Đánh giá FDI cho phát triển kinh tế Việt Nam GVHD: PGS-TS Vũ Thị Minh Hằng CHƯƠNG CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP Khái niệm đầu tư trực tiếp nước Đầu tư trực tiếp nước ngồi (FDI) hình thức đầu tư quốc tế, đặc trưng trình di chuyển vốn từ nước qua nước khác Trong người chủ sở hữu vốn đồng thời người trực tiếp quản lí điều hành hoạt động sử dụng vốn, nhằm mục đích thu lợi nhuận từ hoạt động đầu tư sở tuân theo quy định Luật Đầu tư nước nước sở Đầu tư trực tiếp nước ngồi thể ba hình thức chủ yếu:  Hợp đồng hợp tác kinh doanh  Doanh nghiệp liên doanh  Doanh nghiệp 100% vốn nước Đặc điểm FDI Nguồn vốn FDI có đặc điểm sau: - Hoạt động FDI khơng đưa vốn vào nước tiếp nhận đầu tư mà cịn có cơng nghệ, kỹ thuật, bí kinh doanh, sản xuất, lực Marketing, trình độ quản lý - Các chủ đầu tư nước ngồi phải đóng góp lượng vốn tối thiểu vào vốn pháp định tuỳ theo quy định Luật đầu tư nước nước, để họ có quyền trực tiếp tham gia điều hành, quản lý đối tượng mà họ bỏ vốn đầu tư Tỷ lệ góp vốn bên nước ngồi cao quyền quản lý, định lớn - Kết hoạt động sản xuất doanh nghiệp định mức lợi nhuận nhà đầu tư - Chủ thể đầu tư trực tiếp nước ngồi thường cơng ty xun quốc gia đa quốc gia Thông thường chủ đầu tư trực tiếp kiểm soát hoạt động doanh nghiệp đưa định có lợi cho họ - Nguồn vốn FDI sử dụng theo mục đích chủ thể đầu tư nước ngồi khn khổ luật Đầu tư nước nước sở Nước tiếp nhận đầu tư định hướng cách gián tiếp việc sử dụng vốn vào mục đích mong muốn thơng qua cơng cụ như: thuế, giá thuê đất, quy định để khuyến khích hay hạn chế đầu tư trực tiếp nước vào lĩnh vực, ngành - Mặc dù FDI chịu chi phối Chính Phủ song có phần lệ thuộc vào quan hệ trị bên tham gia so với ODA - Việc tiếp nhận FDI khơng gây nên tình trạng nợ nước ngồi cho nước chủ nhà Các hình thức đầu tư trực tiếp nước ngồi SVTH: Nhóm – Lớp Cao Học Đêm Trang Đánh giá FDI cho phát triển kinh tế Việt Nam GVHD: PGS-TS Vũ Thị Minh Hằng 3.1 Hợp đồng hợp tác kinh doanh Là văn ký kết chủ đầu tư nước chủ đầu tư nước (gọi bên hợp danh) để tiến hành hay nhiều hoạt động kinh doanh nước chủ nhà cở sở quy định trách nhiệm để thực hợp đồng xác định quyền lợi bên, mà không thành lập pháp nhân 3.2 Doanh nghiệp liên doanh Là doanh nghiệp thành lập chủ đầu tư nước ngồi góp vốn chung với doanh nghiệp nước sở sở hợp đồng liên doanh Các bên tham gia điều hành doanh nghiệp, chia lợi nhuận chịu rủi ro theo tỉ lệ góp vốn bên vào vốn điều lệ Phần góp vốn bên nước ngồi khơng 30% vốn pháp định 3.3 Doanh nghiệp 100% vốn nước Là doanh nghiệp chủ đầu tư nước bỏ 100% vốn nước sở tại, có quyền điều hành chịu trách nhiệm toàn hoạt động doanh nghiệp theo quy định, pháp luật nước sở Ngồi cịn có hình thức khác như: hợp đồng xây dựng - kinh doanh chuyển giao (BOT), hợp đồng xây dựng - chuyển giao - kinh doanh (BTO), hợp đồng xây dựng - chuyển giao (BT) nhằm khuyến khích thu hút đầu tư trực tiếp nước ngồi Những nhân tố ảnh hưởng tới thu hút vốn FDI 4.1 Các yết tố điều tiết vĩ mô 4.1.1 Các sách - Yếu tố sách tiền tệ ổn định mức độ rủi ro tiền tệ nước tiếp nhận đầu tư góp phần mở rộng hoạt động xuất nhà đầu tư - Chính sách thương nghiệp có ý nghĩa đặt biệt đầu tư lĩnh vực làm hàng xuất khẩu.Mức thuế quan ảnh hưởng tới giá hàng xuất khẩu, hạn mức (quota) xuất nhập thấp hàng rào thương mại khác lĩnh vực xuất nhập khơng hấp dẫn nhà đầu tư nước ngồi Yếu tố làm cho thủ tục xuất phức tạp thêm - Chính sách thuế ưu đãi: áp dụng để thu hút nhà đầu tư nước - Chính sách kinh tế vĩ mơ ổn định tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động nhà đầu tư Mức độ ổn định kinh tế vĩ mơ đánh giá thơng qua tiêu chí: chống lạm phát ổn định tiền tệ Tiêu chí thực thơng qua cơng cụ sách tài tiền tệ lãi suất, tỷ giá hối đối, tỷ lệ dự trữ bắt buộc, cơng cụ thị trường mở đồng thời phải kiểm soát mức thâm hụt ngân sách giữ cho ngân sách cân 4.1.2 Luật đầu tư Vấn đề mà nhà đầu tư nước ngồi quan tâm là: - Mơi trường cạnh tranh lành mạnh, quyền sở hữu tài sản tư nhân pháp luật bảo đảm SVTH: Nhóm – Lớp Cao Học Đêm Trang Đánh giá FDI cho phát triển kinh tế Việt Nam - GVHD: PGS-TS Vũ Thị Minh Hằng Quy chế pháp lý việc phân chia lợi nhuận, quyền hồi hương lợi nhuận hình thức vận động cụ thể vốn nước - Quy định thuế, giá, thời hạn thuê đất Bởi yếu tố tác động trực tiếp đến giá thành sản phẩm tỷ suất lợi nhuận - Quyền sở hữu bảo vệ, gồm quyền người phát minh sáng chế, quyền tác giả, nhãn hiệu hàng hóa bí mật thương nghiệp… Vì hệ thống pháp luật phải thể nội dung nguyên tắc: Tôn trọng độc lập chủ quyền, bình đẳng, có lợi theo thông lệ quốc tế Đồng thời phải thiết lập hồn thiện định chế pháp lí tạo niềm tin cho nhà đầu tư nước ngồi 4.1.3 Mơi trường kinh tế: Với điều kiện nước mà nhà đầu tư định đầu tư vào khu vực với dự án cho phù hợp với điều kiện nước đó, như: GDP, GDP/đầu người, tốc độ tăng trưởng kinh tế, cấu nghành Đây điều kiện quan trọng cho dự án nhà đầu tư tồn phát triển Chẳng hạn, kinh tế với GDP thấp rào cản cho nhà đầu tư Bên cạnh, chế kinh tế ( kinh tế quốc dân, kinh tế thị trường) ảnh hưởng lớn đến khả chấp nhận vốn đầu tư định nhà đầu tư nước 4.2 Các yếu tố ảnh hưởng khác - Yếu tố hàng đầu đặc điểm thị trường địa - Đặc điểm thị trường nhân lực, công nhân lao động mối quan tâm lĩnh vực cần nhiều lao động - Sự ổn định trị - xã hội có ý nghĩa định đến việc huy động sử dụng có hiệu vốn đầu tư, đặc biệt đầu tư nước - Cơ sở hạ tầng phát triển Vai trò FDI phát triển kinh tế 5.1 Những ảnh hưởng tích cực FDI 5.1.1 Nguồn vốn hỗ trợ cho phát triển kinh tế - Là nguồn quan trọng để bù đấp thiếu hụt vốn ngoại tệ nước nhận đầu tư - Là sở tạo việc làm nước, đổi công nghệ, kỹ thuật tăng suất lao động… Từ tăng thu nhập, khắc phục tình trạng thiếu vốn mà không gây nợ cho nước nhận đầu tư - Làm tăng khả cạnh tranh mở rộng khả xuất nước nhận đầu tư, thu phần lợi nhuận từ công ty nước thu ngoại tệ từ hoạt động dịch vụ cho FDI SVTH: Nhóm – Lớp Cao Học Đêm Trang Đánh giá FDI cho phát triển kinh tế Việt Nam - GVHD: PGS-TS Vũ Thị Minh Hằng Tạo tác động tích cực việc huy động nguồn vốn khác ODA, NGO, kích thích thu hút vốn đầu tư nước - Giảm thiểu rủi ro đầu tư doanh nghiệp nước liên doanh với đầu tư nước ngồi 5.1.2 Chuyển giao cơng nghệ Về lâu dài FDI mang lại lợi ích cho nước nhận đầu tư, thúc đẩy phát triển ngành công nghệ cao Khi đầu tư, chủ đầu tư mang vào nước nhận đầu tư vốn tiền, vốn vật như: máy móc thiết bị, nguyên vật liệu, công nghệ đại, kỹ sảo chuyên mơn, trình độ quản lý tiên tiến, lực tiếp cận thị trường, kỹ kinh doanh qua chương trình đào tạo thúc đẩy nước nhận đầu tư đào tạo kỹ sư nhà quản lý có trình độ chuyên môn để tham gia vào công ty liên doanh 5.1.3 Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Thực tế cho thấy nước thực kinh tế mở, biết tranh thủ phát huy tác dụng nhân tố bên ngồi thành nhân tố bên đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế cao Mức tăng trưởng thường nhờ vào tăng đầu tư, số lao động sử dụng tăng, suất lao động tăng lên 5.1.4 Thúc đẩy trình dịch chuyển cấu kinh tế FDI góp phần thúc đẩy dịch chuyển cấu kinh tế nhanh chóng: - Làm xuất nhiều lĩnh vực ngành kinh tế nước nhận đầu tư - Làm phát triển trình độ kỹ thuật cơng nghệ nhiều ngành, góp phần thúc đẩy tăng suất lao động ngành làm tăng tỷ trọng - Làm phát triển số ngành, làm mai ngành - Giúp Việt Nam mở rộng thị phần nước ngoài, làm kinh tế theo hướng kinh tế hàng hóa, tiến đến cơng nghiệp hóa - đại hóa 5.1.5 - Một số tác động khác Góp phần đáng kể vào nguồn thu ngân sách nhà nước từ việc thu thuế đơn vị đầu tư… - Cải thiện cán cân quốc tế cho nước nhận đầu tư - Tạo điều kiện vốn kỹ thuật để khai thác, sử dụng tiềm lao động, nước nhận đầu tư có lực lượng lao động dồi dào, giúp giải nạn thất nghiệp 5.2 Những ảnh hưởng tiêu cực FDI 5.2.1 Sự chuyển giao công nghệ - Nhận chuyển giao công nghệ máy móc thiết bị lạc hậu, khó tính giá trị thực máy móc này, gây thiệt cho việc chia lợi nhuận cho nước nhận đầu tư SVTH: Nhóm – Lớp Cao Học Đêm Trang Đánh giá FDI cho phát triển kinh tế Việt Nam - GVHD: PGS-TS Vũ Thị Minh Hằng Gây tổn hại đến môi trường sinh thái, luật môi trường nước nhận đầu tư lỏng lẻo - Chất lượng sản phẩm, chi phí sản xuất cao nên sản phẩm nước nhận đầu tư khó cạnh tranh thị trường giới 5.2.2 Phụ thuộc kinh tế nước nhận đầu tư Thông qua công ty xuyên quốc gia bên đối tác nước ngồi để tiêu thụ hàng hóa công ty nắm hầu hết kênh tiêu thụ hàng hóa từ nước sang nước khác nên dựa vào đầu tư trực tiếp phụ thuộc kinh tế vào nước công nghiệp phát triển 5.2.3 Chi phí cho thu hút FDI sản xuất hàng hóa khơng thích hợp - Để thu hút FDI, nước nhận đầu tư phải áp dụng số ưu đãi cho nhà đầu tư giảm thuế, giảm tiền cho thuê đất, nhà xưởng, dịch vụ nước…, làm giảm lợi ích nước nhận đầu tư - Sản xuất hàng hóa khơng thích hợp như: thuốc lá, nước có ga thay nước hoa tươi, chất tẩy thay xà phòng… 5.2.4 Những mặt trái khác - Có trường hợp đầu tư để hoạt động tình báo gây rối an ninh trị - Các nhà đầu tư vào nơi có lợi nhất, gây nên cân đối vùng nông thôn thành thị CHƯƠNG THỰC TRẠNG FDI TẠI VIỆT NAM Tình hình thu hút vốn đầu tư FDI Việt Nam 1.1 Tình hình chung vốn đầu tư FDI Việt Nam qua năm Trong thập niên 80 năm 1990: Những năm đầu triển khai Luật đầu tư trực tiếp nước ngoài, coi thời kỳ thử nghiệm, mò mẫm nên kết đạt khơng nhiều Vào lúc này, ngồi việc có luật đầu tư nước ngồi hấp dẫn mơi trường tự đầu tư kinh doanh, quan Nhà nước từ Trung ương đến địa SVTH: Nhóm – Lớp Cao Học Đêm Trang Đánh giá FDI cho phát triển kinh tế Việt Nam GVHD: PGS-TS Vũ Thị Minh Hằng phương chưa có kinh nghiệm cần thiết hoạt động FDI Các nhà đầu tư nước coi Việt Nam “một vùng đất mới” cần phải thận trọng hoạt động đầu tư Cả ba năm cộng lại, nước thu hút 211 dự án với số vốn đăng ký 1602.2 triệu USD vốn pháp định 1279.7 triệu USD, cịn vốn thực khơng đáng kể, doanh nghiệp FDI sau cấp giấy phép phải làm nhiều thủ tục cần thiết đưa vốn vào Việt Nam Bình quân dự án có 7,4 triệu USD vốn đăng ký 4,7 triệu USD vốn pháp định Các lĩnh vực thu hút đầu tư chủ yếu khách sạn, du lịch, khai thác thăm dị dầu khí, cơng nghiệp chế biến nơng lâm thuỷ sản, xây dựng Và chưa có tác động rõ rệt đến Kinh tế - Xã hội Việt Nam Trong giai đoạn 1991-1996: FDI tăng trưởng nhanh góp phần quan trọng vào việc thực mục tiêu Kinh tế - xã hội Giai đoạn thu hút 25,179 tỷ USD vốn đăng ký, tốc độ tăng trưởng hàng năm cao Vốn đăng ký năm 1991 1,322 tỷ USD năm 1996 8,497 tỷ USD, 6,43 lần Đã có khoảng 20 vạn người làm việc doanh nghiệp FDI Đây thời kỳ hoạt động FDI sơi động, hàng nghìn đồn khách quốc tế đến Việt Nam tìm kiếm hội đầu tư, hàng trăm dự án chờ thẩm định, hàng chục nhà máy khởi công lúc, đồ FDI thay đổi ngày Việt Nam Sự gia tăng mạnh mẽ FDI nhiều nguyên nhân Lý chủ yếu nhà đầu tư nước ngồi bị thu hút tiềm kinh tế thời kỳ chuyển đổi với phần lớn thị trường cịn chưa khai thác Thêm vào đó, nhà đầu tư nước ngồi cịn bị hấp dẫn hàng loại yếu tố tiềm khác luật đầu tư nước hấp dẫn, lực lượng lao động dồi dào, giá nhân công rẻ tỷ lệ biết chữ cao Các nước có kinh tế phát triển mạnh vùng (cụ thể Malaysia, Singapore, Thái Lan,…) bắt đầu xuất vốn đầu tư sang thị trường tiềm Là kinh tế thời kỳ độ Đông Nam Á, Việt Nam có lợi thu hút vốn đầu tư FDI để phát triển kinh tế SVTH: Nhóm – Lớp Cao Học Đêm Trang Đánh giá FDI cho phát triển kinh tế Việt Nam GVHD: PGS-TS Vũ Thị Minh Hằng Giai đoạn 1997-1999: Đây thời kỳ suy thoái FDI, vốn đăng ký bắt đầu giảm từ năm 1997 giảm mạnh năm tiếp theo, cụ thể giảm 49% năm 1997, 16% năm 1998 59% năm 1999 Sự biến động phần nguyên nhân khách quan tác động khủng hoảng tài khu vực năm 1997 tiếp suy giảm kinh tế giới, Mỹ, EU Nhật Bản tác động tiêu cực đến kinh tế Việt Nam làm giảm rõ rệt lợi so sánh Việt Nam đầu tư thương mại quốc tế Bên cạnh phần lớn vốn đầu tư nước (trên 70%) vào Việt Nam xuất phát từ nhà đầu tư châu Á, nước lâm vào khủng hoảng nhà đầu tư rơi vào tình trạng khó khăn tài chính, khả đầu tư giảm sút Một nguyên nhân chủ quan khác không phần quan trọng hệ thống pháp luật thiếu minh bạch, quán, việc thực thi pháp luật không nghiêm minh, thủ tục hành phiền hà, chi phí đầu tư kinh doanh tương đối cao, giảm bớt số ưu đãi luật đầu tư trực tiếp nước năm 1996 so với trước Từ làm cho môi trường đầu tư Việt Nam hấp dẫn Giai đoạn 2000-2004: thời kỳ hồi phục chậm hoạt động FDI Giá trị FDI đăng ký tăng trở lại vào năm 2000 với mức 25,8% 2001 với mức 22,6% chưa đạt yêu cầu Nguồn FDI đăng ký tăng vào năm 2001 2002 kết dự án đường ống Nam Côn Sơn (2000) với tổng vốn đầu tư 2,43 tỷ đô-la Mỹ, Dự án Phú Mỹ (2001) với tổng vốn đầu tư 0,8 tỷ đô-la Mỹ Nhưng năm 2002, vốn đầu tư FDI đăng ký lại giảm xuống khoảng 1,4 tỷ đô-la Mỹ, đạt khoảng 54,5% mức năm 2001 Tính đến cuối năm 2004, tổng vốn đăng ký FDI Việt Nam 4547.6 triệu USD vốn thực 2852.5 triệu USD Con số cho thấy, sau nhiều năm luồng vốn FDI vào Việt Nam bị chững lại, năm 2004 có dấu hiệu hồi phục rõ rệt Những SVTH: Nhóm – Lớp Cao Học Đêm Trang Đánh giá FDI cho phát triển kinh tế Việt Nam GVHD: PGS-TS Vũ Thị Minh Hằng dấu hiệu lạc quan minh chứng cho xu hướng phục hồi dòng vốn FDI vào Việt Nam, kể từ sau khủng hoảng tài châu Á Giai đoạn 2005- 2006: giai đoạn FDI phục hồi phát triển Năm sau tăng gấp đôi so với năm trước Đến hết năm 2005, có 7279 dự án FDI cấp phép đầu tư với tổng vốn đăng ký đạt 66,3 tỷ USD Hết năm 2005 6030 dự án hiệu lực với tổng số vốn đăng ký 65 tỷ USD (kể tăng vốn) Tính riêng năm 2006, số dự án cấp 833 dự án, 86,1% so với năm 2005, với số lượng vốn đăng ký cấp 7839 triệu USD 166.6% so với năm 2005 Số lượt dự án tăng vốn năm 2006 486 dự án với số vốn tăng thêm 2362.3 triệu USD Như vậy, so với năm 2005, số dự án cấp có giảm số lượng vốn đăng ký cấp lại tăng lên, chứng tỏ xu hướng dòng vốn FDI vào nước ta tiếp tục phục hồi tăng trưởng, đạt mức kỷ lục kể từ sau khủng hoảng tài khu vực năm 1997 Đồ thị : Vốn FDI đăng ký năm 1999 - 2009 (Nguồn: Tổng cục Thống kê www.asset.vn) Giai đoạn 2007-2008: Sau Việt Nam gia nhập tổ chức thương mại WTO, với sách ngoại thương cởi mở tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư, nhờ tạo hiệu ứng tốt để thu hút FDI Năm 2007 Việt Nam thu hút 1544 dự án với 21,3 tỷ USD, tăng gần lần năm 2006, kết năm gia nhập WTO Năm 2008, bùng phát nguồn vốn FDI vào Việt Nam với số kỷ lục 64 tỷ USD, tăng lần so với năm 2007, vốn giải ngân đạt mức kỷ lục cao từ trước đến (11,5 tỷ USD) chứng tỏ sức hấp dẫn Việt Nam với nhà đầu tư bối cảnh khó khăn kinh tế ảnh hưởng bão tài giới Qua lọt vào top 10 kinh tế hấp dẫn vốn đầu tư FDI Riêng năm 2009: Vốn FDI dù đạt 10 tỷ USD 86% so với năm trước Nhưng số thống kê nói lên tính hấp dẫn Việt Nam đặc biệt tăng SVTH: Nhóm – Lớp Cao Học Đêm Trang Đánh giá FDI cho phát triển kinh tế Việt Nam GVHD: PGS-TS Vũ Thị Minh Hằng trưởng dài hạn, bên cạnh cải cách Việt Nam gắn với hội nhập nhà đầu tư nước ngồi nước nhìn thấy q trình cơng khai minh bạch sách Việt Nam Tính chung, đến nay, nước ta cịn 10.500 dự án đầu tư nước ngồi, đến từ 155 quốc gia với tổng vốn đăng ký 155 tỷ USD Đã có ngàn doanh nghiệp có FDI vào hoạt động, đóng góp 40% tổng giá trị sản xuất cơng nghiệp tồn quốc Nhưng vốn FDI đăng ký năm 2009 giảm mạnh so với năm 2008 nguyên nhân sau: + Khủng hoảng kinh tế làm giảm vốn đầu tư: Trong năm 2009 đối tác tiềm đầu tư vào Việt Nam có khả suy giảm bối cảnh kinh tế toàn cầu suy giảm, dẫn tới khả giảm đầu tư nước Các nước khu vực bị ảnh hưởng kinh tế toàn cầu có số lạm phát thấp Việt Nam hệ số tín nhiệm quốc gia cao ổn định hơn, cạnh tranh khu vực tăng lên Do vậy, dòng vốn FDI đăng ký vốn FDI thực Việt Nam bị ảnh hưởng + Cơ sở hạ tầng yếu kém: Kết cấu hạ tầng nước khả cung cấp điện, cấp nước, giao thơng đường bộ, hàng hải… q tải khó phát triển kịp thời gian ngắn để đáp ứng lượng lớn vốn FDI triển khai thực Việt Nam Hạ tầng yếu ảnh hưởng tới hoạt động SXKD doanh nghiệp FDI + Thủ tục hàng chánh phức tạp: cải cách thủ thục hành cơng tác chống tham nhũng tiến hành tích cực cịn nhiều vấn đề cần xử lý để đáp ứng yêu cầu đề Tình trạng thiếu hụt lao động có tay nghề chức danh quản lý khó khắc phục sớm Việc giải khó khăn giải phóng mặt bằng, tình trạng đình cơng cịn nhiều hạn chế ảnh hưởng tới hoạt động thu hút triển khai dự án FDI Việt Nam Dự kiến năm 2010: Với mục tiêu đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế, Chính phủ tiếp tục tập trung thực giải pháp thúc đẩy sản xuất kinh doanh nhằm đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế khoảng 6,5 - 7% năm 2010, huy động vốn đầu tư toàn xã hội khoảng 39,6% GDP Chủ trương khu vực đầu tư nước tiếp tục thu hút đẩy nhanh tiến độ giải ngân nguồn vốn cam kết, có định hướng thu hút vào vùng cách hợp lý, vào lĩnh vực ưu tiên Dự kiến tiêu chủ yếu ĐTNN sau: - Về thu hút vốn đầu tư vào (bao gồm tăng vốn mở rộng sản xuất) đạt từ 2225 tỷ USD, tăng 10% so với ước thực 2009 với trọng tâm thu hút dự án sử dụng công nghệ cao có khả tạo sản phẩm có sức cạnh SVTH: Nhóm – Lớp Cao Học Đêm Trang Đánh giá FDI cho phát triển kinh tế Việt Nam GVHD: PGS-TS Vũ Thị Minh Hằng tranh Trong đó, vốn đăng ký dự kiến khoảng 19 tỷ USD vốn tăng thêm dự kiến khoảng tỷ USD - Vốn thực năm 2010 dự kiến tăng năm 2009 dòng vốn đăng ký năm trước mức cao điều kiện kinh tế giới có xu hướng phục hồi Dự kiến vốn thực đạt mức 10-11 tỷ USD, tăng 10% so với ước thực năm 2009, đó, vốn phía nước ngồi dự kiến 8-9 tỷ USD, tăng 12,5% so với ước thực năm 2009 1.2 Tình hình thu hút vốn đầu tư trực tiếp FDI 1.2.1 Theo đối tác đầu tư Ngày có nhiều quốc gia vùng lãnh thổ tham gia đầu tư Việt Nam Tính đến hết năm 2009, có 89 quốc gia có dự án đầu tư vào Việt Nam Bảng 1: 20 quốc gia đầu tư trực tiếp lớn cấp giấy phép năm 1988 - 2009 phân theo đối tác đầu tư chủ yếu STT 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 (*) Quốc Gia Đài Loan Hàn Quốc Malaysia Singapore Nhật Bản BritishVirginIslands Hoa Kỳ Hồng Kông Cayman Islands Thái Lan Canada Pháp Samoa Hà Lan Vương quốc Anh Trung Quốc Liên bang Nga Australia Thụy Sỹ CHLB Đức Số dự án 2188 2357 369 831 1179 471 536 710 36 275 114 328 65 129 142 759 108 260 78 147 Vốn đăng ký (Triệu đô la Mỹ) (*) 22307.63 18264.01 18156.28 17540.05 17500.54 14898.32 10977.21 8158.95 6368.67 6199.03 4924.24 3304.12 3249.65 3064.45 2751.75 2368.70 2281.10 1901.15 1694.83 857.12 Bao gồm vốn tăng thêm dự án cấp giấy phép từ năm trước (Nguồn Tổng cục thống kê) Trong giai đoạn 1988 – 1996, FDI vào Việt Nam chủ yếu từ nước châu Á chiếm tới 71,7% tổng vốn FDI đầu tư vào Việt Nam, nước ASEAN chiếm 24,8% tổng vốn FDI đăng ký Năm nước châu Á Đài Loan, Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc, Hồng Kông chiếm 65% tổng số vốn đăng ký vào Việt Nam SVTH: Nhóm – Lớp Cao Học Đêm Trang 10 Đánh giá FDI cho phát triển kinh tế Việt Nam GVHD: PGS-TS Vũ Thị Minh Hằng (Nguồn Tổng cục thống kê) 1.2.3 Theo cấu ngành nghề Bảng 3: Đầu tư trực tiếp nước ngồi theo ngành 1988-2006 (tính tới ngày 18/12/2006 – tính dự án cịn hiệu lực) STT Chun ngành I Cơng nghiệp CN dầu khí CN nhẹ CN nặng CN thực phẩm Xây dựng Nông, lâm nghiệp II Nông – lâm nghiệp Thuỷ sản Dịch vụ III Dịch vụ GTVT – Bưu điện Khách sạn – Du lịch Tài – NH Văn hố - y tế – GD XD khu thị XD Văn phịng – Căn hộ XD hạ tầng KCX KCN Tổng số Số dự án Số Tỷ trọng Tổng vốn đầu tư Số vốn Tỷ trọng Đầu tư thực Số vốn Tỷ trọng lượng 4,602 31 1933 2007 275 356 831 718 113 1380 594 186 164 64 226 (%) 67.55 0.46 28.37 29.46 4.04 5.23 12.20 10.54 1.66 20.26 8.72 2.73 2.41 0.94 3.32 0.09 (tỷ USD) 38.011 1.993 9.702 18.897 3.252 4.165 3.884 3.558 0.326 18.578 1.157 3.373 3.289 0.840 0.980 3.078 (%) 62.85 3.30 16.04 31.25 5.38 6.89 6.42 5.88 0.54 30.72 2.51 5.58 5.44 1.39 1.62 5.09 (tỷ USD) 19.858 5.453 3.484 6.827 1.959 2.136 1.915 1.749 0.166 7.010 0.377 0.721 2.317 0.730 0.382 0.051 (%) 68.99 18.94 12.11 23.72 6.80 7.42 6.65 6.08 0.58 24.36 1.31 2.50 8.05 2.54 1.33 0.18 120 1.76 4.433 7.33 1.860 6.46 20 0.29 1.067 1.76 0.573 1.99 6813 100 60.474 100 28.783 100 Nguồn: Cục Đầu tư nước – Bộ Kế hoạch đầu tư Trong giai đoạn đầu thu hút FDI (1988-1990), vốn FDI thực không đáng kể Đến giai đoạn 1991- 1996, với việc vốn đầu tư vào Việt Nam tăng vốn FDI thực tăng theo, vốn FDI thực có mặt hầu hết ngành kinh tế chủ yếu tập trung vào ngành công nghiệp Giai đoạn (19971999), vốn thực tập trung vào ngành công nghiệp, đặc biệt khai thác dầu thô, sản xuất lắp ráp ô tô, thiết bị văn phòng, hàng điện tử Các doanh nghiệp FDI chiếm tới 35% giá trị sản xuất tồn ngành cơng nghiệp Cơ cấu vốn FDI thực giai đoạn 2000 – 2005 chuyển biến tích cực theo hướng tăng tỷ trọng ngành cơng nghiệp dịch vụ Trong công nghiệp xây dựng chiếm 69% tổng vốn thực hiện, dịch vụ chiếm 24,7% nông – lâm – ngư nghiệp chiếm 6,3% tổng vốn thực nước.Tính đến hết năm 2005, tình hình dự án giải thể trước thời hạn, ngành công nghiệp xây dựng có nhiều dự án bị giải thể tỷ lệ vốn đầu tư bị giải thể cao nhất, chiếm tới 43% Trong đó, ngành cơng nghiệp 570 dự án (chiếm 53% tổng số dự án cấp phép) với tổng số vốn đầu tư 5,4 tỷ SVTH: Nhóm – Lớp Cao Học Đêm Trang 13 Đánh giá FDI cho phát triển kinh tế Việt Nam GVHD: PGS-TS Vũ Thị Minh Hằng USD (chiếm 43% tổng vốn đăng ký) Lĩnh vực dịch vụ có 54 dự án (chiếm tỷ lệ 5% tổng số dự án cấp giấy phép) với 10% tổng số vốn bị giải thể Cịn tình hình dự án buộc phải chuyển đổi hình thức đầu tư phân theo ngành kinh tế ngành cơng nghiệp có nhiều dự án với 102 dự án (chiếm 62% tổng số dự án chuyển đổi) 68% tổng vốn đăng ký Đứng sau công nghiệp dịch vụ với 39 dự án chuyển đổi hình thức đầu tư, chiếm 24% số dự án 24% tổng số vốn đầu tư chuyển đổi Tính đến tháng năm 2007, vốn FDI đạt 2,86 tỷ USD, vượt kỳ năm ngoái gần tỷ USD Trong số này, có tới 146 dự án cơng nghiệp với giá trị 1,6 tỷ USD, lĩnh vực khách sạn, du lịch với số vốn gần 390 triệu USD đổ vào dự án thứ ba dịch vụ, với 99 dự án trị giá 318 triệu USD Bảng 4: Vốn đầu tư trực tiếp nước vào Việt Nam năm 2006 - 2009 TT Các tiêu Số vốn đăng ký(tỷ USD) 2006 7,570 Năm 2007 2008 17,860 2009 60,300 2007/2006 So sánh (%) 2008/2007 2009/2008 21,482 236% 338% 36% Trong Cơng nghiệp 14,490 32,600 11,966 1058% 37% 3,080 27,400 9,432 189% 34% 0,290 0,400 0,085 138% 21% 797 1.445 1.171 1.054 181% 81% 90% 0,0095 0,0125 0,0515 0,0204 132% 412% 40% - 8,04 11,5 10 143% 87% – Xây dựng Dịch vụ - Du lịch Nông – Lâm – Thủy sản Số dự án Bình quân(tỷ USD) Sô vốn thực hiện(tỷ USD) (Nguồn Tổng cục đầu tư) Năm 2008, vốn đầu tư nước dự án cấp giấy phép tập trung chủ yếu vào lĩnh vực công nghiệp xây dựng với 32,6 tỷ USD (chiếm 54,1% tổng vốn đăng ký); ngành dịch vụ 27,4 tỷ USD (chiếm 45,5% tổng vốn đăng ký); ngành nông, lâm nghiệp thủy sản 252,1 triệu USD (chiếm 0,4% tổng vốn đăng ký) Năm 2009, dịch vụ lưu trú ăn uống lĩnh vực thu hút quan tâm lớn nhà đầu tư nước với 9,432 tỷ USD vốn cấp tăng thêm Trong đó, có 32 dự án cấp với tổng vốn đầu tư 4,9 tỷ USD dự án SVTH: Nhóm – Lớp Cao Học Đêm Trang 14 Đánh giá FDI cho phát triển kinh tế Việt Nam GVHD: PGS-TS Vũ Thị Minh Hằng tăng vốn với số vốn tăng thêm 4,532 tỷ USD Kinh doanh bất động sản đứng thứ với 7,6 tỷ USD vốn đăng ký tăng thêm Trong có số dự án có quy mơ lớn cấp phép năm Khu du lịch sinh thái bãi biển rồng Quảng Nam, dự án Công ty TNHH thành phố Nhơn Trạch Berjaya Đồng Nai dự án Công ty TNHH thành viên Galileo Investment Group Việt Nam có tổng vốn đầu tư 4,15 tỷ USD, tỷ USD 1,68 tỷ USD Lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo có quy mơ vốn đăng ký lớn thứ ba năm 2009 với 2,97 tỷ USD vốn đăng ký, có 2,22 tỷ USD đăng ký 749 triệu USD vốn tăng thêm 1.2.4 Cơ cấu lãnh thổ Đến có 65 tỉnh thành nước có dự án FDI triển khai thực Cùng giống tình hình thu hút FDI, vốn thực chủ yếu phân bổ tỉnh, thành phố có điều kiện kinh tế – xã hội thuận lợi Trong giai đoạn 1988-2005, thành phố Hồ Chí Minh nơi có tổng vốn thực cao với 2057 dự án đầu tư chiếm 30.19% số dự án đầu tư nước, với tổng vốn đầu tư 14 tỷ USD chiếm 23,40% ; vốn đầu tư thực 6,37 tỷ USD chiếm 22,13% Tiếp đến Hà Nội, Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa – Vũng Tàu Bảng 5: Đầu tư trực tiếp nước cấp giấy phép năm 1988 - 2008 phân theo địa phương Số dự án Vốn đăng ký (Triệu đô la Mỹ)(*) CẢ NƯỚC 10981 163607.2 Đồng sông Hồng 2790 33627.1 Hà Nội , Vĩnh Phúc, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Hải Dương, Hải Phòng, Hưng Yên, Thái Bình, Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình Trung du miền núi phía Bắc 325 1823.1 Hà Giang, Cao Bằng, Bắc Kạn, Tuyên Quang, Lào Cai, Yên Bái, Thái Nguyên, Lạng Sơn, Bắc Giang, Phú Thọ, Điện Biên, Lai Châu, Sơn La, Hồ Bình Bắc Trung Bộ Dun hải miền Trung 690 43886.8 Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú n, Khánh Hồ, Ninh Thuận, Bình Thuận Tây Nguyên 147 Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông, 1334.3 Lâm Đồng Đông Nam Bộ 6462 71857.8 Bình Phước, Tây Ninh, Bình Dương, Đồng Nai, TP.Hồ Chí Minh, , Bà Rịa - Vũng Tàu Đồng sông Cửu Long 505 7876.5 Long An, Tiền Giang, Bến Tre, Trà Vinh, Vĩnh Long, Đồng Tháp, An Giang, Kiên Giang, Cần Thơ, Hậu Giang, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau Dầu khí 62 3201.7 (*) Bao gồm vốn tăng thêm dự án cấp giấy phép từ năm trước Trong giai đoạn thu hút FDI (1988 – 1990), FDI thực chủ yếu tập trung tỉnh, thành phố thuộc Nam Trung Bộ để thăm dò, khai thác dầu khí SVTH: Nhóm – Lớp Cao Học Đêm Trang 15 Đánh giá FDI cho phát triển kinh tế Việt Nam GVHD: PGS-TS Vũ Thị Minh Hằng Đồng sông Hồng Giai đoạn 1991 – 1999, FDI thực phân bố không đồng địa phương Trong tỉnh, thành phố có FDI thực nhiều thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu Hải Phòng, chiếm 68% tổng vốn FDI thực nước Giai đoạn (2000 – 2005), vốn FDI thực chủ yếu tập trung vào địa phương có điều kiện kinh tế thuận lợi, sở hạ tầng phát triển Tính đến hết năm 2005, vùng kinh tế trọng điểm phía Nam chiếm khoảng 50% tổng vốn thực nước, vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc chiếm 28,7% tổng vốn thực Các dự án giải thể trước thời hạn, đến hết năm 2005, thành phố Hồ Chí Minh có số dự án buộc phải giải thể trước thời hạn lớn với 330 dự án 3,23 triệu USD vốn đăng ký Thứ hai Bà Rịa – Vũng Tàu với 55 dự án vốn đăng ký 1,42 triệu USD Số dự án chuyển đổi hình thức đầu tư chủ yếu vào thành phố Hồ Chí Minh, chiếm 36% tổng số dự án bị giải thể, Hà Nội với 11% tổng số dự án bị giải thể Năm 2007, Bà Rịa Vũng Tàu vươn lên vị trí thứ thu hút FDI, Huế, Quảng Ngãi Bình Dương Điều cho thấy tỉnh miền trung lấn lướt đua thu hút FDI năm 2007 Năm 2008 nước có 44 tỉnh, thành phố có dự án cấp phép mới, Ninh Thuận có số vốn đăng ký dẫn đầu với 9,8 tỷ USD (chiếm 16,3% tổng vốn đăng ký); tiếp đến Bà Rịa-Vũng Tàu 9,3 tỷ USD (15,5%); Thành phố Hồ Chí Minh 8,9 tỷ USD (14,7%); Hà Tĩnh 7,9 tỷ USD (13,1%); Thanh Hóa 6,2 tỷ USD (10,3%); Phú Yên 4,3 tỷ USD (7,2%); Hà Nội 3,1 tỷ USD (5,1%) Năm 2009, Bà Rịa-Vũng Tàu địa phương thu hút nhiều vốn đầu tư nước với 6,73 tỷ USD vốn đăng ký tăng thêm Tiếp theo Quảng Nam, Bình Dương, Đồng Nai Phú Yên với quy mô vốn đăng ký 4,1 tỷ USD; 2,5 tỷ USD; 2,36 tỷ USD 1,7 tỷ USD Đồ thị 3: 10 địa phương nhận vốn đầu tư FDI cao năm 2009 SVTH: Nhóm – Lớp Cao Học Đêm Trang 16 Đánh giá FDI cho phát triển kinh tế Việt Nam GVHD: PGS-TS Vũ Thị Minh Hằng (Nguồn Tổng cục thống kê) 1.2.5 Một số dự án đầu tư tiêu biểu Việt Nam 1.2.5.1 Cầu Mỹ Thuận Cầu Mỹ Thuận cầu bắc qua sông Tiền Giang đồng sơng Cửu Long, thức khởi cơng ngày 6/7/1997 hồn thành vào ngày 21/5/2000 Cầu công ty Baulderstone Hornibrook Úc Cienco Bộ Giao thông Vận tải thiết kế thi cơng, với chi phí 90,86 triệu đơla Úc, chương trình AusAid phủ Úc góp 66% phủ Việt Nam 34% Đây cầu dây văng xây dựng Việt Nam Cầu Mỹ Thuận giúp người dân vùng lại thuận tiện hơn, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội lâu dài cho khu vực đồng sông Cửu Long 1.2.5.2 Khu đô thị - Đại học quốc tế Berjaya Tọa lạc xã Tân Thới Nhì, huyện Hóc Mơn, cách trung tâm TPHCM 19 km, thuộc khu Tây Bắc Sài Gịn, thị làng đại học quốc tế rộng 924 dự án FDI lớn TP với vốn đầu tư 3,5 tỷ USD Dự án có tên gọi tắt VIUT, triển khai vòng 10 năm, từ 2011-2021, với giai đoạn Chủ đầu tư dự án Tập đoàn Berjaya - nhà phát triển bất động sản Malaysia Dự án bao gồm tòa nhà cao tầng, ba trường đại học, trung tâm hội nghị, khu hành lang tri thức, khách sạn, thị hành chính, nhà ven sông, cảng Riêng mặt đào tạo, mục tiêu dự án thành lập khu đại học đẳng cấp quốc tế, thư viện chung, trung tâm khoa học trung tâm công nghệ thông tin nhằm phục vụ cho việc nghiên cứu sinh viên, nhà chuyên môn cư dân sống làm việc khu đô thị Tây Bắc vùng lân cận Đặc biệt trung tâm y khoa rộng 15,2 bệnh viện đa khoa lớn xây dựng nhằm phục vụ nhu cầu khám chữa bệnh cho 75.000 dân tương lai khu đô thị VIUT Đây dự án có vốn đầu tư chiếm 50% tổng số vốn FDI TP HCM tháng đầu năm 2008 (ước tính tỷ USD) nguồn vốn đầu tư đổ vào TP HCM năm 2005-2007 1.2.5.3 Công viên phần mềm Thủ Thiêm Ngày 19/7/2008, dự án Trung tâm phần mềm Thủ Thiêm khởi công xây dựng Đây dự án liên doanh Cơng ty cổ phần Viễn thơng Sài Gịn (SaigonTel - thành viên Tập đoàn Đầu tư Sài Gịn - SGI) với Cơng ty TA Associates International Pte.Ltd trụ sở Singapore (thành viên Tập đoàn Teco- Đài Loan) Dự án có tổng vốn đầu tư 1,2 tỷ USD, Teco góp 80% vốn SaigonTel góp 20% vốn, triển khai diện tích 16 nằm trung SVTH: Nhóm – Lớp Cao Học Đêm Trang 17 Đánh giá FDI cho phát triển kinh tế Việt Nam GVHD: PGS-TS Vũ Thị Minh Hằng tâm đô thị Thủ Thiêm, thuộc Phường An Lợi Đông, Quận Dự án chia thành ba giai đoạn thực từ đến năm 2015 Dự án đầu tư xây dựng sở hạ tầng, cao ốc văn phòng với tổng diện tích mặt sàn xây dựng 650.000 m2, diện tích văn phịng chiếm 75%, diện tích thương mại bán lẻ chiếm 15% khu nhà chiếm 10% Đây trung tâm phần mềm đại có qui mô lớn Việt Nam Dự kiến sau vào hoạt động, dự án đóng góp 4,3 tỷ USD thuế tạo 6,5 tỷ USD doanh số hàng năm Dự án tạo việc làm ổn định cho khoảng 40.000 lao động giai đoạn xây dựng Trong giai đoạn vận hành có khoảng 70.000 lao động, kỹ sư lập trình viên cao cấp khoảng 49.000 người doanh số dự kiến 6,5 tỉ USD/năm Dự án góp phần vào việc chuyển dịch cấu kinh tế, tập trung phát triển dịch vụ, đặc biệt dịch vụ công nghệ cao cho thành phố Hồ Chí Minh; góp phần đưa thành phố trở thành trung tâm phần mềm lớn khu vực Đây công viên phần mềm thứ hai TP.HCM sau Công viên phần mềm Quang Trung thành lập năm 2001 Quận 12 Đánh giá tình hình thu hút vốn FDI năm qua 2.1 Những thành tựu – nguyên nhân Qua 20 năm kể từ năm 1988 đến nay, nước ta thực tiếp nhận đầu tư từ khắp nước giới với hệ thống luật đầu tư bổ sung ngày hồn thiện nhờ số lượng dự án số vốn FDI khơng ngừng tăng lên Tính đến nay, tổng vốn FDI vào Việt Nam đạt 160 tỷ USD, giai đoạn 2006-2008 vốn thực khu vực 23,6 tỷ USD đạt khoảng 94% mục tiêu đề cho giai đoạn 2006-2010 Năm 2007 FDI chiếm 17% tổng GDP, gần 25% tổng vốn đầu tư toàn xã hội Chiếm 41% tổng kim ngạch xuất tạo gần 1,5 triệu lao động, nộp tỷ USD cho thuế nhà nước Cơ cấu FDI thực đa dạng nhiều hình thức, doanh nghiệp liên doanh, doanh nghiệp hợp tác liên doanh doanh nghiệp 100% vốn nước ngồi Trong đó, tỉ trọng đầu tư doanh nghiệp hợp tác liên doanh doanh nghiệp 100% vốn nước chiếm ưu thế, giúp nguồn vốn FDI tăng đáng kể nước ta có hội tiếp cận công nghệ đại học hỏi kinh nghiệm quản lý nhà đầu tư nước Việt Nam thu hút nhiều đối tác đầu tư từ nước khu vực Châu Á, đến nước Châu Âu, Mỹ Nhìn chung, nguồn đầu tư chủ yếu từ nước khu vực Singapo, Đài Loan, HongKong, Nhật, bước thu hút nhiều nhà đầu tư lớn giới, đặc biệt Hoa Kỳ nước với nguồn đầu tư vào Việt Nam ngày lớn mạnh SVTH: Nhóm – Lớp Cao Học Đêm Trang 18 Đánh giá FDI cho phát triển kinh tế Việt Nam GVHD: PGS-TS Vũ Thị Minh Hằng Ngoài hiệu kinh tế, nguồn FDI có đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế xã hội Việt Nam, đóng góp vào việc giải việc làm cho người lao động, tăng nguồn thu ngân sách, đóng góp vào tổng thu nhập quốc nội GDP Cụ thể, đầu tư FDI chiếm 3,5% tăng trưởng GDP xét theo thành phần kinh tế, đóng góp từ 20-30% tổng vốn đầu tư toàn xã hội tùy vào mức độ giải ngân FDI tạo 4,1% tổng việc làm xã hội Theo UNCTAD, tháng đầu năm 2009 Việt Nam đứng thứ top 10 nước có dịng chảy vào FDI khu vực Đơng Á, Nam Á Đông Nam Á với tổng số vốn 1.4 tỷ USD, 86% so với kỳ năm 2008 Tuy nhiên, coi số tương đối lạc quan bối cảnh suy thối kinh tế sóng cắt giảm đầu tư toàn giới 2.2 Những hạn chế - nguyên nhân Bên cạnh thành tựu mà FDI mang lại cịn có hạn chế FDI gây như: - Giải ngân nguồn vốn FDI chậm: năm 2007 đạt 38%, năm 2008 đạt 17%, năm 2009 đạt 46,6% so với vốn đăng ký Như nước ta chưa khai thác hết hội FDI đem lại làm cho nhà đầu tư nước e ngại đầu tư vào Việt Nam Nguyên nhân dẫn đến tình trạng khả tiếp nhận nước ta thấp, nguồn nhân lực có chất lượng cịn hạn chế (cơng tác giải phóng mặt , quản trị nhà nước thủ tục hành cịn phiền hà, sở hạ tầng giao thơng lượng cịn nhiều bất cập…); SVTH: Nhóm – Lớp Cao Học Đêm Trang 19 Đánh giá FDI cho phát triển kinh tế Việt Nam - GVHD: PGS-TS Vũ Thị Minh Hằng Cơ cấu FDI khơng hợp lý Đầu tư nước ngồi vào công nghiệp chế tạo chế biến giảm liên tục từ năm 2005 đến năm 2008 ( 70,4% năm 2005 xuống 68,9% năm 2006, 51% năm 2007 36% năm 2008,13.8% năm 2009) chủ yếu đầu tư vào công nghiệp lắp ráp nhằm tận dụng lao động rẻ, giá trị gia tăng thấp Trong đầu tư vào khai thác tài nguyên vào bất động sản (cũng dạng khai thác tài nguyên đất đai ) tăng lên (đầu tư vào khai thác mỏ từ 0,8% năm 2005 lên 1,2% năm 2006 lên tới 18,5% năm 2008, đầu tư vào khách sạn nhà hàng khu nghỉ dưỡng từ 0,9% năm 2005 tăng đến 15,1% năm 2008) Đó chưa kể đến hiệu ứng sân gơn làm diện tích khơng đất đai (trong có đất nơng nghiệp) Có hai ngun nhân quan trọng hạn chế đầu tư vào công nghiệp chế biến công nghệ cao (1) chất lượng nguồn nhân lực thấp (2) công nghiệp hộ trợ không phát triển Cơ cấu đầu tư không đẩy nhanh chuyển dịch cấu kinh tế theo hướng cơng nghiệp hố đại hố nữa, hiệu đầu tư thấp, hệ số ICOR ngày cao; - Ơ nhiễm mơi trường nghiêm trọng Các quan chức không thẩm định nghiêm tục không tuân thủ quy định nghiêm ngặt môi trường công ty nước đặc biệt cơng ty có vốn đầu tư nước ngồi ngun nhân nhiễm Ví dụ như: Có nhiều cơng ty khơng có hệ thống xử lý nước thải, có hình thức mà khơng sử dụng đổ thẳng nước thải chưa qua xử lý mơi trường, nhà chức có trách nhiệm liên đới họ làm lơ cho qua, khiến cho môi trường tự nhiên ngày ô nhiễm nặng, tiêu biểu công ty VEDAN gây ô nhiễm dịng sơng Thị Vải trầm trọng; Một số cơng ty nhận chuyển giao công nghệ lạc hậu, máy mọc cũ kỹ - Do chạy theo số lượng FDI, địa phương sẵn sàng cạnh tranh không lành mạnh khiến cho nguồn tài nguyên thiên nhiên, sinh thái, du lịch vơ giá đất nước bị bán rẻ Hệ phần lợi nhuận mang lại cho Việt Nam từ FDI không tương xứng với giá trị nguồn tài nguyên vĩnh viễn bị - Để thu hút nhiều vốn FDI vào địa phương mình, nhiều tỉnh tự ý “phá rào”, đưa ưu đãi mức thuế (đã biến tướng để tránh quy định Nhà nước thuế), đất đai, lao động, làm thiệt hại quyền lợi đất nước - Các nhà đầu tư nước lĩnh vực du lịch vào Việt Nam làm ăn có nhiều lợi thế, bờ biển Việt Nam có sẵn điều kiện tự nhiên tốt, chưa kể vơ số ưu đãi từ quyền địa phương Tuy nhiên, không lo ngại hàng loạt mảnh đất đắc địa chạy dọc “mặt tiền” bờ biển Quảng Nam, Đà Nẵng “cắt” để “chia lô” cho dự án resort, sân golf, khu biệt thự có vốn đầu tư nước ngồi Trong khơng nên chia bãi biển cho dự án nhỏ, manh SVTH: Nhóm – Lớp Cao Học Đêm Trang 20 Đánh giá FDI cho phát triển kinh tế Việt Nam GVHD: PGS-TS Vũ Thị Minh Hằng mún (như “thành phố resort” Phan Thiết), khơng nên tạo đặc quyền cho dự án lớn, trải khắp bãi biển rộng (như đoạn đường từ Đà Nẵng Cửa Đại, Hội An), dành cho số ít, chí nhà đầu tư với dự án khổng lồ - Đã có nhiều ý kiến lo ngại tình trạng chiếm đất, giữ đất số “siêu” dự án nay, “bởi sau này, “bãi biển vàng” Việt Nam trở thành “Thiên đường nghỉ mát” khu vực giới, cơng ty chiếm diện tích rộng với giá thấp, trở thành kẻ thống trị bãi biển, nghĩa đen nghĩa bóng” Thực tế khẳng định lo ngại lo xa, luồng vốn FDI tiếp tục chảy vào lĩnh vực bất động sản du lịch Một lo ngại khác với tượng chạy theo số lượng, lượng lớn vốn FDI đổ vào dự án bất động sản phá vỡ quy hoạch phát triển lĩnh vực dẫn đến nhiều hệ lụy - Một hệ lụy số vốn FDI công bố không phản ánh đồng vốn thực mà cơng ty nước ngồi đầu tư vào Việt Nam Điển hình dự án xây dựng khu hộ cao cấp Hà Nội có vốn đăng ký tỉ đô la Mỹ thực chất có 200 triệu la nhà đầu tư mang vào Việt Nam, lại vốn vay ngân hàng nước vốn huy động từ người dân hình thức đặt cọc mua nhà - Nhà đầu tư thu tiền người mua đồng Việt Nam chuyển lợi nhuận nước đô la Mỹ phần vốn gốc lẫn lãi gây gánh nặng cho cán cân tốn quốc tế SVTH: Nhóm – Lớp Cao Học Đêm Trang 21 Đánh giá FDI cho phát triển kinh tế Việt Nam GVHD: PGS-TS Vũ Thị Minh Hằng CHƯƠNG GIẢI PHÁP THU HÚT FDI & MỤC TIÊU CHO NĂM 2010 Mặc dù nguồn vốn từ FDI đóng góp tích cực cho phát triển kinh tế xã hội Việt Nam bên cạnh cịn tồn hạn chế định tiến trình thu hút sử dụng nguồn vốn Vậy, để thu hút nguồn FDI ngày dồi phát huy hiệu việc sử dụng nguồn vốn cần thực giải pháp sau: A Các giải pháp chính: Nâng cấp, phát triển sở hạ tầng: Kết cấu sở hạ tầng phản ánh phát triển đất nước, nhân tố làm hạn chế hay trở nên hấp dẫn nhà đầu tư Hệ thống cầu đường, giao thơng thơng thống tạo điều kiện thuận lợi cho việc vận chuyển, giao thương Điều cấp thiết lúc cần tổ chức lại hệ thống đường xá, cầu cống cho việc giao thông ngày thuận tiện, cần có biện pháp cấp bách giải tình trạng ùn tắc giao thơng tuyến đường huyết mạch thành phố lớn đồng thời xây dựng, mở rộng tuyến đường nông thôn, thực thị hóa nơng thơn Bên cạnh đó, mở rộng hệ thống cảng biển để đẩy mạnh hoạt động xuất nhập Vì vậy, nhà nước cần đẩy mạnh công tác phát triển sở hạ tầng cách sử dụng nguồn vốn tự có, sử dụng hiệu nguồn vốn ODA, khuyến khích doanh nghiệp tư nhân tham gia vào dự án phát triển sở hạ tầng đồng thời đẩy nhanh tiến độ thi cơng cơng trình cịn dở dang tránh tồn đọng lãng phí Phát triển nguồn nhân lực: SVTH: Nhóm – Lớp Cao Học Đêm Trang 22 Đánh giá FDI cho phát triển kinh tế Việt Nam GVHD: PGS-TS Vũ Thị Minh Hằng Nguồn nhân lực yếu tố quan trọng việc định nhà đầu tư nước Mặc dù nguồn nhân lực lợi Việt Nam nguồn nhân lực có trình độ quản lý tay nghề cao cịn thiếu Theo thống kê có gần 30% lực lượng lao động qua đào tạo, chất lượng nguồn nhân lực chưa cao, chưa đồng nên hiệu sử dụng chưa cao Vì để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, Việt Nam cần bước đổi hệ thống giáo dục đào tạo, phát triển nguồn nhân lực theo chiều rộng chiều sâu Đẩy mạnh việc xây dựng đội ngũ lao động đảm bảo đủ số lượng, hợp lý cấu, có chất lượng tay nghề cao phục vụ cho nhu cầu thị trường lao động Cải tiến thủ tục hành Thủ tục hành quan tâm lớn nhà đầu tư Với thủ tục rườm rà, chồng chéo, không quán nước ta nhiều tạo nên lo ngại nhà đầu tư Một ví dụ điển phiên khai mạc kỳ họp Hội đồng nhân dân, Phó chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Thành Tài nêu ý kiến: “ số vụ việc tồn kéo dài ba năm Thành phố tập trung đạo 10 phút xong” Hiện nay, lượng vốn đầu tư nước giảm dần tồn cầu cạnh tranh môi trường đầu tư trở nên khốc liệt Vì thế, để thu hút vốn FDI nhiều sau khủng hoảng việc cải tiến thủ tục hành vô cần thiết Tiến hành cải cách thủ tục hành theo hướng đơn giản, cơng khai, minh bạch tạo môi trường thuận lợi cho nhà đầu tư Cải cách thủ tục hành tốt tạo mơi trường đầu tư thơng thống hơn, thu hút dòng chảy nguồn vốn FDI Một số khâu thủ tục hành điển hình cần cải tiến như: - Cải tiến thủ tục hải quan: đơn giản hóa thủ tục Hải quan, cơng khai, minh bạch quy định tránh tượng không rõ ràng gây phiền hà, tiêu cực Tiếp thu xử lý nhanh chóng ý kiến đóng góp khiếu nại khách hàng Muốn phải có phối hợp bộ, ban, ngành có liên quan thương mại, hải quan, công nghệ môi trường Những vấn đề phát sinh không giải phải nhanh chóng có cơng văn hỏi ý kiến cơng văn phúc đáp quan chức - Cải tiến thủ tục cấp giấy phép đầu tư: đơn giản hoá thủ tục hành theo nguyên tắc “một cửa”, “một dấu” Các quan phụ trách hợp tác đầu tư tạo điều kiện thận lợi cho nhà đầu tư đăng kí như: thơng báo cơng khai loại giấy phép cần có hồ sơ đăng kí cấp giấy phép đầu tư, riêng loại dự án có tỉ lệ xuất từ 80% trở lên số lĩnh vực khác Kế hoạch Đầu tư cơng bố, nhà đầu tư phải đăng kí theo mẫu Kế hoạch Đầu tư; Bộ Khoa học- Công nghệ Môi trường phải thường xuyên thu thập thông tin công nghệ tiên tiến giới để SVTH: Nhóm – Lớp Cao Học Đêm Trang 23 Đánh giá FDI cho phát triển kinh tế Việt Nam GVHD: PGS-TS Vũ Thị Minh Hằng thẩm định dự án, hạn chế dự án có cơng nghệ lạc hậu, gây nhiễm mơi trường cịn dự án cơng nghệ tiến tiến, kỹ thuật cao khẩn trương hoàn tất thủ tục cần thiết mà nhà nhà đầu tư cần để làm thủ tục đầu tư - Thủ tục cấp đất: sở địa tỉnh, thành phố tiến hành đo đạc, lập đồ địa lần đơn giản hoá thủ tục khác đất đai Đồng thời đề nghị tổng cục địa quan hữu quan soạn thảo quy định giả phóng mặt bằng, đền bù cho dự án có vốn đầu tư nước ngồi, quy định chuyển quyền sử dụng đất - Thủ tục quản lý xây dựng bản: theo thiết kế đăng kí cần tổ chức chặt chẽ không can thiệp sâu quan nhà nước quản lý xây dựng cần thực chức thẩm quyền mình, đồng thời cải tiến thủ tục theo hướng gọn nhẹ hiệu Mở rộng hình thức thu hút FDI Ngồi hình thức đầu tư FDI theo luật Đầu tư quy định, để tăng cường thu hút FDI áp dụng hình thức sau: - Cơng ty cổ phần nước có vốn đầu tư nước ngồi Đây loại hình cơng ty phổ biến giới áp dụng nhiều nước Đông Nam Á So với cơng ty trách nhiệm hữu hạn, loại hình có nhiều lợi huy động vốn giảm rủi ro Do Nhà nước ta cần phải có hệ thống văn pháp quy quy định loại hình thu hút FDI - Cổ phần hoá doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngồi Theo ý kiến nhà đầu tư, luật đầu tư quy định doanh nghiệp liên doanh không phép huy động vốn cách phát hành cổ phiếu, chứng khoán cứng nhắc gây bất lợi cho phía Việt Nam Vì Nhà nước ta nên có quy định cụ thể loại hình nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp Việt Nam mua cổ phần, nộp tỉ lệ góp vốn phía Việt Nam - Nhà đầu tư tự lựa chọn hình thức đầu tư phù hợp với yêu cầu B Các giải pháp hỗ trợ: Bên cạnh giải pháp yếu, cần thực biện pháp hỗ trợ sau: Cải tiến quy chế đầu tư vào khu công nghiệp khu chế xuất VN Để thu hút mạnh dự án FDI vào KCN KCX Cụ thể: • Giảm giá thuê đất khu công nghiệp khu chế xuất để đảm bảo cho • chủ đầu tư có lợi, thúc đẩy họ đầu tư vào khu công nghiệp, khu chế xuất SVTH: Nhóm – Lớp Cao Học Đêm Trang 24 Đánh giá FDI cho phát triển kinh tế Việt Nam • GVHD: PGS-TS Vũ Thị Minh Hằng Nhà nước phải đầu tư đồng để xây dựng kết cấu hạ tầng hàng rào khu công nghiệp, khu chế xuất nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động đầu tư, sản xuất kinh dơanh dự án FDI • Cần xác định rõ số lượng lệ phí phí mà chủ đầu tư phải có trách nhiệm chi trả, mức thu loại lệ phí Tránh tình trạng thu lệ phí nhiều, chồng chéo, nhiều tổ chức, quan thu lệ phí • Quy hoạch khu công nghiệp, khu chế xuất phải đảm bảo phát triển lâu dài doanh nghiệp Do đó, diện tích đất sử dụng cho dự án phải phù hợp trước mắt, phát triển lâu dài dự án • Nhà đầu tư tự chọn lựa địa điểm, vị trí dự án hay ngồi KCN Thực biện pháp bảo đảm đầu tư Các quan chức cần nhanh chóng soạn thảo ban hành văn quy định chế độ bảo lãnh tín dụng về: chấp, cầm cố doanh nghiệp muốn vay Bên cạnh cần ban hành quy chế thu hồi nợ, Luật đầu tư nước quy định bên nước tham gia vào liên doanh phải góp vốn tiền nước ngồi Song thực tế có khơng trường hợp nhà đầu tư nước ngồi thu lợi nhuận tiền Việt Nam có nhờ thừa kế, chuyển nhượng vốn… muốn tái đầu tư mở rộng sản xuất đầu tư Do nên cho phép nhà đầu tư góp vốn tiền Việt Nam có qui định khoản thu cho phép góp vốn để đầu tư Thực tế phát sinh cho thấy: nhiều liên doanh nhờ đàm phán đôi bên, bên Việt Nam nhận lợi nhuận nhiều tỷ lệ vốn góp Vì vậy, nhà nước nêu qui định “các bên liên doanh đợc phân chia lỗ lãi tuỳ theo đàm phán song không thấp tỉ lệ góp vốn” để đảm bảo quyền lợi cho phía Việt Nam Chính sách đất đai Tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến đất đai phục vụ cho dự án có vốn đầu tư nước ngoài, đặt biệt việc tiếp tục ban hành văn luật cụ thể hoá quyền nhà đầu tư nước Việt Nam đất đai quyền chuyển nhượng , quyền cho thuê quyền chấp tăng cường hiệu lực pháp luật đất đai Hình thành máy xử lý nhanh chóng có hiệu vấn đề liên quan đến đất đai đầu tư nước vấn đề thủ tục cấp đất, đền bù, giải tỏa, giải phóng mặt việc bảo đảm tính ổn định khu đất sử dụng cho đầu tư ngước Đẩy mạnh hoạt động qui hoạch đất đai phục vụ cho đầu tư nước trước hết thành phố lớn vùng kinh tế động lực, tỉnh nước Việc thực SVTH: Nhóm – Lớp Cao Học Đêm Trang 25 Đánh giá FDI cho phát triển kinh tế Việt Nam GVHD: PGS-TS Vũ Thị Minh Hằng sách đất đai đầu tư nước để dảm bảo hiệu quả, cần trọng giải pháp sau: - Phát huy vai trò cấu quan hoạch định sách đất đai quốc hội,chính phủ việc xây dựng đạo luật, sách, qui định đất đai thuộc sở hữu toàn dân nhà nước người sở hữu đất đai sách đất đai cụ thể, rõ ràng, ổn định tốt nhiêu Để đảm bảo cụ thể hố cách hợp lý sách đất đai áp dụng Việt Nam lĩnh vự đầu tư nước ngồi cần: • Tích cực tham khảo kinh nghiệm cá nước việc áp ụng sách đất đai nhà đầu tư nước Trung Quốc, Thái Lan,… • Tập hợp ý kiến nhà đầu tư nước Việt Nam sách đất đai xu hướng xử lý sách đất đai áp dụng khu vực có vốn đầu tư nước ngồi nước, thơng lệ quốc tế để hình thành sách đất đai giành cho đầu tư nước ổn định • Đầu tư vào cơng tác phân vùng, quy hoạch vùng giành cho hoạt động đầu tư nước cần thống cách thức cấp đất giải phóng mặt Điều chỉnh khung chi phí đền bù, giải phóng mặt phù hợp với mặt thực tế đặc biệt dự tốn giải phóng mặt - Tăng cường hiệu lực quy định pháp luật sách đất đai, kết hợp thuyết phục, tuyên truyền ý thức pháp luật cưỡng chế Những trường hợp làm trái với pháp luật đất đai cần có Những biện pháp cưỡng chế kịp thời Hình thành hệ thống sách đất đai có tính cạnh tranh cao so với nước khu vực Tăng thời gian cho thuê đất, giảm giá cho thuê đất, giảm bớt thủ tục hành phiền hà Chuyển quyền sử dụng đất đai nhanh chóng kịp thời cho dự án Chỉ đạo thực nhanh chóng việc đền bù, giải phóng mặt nhanh để đẩy nhanh tiến độ thực dự án cấp giấy phép, nghiên cứu khả chi phí đền bù vào giá thuê đất để đảm bảo tính cạnh tranh với nước khu vực hoãn miễn tiền thuế đất dự án xin dừng, dãn tiến độ triển khai Giảm giá thuê đất khu công nghiệp, khu chế xuất Chính sách thuế ưu đãi tài Chính sách thuế ưu đãi tài gắn với hoạt động đầu tư trực tiếp nước yếu tố chủ yếu cấu thành tính hấp dẫn mơi trường đầu tư trực tiếp nước ngồi Do cần thực tốt luật thuế VAT thuế thu nhập công ty Đây hai đạo luật thuế giai đoạn đầu áp dụng để đưa hoạt động thu thuế dự án đầu tư nước ngồi vào ổn định SVTH: Nhóm – Lớp Cao Học Đêm Trang 26 Đánh giá FDI cho phát triển kinh tế Việt Nam - GVHD: PGS-TS Vũ Thị Minh Hằng Tăng cường biện pháp ưu đãi tài cho nhà đầu tư thông qua hệ thống giá áp dụng nhà đầu tư nước vào doanh nghiệp nước thống giá điện nước, giá cước vận tải, bưu điện, hàng không - Nâng cao hiệu lực hiệu biện pháp ưu đãi tài giả nhanh vấn đề thuế cho nhà đầu tư nước ngoài, việc chuyển lợi nhuận nước thuận tiện, vấn đề góp vốn dễ dàng đặc biệt không nên hạn chế đưa qui định bắt nhà đầu tư nước ngồi phải góp vốn tiền mặt họ gặp khó khăn cho tác động khủng hoảng tài tiền tệ - Hỗ trợ cho dự án cấp giấy phép đầu tư hưởng ưu đãi quy định thuế, lợi tức, giá thuế đất mới, miễn giảm thuế doanh thu doanh nghiệp thực lỗ vốn Hỗ trợ ngoại tệ cho doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngồi thực gặp khó khăn - Chủ động thu hút nhiều nguồn vốn nước ngồi khơng thiết phải ấn định tỷ lệ nguồn vốn, tranh thủ nguồn vốn cho phát triển Cho phép doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngồi cổ phần hố để tăng vốn phát triển sản xuất kinh doanh Ban hành sách thu phí thống để tránh tình trạng thu phí bất hợp lý khơng quản lý được, tránh thu phí tuỳ tiện địa phương Về sách công nghệ Để đạt mục tiêu thu hút công nghệ đại vào Việt Nam thời gian tới, điều kiện cần phải thực phải xây dựng chiến lược thu hút công nghệ hữu hiệu đặc biệt việc xây dựng sách thu hút công nghệ hợp lý với điều kiện Việt Nam Cần hình thành khu cơng nghệ cao, cơng nghệ vùng thích hợp nước với hệ thống quy chế rõ ràng, tạo điều kiện hấp dẫn nhà đầu tư nước ngồi SVTH: Nhóm – Lớp Cao Học Đêm Trang 27 ... trưởng kinh tế, cấu nghành Đây điều kiện quan trọng cho dự án nhà đầu tư tồn phát triển Chẳng hạn, kinh tế với GDP thấp rào cản cho nhà đầu tư Bên cạnh, chế kinh tế ( kinh tế quốc dân, kinh tế thị... tư FDI để phát triển kinh tế SVTH: Nhóm – Lớp Cao Học Đêm Trang Đánh giá FDI cho phát triển kinh tế Việt Nam GVHD: PGS-TS Vũ Thị Minh Hằng Giai đoạn 1997-1999: Đây thời kỳ suy thoái FDI, vốn đăng... vào Việt Nam SVTH: Nhóm – Lớp Cao Học Đêm Trang 10 Đánh giá FDI cho phát triển kinh tế Việt Nam GVHD: PGS-TS Vũ Thị Minh Hằng Châu Âu chiếm 20,5% châu Mỹ chiếm 7,8% vốn FDI đăng ký Việt Nam giai