý

chợ truyền thống trong đô thị ở Việt Nam, tháng 6/2012.

Tài liệu gồm 11 bài tham luận về các vấn đề liên quan đến phát triển chợtruyền thống trong các đô thị của Việt Nam và kinh nghiệm về tổ chức và quản

lý chợ truyền thống trên thế giới Từ đó, một số tham luận nêu ra định hướngphát triển chợ truyền thống trong đô thị và phương hướng chuyển đổi mô hìnhcác quản lý các chợ truyền thống trong thời gian tới

Đối tượng của được đề cập trong các bài Tham luận tại hội thảo là chợtruyền thống Tuy nhiên, với cách tiếp cận từ góc độ bị ngoại cảnh tác động (quátrình phát triển kinh tế - xã hội, ở đây cụ thể là đô thị hóa), các giải pháp được đềxuất giúp cho chợ truyền thống không chỉ thích nghi với quá trình đô thị hóa màcòn phát triển hơn trong lòng đô thị Đây là những đề xuất rất có ý nghĩa về mặtphương pháp luận đối với việc nghiên cứu chợ bán buôn trong mối quan hệ qualại với quá trình xây dựng và phát triển nông thôn mới

- Bộ Công Thương (2013), Chương trình hỗ trợ kỹ thuật hậu gia nhập

WTO, Báo cáo đề xuất dự thảo tiêu chuẩn phân loại các loại hình bán buôn,

bán lẻ ở Việt Nam, Dự án Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý quản lý hoạt động

thương mại trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế

Mục đích nghiên cứu của Báo cáo là đưa ra các tiêu chí phân loại khácnhau bảo đảm bao quát được việc tìm hiểu các loại hình bán buôn, bán lẻ theotất cả các khía cạnh cần nghiên cứu Trên cơ sở làm rõ việc phân loại các loạihình bán buôn, bán lẻ theo từng loại tiêu chí này sẽ lựa chọn ra tiêu chí phân loại

phù hợp đề xuất làm tiêu chuẩn phân loại áp dụng thống nhất trong quy hoạchphát triển và quản lý nhà nước đối với các loại hình bán buôn, bán lẻ ở ViệtNam; đồng thời, đề xuất ban hành “Tiêu chuẩn phân loại các loại hình bán lẻhàng hóa” làm cơ sở cho công tác thống kê, quy hoạch, định hướng phát triểncác loại hình bán lẻ và hướng dẫn hoạt động mua sắm hàng hóa ở Việt Nam.

Nội dung chính của báo cáo gồm 5 phần: Tiêu chí phân loại các loại hìnhbán buôn, bán lẻ; Đề xuất tiêu chuẩn phân loại các loại hình bán buôn, bán lẻ ởViệt Nam; Lý do đề xuất tiêu chuẩn phân loại các loại hình bán buôn, bán lẻ ởViệt Nam; Đánh giá việc đáp ứng tiêu chuẩn của các cơ sở bán buôn, bán lẻ hiệntại; Đề xuất giải pháp quản lý nhà nước đối với các loại hình cơ sở bán buôn,bán lẻ

Mặc dù không đi sâu vào chợ bán buôn hàng nông sản nhưng Báo cáo nàycũng đưa ra được những đề xuất về các tiêu chí về các loại hình bán buôn, bán

lẻ, trong đó có chợ Do đó, đây cũng được xem là một trong những nguồn thamkhảo quan trọng trong việc đề xuất tiêu chí của chợ bán buôn hàng nông sảntrong bối cảnh triển khai các chương trình, chiến lược phát triển kinh tế nôngnghiệp, nông thôn

- Nguyễn Minh Phong (2013), Đầu tư hiệu quả chợ dân sinh, Bài viết

đăng trên Báo Nhân dân điện tử ngày 30/7/2013

Nội dung chính của bài viết là nhằm khẳng định vai trò quan trọng củachợ, nhất là chợ dân sinh trong đời sống kinh tế - xã hội, có tác động to lớn đếnđời sống vật chất và tinh thần của người dân trên địa bàn Bên cạnh đó, bài viếtcũng đánh giá những khó khăn, hạn chế trong hoạt động của các chợ này thờigian qua, việc xây dựng chợ chưa theo đúng quy hoạch, công tác tổ chức vàquản lý chợ chưa thực sự hiệu quả mà một trong những nguyên nhân chính làhuy động nguồn lực gặp khó khăn, các chính sách phát triển chợ chưa đi vàothực tiễn Từ đó, tác giả để xuất một số giải pháp nhằm phát triển hệ thống chợ

một cách đồng bộ, hiện đại và gắn với nhu cầu cũng như điều kiện thực tế củamỗi địa phương.

Đối với Luận án, những bài viết này có vai trò quan trọng, cung cấp cơ sởthực tiễn về việc phát triển chợ với một cách tiếp cận khác, từ góc độ quản lýnhà nước đối với công tác quy hoạch, về mô hình tổ chức và quản lý chợ,

- Trần Thị Phương Lan (2014), Hà Nội đẩy mạnh phát triển hạ tầng

thương mại hướng tới văn minh hiện đại, Bài trả lời phỏng vấn đăng trên

website: www.cohoigiaothuong.vn, ngày 09/10/2014

Nội dung bài phỏng vấn là những trao đổi về phát triển hạ tầng thươngmại của thành phố Hà Nội đến năm 2020, định hướng đến năm 2030 đã đượccông bố tại Quy hoạch phát triển thương mại trên địa bàn thành phố Hà Nội đếnnăm 2020, định hướng đến 2030 Bà Trần Thị Phương Lan - Phó Giám đốc SởCông Thương Hà Nội đã giải thích và làm rõ hơn một số thông tin về thực trạngcũng như quan điểm, định hướng và một số mục tiêu phát triển thương mại trênđịa bàn thành phố Đồng thời, một số giải pháp được đưa ra, trong đó nhấn mạnhđến giải pháp về huy động các nguồn lực để phát triển mạng lưới kết cấu hạ tầngthương mại trên địa bàn trong giai đoạn đến năm 2020 và định hướng đến năm

2030 theo hương văn minh, hiện đại và đồng bộ

Đây là những thông tin đầy hữu ích về mặt thực tiễn, để Luận án có thểtham khảo trong việc định hướng phát triển chợ bán buôn hàng nông sản với tưcách là một trong những đầu mối quan trọng trong hệ thống phân phối bán buônhàng nông sản hiện đại trong tương lai

- Thúy Ngọc (2015), Phát triển kết cấu hạ tầng thương mại, Báo Công

Thương điện tử, 13/01/2015

Theo nội dung bài viết, tác giả đề cập đến nguồn vốn trong quá trình đầu

tư phát triển kết cấu hạ tầng thương mại, trong đó có chợ Tuy nhiên, việc kêugọi và huy động các nguồn lực, nhất là nguồn lực về vốn còn gặp nhiều khó

khăn Bài viết cũng cung cấp thông tin về một số văn bản quy phạm pháp luậttrong lĩnh vực đầu tư và đề xuất một số giải pháp trong việc kêu gọi và thu hútnguồn vốn đối với các loại hình hạ tầng thương mại.

Những thông tin nêu sẽ là cơ sở thực tiễn giúp cho luận án trong việc đềxuất các chính sách trong việc phát triển chợ, đồng thời bổ trợ cách nghiên cứucác văn bản quy phạm pháp luật phục vụ cho các đề xuất, kiến nghị về phát triểnchợ bán buôn hàng nông sản trong quá trình xây dựng luận án sau này

- Nguyễn Huy Bách (2017), Xu hướng vận động của chợ truyền thống ở

Việt Nam trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, Luận

án Tiến sĩ

Luận án đã hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận về xu hướng vận độngcủa chợ truyền thống trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường; phân tích, đánhgiá thực trạng và xu hướng vận động của chợ truyền thống ở Việt Nam trongthời gian qua; kết quả đạt được, hạn chế và những vấn đề đặt ra, từ đó đề xuấtgiải pháp phát triển

Kết quả nghiên cứu của công trình này có ý nghĩa về mặt lý luận, cungcấp luận cứ khoa học về khái niệm, đặc điểm và sự hình thành của chợ; nhữngtác động của kinh tế thị trường đối với sự hình thành và phát triển của chợ Đây

là công trình nghiên cứu về chợ truyền thống, song những kết quả nêu trên sẽgiúp cho Luận án có cơ sở về mặt lý luận trong quá trình nghiên cứu về sự hìnhthành và phát triển của chợ bán buôn hàng nông sản

- Bộ Công Thương (2018), Tài liệu Hội thảo phát triển chợ đầu mối ở

Việt Nam, tháng 6/2018.

Hội thảo là diễn đàn để các nhà quản lý, doanh nghiệp trao đổi nhữngkinh nghiệm và thảo luận những vấn đề liên quan tới sự phát triển của chợ đầumối nhằm đưa ra những giải pháp hữu hiệu trong đó có việc thu hút đầu tư đểphát triển hệ thống chợ đầu mối ở Việt Nam

Tài liệu nêu bật vai trò của chợ đầu mối trong quá trình lưu thông hànghóa, đặc biệt là trong việc tiêu thụ hàng hóa do người dân trực tiếp sản xuất ra.Đánh giá thực trạng phát triển chợ đầu mối tại Việt Nam trong những năm qua,những kết quả đạt được, những hạn chế và nguyên nhân và một số vấn đề đặt rađối với mạng lưới chợ đầu mối trên địa bàn cả nước.

Từ đó đề xuất một số giải pháp phát triển chợ đầu mối trong thời gian tới,trong đó nhấn mạnh đến giải pháp về hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triểnchợ, bao gồm chính sách thu hút đầu tư xây dựng và kinh doanh chợ, chính sách

về tổ chức và quản lý chợ, trong quá trình mở cửa thị trường và hội nhập kinh

tế Theo đó, chợ đầu mối hiện nay không những phải chú trọng phát triển về mặt

số lượng, mà đặc biệt cần chú trọng về mặt chất lượng nhằm đáp ứng nhu cầu thịtrường trong bối cảnh mớitheo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, tăng cường cácdịch vụ phụ trợ, các khu chức năng

Có thể thấy rằng, những giải pháp được đề xuất tại Hội thảo mang tínhcăn bản, góp phần thúc đẩy sự phát triển của chợ đầu mối trong bối cảnh triểnkhai thực hiện các chiến lược/kế hoạch phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thônthông qua việc hình thành các vùng sản xuất nông nghiệp theo hướng hiện đại.Đây là những đề xuất rất có ý nghĩa về mặt thực tiễn đối với việc nghiên cứuchợ bán buôn nông sản trong sự tác động qua lại với việc thực hiện các mục tiêuphát triển kinh tế nông thôn

- Các quy hoạch phát triển ngành thương mại, quy hoạch phát triển mạng lưới chợ trên phạm vi cả nước, phạm vi vùng và các địa phương:

Đến nay, trên phạm vi cả nước đã có quy hoạch tổng thể phát triển thươngmại cả nước, quy hoạch phát triển mạng lưới chợ toàn quốc Phạm vi vùng kinh tế

có các quy hoạch như: Quy hoạch phát triển ngành thương mại vùng, quy hoạchphát triển kết cấu hạ tầng thương mại vùng Ngoài ra, hầu hết các tỉnh, thành phốcũng triển khai xây dựng các quy hoạch có liên quan đến mạng lưới chợ như: Quyhoạch phát triển ngành thương mại, quy hoạch phát triển mạng

lưới bán buôn bán lẻ, quy hoạch phát triển mạng lưới chợ, quy hoạch phát triển

hạ tầng thương mại nông thôn, Các quy hoạch này có một số đặc điểm chungnhư sau:

+ Đối tượng nghiên cứu của các quy hoạch này chủ yếu là chợ và một số loại hình kết cấu hạ tầng thương mại khác

+ Mục đích chủ yếu của các quy hoạch này là làm cơ sở khoa học và căn

cứ thực tiễn cho các cơ quan quản lý nhà nước trong việc quản lý về đầu tư vàphát triển chợ và các loại hình hạ tầng thương mại khác trên địa bàn

+ Phương pháp nghiên cứu được vận dụng: Các quy hoạch vận dụngnhững phương pháp nghiên cứu chính là điều tra, khảo sát, thu thập, xử lý vàphân tích số liệu; tổng hợp, phân tích; dự báo bằng phương pháp ngoại suy,chuyên gia, kịch bản; một số quy hoạch áp dụng mô hình kinh tế lượng đơngiản

+ Kết quả nghiên cứu của các quy hoạch: Đưa ra được phương án và giảipháp phát triển của ngành thương mại, mạng lưới hạ tầng thương mại (trong đó

có chợ); phương án phân bố các loại hạ tầng thương mại này về số lượng, quy

mô và địa điểm cũng như phân kỳ đầu tư

+ Những thành công và hạn chế: Trong các quy hoạch này, nội dung vềthực trạng phát triển của mạng lưới hạ tầng thương mại, trong đó có mạng lướichợ, thường được đề cập, trình bày dưới dạng phân tích, đánh giá những yếu tốtác động, những nguyên nhân chủ quan và khách quan Những đề xuất về địnhhướng và giải pháp phù hợp với điều kiện của từng địa phương nhằm phát triển

hệ thống hạ tầng thương mại nói chung và mạng lưới chợ nói riêng Như vậy,chợ bán buôn hàng nông sản không phải là đối tượng chính và trực tiếp của cácquy hoạch này và hầu như không được phân tích, đánh giá sâu trong mối tươngquan với quá trình xây dựng và phát triển nông thôn mới

Tuy nhiên, các quy hoạch nêu trên cũng có những đánh giá về các nhân tốảnh hưởng đến mạng lưới chợ, đưa ra những giải pháp về số lượng, phương ánphân bố và quy mô các loại hình chợ sao cho phù hợp và đáp ứng được cung - cầucủa thị trường, nhằm kết nối người sản xuất với thương nhân hoặc với người tiêudùng Đây là những điểm mà luận án có thể kế thừa và phát triển sâu hơn.

Nhóm công trình nghiên cứu trong lĩnh vực phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn:

- Lê Bá Thăng (2001), Những vấn đề kinh tế chủ yếu nhằm phát triển

ngành nghề và dịch vụ nông thôn, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ (Bộ Nông

nghiệp và Phát triển nông thôn)

Đề tài tập trung nghiên cứu và làm rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn

về góc độ kinh tế nhằm phát triển ngành nghề và dịch vụ nông thôn, góp phầnthực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế nông thôn, thúc đẩy sản xuất nôngnghiệp phát triển theo hướng bền vững

Đây là công trình nghiên cứu quan trọng, tạo tiền đề về mặt lý luận choLuận án trong việc đề xuất giải pháp hoàn thiện các giải pháp, đặc biệt là giảipháp về chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn

- Nguyễn Văn Hùng (2015), Xây dựng nông thôn mới trong phát triển

kinh tế - xã hội tỉnh Bắc Ninh, Luận án Tiến sĩ kinh tế, Học viện Chính trị Quốc

gia Hồ Chí Minh

Luận án đi sâu nghiên cứu một số vấn đề lý luận và thực tiễn về nông thônmới, xây dựng nông thôn mới trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội ở mộtđịa phương cấp tỉnh; trên cơ sở đó, đưa ra những phân tích, đánh giá về thựctrạng, xu hướng và những điểm sáng trong quá trình xây dựng nông thôn mớigắn với việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội ở tỉnh Bắc Ninh

Về nội dung, Luận án đánh giá thực trạng và nhận diện những vấn đề mớiđang đặt ra đối với xây dựng nông thôn mới trong phát triển kinh tế - xã hội ở

tỉnh Bắc Ninh Từ đó đưa ra một số định hướng và đề xuất giải pháp chủ yếunhằm xây dựng nông thôn mới trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội ở tỉnhBắc Ninh giai đoạn đến năm 2020.

Về mặt ý nghĩa thực tiễn, luận án có những phân tích, đánh giá và làm nổibật được thực trạng, những vấn đề đặt ra trong quá trình thực hiện Chương trìnhxây dựng nông thôn mới và tác động của nó đối với phát triển kinh tế - xã hộithời gian qua trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh; từ đó rút ra những bài học kinhnghiệm, đưa ra những kiến nghị phương hướng, giải pháp cơ bản nhằm xâydựng nông thôn mới trong phát triển kinh tế - xã hội ở tỉnh Bắc Ninh

Đây là những điểm mới, làm cơ sở quan trọng giúp Luận án sau này,trong việc đánh giá tình hình thực hiện các mục tiêu cũng như những thànhcông, hạn chế của chương trình xây dựng nông thôn mới tại địa bàn nghiên cứu

- Trần Tiến Khai (2015), Xây dựng nông thôn mới ở Thành phố Hồ Chí

Minh: Thực trạng và giải pháp phát triển bền vững, Đề tài nghiên cứu khoa học,

Trường Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh phối hợp Viện Nghiên cứu Kinh tếPhát triển chủ trì

Đề tài tập trung nghiên cứu những vấn đề về đặc điểm và bản chất củanông thôn mới, phương thức tiếp cận trong xây dựng nông thôn mới, phươngthức đầu tư và phương thức đánh giá kết quả xây dựng nông thôn mới ở cả khíacạnh lý luận và thực tiễn (ở 19 tiêu chí)

Kết quả nghiên cứu của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về phát triểnnông thôn, vận dụng vào bối cảnh kinh tế - xã hội và thể chế của Việt Nam, cụthể trong trường hợp Thành phố Hồ Chí Minh để xây dựng nền tảng lý luận choxây dựng nông thôn mới Đánh giá thực trạng xây dựng nông thôn mới ở Thànhphố Hồ Chí Minh, rút ra các bài học kinh nghiệm và các vấn đề đặt ra cần tiếptục giải quyết cho tiến trình xây dựng nông thôn mới Đề xuất hệ thống chínhsách giải pháp xây dựng nông thôn mới bền vững ở Thành phố

Đối với Luận án, kết quả nghiên cứu của Đề tài đã cung cấp một bức tranhtổng thể về quá trình xây dựng nông thôn mới ở một địa phương cấp tỉnh, từ đótạo cơ sở lý luận và thực tiễn trong việc đề xuất hệ thống các giải pháp của Luận

án sau này

- Ngân hàng thế giới (2016), Chuyển đổi nông nghiệp Việt Nam: Tăng giá

trị, giảm đầu vào, Báo cáo phát triển Việt Nam 2016, Nhà xuất bản Hồng Đức.

Đây là báo cáo thường kỳ của Ngân hàng thế giới, mục đích là đưa ra một

số khuyến cáo với các quốc gia, đặc biệt là những nước đang phát triển như ViệtNam, trong đó nhấn mạnh rằng quá trình phát triển kinh tế xã hội ở khu vựcnông thôn phải đặc biệt coi trọng việc gắn kết và đảm bảo hài hoà giữa phát triểnsản xuất với bảo vệ môi trường Báo cáo đưa ra nhận định rằng, các quốc gia đạtđược thành công trong phát triển kinh tế - xã hội khu vực nông thôn thường gắnvới thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững Đối với Việt Nam, báo cáo đãcung cấp những luận cứ khoa học, những số liệu thực tiễn hết sức phong phú vàquan trọng, làm cơ sở cho việc xây dựng chính sách phát triển nông nghiệp,nông thôn và nông dân trong thời kỳ mới

Những đề xuất về việc hoàn thiện chính sách của Báo cáo sẽ có ý nghĩaquan trọng đối với Luận án sau này, đặc biệt là trong định hướng nghiên cứu,cũng như đề xuất giải pháp phát triển kinh tế nông thôn thông qua việc xây dựng

và ban hành các tiêu chí nâng cao của chương trình nông thôn mới

- Đoàn Thị Hân (2017), Huy động và sử dụng các nguồn lực tài chính

thực hiện chương trình xây dựng Nông thôn mới tại các tỉnh trung du và miền núi phía Bắc Việt Nam, Luận án Tiến sĩ.

Luận án cung cấp những thông tin về mặt lý luận và thực tiễn đối với việchuy động và sử dụng nguồn lực trong quá trình xây dựng nông thôn mới Trên

cơ sở làm rõ một số vấn đề lý luận về việc sử nguồn lực tài chính và chươngtrình xây dựng nông thôn mới, Luận án đã đánh giá thực trạng và đề xuất giảipháp có tính thực tiễn cao, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và sử

dụng nguồn lực tài chính nhằm thúc đẩy việc thực hiện Chương trình xây dựngnông thôn mới ở các tỉnh vùng Trung du và miền núi phía Bắc nói riêng và ởViệt Nam nói chung.

Đây là nguồn thông tin quan trọng, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn đối vớiLuận án trong việc đề xuất các giải pháp phát triển kinh tế nông thôn, đặc biệt làtrong việc huy động nguồn lực, nhất là nguồn vốn cho việc thực hiện các mụctiêu của chương trình xây dựng nông thôn mới

- Mai Thanh Long (2019), Nghiên cứu, đề xuất các giải pháp khoa học và

công nghệ nhằm xây dựng Nông thôn mới (NTM) tỉnh Nam Định, Đề tài nghiên

cứu khoa học và công nghệ, Sở Khoa học và Công nghệ Nam Định

Đề tài đã tổng kết kinh nghiệm của một số nước về phát triển nông thôn

và rút ra những bài học có thể áp dụng vào thực tiễn Việt Nam Kết quả nghiêncứu của đề tài cũng đã chỉ ra được những thành tựu đạt được cũng như một sốnhững tồn tại mà các chương trình phát triển nông thôn đã triển khai trong thựctiễn Sản phẩm của đề tài bao gồm: Cẩm nang hướng dẫn về xây dựng nông thônmới và website quản lý và điều hành xây dựng nông thôn mới

Vể nội dung, đề tài tập trung đánh giá về công tác xây dựng nông thônmới ở các khía cạnh như: Quá trình thực hiện các tiêu chí xây dựng nông thônmới và một số ảnh hưởng đến lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội Đề tài tổ chứcnghiên cứu, khảo sát thực tế tại các xã, huyện trong tỉnh, một số xã, huyện trêntoàn quốc từ đó chọn lọc những kinh nghiệm hay nhất để xây dựng đề tài vànhững nội dung đó phải phù hợp với địa phương Đối với đề tài Luận án, sảnphẩm công trình này sẽ là bài học trong việc đề xuất giải pháp từ phía các địaphương trong quá trình xây dựng nông thôn mới

2.2 Các công trình nghiên cứu nước ngoài

Ở nước ngoài, bán buôn thường được nghiên cứu với tư cách là một loạihình dịch vụ, một hoạt động trong chuỗi cung ứng hàng hóa dưới dạng các báo

cáo tổng quan, công trình nghiên cứu khoa học, sách, bài báo, Ngoài ra, bánbuôn cũng được nghiên cứu với tư cách là một loại hình kết cấu hạ tầng thươngmại, là những trung tâm giao dịch hàng hóa quy mô lớn, hiện đại, phục vụ hoạtđộng bán buôn trong toàn bộ chuỗi cung ứng Một số công trình nghiên cứu đềcập đến bán buôn bao gồm:

- Mr Jim Quinn and Mr Leigh Sparks (2007), Research Frontiers in

Wholesale Distribution (Editorial), đăng trên tạp chí Review of Retail

Distribution and Consumer Research tháng 9/2007

Mặc dù không đi sâu nghiên cứu về kết cấu hạ tầng bán buôn, nhưng báocáo cũng làm rõ được một số vấn đề lý luận về hệ thống bán buôn với tư cách làmột bộ phận của toàn bộ kênh phân phối hàng hóa Trong đó nhấn mạnh đến vaitrò của hệ thống phân phối bán buôn và mối quan hệ với sản xuất cũng như hệthống bán lẻ; Bên cạnh đó, báo cáo nghiên cứu cũng phân tích, đánh giá đặcđiểm và tính năng của bán buôn, vai trò của bán buôn trong quá trình vận hànhcủa nền kinh tế

- Mr Hideo Akashi (2011), Hệ thống chợ bán buôn của Nhật Bản, công

trình nghiên cứu do Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản Nhật Bản chủ trìnăm 2011

Công trình đề cấp đến thực trạng và giải pháp phát triển hệ thống chợ bánbuôn của Nhật Bản, bao gồm khái niệm, đặc điểm, sự hình thành và phát triểncủa chợ bán buôn; xu hướng phát triển và hoạt động của chợ bán buôn; và đềxuất một số giải pháp thúc đẩy quá trình phát triển, nâng cao hiệu quả hoạt độngcủa chợ bán buôn

Nội dung của công trình nghiên cứu cũng cung cấp khá nhiều thông tinđặc trưng về chợ bán buôn, các giải pháp tập trung phát triển chợ bán buôn theo

hệ thống, nghĩa là phát triển về số lượng và phân bố các chợ bán buôn phù hợpvới pháp luật và nhu cầu mua bán, trao đổi hàng hóa của thị trường bán buôn.Đây là những kinh nghiệm thực tiễn hết sức có ý nghĩa đối với đề tài luận án

trong việc đề xuất giải pháp phát triển chợ bán buôn hàng nông sản nhìn từ góc

độ quản lý nhà nước, trong bối cảnh thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế

-xã hội

- B.Aparna and C.V.Hanumanthaiah (2012), Are Supermarket supply

channels more efficient than traditional market channels?.

Công trình nghiên cứu khảng định vai trò của kênh phân phối hàng nôngsản hiện đại ở Ấn Độ Đồng thời cũng đặt ra những tiêu chuẩn về kỹ thuật đốivới các mặt hàng được đưa vào lưu thông qua hệ thống phân phối hiện đại, gópphần thúc đẩy người nông dân sản xuất các sản phẩm sạch hơn, an toàn hơn khiđưa sản phẩm ra thị trường, tới tay người tiêu dùng

Trong số những giải pháp được kiến nghị, có giải pháp cần tăng cườngđầu tư cơ sở hạ tầng, trang thiết bị cũng như khuyến khích tạo lập mối liên kếtbền vững giữa doanh nghiệp bán buôn với người nông dân nhằm phát triển kênhphân phối hiện đại hoạt động hiệu quả Đây cũng là nội dung được khuyến nghịnhằm thúc đẩy vai trò của chợ bán buôn hàng nông sản đối với sản xuất nôngnghiệp ở Việt Nam

- IBIS World (2015), Wholesale Trade in the US industry trends

(2015-2020), Báo cáo về xu hướng của thương mại bán buôn ở Hoa Kỳ giai đoạn 2015

- 2020

Báo cáo đánh giá chung về thương mại bán buôn của Hoa Kỳ, vai trò củabán buôn trong nền kinh tế; những triển vọng phát triển kinh tế cũng như triểnvọng phát triển của hoạt động bán buôn đến năm 2020 Bên cạnh đó, báo cáocòn làm rõ những xu hướng có thể tác động đến bán buôn và vai trò của bánbuôn trong nền kinh tế

Đối với đề tài luận án, những nội dung của báo cáo đã giúp làm rõ thêmmột số cơ sở để có thể đánh giá và nhận định về những xu hướng phát triển củahoạt động bán buôn, những tác động cả tích cực và tiêu cực của quá trình phát

triển kinh tế - xã hội đối với bán buôn cũng như xu hướng phát triển bán buôn sẽmang lại những lợi ích gì cho nền kinh tế.

- The Business Research Company (2020), Retail and Wholesale Industry

Overview, Báo cáo định kỳ được đăng trên: www.thebusinessresearchcompany

.com/industry/retail-and-wholesale-research, tháng 4/2020

Báo cáo đánh giá tổng quan về hoạt động bán buôn; phân tích khái niệm,đặc điểm, đối tượng tham gia cũng như quy trình của hoạt động bán buôn; giớithiệu về hàng hóa bán buôn thường là sản phẩm đầu ra của ngành nông nghiệp,công nghiệp khai thác, các ngành sản xuất,… Báo cáo nêu bật vai trò của bánbuôn và bán lẻ đối với thúc đẩy tăng trưởng của nền kinh tế

Với mục tiêu là đánh giá tổng quan về bán buôn và xu hướng chung trênthế giới, báo cáo chỉ giới hạn ở việc giới thiệu về bán buôn và các yếu tố cấuthành, nhưng cũng mang lại một góc nhìn khác về bán buôn với tư cách là “thịtrường”, trong đó có những thương nhân bán buôn, hàng hóa bán buôn, phươngthức và quy trình bán buôn,…

2.3 Khoảng trống nghiên cứu

Những công trình nghiên cứu trước đây tập trung vào nghiên cứu thựctrạng và đề xuất giải pháp nhằm phát triển chợ nói chung hoặc chợ đầu mối nóiriêng theo hướng phát triển mạng lưới chợ, hoặc với tư cách là một loại hình kếtcấu hạ tầng bán buôn, thực hiện chức năng thu gom và phát luồng hàng hóa Cónhững nghiên cứu tập trung vào từng vấn đề trong từng bối cảnh cụ thể như:nghiên cứu mô hình tổ chức và quản lý chợ, phát triển chợ trong lòng đô thị,phát triển chợ gắn với công nghiệp hóa hiện đại hóa, phát triển kết cấu hạ tầngthương mại,

Chưa có công trình nào nghiên cứu về chợ bán buôn hàng nông sản vớivai trò là thị trường trung tâm bán buôn hàng nông sản, thực hiện chức năng đầumối tiêu thụ hàng nông sản cho người sản xuất trong bối cảnh triển khai các đề

án, chương trình phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn,… Do đó, còn thiếunhững nghiên cứu về cơ sở lý luận như: khái niệm, đặc điểm, các nhân tố ảnhhưởng và hệ thống các tiêu chí phát triển của chợ bán buôn hàng nông sản; thiếunghiên cứu thực tiễn như: đánh giá thực trạng hoạt động của chợ bán buôn hàngnông sản; thực trạng tiêu thụ hàng nông sản của các địa phương thông qua chợ;thực trạng mối quan hệ và những tác động qua lại của chợ bán buôn hàng nôngsản với quá trình xây dựng và phát triển nông thôn mới.

Mặt khác, do cách tiếp cận cũng như mục tiêu nghiên cứu, những giảipháp phát triển chợ bán buôn trong các nghiên cứu trước đây cũng chưa đượcgiải quyết một cách toàn diện, nhất là gắn với bối cảnh thúc đẩy sản xuất nôngnghiệp theo hướng hiện đại; những tác động ngược trở lại của chợ bán buôn đốivới đời sống kinh tế - xã hội, đặc biệt là khu vực nông thôn (tiêu thụ hàng hóa,tạo việc làm, nâng cao thu nhập, đóng góp vào nguồn thu ngân sách, đặc biệt,phát huy vai trò của chợ trong dẫn dắt quá trình sản xuất tham gia vào hệ thốngthị trường nông sản để phát triển bền vững) cũng còn khoảng trống trong cácnghiên cứu đã thực hiện

Vì vậy, với đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu của mình,luận án tập trung nghiên cứu một số vấn đề lý luận, đánh giá thực trạng và đềxuất giải pháp phát triển chợ bán buôn hàng nông sản gắn với việc thực hiện cácmục tiêu phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn sẽ không trùng lặp, đảm bảotính độc lập, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn

3 Mục tiêu nghiên cứu của Luận án

Nghiên cứu, đề xuất một số giải pháp phát triển chợ bán buôn hàng nôngsản trong quá trình xây dựng và phát triển nông thôn mới ở Việt Nam, qua đóphát huy vai trò của chợ bán buôn hàng nông sản đối với quá trình phát triểnkinh tế nông nghiệp, nông thôn nước ta

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của Luận án

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của luận án là một số vấn đề lý luận và thực tiễn vềphát triển chợ bán buôn hàng nông sản trong quá trình xây dựng và phát triểnnông thôn mới

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

- Về không gian: Đề tài luận án nghiên cứu sự phát triển chợ bán buônhàng nông sản vùng Đồng bằng sông Hồng Xuất phát từ thực tiễn xây dựng vàphát triển nông thôn mới của các vùng kinh tế trên cả nước, theo đánh giá của

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, so với các vùng kinh tế khác trong cảnước, Đồng bằng sông Hồng là vùng có nhiều thành tựu trong việc thực hiện cácmục tiêu phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn: là vùng đi đầu trong cả nước

về thành tích xây dựng nông thôn mới, trong đó một số địa phương đã hoànthành các tiêu chí cơ bản và chuyển sang thực hiện các tiêu chí nâng cao; nhiềuvùng sản xuất nông sản tập trung, quy mô lớn đã được hình thành; góp phầnnâng cao năng suất lao động, tạo việc làm và cải thiện thu nhập của người dân.Tuy nhiên, các kênh phân phối hàng hóa nông sản trong vùng, đặc biệt là hệthống bán buôn còn kém phát triển, hoạt động của chợ bán buôn hàng nông sảnvẫn mang tính truyền thống, chưa phát huy được vai trò là trung tâm đầu mốibán buôn hàng nông sản tương xứng với nền sản xuất nông nghiệp theo hướnghiện đại Do đó, để nghiên cứu sâu hơn và làm nổi bật hơn vai trò của chợ bánbuôn hàng nông sản đối với quá trình xây dựng và phát triển nông thôn mới,cũng như các điều kiện, yếu tố phát triển chợ bán buôn hàng nông sản trongvùng, đề tài lựa chọn giới hạn phạm vi nghiên cứu trên địa bàn các tỉnh, thànhphố vùng Đồng bằng sông Hồng

- Về thời gian: Nghiên cứu thực trạng trong giai đoạn 2015 - 2020 và đề xuất giải pháp phát triển cho 5 - 10 năm tới

- Về nội dung: Luận án nghiên cứu và làm rõ thêm một số vấn đề lý luận

về phát triển chợ bán buôn hàng nông sản, bao gồm khái niệm, đặc điểm và vai

trò của chợ bán buôn hàng nông sản trong quá trình xây dựng và phát triển nôngthôn mới; nội dung và tiêu chí đánh giá, các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triểncủa chợ bán buôn hàng nông sản; đánh giá thực trạng phát triển chợ bán buônhàng nông sản trong quá trình xây dựng và phát triển nông thôn mới; đề xuấtmột số giải pháp phát triển chợ bán buôn hàng nông sản cho giai đoạn 5 - 10năm tới qua việc thực hiện các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế nôngnghiệp, nông thôn.

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu và phân tích các vấn đề lý luận về phát triển chợ bán buônhàng nông sản; phân tích chức năng, vai trò và mối quan hệ của chợ bán buônhàng nông sản với quá trình xây dựng và phát triển nông thôn mới ở Việt Nam

- Đánh giá thực trạng phát triển chợ bán buôn hàng nông sản thông quacác số liệu thứ cấp và nghiên cứu điển hình tại một số chợ bán buôn hàng nôngsản; xác định những vấn đề đặt ra cần giải quyết, từ đó nhận dạng các vấn đề đặt

ra đối với phát triển chợ bán buôn hàng nông sản trong thời gian tới

- Đề xuất quan điểm, mục tiêu, định hướng và một số giải pháp phát triểnchợ bán buôn hàng nông sản trong quá trình xây dựng và phát triển nông thônmới, trong đó tập trung giải pháp nhằm tiêu thụ hàng nông sản cho nông dântrên địa bàn các xã nông thôn mới, thu hút sự tham gia của người nông dân vào các chuỗi cung ứng hàng nông sản

6 Phương pháp nghiên cứu của Luận án

- Phương pháp thu thập dữ liệu:

+ Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp: Dữ liệu sơ cấp là những dữ liệuđược thu thập lần đầu chưa qua xử lý, được thu thập trực tiếp từ đối tượng cung cấpthông tin Luận án sử dụng phiếu khảo sát để tiến hành khảo sát tại một số chợ bánbuôn hàng nông sản điển hình bao gồm chợ Đông Tảo, chợ Minh Khai và chợ ThổTang; mục đích là đánh giá vai trò của chợ trong việc tiêu thụ hàng

nông sản cho nông dân dân; đối tượng khảo sát là đại diện lãnh đạo đơn vị quản

lý chợ; nội dung khảo sát là thu thập các dữ liệu về cơ sở vật chất của chợ, quy

mô và phạm vi hoạt động của chợ, tình hình tiêu thụ hàng hóa qua chợ, phươngthức giao dịch tại chợ, dịch vụ tại chợ, sự tham gia của nông dân vào các giaodịch tại chợ, ; kết quả khảo sát được phân tích, đánh giá để làm rõ thực trạnghoạt động và vai trò của chợ trong thời gian qua, đồng thời xác định một số vấn

đề đặt ra cần giải quyết trong thời gian tới

+ Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Dữ liệu thứ cấp được thu thập từnhiều nguồn, bao gồm số liệu từ niên giám thống kê; số liệu báo cáo của các Bộ,ngành và các địa phương; các công trình nghiên cứu khoa học đã công bố;…Đây là nguồn dữ liệu chủ yếu phục vụ phân tích, đánh giá thực trạng phát triểnchợ bán buôn hàng nông sản cũng như mối quan hệ qua lại với quá trình xâydựng và phát triển nông thôn mới

- Phương pháp phân tích dữ liệu:

+ Phương pháp phân tích định tính: Luận án sử dụng phương pháp địnhtính trong quá trình quan sát, đánh giá, đặc biệt là trong quá trình phỏng vấn cácđơn vị quản lý chợ bán buôn hàng nông sản, từ đó tiến hành diễn giải các vấn đềliên quan và rút ra một số nhận định về xu hướng phát triển trong tương lai

+ Phương pháp phân tích định lượng: Phương pháp này được sử dụngtrong quá trình xử lý số liệu thống kê, tính toán các chỉ tiêu liên quan đến phântích, đánh giá thực trạng phát triển chợ bán buôn hàng nông sản cũng như thực trạng xây dựng và phát triển nông thôn mới trong thời gian qua

- Phương pháp chuyên gia: Tham khảo và xin ý kiến chuyên gia đối với

các nội dung nghiên cứu, đặc biệt là những nội dung mang tính nhận định củatác giả, những dự báo về xu hướng phát triển, từ đó tiếp thu để chỉnh sửa, bổsung và hoàn thiện báo cáo tổng hợp