DỰA VÀO THÁP NHU CẦU CỦA MASLOW PHÂN TÍCH VỀ NHU CẦU TIÊU DÙNG DẪN ĐẾN SỰ THAY ĐỔI VỀ VĂN HÓA TIÊU DÙNG CỦA GIỚI TRẺ VIỆT NAM. TỪ ĐÓ CÓ CÁI NHÌN KHÁI QUÁT VÀ TỔNG QUAN HƠN VỀ NHU CẦUHÀNH ĐỌNG TRONG VĂN HÓA TIÊU DÙNG HIỆN NAY.
Trang 1Đề tài:
DỰA VÀO THÁP NHU CẦU CỦA MASLOW PHÂN TÍCH VỀ NHU CẦU TIÊU DÙNG DẪN ĐẾN SỰ THAY ĐỔI VỀ VĂN HÓA TIÊU DÙNG CỦA GIỚI TRẺ VIỆT NAM
BÀI LÀM
Trải qua các thời kì phát triển khác nhau của xã hội, nhu cầu tiêu dùng và mức độ thỏa mãn nhu cầu đó cũng dần thay đổi Đối với nước ta-một quốc gia vốn phải trải qua nhiều biến động của lịch sử thì sự thay đổi đó lại càng
rõ rệt và có ảnh hưởng không nhỏ đến nhiều mặt của xã hội Đặc biệt, Việt Nam lại thuộc nhóm nước có dân số đông và trẻ nên việc nghiên cứu hành
vi tiêu dùng của giới trẻ ngày nay lại càng phải được quan tâm hơn bao giờ hết
Vậy, nhu cầu tiêu dùng là gì và nó có tác động như thế nào đến việc
Nhu cầu tiêu dùng có thể được hiểu khái quát là những đòi hỏi, mong muốn
về vật chất và tinh thần nhằm thỏa mãn mục đích tồn tại và phát triển của con người trong xã hội Văn hóa tiêu dùng được định nghĩa là một loại hình văn hóa mà ở đó vị thế xã hội, các giá trị, các hoạt động xã hội tập trung
vào việc tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ (Theo vanhoanghean.com.vn).
Nghiên cứu văn hóa tiêu dùng cũng như nhu cầu tiêu dùng sẽ góp phần định hướng được xu thế biến đổi của xã hội để từ đó có cái nhìn tổng quát hơn về đời sống con người và bộ mặt xã hội
Đối với Việt Nam hiện nay, trước xu thế toàn cầu hóa, nhu cầu tiêu dùng của người Việt đặc biệt là giới trẻ đã và đang có những thay đổi đáng
kể Giới trẻ là lớp người có độ tuổi trên dưới 15-30 tuổi, họ có thể là học sinh, sinh viên thậm chí là những người đã trưởng thành có gia đình sự
Trang 2nghiệp ổn định Thực chất đây chỉ là một cách nhìn mang tính chất tương đối dựa trên cơ sở tuổi tác vì không ít người lớn tuổi hoặc trẻ em vẫn có thói quen tiêu dùng tương tự như vậy, nói chung là còn tùy thuộc vào điều kiện, hoàn cảnh và các yếu tố khác Tuy nhiên, xem xét dựa trên góc độ của người trẻ sẽ cho ta cái nhìn khách quan hơn bởi họ là đối tượng vô cùng nhạy bén trước sự biến đổi của xã hội và xu thế chung của toàn cầu Nhưng một khi nói về nhu cầu và mức độ tiêu dùng, trong độ tuổi này, cũng đã có
sự khác biệt khá lớn giữa những người chưa có khả năng kinh tế( còn phụ thuộc vào gia đình) và những người đã tự lập, ít nhiều có khả năng chi trả cho nhu cầu của mình ; giữa nam và nữ; giữa người giàu và người nghèo… Phân tích dựa trên tháp nhu cầu Maslow, đầu tiên xét về tiềm lực kinh tế, đại đa số những người chưa độc lập tài chính hay người có điều kiện khó khăn về tài chính thường tiêu dùng các mặt hàng nhằm mục đích đáp ứng yêu câu về thể lí tức là làm sao được ăn uống đầy đủ, được an toàn về sức khỏe, được tôn trọng trong cộng đồng Họ đâu có đủ điều kiện để mua xe, mua nhà lại càng không có nhu cầu tự khẳng định, thậm chí nhiều người còn bất chấp việc đánh mất đạo đức, đánh mất quyền được tôn trọng để làm những việc xấu xa và lấy những đồng tiền xấu xa chi trả cho đời sống buông thả của mình còn người có điều kiện tài chính hoặc hơn nữa là dư thừa về tài chính sẽ có xu hướng tìm kiếm các mục đích tiêu dùng cao hơn,
đó là họ mong muốn nhận được sự quan tâm, muốn được tự khẳng định Những thứ họ mua có thể không cần thiết với bản thân nhưng mà họ vẫn sẵn sàng chi trả để khẳng định vị trí của mình trong xã hội Một dẫn chứng
cụ thể đó là người mấu diễn viên Ngọc Trinh, có thể nói mọi điều kiện vật chất tinh thần đều được đáp ứng đầy đủ nhưng cô ta vẫn sẵn lòng chi cả mấy tỉ một tháng để thỏa mãn mong muốn chiếm hữu những đồ hiệu đắt đỏ
và sang trọng bậc nhất Đó là cách Ngọc Trinh khẳng định vị trí của mình trong showbiz và trong cộng đồng Thứ hai, nếu xem xét dựa vào giới tính, giữa nam và nữ kể cả giới tính thứ 3 cũng ít nhiều có sự khác biệt, trong khi
Trang 3đàn ông theo đuổi kết quả thì phụ nữ theo đuổi hành trình, nam giới thường
có xu hướng trung thành với thương hiệu thì nữ giới lại chú tâm đến dịch
vụ chăm sóc khách hàng, nam giới thích sử dụng các mặt hàng thể hiện phong cách nam tính như rượu bia, xe, đồ điện tử như cách để khẳng định bản lĩnh và khả năng thì nữ giới đa phần lại quan tâm nhiều hơn đến hàng tiêu dùng, đồ sinh hoạt và các dịch vụ giải trí như du lịch và điều đó khá đúng với nước ta khi trong gia đình hoặc xã hội, phái nữ vẫn thường phải chăm lo nhiều cho gia đình trong khi đàn ông lo kinh tế như các cụ ta vẫn thường bảo: “ đàn ông xây nhà, đàn bà xây tổ ấm”
Theo góc nhìn không gian, giữa thành thị và nông thôn, giữa các vùng miền thậm chí là trong từng địa phương lại có nhu cầu tiêu dùng khác nhau Trước đây, giới trẻ nông thôn và thành thị có sự phân biệt tương đối rạch ròi khi mà chỉ cần nhìn vào bộ trang phục, phương tiện di chuyển, cách hành xử là đều có thể phân biệt được ngay ai là “ nhà quê”, ai là thị dân chính hiệu Bởi vì hầu như trước đây( có thể tính là trước những năm 2000), nông thôn Việt Nam luôn gắn liền với ruộng đồng, trang trại, hoạt động hằng ngày của họ là cày bừa, chăn nuôi nên nhu cầu của họ chủ yếu dừng lại ở mức độ được ăn no, mặc ấm, khỏe mạnh để đi làm Chính vì vậy
mà nhu cầu tiêu dùng( dựa trên tháp nhu cầu) chỉ nhằm phục vụ đủ quá trình sinh hoạt, sản xuất, nhưng theo thời gian, sự đô thị hóa nông thôn và mức độ phủ sóng đến chóng mặt của viễn thông và internet đã gần như xóa
bỏ ranh giới giữa nông thôn và thành thị thậm chí giới trẻ nông thôn còn bắt kịp xu thế nhanh và mạnh hơn đô thị Thay vì đi chợ mua đồ thì ngày nay, giới trẻ dùng các ứng dụng mua bán trực tuyến như Tiki, Shopee, để tiết kiệm thời gian và tiền bạc Đối với từng vùng miền thì nhu cầu tiêu dùng của giới trẻ cũng phần nào khác biệt, theo đánh giá tổng quan thì miền Bắc thường coi trọng vẻ bề ngoài, miền Nam coi trọng giá trị đích thực, tất nhiên là không hoàn toàn chính xác nhưng một cách chủ quan lấy hai thành
Trang 4phố tiêu biểu là Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, có thể thấy có thói quen tiết kiệm nhưng người trẻ Hà Nội lại rất chuộng hàng hiệu, đặc biệt là những mặt hàng giúp họ thể hiện đẳng cấp của mình, không chỉ thỏa mãn tâm lí coi trọng vẻ bề ngoài mà còn do suy nghĩ về lâu dài thì mua một món đồ chất lượng thì sẽ tiết kiệm hơn Trong khi đó, người miền Nam thường chọn sản phẩm dựa trên những trải nghiệm thực tế, bao gồm những tính năng hữu hình và vô hình mà sản phẩm, dịch vụ đem lại Họ chỉ mua cái họ cần hơn là đem ra để khoe khoang với mọi người và không tìm cách mua các sản phẩm đắt tiền Theo một nghiên cứu vào tháng 5/2019 của FTA( khu vực mậu dịch tự do) thì 80% người tiêu dùng thành phố Hồ Chí Minh cho rằng thái độ phục vụ quan trọng hơn bản thân sản phẩm, còn Hà Nội chỉ có 70% Người miền Nam thường mua sắm nhanh và tùy hứng trong khi người miền Bắc lên lịch rõ ràng Không bị áp lực về yếu tố phải khẳng định bản thân và cũng không có thói quen tiết kiệm để chi trả cho những món hàng xa xỉ nên việc họ hướng tới mua các sản phẩm rẻ tiền hơn
và mua sắm thoải mái hơn cũng là điều dễ hiểu Đặc biệt, không như người miền Trung và Miền Bắc người miền Nam thích một mức giá cố định hơn là mặc cả Lí giải về sự khác nhau này, có thể đó là do sự khác biệt về địa lí, khí hậu, đặc điểm tự nhiên đã dẫn đến sự thay đổi về nếp sống và văn hóa tiêu dùng giữa các vùng miền
Theo cách nhìn về thời gian, tiêu dùng của giới trẻ xưa và nay có sự biến đổi khá lớn Xét theo các nhu cầu của Maslow, trước năm 1986 đất nước xã hội còn nghèo nàn, lạc hậu, lại vừa thoát khỏi chiến tranh cộng thêm nền kinh tế tập trung bao cấp, người trẻ đâu có nhiều sự lựa chọn Kết quả làm ra đa phần chỉ phục vụ mục đích về thể lí, làm sao ăn no mặc ấm nhưng bây giờ nhu cầu tiêu dùng không chỉ đáp ứng yêu cầu cơ bản đó mà còn là thước đo vị trí xã hội cũng như mức độ được “ trân trọng” Lí do là đất nước mở cửa, nền kinh tế thị trường nhiều thành phần mở ra nhiều cơ
Trang 5hội mới cho các cá nhân, tổ chức Đặc biệt trong những năm gần đây, sự nở
rộ của các chợ online đã làm thay đổi tư duy của người tiêu dùng, họ chỉ việc ngồi ở nhà thay vì phải xách giỏ ra chợ truyền thống để mua hàng và tất nhiên chỉ cần nhấn nút “ order” , mọi việc đều được giải quyết nhanh gọn Không những không phải xuống nước mặc cả từng đồng để được giảm giá, giới trẻ ngày nay còn có thêm quyền lợi như mua hàng tích điểm, quà tặng khuyến mãi khi tải các ứng dụng mua hàng và cung ứng như shopee, grab, momo,…kể cả ở các trung tâm thương mại lớn, họ cũng được quyền lợi tương tự như Vincom, Co.op, Big C…
Nói tóm lại, qua các góc nhìn trên, có thể khẳng định nhu cầu tiêu dùng của giới trẻ Việt Nam đã và đang tăng lên không ngừng nhằm thỏa mãn yêu cầu về mọi mặt và đồng thời các nhu cầu đó cũng được đặt trong liên
hệ chặt chẽ với quá trình văn hóa hóa Nói cách khác, nhu cầu tiêu dùng đã thoát khỏi sự mặc định là để đáp ứng một phần mục đích để tồn tại mà còn nhằm thể hiện những giá trị tinh thần, văn hóa đặc trưng của một quốc gia, dân tộc Văn hóa tiêu dùng của giới trẻ nói riêng và người Việt nói chung
đã đáp ứng toàn bộ tiêu chí đánh giá một nền văn hóa thông qua tháp nhu cầu của Maslow Và việc trở thành một thứ văn hóa hữu hình như vậy nên
nó đồng thời cũng đặt ra những chuẩn mực nhất định trong tiêu dùng ngày nay như “vật chất chỉ là thứ yếu, trải nghiệm chính là vua”, “Người Việt ưu tiên dùng hàng Việt” Vì thế mỗi người, trong bất kì hoàn cảnh nào, sở thích ra sao cũng cố gắng tự điều chỉnh sự tự thỏa mãn nhu cầu để thích ứng với các tiêu chí văn hóa của cộng đồng
Vấn đề cần phải nói thêm ở đây là làm sao để xây dựng trong giới trẻ một nền văn hóa tiêu dùng đậm chất Việt Nam, phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của đất nước và hoàn cảnh của từng cá nhân Thực tế cho thấy, nhiều người trẻ đã biết ý thức về vị trí xã hội của mình để có nhu cầu tiêu dùng sao cho phù hợp nhưng luôn có một bộ phận chưa thực sự ý thức về lao
Trang 6động và hưởng thụ Trong khi còn rất nhiều hoàn cảnh khó khăn, nhiều người nghèo chưa hề được đáp ứng những điều kiện căn bản nhất như ăn mặc, an toàn, tôn trọng thì vẫn có một số người chạy theo lối sống xa xỉ, phô trương kiểu sống hưởng thụ mà cho là thời thượng, quyền được hưởng Tất nhiên họ làm ra tiền họ có quyền thụ hưởng nhưng nếu không được điều chỉnh và phân phối một cách hợp lí thì nó hoàn toàn là tiêu cực, bừa bãi, lãng phí và liệu rằng có một nền văn hóa nào chứa chấp những điều phản cảm ấy hay nó sẽ làm cho văn hóa tiêu dùng ngày càng xấu đi, mất đi giá trị tinh thần vốn có? Chính vì thế, hãy tự ý thức, hãy biêt trân trọng những thứ mà mình làm ra thậm chí là gia đình mình cung cấp cho mình để có văn hóa tiêu dùng lành mạnh, tốt đẹp Đồng thời, hãy tập cho mình thói quen cho và nhận vì khi mình giúp đỡ một ai khó khăn thiếu thốn thì cũng chính là lúc mình đang sử dụng văn hóa tiêu dùng một cách có ích,
đó mới là sự tự khẳng định danh giá nhất và thứ mình nhận lại nhiều nhất là
sự biết ơn, lòng trân trọng Xã hôi đang cần một lối sống lành mạnh cho cả người giàu và người nghèo!