Giáo trình Lắp mạch điện điều khiển máy sản xuất (Nghề Điện dân dụng)

5 Bài 2: Lắp mạch đảo chiều quay động cơ điện xoay chiều KĐB một pha có cuộn phụ bằng khởi động từ kép 10 Bài 3: Đấu dây, kiểm tra, sửa chữa và vận hành mạch điện điều khiển động cơ

Trang 1

(Áp dụng cho trình độ: Trung cấp)

LƯU HÀNH NỘI BỘ NĂM 2019

Trang 2

mô đun đào tạo của nghề Điện dân dụng được biên soạn dựa theo nội dung chương trình khung được Bộ Lao động Thương binh và Xã hội phê duyệt

Bài giảng được biên soạn làm tài liệu học tập, giảng dạy nên giáo trình đã được xây dựng ở mức độ đơn giản và dễ hiểu nhất, nội dung lý thuyết và thực hành được biên soạn gắn với nhu cầu thực tế trong sản xuất đồng thời có tính thực tiễn cao

Khi biên soạn, tác giả đã dựa trên kinh nghiệm giảng dậy, tham khảo đồng nghiệp

và tham khảo ở nhiều giáo trình hiện có để phù hợp với nội dung chương trình đào tạo và phù hợp với mục tiêu đào tạo và đối tượng học sinh sinh viên

Bài giảng cũng là tài liệu giảng dạy và tham khảo tốt cho các ngành thuộc lĩnh vực điện dân dụng, điện cộng nghiệp, cơ khí và cán bộ vận hành sửa chữ máy điện

Tôi xin chân thành cảm ơn các bạn đồng nghiệp, cảm ơn Khoa Điện-Điện tử, Trường Cao đẳng Lào Cai đã tạo điều kiện và giúp đỡ cho tôi hoàn thành bài giảng này

Lào Cai, ngày tháng năm 2020

Tham gia biên soạn

GV Nguyễn Thị Thanh Hoa

Trang 3

MỤC LỤC

Bài 1: Lắp mạch đảo chiều quay động cơ điện xoay chiều KĐB một pha

có cuộn phụ bằng cầu dao đảo chiều

5

Bài 2: Lắp mạch đảo chiều quay động cơ điện xoay chiều KĐB một pha

có cuộn phụ bằng khởi động từ kép

10

Bài 3: Đấu dây, kiểm tra, sửa chữa và vận hành mạch điện điều khiển

động cơ điện xoay chiều KĐB ba pha bằng cầu dao

15

động cơ điện xoay chiều KĐB 3 pha bằng khởi động từ đơn

22

Bài 5: Đấu dây, kiểm tra, sửa chữa và vận hành mạch điện khởi động

gián tiếp động cơ điện xoay chiều KĐB ba pha theo phương pháp đổi

nối Y/Δ bằng cầu dao 2 ngả

27

khởi động gián tiếp động cơ điện xoay chiều KĐB 3 pha theo phương

pháp đổi nối Y/ Δ bằng khởi động từ kép

31

đảo chiều quay động cơ điện xoay chiều KĐB ba pha bằng cầu dao 2

ngả

37

Bài 8: Đấu dây, kiểm tra, sửa chữa và vận hành mạch điện điều khiển 40

Trang 4

đảo chiều quay động cơ điện xoay chiều KĐB ba pha bằng khởi động từ

kép

Bài 9: Đấu dây, kiểm tra, sửa chữa và vận hành mạch tự động đảo

chiều quay động cơ điện xoay chiều ba pha khống chế bằng công tắc

hành trình

46

Bài 10: Đấu dây, kiểm tra, sửa chữa và vận hành mạch tự động đảo

chiều quay động cơ điện xoay chiều ba pha theo thời gian chỉnh định

52

Bài 11: Đấu dây, kiểm tra, sửa chữa và vận hành mạch mở máy trình tự

2 động cơ điện xoay chiều ba pha theo nguyên tắc thời gian

57

Trang 5

BÀI 1:

LẮP MẠCH ĐẢO CHIỀU QUAY ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB MỘT PHA CÓ CUỘN PHỤ BẰNG CẦU DAO ĐẢO CHIỀU

PHẦN 1: KIẾN THỨC LÝ THUYẾT

* Phương pháp đảo chiều quay:

Đảo chiều quay động cơ điện KĐB một pha điện dung, ta tiến hành đảo chiều dòng điện chạy qua 1 trong 2 cuộn dây quấn của động cơ

Có hai phương pháp đảo chiều quay:

- Phương pháp đảo chiều dòng điện chạy trong cuộn dây làm viêc (hình 1.2a)

- Phương pháp đảo chiều dòng điện chạy trong cuộn dây khởi động (hình 1.2b)

1 SƠ ĐỒ MẠCH ĐIỆN

1.1: SƠ ĐỒ NGUYÊN LÝ:

Hình 1.3: Sơ đồ nguyên lý mạch điện đảo chiều quay động cơ điện xoay chiều

KĐB một pha có cuộn phụ bằng cầu dao đảo chiều

Trang 6

Trang bị điện trong mạch:

CD: Cầu dao ba pha hai ngả

C: Tụ điện

A-X: Cuộn dây làm việc

B-Y: Cuộn dây khởi động

1.2.NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG:

* Động cơ quay thuận :

Đóng cầu dao lên vị trí I dòng điện chạy từ

* Dừng động cơ: Ngắt cầu dao đưa về vị trí 0

* Động cơ quay ngược:

Đóng cầu dao xuống vị trí II dòng điện chạy từ

2 ĐẤU NỐI DÂY : (Hình 1.4)

Hình 1.4: Sơ đồ nối dây mạch điện đảo chiều quay động cơ điện xoay chiều KĐB

một pha có cuộn phụ bằng cầu dao đảo chiều

Trang 7

Trình tự đấu dây:

- Đấu cuộn dây làm việc:

- Đầu A vào vị trí số 5 của cầu dao; đầu X vào vị trí số 4 của cầu dao

- Đấu cuộn dây khởi động:

- Đầu B vào vị trí số 2 & 3 của cầu dao; đầu Y vào một đầu tụ điện

- Đấu đầu tụ điện còn lại vào vị trí số 1 của cầu dao

- Đấu số 7 với số 2 và số 9; Đấu số 1 với số 8

- Đấu số 1 với trung tính (N) và số 6 với dây pha (L)

3 KIỂM TRA, SỬA CHỮA, VẬN HÀNH

3.1 KIỂM TRA THIẾT BỊ, KHÍ CỤ ĐIỆN:

- Kiểm tra thông mạch cuộn dây làm việc, cuộn dây khởi động

- Kiểm tra chạm vỏ của động cơ

- Kiểm tra tụ điện

- Kiểm tra cầu dao

3.2 KIỂM TRA NGUỘI MẠCH ĐIỆN:

- Dựa vào sơ đồ nguyên lý , dùng đồng hồ vạn năng để tiến hành kiểm tra nguội

3.3 VẬN HÀNH MẠCH ĐIỆN:

- Cấp nguồn cho động cơ hoạt động :

- Điều khiển động cơ chạy theo chiều thuận: Đóng cầu dao lên vị trí I

- Điều khiển động cơ chạy theo chiều ngược: Đóng cầu dao xuống vị trí II

- Muốn dừng động cơ: Cắt cầu dao đưa về vị trí 0

3.4 CÁC HƯ HỎNG THƯỜNG GẶP, NGUYÊN NHÂN VÀ CÁCH KHẮC PHỤC:

CÁCH KHẮC PHỤC

1

Đóng cầu dao lên vị trí I

động cơ quay thuận ,

Đóng cầu dao lên vị trí II

động cơ không quay

- Các đầu tiếp xúc(lưỡi dao

Kiểm tra và sửa lại

Trang 8

PHẦN 2: HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH

Lắp đặt và vận hành mạch điện đảo chiều quay động cơ điện xoay chiều KĐB một pha có cuộn phụ bằng cầu dao đảo chiều

PHIẾU HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH

CÔNG VIỆC: Lắp đặt và vận hành mạch điện đảo chiều quay động cơ điện

xoay chiều KĐB một pha có cuộn phụ bằng cầu dao đảo chiều

1/B1/ MĐ18 Bước

1

Chuẩn bị : - Đúng chủng loại,

đầy đủ số lượng và còn tốt

- Động cơ 1 pha điện dung

- Tụ điện 220÷350V

10μF Cầu dao đảo chiều

- Cầu nối dây

- Đúng điện áp, đúng dòng điện định mức

- Dùng đồng hồ vạn năng VOM

- Bộ dụng cụ cầm tay nghề điện: Kìm, tuocnovit…

4 Đấu dây mạch điện - Dây đi chắc chắn,

gọn, đúng sơ đồ nối dây

5 Kiểm tra nguội

Nguồn xoay chiều 1 pha 220V

Trang 9

BÀI TẬP MỞ RỘNG:

1 Vẽ sơ đồ và trình bày nguyên lý hoạt động của mạch đảo chiều quay động

cơ điên xoay chiều KĐB 1 pha điện dung bằng cầu dao đảo 1 pha?

cơ 1 pha điện dung bằng phương pháp đảo chiều dòng điện chạy trong cuộn dây khởi động?

Trang 10

BÀI 2: LẮP MẠCH ĐẢO CHIỀU QUAY ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY

CHIỀU KĐB MỘT PHA CÓ CUỘN PHỤ BẰNG KHỞI ĐỘNG TỪ KÉP

1.1 SƠ ĐỒ NGUYÊN LÝ:

Hình 2.1: Sơ đồ nguyên lý mạch điện đảo chiều quay động cơ điện xoay chiều

KĐB một pha có cuộn phụ bằng khởi động từ kép

- AT : Aptomat 1 pha, đóng cắt không tải toàn bộ mạch

- CC: Cầu chì, bảo vệ ngắn mạch ở mạch điều khiển

- RN: Rơ le nhiệt, bảo vệ quá tải cho động cơ (Đ)

- KT, KN: Công tắc tơ, điều khiển động cơ quay thuận, nghịch

- MT; MN: Nút bấm thường mở, điều khiển động cơ quay thuận, quay nghịch

- D: Nút bấm thường đóng, điều khiển dừng động cơ

- C: Tụ điện

- Đ: Động cơ 1 pha (A-X: Cuộn dây làm việc; B-Y: Cuộn dây khởi động.)

- Đóng aptomat 1 pha cấp nguồn cho mạch động lực và mạch điều khiển

- Mở máy động cơ chạy theo chiều thuận: ta nhấn nút mở MT , cuộn dây KT có điện nên các tiếp điểm thường mở KT ở mạch động lực đóng lại, động cơ quay theo chiều thuận Khi đó tiếp điểm thường mở KT ở mạch điểu khiển cũng đóng lại để tự duy

Trang 11

trì, đồng thời tiếp điểm thường đóng KT đấu gửi ở cuộn dây KN mở ra để khống chế không cho cuộn dây KN có điện

- Quá trình xảy ra tương tự khi nhấn nút mở MN Cuộn dây KN được cấp nguồn, thứ tự pha đưa vào động cơ được hoán đổi nên động cơ sẽ quay ngược chiều với ban đầu Lúc đó tiếp điểm thường mở KN ở mạch điểu khiển cũng đóng lại để tự duy trì, đồng thời tiếp điểm thường đóng KN đấu gửi ở cuộn dây KT cũng mở ra và cuộn dây KT được cô lập

- Dừng máy thì ấn nút D, động cơ ngừng hoạt động, các tiếp điểm trở về tráng thái ban đầu

Chú ý là: phải dừng máy trước khi đảo chiều quay

* Liên động và bảo vệ:

- Liên động về điện: Để tránh ngắn mạch hai pha khi cả hai công tơ KT và KN cùng làm việc ta dùng các tiếp điểm thường đóng KT và KN Tiếp điểm thường đóng KT đấu gửi ở mạch cuộn dây KN và ngược lại

- Bảo vệ quá tải: Khi động cơ có sự cố ( quá tải, mất pha ) làm cho dòng điện qua phần tử đốt nóng của role nhiệt tăng cao, tác động nhả tiếp điểm thường đóng của role nhiệt làm mạch điều khiển mất điện, bảo vệ an toàn cho động cơ

2 ĐẤU NỐI DÂY: (Hình 1.6)

* Lắp mạch điều khiển theo sơ đồ nối dây:

- Liên kết bộ nút bấm, đánh số các đầu dây ra (có 5 đầu dây ra)

- Đấu 1 đầu của cuộn hút này với 1 cực tiếp điểm thường đóng của công tắc

tơ kia

- Đấu cực còn lại của tiếp điểm thường đóng với các đầu dây ra từ bộ bấm

- Đấu tiếp điểm duy trì, đầu còn lại của cuộn hút,

* Lắp mạch động lực theo sơ đồ nối dây:

- Hoán vị hai đầu cuộn dây làm việc (xem sơ đồ nối dây)

Trang 12

Hình 2.2: Sơ đồ nối dây mạch điện đảo chiều quay động cơ điện xoay chiều KĐB

một pha có cuộn phụ bằng khởi động từ kép

- Sử dụng đồng hồ VOM để kiểm tra chạm vỏ, thông mạch động cơ và xác định cuộn dây làm việc, cuộn dây khởi động

- Kiểm tra chất lượng tụ điện

- Kiểm tra tiếp điểm các khí cụ điện: công tắc tơ, rơle nhiệt, nút nhấn thường mở

Trang 13

- Khi cuộn KT đang hút, ấn MN.Quan sát hiện tượng, giải thích?

- Tác động vào nút test ở RN Quan sát hiện tượng, giải thích?

- Cắt nguồn, liên kết lại dây nối mạch động lực Sau đó cấp nguồn cho mạch và thực hiện lại các thao tác ở trên Quan sát chiều quay, tốc độ, trạng thái khởi động của động cơ

TT CÁC HƯ HỎNG NGUYÊN NHÂN CÁCH KHẮC PHỤC

1

Khi vận hành có đánh

lửa tại chỗ tiếp xúc

- Các điểm đấu dây không tốt, bắt vít không chặt

- Kiểm tra lại các đầu dây, chỗ tiếp xúc và đấu lại

2 Không duy trì nguồn

điện cho động cơ

- Chưa đấu tiếp điểm duy trì KT , KN

- Đấunhầm tiếp điểm duy trì

- Kiểm tra lại mạch điều khiển, đấu đúng tiếp điểm duy trì

- Kiểm tra bộ phận cơ khí của động cơ

4

Động cơ không đảo

được chiều quay

- Do đấu nối dây phần động lực chưa chính xác

- Kiểm tra lại dây đấu phần động lực theo sơ đồ nối dây

Lắp đặt và vận hành mạch điện đảo chiều quay động cơ điện xoay chiều KĐB một pha có cuộn phụ bằng khởi động từ kép

CÔNG VIỆC: Lắp đặt và vận hành mạch điện đảo chiều quay động cơ

điện xoay chiều KĐB một pha có cuộn phụ bằng khởi động từ kép

1/B2/ MĐ18 Bước

Trang 14

đầu cốt

- Áp tô mát, công tắc tơ,

rơ le nhiệt, tụ điện, động

lý

- Thanh cài,cầu đấu, hộp nút ấn, Áp tô mát, công tắc tơ, rơ le nhiệt, tụ điện, động cơ

- Đúng sơ đồ

- Kìm, tuocnovit…

- Hộp nút ấn, Áp tô mát, công tắc tơ, rơ le nhiệt,

tụ điện, động cơ

Chưa đấu phần động

- Thao tác chính xác

Nguồn xoay chiều 1 pha 220V

cơ điên xoay chiều KĐB 1 pha điện dung bằng khởi động từ kép?

cơ 1 pha điện dung bằng phương pháp đảo chiều dòng điện chạy trong cuộn dây khởi động?

Trang 15

BÀI 3: ĐẤU DÂY, KIỂM TRA, SỬA CHỮA VÀ VẬN HÀNH MẠCH ĐIỆN ĐIỀU KHIỂN ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB 3 PHA BẰNG CẦU DAO

Đây là phương pháp điều khiển động cơ KĐB 3 pha đơn giản nhất chỉ việc đóng điện tực tiếp động cơ vào lưới điện bằng cầu dao 3 pha Khuyết điểm của phương pháp này là dòng mở máy lớn làm sụt áp rất nhiều, nếu quán tính của máy lớn thời gian mở máy sẽ rất lâu , có thể làm chảy cầu chì Vì thế phương pháp này dùng khi công suất mạng điện hoặc nguồn điện lớn hơn công suất động cơ rất nhiều việc mở máy sẽ rất nhanh và đơn giản

- CD : Cầu dao 3 pha, cấp nguồn cho động cơ

- CC: Cầu chì, bảo vệ ngắn mạch cho mạch điện

- ĐC : Động cơ KĐB 3 pha roto lồng sóc

Mở máy: Đóng cầu dao CD, lúc này động cơ ĐC được cấp nguồn điện 3 pha và

hoạt động

Dừng động cơ: Cắt cầu dao CD, động cơ ngừng hoạt động

2 ĐẤU NỐI DÂY:

- Xác định giá trị điện áp định mức: Đọc giá trị điện áp định mức của động cơ ghi trên nhãn máy và xác định kiểu đấu dây (Y hoặc ∆)

- Đấu dây vận hành:

Trang 16

+ Đấu dây theo sơ đồ đã xác định (Y hoặc ∆) tại hộp nối dây

- Dựa vào sơ đồ để thực hiện đấu dây mạch điện: Đấu dây từ tải trở về nguồn, đấu theo nhánh từ trái qua phải

3.1 KIỂM TRA

Bước 1 : Kiểm tra thông mạch

Dùng đồng hồ đa năng kiểm tra từng cặp cuộn dây nếu kim đồng hồ lên thì cuộn dây còn tốt, kim không lên thì cuộn dây bị đứt

Bước 2: Kiểm tra cách điện giữa dây quấn stato và lõi thép (kiểm tra cách điện từng cuộn dây một)

- Kim Mê gômmét chỉ 0.5MΩ trở lên thì đạt yêu cầu kỹ thuật

- Kim Mêgômmét chỉ nhỏ hơn 0,5 MΩ thì không đạt yêu cầu kỹ thuật

Bước 3: Kiểm tra cách điện giữa các pha

- Kim Mê gômmét chỉ 0.2MΩ thì đạt yêu cầu kỹ thuật

- Kim Mêgômmét chỉ nhỏ hơn 0,5 MΩ thì không đạt yêu cầu kỹ thuật

Hình 3.3: Kiểm tra cách điện giữa các pha Bước 4: Kiểm tra độ rò điện ra vỏ động cơ

- Cấp điện cho động cơ

- Đồng hồ V.O.M để ở thang đo điện áp xoay chiều 250 V

- Que đỏ của đồng hồ nối vào vỏ cuả động cơ, que đen nối đất , đồng hồ chỉ 0V

là đạt yêu cầu kỹ thuật

Hình 3.2: Kiểm tra cách điện giữa dây quấn stato và lõi thép

Trang 17

Hình 3.4: Kiểm tra dòng điện khởi động của

Cosφ = 0.7,công suất P = 2,8 KW

- Ampe kìm chỉ giá trị Ikđ = 30A thì đạt yêu cầu

- Ampe kìm chỉ giá trị Ikđ = 45A thì đạt yêu cầu

Bước 6: Kiểm tra dòng điện định mức của động cơ ở chế độ có tải

- Dùng Ampe kìm đo dòng định mức của động cơ khi có tải

- Tuỳ theo công suất của động cơ ta có dòng định mức tương ứng Ví dụ: động cơ

3 pha ký hiệu: ∆/Y - 220V / 380V, hệ số công suất 0.7, công suất P = 2,8 KW

- Ampe kìm chỉ giá trị 6A thì đạt yêu cầu

- Ampe kìm chỉ 8A thì không đạt yêu cầu

Bước 7: Kiểm tra tốc độ động cơ

- Kiểm tra tốc độ động cơ ở chế độ không tải

- Tốc độ kế chỉ 1450 vòng / phút thì đạt yêu cầu kỹ thuật

- Tốc độ kế chỉ 1200 vòng / phút thì không đạt yêu cầu kỹ thuật

Trang 18

Hình 3.6: Kiểm tra tốc độ động cơ

Bước 8: Kiểm tra hát nhiệt của động cơ ở chế độ tải định mức

- Nhiệt kế chỉ = 600C thì đạt yêu cầu kỹ thuật

- Nhiệt kế chỉ > 600C thì không đạt yêu cầu kỹ thuật

Kiểm tra và đấu lại tiếp điểm

2

Động cơ quay nhưng

phát ra tiếng kêu lớn

Đấu dây mạch động lực không chặt dẫn đến mất pha cấp vào động cơ

Kiểm tra lại mạch động lực

và đấu nối lại cho chắc chắn

1, Lắp đặt và vận hành mạch điện điều khiển động cơ điện KĐB xoay chiều ba pha bằng cầu dao

CÔNG VIỆC: Lắp đặt và vận hành mạch điện điều khiển động cơ điện

xoay chiều KĐB ba pha bằng cầu dao

1/B3/ MĐ18 Bước

- Cầu dao, động cơ

Trang 19

- Cầu dao 3 pha

- Đấu theo sơ đồ ừ

nguồn về tải từ trái

qua phải

- Dây nối phải chắc chắn

- Thao tác chính xác, đúng sơ đồ

- Mạch tác động tốt

- Đồng hồ VOM

6 Cấp nguồn và vận

hành mạch điện

- Mạch vận hành tốt, động cơ chạy đúng yêu cầu kỹ thuật

- Nguồn xoay chiều

- Động cơ KĐB 3 pha

2 Kiểm tra thông mạch Thao tác chính xác Đồng hồ vạn năng

VOM

Trang 20

3

Kiểm tra cách điện

giữa dây quấn stato

CÔNG VIỆC: Hãy giải thích ý nghĩa của các thông số ghi trên nhãn

động cơ KĐB 3 pha roto lồng sóc

3/B3/ MĐ18 Bước

4, Hãy giải thích ý nghĩa của các thông số ghi trên nhãn động cơ KĐB 3 pha roto lồng sóc có ghi: P đm =6kW;Y /∆ =380/220V; 6.5/12.6; n đm =1550 vòng/phút,  0,86; cos = 0,8; f = 50Hz

CÔNG VIỆC: Hãy giải thích ý nghĩa của các thông số ghi trên nhãn

động cơ KĐB 3 pha roto lồng sóc

4/B3/ MĐ18 Bước

Trang 21

1 Vẽ sơ đồ và trình bày nguyên lý hoạt động của mạch đảo chiều quay gián tiếp động cơ điện xoay chiều KĐB 3 pha bằng khởi động từ kép ?

cơ điện xoay chiều KĐB 3 pha bằng tay gạt cơ khí?

3 Nêu ý nghĩa của việc kiểm tra thông số của động cơ?

Trang 22

BÀI 4: ĐẤU DÂY, KIỂM TRA, SỬA CHỮA VÀ VẬN HÀNH MẠCH ĐIỆN ĐIỀU KHIÊN ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB BA PHA BẰNG

KHỞI ĐỘNG TỪ ĐƠN

Điều khiển mở máy động cơ điện ba pha là đặt trực tiếp cuộn dây của động cơ điện vào lưới điện mà không qua các phần tử hạn dòng khác Nhược điểm của phương pháp này là dòng điện mở máy lớn làm sụt điện áp mạng điện rất nhiều :

- Đối với ĐKB rôto lồng sóc Imm = ( 5 ÷ 7 )Iđm

- Đối với ĐKB rôto dây quấn : Imm = ( 2 ÷ 2.5 )Iđm

- Đối với Động cơ điện 1 chiều DC : Imm = ( 10 ÷ 20 )Iđm

Phương pháp này thường được áp dụng đối với những động cơ công suất nhỏ

và có dòng khởi động nhỏ

1.1: SƠ ĐỒ NGUYÊN LÝ

Hình 4.1: Sơ đồ nguyên lý mạch điện điện điều khiển động cơ điện xoay chiều

KĐB 3 pha bằng khởi động từ đơn

- ATM: Aptomat ba pha, đóng cắt không tải toàn bộ mạch

- CC1,CC2: Cầu chì, bảo vệ ngắn mạch ở mạch động lực và mạch điều khiển

- RN : Rơ le nhiệt, bảo vệ quá tải cho động cơ (ĐKB)

- K: Công tắc tơ, điều khiển động cơ làm việc

- M, D: Nút bấm thường mở; thường đóng điều khiển mở máy và dừng động cơ

- Đ1, Đ2 :Đèn tín hiệu trạng thái làm việc và quá tải của động cơ

- ĐKB: Động cơ KĐB 3 pha roto lồng sóc

Trang 23

- Đóng aptomat 3 pha, cấp nguồn cho mạch động lực và mạch điều khiển chuẩn bị làm việc

- Ấn nút M, công tắc tơ K có điện, tiếp điểm thường mở K bên mạch điều khiển

đóng lại duy trì dòng điện cấp cho cuộn dây K (đèn Đ 1 sáng), bên mạch động lực tiếp

điểm K sẽ đóng lại cấp điện cho động cơ để mở máy trực tiếp với toàn bộ điện áp lưới

- Muốn dừng, ấn nút D để cắt điện cuộn K Động cơ dừng tự do

2 ĐẤU NỐI DÂY: (Hình 4.2)

Hình 4.2: Sơ đồ nối dây mạch điện điều khiển động cơ điện xoay chiều KĐB 3

pha bằng khởi động từ đơn

Trình tự đấu dây:

* Đấu mạch điều khiển :

- Đấu theo tuyến

- Đấu theo theo thứ tự từ trái qua phải, từ trên xuống dưới

- Đấu từ cầu chì  bộ nút nhấn  cuộn hút công tắc tơ  tiếp điểm thường đóng của rơ le nhiệt  dây trung tính (với cuộn hút 220V ~ )

Trang 24

- Đấu theo thứ tự từng pha, đấu từ phụ tải về nguồn hoặc ngược lại

- Đấu từ cầu chì  công tắc tơ  rơ le nhiệt  cầu đấu dây  động cơ ( nguồn đấu sau cùng)

3.1 KIỂM TRA THIẾT BỊ, KHÍ CỤ ĐIỆN:Sử dụng đồng hồ vạn năng VOM

- Kiểm tra thông số của các khí cụ điện: dòng định mức, điện áp, công suất…

- Kiểm tra các tiếp điểm thường đóng thường mở của Aptomat, nút ấn, contactor

- Kiểm tra cuộn dây của động cơ, công tắc tơ

- Kiểm tra sự tiếp xúc phần cơ của thiết bị…

* Mạch điều khiển:

- Đặt que đo của ôm mét vào 2 đầu mạch điều khiển, mạch điều khiển sẽ nối đúng nếu ôm mét chỉ giá trị vô cùng khi chưa tác động và chỉ giá trị tương đương với điện trở cuộn hút của công tắc tơ trong các trường hợp sau:

- Tác động vào nút test ở RN Quan sát hiện tượng, giải thích?

- Cắt nguồn, liên kết lại dây nối mạch động lực Sau đó cấp nguồn cho mạch và thực hiện lại các thao tác ở trên Quan sát tốc độ, trạng thái khởi động của động cơ

1

Khi vận hành có đánh

lửa tại chỗ tiếp xúc

- Các điểm đấu dây không tốt, bắt vít không chặt

- Kiểm tra lại các đầu dây, chỗ tiếp xúc và đấu lại

2

Không duy trì nguồn

điện cho động cơ

- Chưa đấu tiếp điểm duy trì K

- Kiểm tra lại mạch điều khiển, đấu tiếp điểm duy trì

- Kiểm tra bộ phận cơ khí của động cơ

Trang 25

Lắp đặt và vận hành mạch điện điều khiển động cơ điện xoay chiều KĐB 3 pha bằng khởi động từ đơn

CÔNG VIỆC: Lắp đặt và vận hành mạch điện điều khiển động cơ điện

xoay chiều KĐB 3 pha bằng khởi động từ đơn

1/B4/ MĐ18 Bước

1 Chuẩn bị : Đúng, đầy đủ số

lượng và còn tốt

- Kìm, tuốc nơ vít đồng hồ vạn năng

- Panel, dây dẫn, cầu đấu, thanh cài, dây thít, đầu cốt, dây dẫn

- Aptomat, nút ấn, contactor, role nhiệt

- Động cơ 3 pha

3 Gá lắp các khí cụ

điện lên panel

- Chắc chắn, vị trí các khí cụ điện hợp

lý

- Thanh cài,cầu đấu, Aptomat, nút ấn, contactor, role nhiệt

- Đúng sơ đồ

mạch điện

- Đồng hồ VOM

Nguồn xoay chiều 3 pha

Trang 26

Vẽ sơ đồ và trình bày nguyên lý hoạt động của mạch điện điều khiển động cơ điện

xoay chiều KĐB 3 pha bằng khởi động từ đơn tại hai vị trí ?

Trang 27

BÀI 5: ĐẤU DÂY, KIỂM TRA, SỬA CHỮA VÀ VẬN HÀNH MẠCH ĐIỆN ĐIỀU KHIÊN ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB BA PHA THEO

PHƯƠNG PHÁP ĐỔI NỐI Y/Δ BẰNG CẦU DAO 2 NGẢ

Theo lý thuyết máy điện, động cơ KĐB 3 pha có dòng điện khởi động (Ikđ) rất lớn: Imm = ( 5 ÷ 7 )Iđm Điều này ảnh hưởng rất lớn đến lưới điện, vì sẽ gây sụt áp trên đường dây khi có động cơ khởi động, cũng như dễ gây sự cố hư hỏng dây dẫn và khí cụ điện đóng cắt

Do đó, người ta đưa ra các phương pháp khắc phục hiện tượng này bằng cách giảm điện áp cấp vào cho động cơ ngay trong lúc khởi động trong khoảng thời gian tối

đa là 5 giây, nhằm giảm dòng điện khởi động xuống trong phạm vi cho phép bằng 2,5 lần dòng định mức là đạt yêu cầu Để thực hiện được điều này, người ta đưa ra phương

pháp làm giảm dòng điện khởi động: Khởi động gián tiếp bằng cách đổi nối Y/Δ

Điều kiện để thực hiện được phương pháp này là động cơ phải có điện áp Pha (Upha) bằng với điện áp dây của nguồn Hay nói cách khác phương pháp chỉ áp dụng với động cơ stato thường được đấu Δ

Hình 5.1: Phương pháp khởi động Y/Δ cho động cơ KĐB 3 pha

1.1.SƠ ĐỒ NGUYÊN LÝ:

Hình 5.2: Sơ đồ nguyên lý mạch điện khởi động gián tiếp động cơ điện xoay chiều KĐB ba pha theo phương pháp đổi nối Y/Δ bằng cầu dao 2 ngả

Trang 28

- CD1: Cầu dao ba pha đóng cắt không tải toàn bộ mạch

- CD2: Cầu dao 3 pha 2 ngả, chuyển chế độ ĐKB từ Y sang Δ

- CC : Cầu chì, bảo vệ ngắn mạch ở mạch động lực

- Động cơ KĐB 3 pha Y/Δ

- Mở máy cho động cơ mở máy, stato đấu Y: Đóng cầu dao cách ly CD1, sau đó

đóng cầu dao CD2 xuống vị trí dưới , lúc này động cơ Đ mở máy, stato đấu Y

- Chuyển chế độ cho động cơ: Khi kết thúc quá trình mở máy, đóng cầu dao CD2

lên vị trí trên, lúc này các cuộn dây stato của động cơ được nối thành hình tam giác (Hình 5.1)

- Dừng động cơ: Cắt cầu dao đưa về vị trí giữa động cơ mất điện

* Kết luận:

- Khi khởi động gián tiếp động cơ điện xoay chiều KĐB ba pha theo phương pháp đổi nối Y/Δ thì điện áp trên mỗi cuộn dây pha giảm đi √3 lần, dòng điện dây vào động cơ giảm 3 lần

- Nhược điểm: Momen khởi động giảm nhiều ( giảm 3 lần), điều này làm cho quá trình khởi động kéo dài, đặc biệt là đối với động cơ làm việc ở chế độ tải nặng nề

2 ĐẤU NỐI DÂY: Mạch động lực:

- Đấu theo thứ tự từng pha để tránh nhầm lẫn

- Đấu tuần tự từ phụ tải về nguồn hoặc ngược lại

- Sử dụng đồng hồ VOM để kiểm tra chạm vỏ, thông mạch động cơ

- Kiểm tra các tiếp điểm của cầu dao

- Dùng đồng hồ VOM, đặt que đo vào mạch điện và tiến hành kiểm tra theo sơ đồ nguyên lý

3.3 VẬN HÀNH MẠCH ĐIỆN:

- Nối dây nguồn

- Đóng cầu dao nguồn CD1

- Vận hành động cơ mở máy, stato đấu Y: đóng cầu dao CD2 xuống vị trí dưới

- Vận hành động cơ chuyển chế độ stato đấu Δ: đóng cầu dao CD2 lên vị trí trên

- Cắt cầu dao CD1

- Đấu dây mạch điện sai

- Kiểm tra nguồn điện phía trên CD1

- Kiểm tra tiếp xúc tại các đầu nối đây

- Sửa chữa lại

Trang 29

- Kiểm tra lại cách đấu dây

- Đấu đúng theo sơ đồ mạch điện

Lắp đặt và vận hành mạch điện khởi động gián tiếp động cơ điện xoay chiều KĐB ba pha theo phương pháp đổi nối Y/Δ bằng cầu dao 2 ngả

PHIẾU HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH CÔNG VIỆC: Lắp đặt và vận hành mạch điện khởi động gián tiếp động

cơ điện xoay chiều KĐB ba pha theo phương pháp đổi nối Y/Δ bằng cầu

dao 2 ngả

1/B5/ MĐ18

1 Chuẩn bị : Đúng, đầy đủ số

lượng và còn tốt

- Kìm, tuốc nơ vít đồng hồ vạn năng

- Panel, dây dẫn, cầu đấu, thanh cài, dây thít, đầu cốt, dây dẫn

- Dây dẫn, cầu dao, động cơ

Trang 30

mạch điện

- Đồng hồ VOM

Nguồn xoay chiều 3 pha

Trang 31

BÀI 6: ĐẤU DÂY, KIỂM TRA, SỬA CHỮA VÀ VẬN HÀNH MẠCH ĐIỆN ĐIỀU KHIỂN KHỜI ĐỘNG GIÁN TIẾP ĐỘNG CƠ ĐIỆN XOAY CHIỀU KĐB 3 PHA THEO PHƯƠNG PHÁP ĐỔI NỐI Y/ Δ BẰNG KHỞI ĐỘNG TỪ KÉP

Để khắc phục nhược điểm trên chúng ta sử dụng bộ khởi động từ kép kèm theo bộ nút ấn Tuy nhiên, tùy theo yêu cầu công việc mà ta chọn cách điều khiển phù hợp

1.1: SƠ ĐỒ NGUYÊN LÝ

Hình 6.1: Sơ đồ nguyên lý mạch điện khởi động gián tiếp động cơ điện xoay chiều

KĐB ba pha theo phương pháp đổi nối Y/Δ bằng khởi động từ kép

Định dạng
Số trang	62
Dung lượng	1,16 MB