phân tích nội dung và nghệ thuật tác phẩm bến không chồng

phân tích nội dung và nghệ thuật tác phẩm bến không chồng, tiểu thuyết bến không chồng, văn học hiện đại 3 phân tích nội dung và nghệ thuật tác phẩm bến không chồng, tiểu thuyết bến không chồng, văn học hiện đại 3 phân tích nội dung và nghệ thuật tác phẩm bến không chồng, tiểu thuyết bến không chồng, văn học hiện đại 3

BẾN KHÔNG CHỒNG

DƯƠNG HƯỚNG

-I TÁC GIẢ

1 Tiểu sử:

Dương Hướng sinh năm 1949 thôn An Lệnh (nay là thôn Trung An), xã Thụy Liên, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình

Tháng 9 năm 1965, ông tình nguyện đi công nhân quốc phòng làm nhiệm vụ vận chuyển hàng hóa lương thực trên tuyến khu 4 nhằm phục vụ cho chiến trường miền Nam 4

Năm 1971, ông vào bồ đội, chiến đấu tại chiến trường Quân khu 5 Năm 1976, ông ra quân chuyển về Cục Hải quan Quảng Ninh và đã nghỉ hưu năm 2008 Hiện nay, ông đang làm biên tập báo Hạ Long tại Quảng Ninh

Dương Hướng bắt đầu viết văn từ năm 1985 Ông là một trong những gương mặt tiêu biểu của văn học Việt Năm thời kỳ đổi mới

2 Những tác phẩm tiêu biểu:

 Gót son (tập truyện ngắn 1989)

 Bến Không Chồng (tiểu thuyết 1990)

 Trần gian đời người (tiểu thuyết 1991)

 Người đàn bà trền bãi tắm (tập truyện ngắn)

 Tuyển chọn Dương Hướng (1997)

 Dưới chin tầng trời (tiểu thuyết 2007)

II TÁC PHẨM:

Bến không chồng được viết vào năm 1990 Tác phẩm được giải thưởng Hội Nhà Văn năm 1991 và đưa Dương Hương lên một vị trí cao trong thành tựu văn học đổi mới

1 Tóm tắt:

PHẦN 1

Nguyễn Vạn ở làng Đông Tên đầy đủ là Nguyễn Văn Vạn, một người lính Điện Biên oai hung Trở về từ chiến trường Điện Biên khốc liệt với những tấm huy chương rung rinh lấp lánh trên ngực và vết thương trên bả vai cùng với một ống chân bị gãy, làm bước đi của Vạn cứ tập tễnh Nguyễn Vạn về làng Đông Ngôi làng vẫn mang đậm nét dân dã của làng quê Bắc Bộ Các cụ trong làng kháo nhau rằng, đã là người làng Đông không biết tích làng là hỏng Nào là chuyện “mắt tiên”, gò ông Đổng, rồi ma mị hơn là chuyện con

ma ở gốc duối đầu cánh mả Rốt, ba ba thuồng luồng ngoài bến sông trước cửa từ đường họ Nguyễn Bi thảm nhất vẫn là câu chuyện của hai dòng họ Nguyễn và họ Vũ, nó đã để lại một mối thù hận ngấm ngầm đời đời không

quên Cụ tổ họ Nguyễn đã khắc ghi lời nguyền độc rằng: “Nước sông Đình ngàn không cạn – Cầu Đá Bạc vạn kiếp trơ trơ – Bến tình còn đẹp còn mơ – Mối thù họ Vũ bao giờ mới nguôi” Lời nguyền độc đã dẫn tới không ít bi

kịch Nhiều cặp trai gái hai họ phải lòng nhau đều phải ngậm ngùi lặng lẽ chia tay, hoặc phải bỏ khỏi làng Vạn là một ví dụ điển hình của lời nguyền

độc đoán đó Nguyễn Vạn tần ngần nhìn ba đứa trẻ, hồi lâu anh nhận ra đấy

là con của chị Nhân thuộc dòng họ Vũ Cả bốn đứa trẻ dẫn anh về làng vừa hay nhà chị nhân hay tin chồng hy sinh khiến chị suy xụp tinh thần một thời gian ngắn Cụ Nguyễn Nghiên mất, con trai cụ là Nguyễn Khiên nên làm trưởng Tộc họ Nguyễn, cái họ to nhất Làng Đông Hôm tổ chức chạp tổ, có lão Xung qua phụ giúp Lão có ba người con trai tên là Xeng, Xèng, Xình và

cô con gái út tên Thao Tên các con của lão cứ như là người gõ pheng pheng xung trận Cuộc tịch thu tài sản của địa chủ Hào diễn ra rầm rộ, nhốn nháo cả lên Vạn được chia ngôi nhà của địa chủ Hào Đêm đó, lão xung bị bắt lên ủy ban vì vi phạm lệnh giới nghiêm Trớ trêu thay, hai đứa con trai của lão là Xèng và Xình cũng bị bắt vì tội đặt mìn phá hoại Cống Linh Nghĩa, con ông Khiên bị chủ tịch Đột hỏi có dính líu gì tới bố con nhà lão Xung không? Nghĩa vô tình tiếp tay cho bọn Quốc Dân Đảng khi kéo cái thuồng từ đoạn đường về nhà Xình Phiên tòa đấu tố diễn ra, ở sân đình Đông chi chít người dân giương cờ, biểu ngữ khẩu hiệu Vạn về nhà gặp Tốn con trai của mụ Hơn con dâu địa chủ Hào đang bị bọn trẻ con bắt nat, đánh sưng hết cả mặt mũi

Mụ Hơn quỳ lạy rối rít xin Vạn giúp đỡ 2 mẹ con khỏi bị dân làng ghét bỏ,… Miễn cưỡng Vạn đồng ý Người ta dong kẻ phạm tội đi xử bắn ở cánh mả

Rốt Những người xung quanh sửng sôt ngạc nhiên khi nghe tiếng hô to: Đảng lao động Việt Nam muôn năm! Hồ Chủ Tịch muôn năm! Phát ra từ miệng Xình, người bị cho là tội phạm phản động Cuộc đấu trường kết thúc Thì có tiếng hét: “Cháy! Cháy từ đường nhà họ Nguyễn Ba gian từ đường nhà họ Nguyễn cháy trụi chỉ còn lại đúng gian hậu cung Chủ tịch Đột và cô

Tì Hin bị dân đuổi đánh may sao có Nguyễn Vạn ra can ngăn Lão xung thì nhìn trân trân lên trời và thét “Trời” rồi bỗng cười khục khặc điên dại…

PHẦN 2

Bảy năm trôi qua H đây nghĩa trở thành chàng trai cường tráng, khỏe mạnh Cậu và bố cùng nhau xây lại nhà trên nền từ đường năm xưa bị cháy Mối nghi ngờ quan hệ của chị Nhân với Vạn đã dịu đi thì giờ lại đến lượt mối quan hệ mới Nghĩa với Hạnh yêu nhau, hai đứa muốn tiến tới với nhau mặc

kệ dư luận, mặc kệ hai bên họ ngăn cấm Chiến tranh nổ ra, Giặc Mỹ điên cuống ném bom phá hoại miền Bắc Nghĩa cùng các thanh nên làng Đông lên đường nhập ngũ vào Nam mặc kệ ông Khiên căn ngăn Ông khiên vì chuyện của Nghĩa mà đau buồn mà mất Được tin bố mất, nghĩa xin về phép Trên đường về cùng với anh Biền, Biền mời Nghĩa về nhà mình chơi và giới thiệu Thủy cho Nghĩa Sáng ra, Nghĩa về tới làng Đông òa khóc khi thấy mộ bố Nghĩa được nghỉ phép bảy ngày, anh đi thăm các nhà xung quanh, qua nhà lão Xung Từ ngày xử tử Xèng, Xình lão đâm ra điên điên dại dại Có người

nó đó là do Nghĩa và Vạn phạm điều cấm của lời nguyền năm xưa

PHẦN 3

Từ ngày máy bay mỹ ném bom, tối đến làng Đông không ai dám thắp đèn, mặc áo trắng, đội nón trắng…Học sinh phải đội mũ rơm, đeo lá ngụy trang… Người dân sống nơm nớp lo sợ Hạnh được chú Vạn báo tin rằng anh Hà đã

hi sinh anh dũng Hạnh có nén cảm xúc để thông báo cho mẹ Nguyễn Vạn xách súng, đèn pin ra bắt cá rô lóc từ mép nước ngoi lên lách vào cỏ Về tới đầu làng, Vạn mang cho chị Nhân một nửa Nhân mở cửa cho Vạn vào thay

áo khỏi bị cảm lanh Đêm đến, Nhân thấy Vạn ngủ sau, trong cô rạo rực và ngượng ngập Chị run rẩy nắm tay Vạn, ôm xiết Vạn Vạn ú ớ trong giây phút, hai bàn tay Vạn lướt nhẹ khắp cơ thể Nhân Nhân hổn hển giãy giụa khỏi vòng tay Vạn Cả hai hoảng hốt vùng dậy nhảy ra khỏi giường Vạn lập cập bước ra ngõ

Dâu và Hạnh hớn hở đi đám cưới cái Thắm Thắm lấy Huy, anh chàng thợ ảnh thọt chân phố Huyện Cả làng khen Huy khéo chọn vợ, lấy được cô đẹp nhất làng Đã mấy năm, không nhận được thư của Nghĩa Bà khiên mẹ chồng Hạnh càng ngày héo hắt đi Hành đành nhờ Thành lính thương binh vừa bị cúc hủy hôn bịa chuyện gặp Nghĩa ở chiến trường và lên chức Tá để bà vui lòng Bão về làng Đông, mọi người hối hả gọi nhau chằng lại nhà cửa, đi cứu

đề khỏi bị vỡ thồ rơm cứu đói Lão Xung vừa khỏi bệnh điên thì thằng con lớn nhà thímXeng lại ngã vào hố vôi phải đi cấp cứu, chú Xeng thì cũng lăn

ra ốm Người ta cho rằng đó là quá báo mà nhà lão Xung phải chịu khi lão đốt Từ Đường, con lão ăn cắp tiền của bố Nghĩa

Hòa bình trở lại Đất nước thống nhất Nhưng tiếc rằng Hiệp anh của Hạnh lại hy sinh anh dũng Làng Đông chỉ có mỗi Tốn và Nghĩa là được về Nghĩa

về hẳn bằng xe jeep Chuyện mà Hạnh bịa anh được chức Tá ai dè thành sự thật

PHẦN 4

Lần đầu làng Đông có ngôi nhà hai tầng Điều đáng nói đấy là nhà của Tốn cháu lão Hào địa chủ xưa Nghĩa đưa quân về sửa sang lại cái hậu cung từ đường thành ngôi từ đường to nhất làng Đông, mặc kệ nhà lão Xung can ngăn là sẽ gặp tai họa Cả nhà Nghĩa mong chờ Hanh sẽ sinh con, khiến Hạnh cảm thấy lo sợ và áp lực Trên đường họp, Nghĩa gặp Biền, hai anh em kéo nhau về nhờ Biền chơi Nghĩa cũng gặp lại thủy, Thủy bây giờ đã là bác sỹ của tỉnh Đêm đó, Thủy đã ăn nằm cũng Nghĩa Mấy ngày sau, thủy về Làng Đông để tìm hiểu rõ hơn về Nghĩa Hạnh cảm thấy mình là người cô đơn trong căn nhà của Nghĩa, mọi việc giờ đây đã có Thủy lo liệu Hạnh làm đơn

ly hôn, xin mẹ chồng được phép về bên nhà Trong đêm mưa gió, có người đàn bà chạy vù ôm ghì lấy Nguyễn Vạn sẵn có men rượu, Vạn buông thả cho thân xác tự do gây tội lỗi, tự do rên xiết trên cơ thể người đàn bà lạ đố Hồi sau, Vạn mới nhận ra đó là Hạnh Mọi sự xấu hổ, tội lỗi ấp đến trong đầu Vạn Hạnh rời làng Đông trong màn tối đen dày đặc Vạn nhận ra tội ác của mình còn lớn hơn nhiều

Thủy chấp nhận lừa dối nghĩa, lừa dối gia đình chồng để gây lại niềm tin cho gia tộc nhà Nghĩa là mình có con Thủy nhận thấy mình nhục nhã hơn cả con điếm, sợ hãi chính mình Thủy nói chuyện xin con với nghĩa Đến bây giờ

Nghĩa mới nhận ra mình có tội với Hạnh, với Thủy Chiến tranh đã cướp đi khả năng sinh con của anh

Bà Khiên mất, Nghĩa lập tức ly hôn với Thủy Trở về làng Đông, Hạnh dẫn con gái về thăm quê Lão Xung thấy mình có lỗi với Hạnh, lão dặn Nghĩa phải xóa bỏ lời thề, xóa bỏ hận thù Hạnh dẫn con đến trước mặt Nguyễn Vạn Vạn lặng đi khi thấy đứa trẻ Sáng hôm sau người ta thấy xác của Nguyễn Vạn dưới chân cầu Đá Cái chết của Vạn đã làm thức tỉnh làng Đông một điều gì đó

III Giá trị của tác phẩm

Dương Hướng viết không nhiều Trong những đề tài ông tâm huyết và thành công hơn cả đó là về người lính và nông thôn Bến Không Chồng có đầy đủ

cả hai nội dung đó

1 Nội Dung

1.1 Bức tranh làng quê và những biến cố lịch sử:

- Dương Hướng dành một tình cảm thương mến nồng hậu đặc biệt cho làng quê Trong Bên Không Chồng ta thấy được: “Làng Đông có nhiều cái nhất: Đình làng Đông to nhất; cây quéo làng Đông cao nhất; Cầu đá làng Đông đẹp nhất; nước sông cũng mát nhất…Đất làng Đông nằm trên mình con rồng Con rồng đó chính là dòng sông Đình bắt nguồn từ cống Linh chảy qua làng Đông uốn lượn như một con rồng Nước sông như dòng sữa mẹ làm tươi tốt đất và người làng Đông” “Làng Đông là thế giới huyền diệu , lũy tre làng xanh mượt, những thân cau cao vút, dòng sông đình lung linh in bóng cây quéo và nhịp cầu Đá Bạc” Có những trang văn viết về làng quê thực sự làm người đọc bất ngờ như đứng trước một bức tranh thủy mặc Thiên nhiên thôn

dã trong con mắt nhà văn bao giờ cũng thật đẹp, hiền hòa dẫu vẫn là cây đa, bến nước, mái đình quen thuộc từ ngàn đời nay đã ăn sâu vào tâm thức mọi tâm hồn Việt Bối cảnh nông thôn trong tất cả những sáng tác của Dương Hướng đều lấy từ nguyên mẫu làng quê của ông Và những bức tranh thiên nhiên đó bao giờ cũng được nhà văn đặt trong một bầu không khí huyền thoại, gắn với những huyền thoại, những câu chuyện thấm đẫm vẻ kì ảo Đó

là sự tích “rốn mắt tiên” trong “Bến không chồng”: “Ngày xửa ngày xưa, hồi

ấy cái hồ nước ở giữa cánh đồng còn tanh hôi như một vũng trâu đằm Nơi của lau sậy um tùm, cá rúc, cuốc lủi hôi xì, đỉa bơi cung quăng, ếch nhảy chòm chõm Dạo ấy có cô gái tên Ngần đẹp nhất làng Đông Cặp mắt cô

Ngần tròn xoe lóng lánh như hạt nhãn mới bóc Da cô Ngần trắng mịn, tóc dài và mượt như tơ Vào tuổi trăng tròn, cô Ngần bị bố mẹ ép gả cho người mình không yêu Đêm tân hôn cô Ngần trốn ra hồ nước giữa đồng tự vẫn Thế là cỏ lau bỗng lụi tàn, cú, cuốc cũng lủi sạch Đỉa cũng mất tăm Nước

hồ trở nên trong vắt quanh năm Từ đó đàn bà con gái làng Đông có nỗi oan khuất đều trốn ra hồ nước tắm để được giải oan”; chuyện gò ông Đổng:

“Ngày xửa ngày xưa một người trai làng Đông đi đánh giặc mười năm chiến thắng trở về vẻ oai phong lẫm liệt mắt sắc mày ngài kiếm cung thao lược Người chiến binh vừa về tới cánh đồng làng nghe tin người vợ ở nhà bạc tình liền nhảy phốc lên gò đất cạnh đấy hét lên một tiếng vang trời, máu từ miệng hộc ra chết tươi Từ đó người làng Đông đi qua đều ném lên đấy một nắm đất để tưởng niệm người chiến binh dũng cảm không chết nơi trận mạc mà lại chết vì tình Ngôi mộ mỗi ngày một to cao lên mãi Người ta bảo trai làng Đông có chí khí khác người vì được mang dòng máu của người chiến binh năm xưa” vv….

- Những huyền thoại gắn với các địa danh chở nặng đời sống tâm linh: “chỉ

có mắt tiên mới trong như thế Chỉ có mắt tiên mới nhìn thấu mọi sự và nước mắt là nỗi lòng của người phụ nữ” Ngòi bút Dương Hướng giúp ta cảm nhận được thấm thía một cái gì như là linh hồn đất nước trong những phong cảnh thân thuộc, những mái đình cây đa, dòng sông bến nước, câu hò điệu hát, những gương mặt con người…

Nhưng trong bức tranh thiên nhiên làng quê của Bến không Chồng, người

đọc còn nhận ra hình ảnh bến nước “Bến sông ở đây có vẻ quyến rũ lạ Mùa đông con nước sông cạn phơi ra dải cát trắng phau lấp loá dưới nắng Nước sông trong veo lặng lẽ trôi, mùa lũ nước sông dềnh lên xăm xắp đôi bờ cỏ cây xanh tốt”, hình ảnh bến sông gắn với không gian làng quê, gắn với sinh

hoạt con người; là nơi hò hẹn, nhân chứng cho bao cuộc tình lãng mạn, nồng nàn của người làng Đông; là nơi ra đi và cũng là nơi trở về của bao số phận Bến sông quê cũng là nơi chứng kiến bao thăng trầm của lịch sử; bao khao khát, chờ đợi và những bi kịch của con người

Những biến cố lịch sử:

- Bến không chồng của Dương Hướng không thiên về phong tục, nhưng rõ rang ta nhìn ra số phận của rất nhiêu người nông dân đã bị chi phối, đè nặng bởi những hủ tục và tập tục Hóa ra làng quê nhỏ bé không hề bình yên Ở đó cuộc sống luôn bị khuấy đảo, sôi lên vì những quan hệ, những mâu thuẫn, những định kiến làm điêu đứng bao người Đọc “Bến không chồng” mới thấy hết mối thù giữa hai dòng họ Vũ và Nguyễn đã làm cho con đường đi đến

hạnh phúc của Hạnh và Nghĩa gian nan biết chừng nào Vì lời nguyền quyết liệt “Nước sông đình ngàn năm không cạn Cầu đá bạc vạn kiếp trơ trơ Bến tình còn đẹp như mơ Mối thù họ Vũ bao giờ mới nguôi”, Hạnh lấy chồng không được về nhà chồng ở bởi cả họ Nguyễn coi việc đó chẳng khác nào

“rước voi về giày mả tổ” Và có lẽ chẳng có câu chuyện tình nào từ cổ chí kim trên thế giới miêu tả đêm tân hôn đặc biệt như đêm tân hôn của vợ chồng

Hạnh: “Đám cưới tan Làng Đông chợt lặng đi Cô dâu chú rể lại dắt nhau

ra bờ sông” Hạnh và Nghĩa quyết tâm bước qua lời nguyền để đến với nhau,

chấp nhận làm hai kẻ bất hiếu Cho nên, đám cưới của họ chỉ có thanh niên nam nữ trong làng, các cụ không ai có mặt Khổ nhất cho đôi bạn trẻ là cưới nhau rồi, nhà cửa có nhưng không được về ở Vậy là đêm tân hôn diễn ra nơi

bờ sông

- Dương Hướng cũng đặt người nông dân trước những biến thiên của lịch sử

để cho người đọc cái nhìn toàn diện hơn vai trò nhào nặn con người của hoàn cảnh sống Đó là công cuộc cải cách ruộng đất và hợp tác hóa nông thôn Cải cách ruộng đất được coi là một thắng lợi vĩ đại của công cuộc Cách mạng dân tộc - dân chủ Cải cách ruộng đất đã giúp đa số nông dân thoát khỏi áp bức của giai cấp địa chủ bóc lột Nhưng với những cá nhân cụ thể cuộc cải cách ruộng đất đã gây nên bi kịch đau xót, làm tan nát nhiều giá trị văn hóa làng xã

“Bến không chồng” đã dựng lại khá chân thực và sinh động không khí của công cuộc cải cách

Điều đau xót là vì sao nhân tính con người đã trở nên méo mó đến thế khi mà Cách mạng luôn đặt mục đích trên hết là đem lại hạnh phúc cho mọi người?

- Cảnh đấu tố địa chủ hoặc đem địa chủ ra xử tội là một cơn bão mà tác động của nó đến nhân tính, đến văn hóa tinh thần hết sức to lớn Cái được nhiều, nhưng cái mất không phải ít, nhất là nó làm khủng hoảng văn hóa làng quê Phong trào đấu tranh giai cấp này thay đổi ngôi vị của nhiều người, đảo lộn nhiều giá trị Bản chất người nông dân là hiền lành, sống nghĩa tình Nhưng khi họ quá khích, họ dễ mù quáng tàn bạo Người đọc hôm nay không khỏi

bàng hoàng khi đọc cảnh đấu tố trong “Bến không chồng”: “Tùng tùng -tùng - tiếng trống dậy lên khắp các nẻo đường làng Từ cụ già lọm khọm chống gậy đến các chị con thơ tay bồng tay bế dắt díu nhau cơm đùm cơm nắm đổ dồn về sân đình Đông Thanh thiếu niên giương cờ, biểu ngữ khẩu hiệu đi trong dòng người luôn miệng hô vang:

- Đả đảo địa chủ Hào gian ác đầu sỏ

- Đả đảo - đả đảo - đả đảo!

Những cánh tay giơ lên răm rắp theo những tiếng hô đầy phẫn nộ.`….kì đài dựng cao ngất đỏ rực khẩu hiệu và biểu ngữ….Khoảng giữa kì đài và dân chúng có một khoảng trống người ta đào một cái hố tròn như hố tăng xê sâu đến ngực địa chủ Hào Địa chủ Hào đứng dưới hố, tóc trắng phơ, mặt già khọm cúi gằm xuống đất.”

- Có những gia đình địa chủ bị truy bức đến cả trẻ nít cũng trở thành nạn nhân của đấu tranh giai cấp như cu Tốn (Bến không chồng)

- Ngay chính người hăng hái nhất trong cuộc cuộc đấu tranh này cũng có lúc không tránh khỏi cảm giác bất nhẫn: “Vạn lau súng Trong đời Vạn đã không biết bao lần lau súng Nước thép khẩu súng Vạn giữ vẫn đen bóng Vạn có cảm giác là lạ Cái khó là mũi súng của Vạn lần này lại nhằm vào đầu hai thằng con trai ông Xung Mới hôm nào Vạn còn ngồi cùng mâm ở từ đường

họ, cùng véo chung một đĩa xôi gấc đỏ au” Thậm chí lúc hành quyết, người

ta đã “sững sờ về tiếng hô của tên tội phạm nào đấy :

- Đảng lao động Việt Nam muôn năm!

- Hồ Chủ tịch muôn năm!”

1.2 Bi kịch.

a Bi kịch người phụ nữ.

- “Bến không chồng” nói về nỗi đau những “người gái nhỏ hậu phương” Chồng hi sinh, họ thầm lặng cực nhọc nuôi con, gặp tình yêu mới lại thêm bất hạnh mới Như chị Nhân, (mẹ Hạnh) một lần đau nỗi mất chồng, lại thêm bao tháng ngày khổ sở vì một tình yêu phải che giấu Như Hạnh, tan nát tình duyên vì mối thù dòng họ Cái bến sông đẹp đẽ lại có tên “bến không chồng” như chính số phận của những người đàn bà khổ đau ở đây Hạnh đã chịu bao cực nhục để đến với Nghĩa Hạnh dám chống lại lời nguyền để yêu thương Nghia, Hạnh hi sinh tuổi xuân chờ chồng nuôi mẹ Vượt qua được định kiến của dòng họ thì chiến tranh một lần nữa lại phủ bóng đen xuống cuộc đời Hạnh khi cướp khả năng đàn ông của chồng chị Hạnh sống trong đau đớn nhưng vẫn không thôi khát vọng được làm mẹ Trong một cảnh ngộ đặc biệt, Hạnh đã được bù đắp Chị có thai với chú Vạn - người bạn đồng ngũ của bố Hạnh, người đã yêu nhưng không dám đi đến hôn nhân với mẹ Hạnh Niềm vui muộn mằn buộc chị phải xa xứ để bảo vệ danh dự cho người đàn ông ấy Cái hạnh phúc bình dị ngỡ như người phụ nữ nào cũng có quyền hưởng, nhưng với Hạnh, đó là cả một hành trình nhọc nhằn, cay đắng, vật lộn

- Chiến tranh xộc đến từng gia đình, cướp đi hạnh phúc chính đáng của hàng triệu người Đâu chỉ người ngoài tiền tuyến hàng ngày đối mặt với cái chết

mới phải chịu đựng sự khốc liệt của chiến tranh mà những người vợ, người

mẹ ở hậu phương cũng mỏi mòn, nhức nhối với bao nỗi đau

- Với Thủy, yêu, hạnh phúc là được hi sinh Khi lấy Nghĩa, Thủy hiểu nỗi khao khát của chồng muốn có con đã liều mình với người đàn ông xa lạ, để rồi cô tự dằn vặt mình là kẻ xấu xa tồi tệ Dường như nhà văn đã sống, đã trăn trở vô cùng với những khao khát tận đáy lòng của những người vợ, người mẹ Còn đó biết bao người phụ nữ xứng đáng có hạnh phúc nhưng rồi đành để tuột mất trong âm thầm tiếc nuối Những người phụ nữ như Dâu, Thắm, Cúc, Nhài…mỗi người mang trong mình những nỗi đau không gọi thành tên Thắm không hạnh phúc trong hôn nhân, để trái tim đi theo tiếng gọi của tình yêu mới - Thắm đem lòng yêu chàng pháo thủ, nhưng khi chiến tranh kết thúc, anh chàng của Thắm đã đi lấy vợ mà không hề biết rằng mình

có con với Thắm, đang là niềm chờ mong mòn mỏi của cả hai mẹ con Niềm

an ủi với cô là đứa con Dâu, Cúc, Thao…chịu cảnh “không chồng” bởi những dữ dằn, khốc liệt của chiến tranh Dâu chờ đợi anh trai của Hạnh, nhưng cái cô nhận được là mảnh giấy báo tử Dâu nói trong chua chát: “tao đang sung sướng…vì bỗng nhiên tao trở thành gái tân Rõ ràng về giá trị phụ

nữ tao hơn hẳn mày….Trai thời loạn, gái thời bình Hòa bình rồi! ha ha… Đàn ông lại sẽ đầy ra” Cúc trả lễ cho Thành vì không thể chấp nhận khuôn mặt bị chiến tranh hủy hoại đến mức ghê sợ Thao cũng trả lễ vì người yêu đảo ngũ, không thể sống trong tủi nhục, cay đắng…Tất cả đều do chiến tranh Hóa ra móng vuốt của chiến tranh len lỏi mọi ngóc ngách ở cuộc đời này

- Số phận của họ - những người phụ nữ bị đè nặng bởi nỗi đau Có nỗi đau

do ngoại cảnh đưa đến Có nỗi đau xuất phát từ chính tâm hồn quá nhạy cảm

và sự nhẫn nhịn của họ Nhưng người phụ nữ trong con mắt nhà văn dù chịu thiệt thòi đến thế nào, dù gánh những bi kịch nặng nề, họ vẫn luôn đẹp về cả hình thể lẫn tâm hồn, cái đẹp như thách thức tất cả, và cũng cô đơn xiết bao ở cuộc đời nhiều đen bạc vô thường

b Bi kịch của người lính.

- Người lính bước ra từ chiến tranh đều ít nhiều mang thương tật về tâm hồn

Họ bị cầm tù bởi quá khứ khủng khiếp, có khi đánh mất cảm giác về hiện tại Nguyễn Vạn trong “Bến không chồng” trở về làng Đông trong hình ảnh một

vị anh hùng lấp lánh huân huy chương trên ngực áo nhưng đằng sau vẻ rạng

rỡ ấy vẫn là một tính cách hằn in di chứng chiến tranh Nguyễn Vạn sống lặng lẽ, cô đơn, lấy sự lãnh đạm, khô khan, cứng nhắc để che giấu những nỗi niềm, khao khát riêng tư, không dám “bước qua lời nguyền” giữa hai dòng họ

để có được chút hạnh phúc muộn mằn sưởi ấm quãng đời còn lại Nếp sống

thời chiến, lối tư duy thời chiến ngấm sâu vào Vạn, biến anh thành một khối

ý chí rắn đanh Anh xa lạ với những buồn vui thường tình của cõi người:

“Điều dáng sợ nhất với Vạn là để mất lòng tin với với Đảng Từ một việc nhỏ Vạn cũng phải cân nhắc xem có phải đấy là lòng dân ý Đảng Lâu nay Vạn xét lại lòng mình và thấy rằng Vạn đã yêu thương chị Nhân Đấy là do những giây phút yếu hèn không kìm nén được Lí trí không cho phép Vạn làm điều

ấy Điều ấy là lỗi lầm đáng tiếc không xứng đáng với người chiến sĩ cách mạng, không xứng đáng với lòng ngưỡng mộ của dân, làng họ mạc Thời trai trẻ của vạn đã qua, Vạn sống với niềm kiêu hãnh Vạn đã có ”

- Trong tiểu thuyết “Bến không chồng”, ngoài Vạn được nhà văn khắc họa nổi rõ bi kịch của người lính sau chiến tranh, người đọc cũng nhận ra nhiều bi kịch không gọi thành tên của những người lính trở về từ chiến trường như Nghĩa, Thành…Với Nghĩa, quân hàm thiếu tá không giúp anh hạnh phúc hơn Trái lại, bước ra từ chiến trường máu lửa, cuộc đời Nghĩa đi qua biết bao ngã rẽ mà anh không thể lường trước được: cuộc chia tay đau đớn với Hạnh -người vợ anh rất mực yêu thương; cuộc kì ngộ với Thủy và một cuộc hôn nhân chóng vánh như trốn chạy quá khứ cũng không làm cho quãng đời còn lại của anh sáng sủa hơn chút nào Nhưng đau đớn hơn cả là chiến tranh đã cướp đi của anh khả năng làm cha, khiến cả hai người đàn bà gắn bó với anh thành dang dở Thành mang bộ mặt ghê sợ tới mức quái dị do bị bỏng bom Napan trong chiến trường Gương mặt ám ảnh anh cả trong giấc mơ Gương mặt ấy đã hủy hoại cuộc đời Thành vì không một cô gái nào dám nhìn vào khuôn mặt biến dạng ấy dù biết rằng sau khuôn mặt đó là một tâm hồn vô cùng đẹp đẽ Có những sự thật nghiệt ngã vẫn xảy ra trong cuộc sống muôn màu muôn vẻ này và con người buộc phải chấp nhận Những người lính còn sống trở về sau chiến tranh nhưng họ mất quá nhiều thứ : tình yêu, hạnh phúc, niềm tin, cả niềm kiêu hãnh lớn lao trong mình

2 Nghệ thuật

2.1 Cốt truyện

- Ở Bên không chồng ta thấy cốt truyện tương đối đơn giản Tất cả các sự kiện, biến cố của các nhân vật như Vạn, Hạnh, Nghĩa đều được miêu tả trong các chương Và chúng không gắn kết được với nhau Cốt truyện trong tác phẩm Bến Không Chồng là một cấu trúc mở Tác phẩm kết thúc nhưng không hề khép lại Nó vẫn gợi cho người đọc những ám ảnh về những nỗi đau dang dở, những băn khoăn trăn trở, những dự định chưa thành Tạo cho người đọc cảm giác câu chuyện dường như vẫn đang tiếp diễn