Hội chứng bìu cấp ở trẻ em Bs Dương Văn Mai

Nguyên nhân gây hội chứng bìu cấp bao gồm: Xoắn phần phụ tinh hoàn Viêm mào tinh, tinh hoàn Chấn thương tinh hoàn Thoát vị bẹn Tràn dịch tinh mạc cấp Bướu tinh hoàn Giãn tĩnh mạch tinh, Xoắn thừng tinh Phù nề bìu vô căn Henoch – Scholein Trong đó, xoắn tinh hoàn chiếm tỷ lệ cao và là bệnh lý là nguy hiểm nhất vì có thể gây tổn thương tinh hoàn không hồi phục đe dọa gây tổn thương tinh hoàn không hồi phục nếu bị xoắn kéo dài trên 8 giờ nên phải được theo dõi cấp cứu cho đến khi loại trừ được hoàn toàn. Do đó, trong hội chứng bìu cấp, thầy thuốc và bệnh nhân phải theo dõi cấp cứu cho đến khi loại trừ xoắn tinh hoàn.

Hội chứng bìu cấp ở trẻ em

THS BS DƯƠNG VĂN MAI

Tổng quan

1. Định nghĩa

 Hội chứng bìu cấp là biểu hiện cấp tính tình trạng sưng, đỏ, đau

vùng bìu, có thể kèm theo dấu hiệu toàn thân.

 Các nguyên nhân thường gặp gây hội chứng bìu cấp: xoắn tinh

hoàn , xoắn phần phụ tinh hoàn, viêm mào tinh-tinh hoàn, chấn thương tinh hoàn.

 Đau bìu cấp tính ở trẻ em có nhiều khả năng đại diện cho xoắn tinh

hoàn hoặc phần phụ của tinh hoàn, trong khi bệnh nhân trên 25 tuổi có nhiều khả năng bị viêm mào tinh hoàn (*)

(*) 1 Raghavendran M, Thrombosed varicocele - a rare cause for acute scrotal pain: a case report. BMC Urol. 2018.

2.Bandarkar AN, Blask AR Testicular torsion with preserved flow: key sonographic features and value-added approach to diagnosis. Pediatr Radiol. 2018 May;48(5):735-744. [ PMC free article ] [

PubMed ]

3.McAdams CR, Del Gaizo AJ The utility of scrotal ultrasonography in the emergent setting: beyond epididymitis versus torsion. Emerg Radiol. 2018 Aug;25(4):341-348. [ PubMed ]

Các chẩn đoán phân biệt trong hội chứng bìu cấp

 Xoắn tinh hoàn (XTH)

 Xoắn phần phụ tinh hoàn/mào tinh hoàn

 Viêm mào tinh hoàn/tinh hoàn

 Thoát vị bẹn/nước màng tinh hoàn

 Chấn thương/xâm hại

 U tinh hoàn

 Phù nề bìu vô căn

 Viêm mạch (Schonlein – Henoch)…

Xoắn tinh hoàn

 Tần suất: 3,8 /100000 trẻ nam < 18 tuổi

 10-15% của HCBC

 Là trạng thái cấp cứu nhất trong hội chứng bìu cấp

 Tinh hoàn bị xoắn theo trục thừng tinh, thiếu máu cấp → hoại tử

 Một trong những chỉ định tối cấp trong ngoại nhi

Xoắn tinh hoàn

Có hai kiểu: xoắn trong tinh mạc và xoắn trên tinh mạc.

Thời gian từ khi bắt đầu triệu chứng

và khả năng bảo tồn tinh hoàn

Thời gian bị xoắn (giờ) Tỷ lệ bảo tồn tinh hoàn (%) (*)

Biểu hiện lâm sàng

Thường xảy ra ở lứa tuổi sơ sinh đến trước 3 tuổi và tuổi dậy thì

Đau đột ngột, dữ dội 1 bên bìu, đùi hoặc bụng dưới, có thể kèm theo buồn nôn, nôn

Có thể đau từng đợt trước đó: do bán xoắn và tự tháo

Triệu chứng thực thể

 Bìu bên XTH sưng có thể nề đỏ

 Tinh hoàn to, nằm cao về phía bẹn, nằm ngang hơn, nắn đau

 Mất phản xạ cơ nâng bìu, tuy nhiên kể cả khi còn phản xạ này thì cũng không loại trừ XTH

 Có thể có đau khi nắn dọc thừng tinh vùng bẹn trên tinh hoàn bị xoắn

Xoắn tinh hoàn

Tinh hoàn co lên cao

Chẩn đoán

 Chủ yếu dựa vào lâm sàng và phẫu thuật thăm dò

 Siêu âm Doppler: độ tin cậy rất khác nhau giữa các báo cáo:

Điều trị

 Phẫu thuật tối cấp

 Rạch da đường đan bìu

 Tháo xoắn, kiểm tra khả năng phục hồi

quyết định cắt hay bảo tồn tinh hoàn

 Cố định tinh hoàn được bảo tồn và cả bên đối diện vào bìu chỉ không tiêu, 3 vị trí

Xoắn tinh hoàn chu sinh

và sau khi sinh (75%).

 Xoắn tinh hoàn trước sinh: khi trẻ sinh ra biểu hiện có khối cứng chắc, không đau, da bìu sẫm màu

 Thời gian phẫu thuật với xoắn tinh hoàn trước sinh:

 Trước kia không chỉ định phẫu thuật cấp cứu vì tỉ lệ bảo tồn tinh hoàn thấp ( dưới 1%) và nguy cơ gây mê ở trẻ

 Gần đây, một số tác giả khuyến nghị phẫu thuật sớm: 1 nghiên cứu 30 BN được phẫu thuật sớm 6h đầu sau sinh có

2 BN bảo tồn được tinh hoàn, theo dõi 1 năm phát triển bình thường

Theo Naoyuki (2017): tuổi >12 và khởi phát đột ngột khi ngủ có giá trị trong chẩn đoán xoắn tinh hoàn, hơn là trong xoắn phần phụ tinh hoàn

Theo Dunne (2002) tỉ lệ teo tinh hoàn khi xoắn > 12h là 67%, độ nhạy của siêu âm doppler màu: 57%

Theo Nason (2013): phẫu thuật thăm dò ngay khi lâm sàng có nghi ngờ xoắn tinh hoàn.

Kết quả phẫu thuật xoắn tinh hoàn

Kết quả phẫu thuật XTH

Xoắn phần phụ tinh hoàn

 Xoắn phần phụ tinh hoàn: là nguyên

nhân hay gặp nhất gây hội chứng bìu

cấp (70-80%).

 Phần phụ tinh hoàn có nguồn gốc từ

ống Muller hoặc ông Woft.

 Tuổi hay gặp: trước dậy thì (7-10 tuổi) (giả thuyết: tăng nội tiết tố làm tăng

kích thước phần phụ => xoắn)

Biểu hiện lâm sàng

 Đau đột ngột 1 bên bìu có thể kèm buồn nôn

 Khám:

 1 bên bìu sưng, có thể tấy đỏ

 Sờ thấy tinh hoàn to, đau

 Dấu hiệu chấm xanh (Blue dot sign)

 Siêu âm:

 Có dịch quanh tinh hoàn

 Có tăng tưới máu: chẩn đoán viêm mào tinh hoàn/tinh hoàn

Điều trị

 Điều trị bảo tồn:

 Thuốc giảm đau, kháng viêm

 phần phụ bị xoắn hoại tử, sau vôi hóa, có thể gây nhiễm trùng, viêm dính

 Vấn đề:

 Nhiều khi khó phân biệt với XTH

 Thời gian điều trị: hàng tuần

 Phần phụ bán xoắn:

 Điều trị phẫu thuật:

 Khi không loại trừ được XTH

 Khi điều trị bảo tồn không kết quả, còn triệu chứng

 Có thể là 1 lựa chọn từ đầu thay cho điều trị bảo tồn:

 Thời gian điều trị ngắn (1 ngày)

 Không để lại can xi hóa, viêm dính

Xoắn phần phụ tinh hoàn

Hình ảnh trong mổ Blue –dot sign

Viêm mào tinh hoàn/tinh hoàn

 10-15% HCBC

 Đau và sưng bìu diễn biến chậm hơn

 Do vi khuẩn từ bàng quang hay niệu đạo qua ống phóng tinh: đi kèm với viêm tiết niệu

 Xét nghiệm nước tiểu, dịch niệu đạo

 trẻ dậy thì: E coli, Neisseria gonorrhoeae, Chlamydia

Viêm tinh hoàn

Xoắn tinh hoàn Viêm tinh hoàn- mào TH

Khởi phát Đột ngột Thường vài ngày Vị trí tinh hoàn Cao hơn bên kia Không thay đổi Mào tinh hoàn Khó sờ thấy Sờ thấy và nhạy cảm Nhiễm khuẩn niệu Không có Có thể có

Nâng bìu Đau tăng Đau giảm

Sốt Thường không có Có thể có

Sưng nề bìu vô căn

 Idiopathic scrotal edema: thường trẻ 5-9 tuổi

 Bắt đầu âm thầm: sưng nề, tấy đỏ thường từ vùng tầng sinh môn hoặc bẹn và lan sang bìu

 Có thể ngứa

 Tinh hoàn không sưng, không đau

 Có thể nhầm với côn trùng đốt, viêm da tiếp xúc…

 Điều trị: kháng histamin, corticoid bôi tại chỗ