Phong trao canh ta MLT -SV

ở các quốc gia này lần lợt các đại biểu cánh tả đềugiành đợc thắng lợi trong các cuộc bầu cử trở thành các nhà lãnh đạo cấp cao của nhà nớc và hệ thống chính quyền địa phơng.Hiện nay ở k

1.1 Quan niÖm c¬ b¶n vÒ phong trµo c¸nht¶……… 13

1.2 Quá trình hình thành và phát triển của phong trào Cánh tảtrong Phong

trào Cộng sản và Công nhân Quốctế……….…25

Chơng 2: Thực trạng phong trào Cách tả ở Mỹ latinh từ năm

1991

đến nay……….

… 31

2.1 Các nhân tố tác động đến phong trào Cánh tả ở Mỹlatinh………31

2.2 Diễn biến phát triển của phong trào Cánh tả ở Mỹlatinh……… 43

2.3 Những biểu hiện đặc trng của phong trào cánh tả ở

nay 572.4 Xu hớng vận động và triển vọng phát triển của phong tràoCách tả ở

Mỹ latinh trong thời giantới……… 60

2.5.Sự tác động của phong trào Cách tả ở Mỹ latinh đến sựnghiệp cách

mạng XHCN trên toàn thế giới………

….65

Chơng 3: Quan niệm về “CNXH trong thế kỷ XXI” của các

đảng Cánh

tả ở Mỹ latinh……… 69

3.1 Cơ sở, điều kiện để hình thành quanniệm……… ……69

3.2 Những biểu hiện nổi bật về quan niệm “CNXH trong thế kỷXXI”

Của các đảng cánh tả khu vực Mỹ latinh………

Mở ĐầU

1 Lý do và tính cấp thiết của đề tài :

Những năm gần đây, qua việc nắm bắt thông tin từ báochí, truyền hình, phát thanh, qua thu thập thông tin tài liệu từsách báo, các tạp chí chuyên ngành, chuyên khảo, các đầu sách lýluận – chính trị, các công trình nghiên cứu, các bài viết của cácnhà khoa học trong và ngoài nớc, chúng tôi phát hiện thấy mộtvấn đề rất mới đang nổi lên trên chính trờng thế giới - Đó là lànsóng t tởng thiên tả ở nhiều nớc Mỹ latinh, làm cho đời sốngchính trị ở khu vực này nói riêng trên toàn thế giới nói chung đã

và đang có những biến động mạnh mẽ Từ Vênezuela tới Chilê, từArgentina tới Bolivia, từ Brazin tới Nicaragua, và mới đây nhất làEcuađor ở các quốc gia này lần lợt các đại biểu cánh tả đềugiành đợc thắng lợi trong các cuộc bầu cử trở thành các nhà lãnh

đạo cấp cao của nhà nớc và hệ thống chính quyền địa phơng.Hiện nay ở khu vực này có 4 nớc là Vênezuala, Bolivia, Ecuađor vàNicaragua đã tuyên bố lựa chọn con đờng phát triển đất nớc đi

theo “Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI”, tạo ra một làn sóng mạnh

mẽ và những hớng đi mới cho các quốc gia vốn cha một lần trảiqua cuộc cách mạng XHCN, tiếp thêm một sức mạnh to lớn cho sựnghiệp CM XHCN trên toàn thế giơí đang trong thời kỳ khó khăn

và đầy thăng trầm nh hiện nay

Trào lu cánh tả kiểu mới thực sự làm sôi động một phần đấtphía Nam của Tây bán cầu Điều đó phản ánh niềm tin và sựủng hộ mạnh mẽ của các tầng lớp nhân dân lao động đối với đ-ờng lối dân chủ tiến bộ của lực lợng chính trị cánh tả thông quacuộc trng cầu dân ý, bầu cử tổng thống và các chính quyền

địa phơng ở các quốc gia này

Điều đó cho thấy một thực tế phong trào cánh tả ở Mỹ latinhhiện nay đang thực sự nổi lên nh một sự kiện lớn trên chính tr-ờng quốc tế, nó là một vấn đề mới mang tính thời sự nóng hổithu hút mạnh mẽ sự quan tâm của các nhà t tởng, lý luận chínhtrị Một số nhà khoa học, các nhà lý luận CNXH cho rằng đây làmột biểu hiện sinh động của thực tiễn CM XHCN trog thời đạimới, với những điều kiện lịch sử mới trong xu thế toàn cầu hoá

nh hiện nay Cho nên nó là vấn đề rất cần phải đợc nghiên cứu,tổng kết để bổ sung vào kho tàng lý luận CNXH khoa học và lýluận về con đờng quá độ lên CNXH của các Đảng cộng sản trong

đó có Đảng cộng sản Việt Nam Tuy nhiên phía “bên kia” củachiến tuyến các học giả t sản - đại biểu trung thành của CNTB lạitìm mọi cách , mọi lý lẽ, mọi lập luận cũng không kém phần “sắcsảo” nhằm phủ nhận thực tiễn đang diễn ra ở các nớc phía Nambán cầu Họ cho rằng đây chẳng qua là những biểu hiện nhấtthời, rằng nó dễ dàng nổ ra và cũng dễ dàng tan biến, và sựthất bại của Liên Xô và Đông Âu xã hội chủ nghĩa là một bài họccần phải ghi nhớ Có lẽ họ cũng không ngoài một mục đích làhòng chặn đứng sự nghiệp CM XHCN đang diễn ra mạnh mẽ trêntoàn thế giới, họ phớt lờ đi cái sự thật hiện hữu đó.Và một thực

tế nữa là các Đảng cánh tả ở Mỹ LaTinh mặc dù đã lựa chọn con

đờng đi lên CNXH song một mô hình nhà nớc XHCN vẫn cha đợc

định hình một cách rõ ràng, con đờng đi lên CNXH thực chấtvẫn còn rất nhiều khó khăn, khúc khuỷu ở phía trớc Để đánh giáhết đợc tính chất bên trong của vấn đề, Chúng ta cần có sựnghiên cứu, lý giải một cách thấu đáo làn sóng đang trỗi dậymạnh mẽ ở các nớc Mỹ Latinh Trên cơ sở đó phân tích những nétcăn bản về quan điểm “ CNXH trong thế kỷ XXI”.

Để thẩm định lại vấn đề một các chính xác, nhóm tác giảchúng tôi đã nghiên cứu thêm nhiều tài liệu liên quan khác, đặcbiệt là một số sách, báo của các tác giả nớc ngoài, chúng tôi đãtìm đến Cục Châu Mỹ - Bộ Ngoại Giao nhờ sự giúp đỡ về nhữngthông tin, những con số cụ thể, chính xác nhằm thẩm định vấn

đề một cách nghiêm túc Từ quá trình tác động đó chung tôinhận thấy đây thực sự là một vấn đề rất cần phải đợc nghiêncứu và làm rõ - đặc biệt trong xu thế phát triển và tiến lênCNXH ở nhiều nớc trên thế giới hiện nay

Từ những cách hiểu nh trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứuvấn đề này trên cơ sở phân tích một cách sâu sắc, xác thựclàn sóng cánh tả ở Mỹ Latinh, với mong muốn chỉ ra đợc nguyênnhân, tiến trình, xu thế vận động của nó trong bối cảnh thế giớihiện nay Cũng từ đó cố gắng phân tích làm rõ một số quan

điểm căn bản của các Đảng cánh tả ở khu vực Mỹ Latinh về “CNXH trong thế kỷ XXI”

Chúng tôi cho rằng làn sóng thiên tả ở các nớc Mỹ Latinh thực

sự là một điểm sáng rất cần đợc tổng kết, bổ sung vào khotàng lý luận CN Mác - Lênin và thực tiễn CM XHCN Phải chăng nó

là những biểu hiện sinh động mới của những phơng thức thựchiện khác nhau của cách mạng XHCN mà chúng ta cần quan tâmnghiên cứu, chứ không phải nh lập luận của một số học giả phơng

tây cho rằng nó chẳng qua là giây phút nhất thời trỗi dậy rồi dễdàng dập tắt trớc sức mạnh kinh tế của CNTB.

Qua tất cả những cơ sở ban đầu đó chúng tôi nhận thấy

đây là một vấn đề không thể không ngiên cứu, đặc biệt đốivới những sinh viên chuyên ngành CNXH khoa học nh chúng tôi,

đây là một vấn đề lớn cần thiết phải phân tích và đánh giáchính xác Với những tri thức đã đợc trang bị và sự cộng tác giúp

đỡ của các thầy cô, bạn bè, nhóm tác giả chúng tôi quyết định

chọn đề tài : “Tìm hiểu Phong trào cánh tả ở Mỹ La Tinh

và hiện tợng “ CNXH trong thế kỷ XXI” làm đề tài nghiên cứu của mình

2 Phạm vi và giới hạn nghiên cứu của đề tài

- Mỹ La Tinh là một thực thể kinh tế - xã hội và lịch sử văn

hoá trải dài từ Mêhicô (ở phía Bắc) xuống hết phía Nam củachâu Mỹ với tổng diện tích trên 20,5 triệu Km2 và dân số trên

500 triệu ngời, có 33 quốc gia độc lập và 14 vùng lãnh thổ ( các

đảo nhỏ thuộc Anh, Pháp, Hà Lan ) Trừ ngời Brazin nói tiếng Bồ

Đào Nha ra còn tất cả ngời dân các nớc khác đều nói chung mộtthứ ngôn ngữ là tiếng Tây Ban Nha Nét đặc thù này đợc coi nh

là môt chất xúc tác rất thuận lợi cho việc lan toả làn sóng chínhtrị trong khu vực

Các nớc Mỹ Latinh bớc vào thế kỷ XXI mang lên mình nhữngbiểu hiện mới trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội;những biểu hiện mới đó là cơ sở lý luận và thực tiễn để chúng

ta lý giải tại sao một làn sóng mới lại trỗi dậy mạnh mẽ ở khu vựcnày

Do sự chi phối của các yếu tố bên trong lẫn bên ngoài nênnhiều quốc gia lâm vào tình trạng bất ổn về chính trị TừVênezuela đến Argentina, nhiều chính phủ đợc Mỹ bảo trợ, mặc

dù phần nào đem lại sự ổn định cho nhân dân, có hệ t tởng rõràng và có s phát triển kinh tế tơng đối độc lập Tuy nhiên, họkhông thể giải quyết đợc tình trạng tham nhũng đang diễn ranghiêm trọng và sự thất bại của các chính phủ này trong viêchoạch định đờng lối phát triển đất nớc, làm cho ngời dân ngàycàng cảm thấy thất vọng với chính quỳên của mình

Vào những năm cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI, Mỹ Latinh

đã và đang trải qua giai đoạn cực kỳ khó khăn cả về chính trịlẫn kinh tế với nhiều nguy cơ tiềm ẩn trong toàn khu vực Theobáo cáo của Uỷ Ban kinh tế Mỹ La Tinh và Caribbean (CEPAL)trong năm 2002, GDP của khu vực này đã giảm 0,5 % Nơi đâyhiện là một trong những khu vực bất ổn nhất trên thế giới.Argentina hiện đang lâm vào cuộc khủng hoảng trầm trọngnhất trong lịch sử, kinh tế đang giảm mạnh ở Brazin, đảo chínhkhông thành ở Vênezuela, nội chiến dai dẳng ở Colombia và bạo

động đẫm máu ở Êcuador, Paraguay Đây là hệ quả của nhữngtác động qua lại giữa bất ổn về chính trị và yếu kém vế kinh

tế ở khu vực trong nững năm gần đây

Hậu quả nặng nề về sự bất ổn chính trị và khủng hoảng

kinh tế và sự áp đặt mô hình CN tự do mới, đã dẫn đến tình

trạng phân hoá sâu sắc trong xã hội, bất bình đẳng, nghèo

đói, khủng hoảng kinh tế, nạn tham nhũng…gia tăng nhanhchóng, gây ra sự bùng nổ xã hội và khủng hoảng chính trị triềnmiên

Phong trào cánh tả là một xu hớng cách mạng cấp tiến, phù hợp

với quy luật vận động và phát triển khách quan của lịch sử nhânloại, trong tiến trình phát triển chung của xã hội loài ngời Nó là

xu hớng tiến tới xây dựng một chế độ xã hội mới đại diện choquyền lợi của NDLĐ

Phong trào cánh tả ở Mỹ latinh đợc khởi động bằng cuộc bầu

cử tại Vênezuala vào năm 1998 Ông Hugo Chavez, một chínhkhách cánh tả đã trúng cử; tiếp đó, ông Luia Da Siva – một nhàlãnh đạo công đoàn nổi tiếng đợc bầu làm tổng thống Brazinvào năm 2002 Năm 2003, ông Nestor Kirchner lên cầm quyền ởArgentina sau những bão tố kinh tế và chính trị làm chao đảo n-

ớc này…Năm 2004, ông Tabare Vasquez, ứng cử viên liên minhcánh tả “Mặt trận mở rộng” đã thắng cử Tổng thống Uruguay với59,69% số phiếu bầu Còn tại Panama, cũng trong năm 2004, ôngMartin Torrijos lãnh tụ đảng dân chủ cách mạng (PRL) cũng dành

đợc thắng lợi và lên làm Tổng thống của quốc gia này Sự kiệngây chấn động d luận quốc tế và có ý nghĩa lớn đối với phongtrào cánh tả ở Mỹ latinh là việc ứng cử viên Đảng phong trào tiếnlên Chủ nghĩa xã hội (MAS) E Morales giàng thắng lợi trong cuộcbầu cử Tổng thống Bolivia năm 2005 và lên nắm quyền năm

2006 Ông trở thành vị tổng thống da đỏ đầu tiên trong lịch sử

180 năm độc lập của cộng hoà Bolivia Cùng năm 2006, tạiEcuador, ông Correa, ứng cử viên của đảng Alianza Pais đã thắng

cử Tổng thống Thắng lợi quan trọng tiếp theo của phong tràocánh tả Mỹ latinh là việc ứng cử viên của đảng xã hội (thuộc liênminh trung tả) Bà M Bachelet giành thắng lợi trong cuộc bầu cửTổng thống ở Chile, trở thành nữ Tổng thống đầu tiên ở quốcgia này

Sự kiện nổi bật nhất và có ý nghĩa lớn đối với phong tràocánh tả ở Mỹ latinh là thắng lợi vang dội trong 5 tuần cuối năm

2006 của các ứng cử viên đảng cánh tả: Tổng thống Lula da Silvatrong cuộc bầu ngày 29-10-2006 đã đạt đợc 59% số phiếu bầu;cựu Tổng thống Nicaragua D Ortega, ứng cử viên của Mặt trậngiải phóng dân tộc Sandinista (FSLN), Với 38,6% Số phiếu cử triủng hộ, đã đắc cử Tổng thống ở ngay vòng bỏ phiếu đầu tiên(ngày 5-11-2006), Tổng thống Chavez (ngày 3-12-2006) tái đắc

cử lần thứ ba; ứng cử viên cánh tả R Correa đã giành đợc 70% sốphiếu ủng hộ để trở thành Tổng thống Ecuador Nh vậy là từ

năm 1989 đến nay, thông qua bầu cử dân chủ, các chính phủ

cánh tả, tiến bộ đã lần lợt lên cầm quyền ở 9 nớc Mỹ latinh, trong

đó có một số chính phủ đã tái đắc cử Đây là mhững thắng lợi

có ý nghĩa rất quan trọng phản ánh niềm tin và sự ủng hộ ngàycàng tăng của các tầng lớp nhân dân lao động đối với đờng lối

độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội của lực lợng cánh tả

Mỹ latinh, đồng thời đánh dấu quá trình dân chủ hoá sâu sắc,những chuyển biến tích cực và xu thế phát triển mới của khuvực

Để tiến hành nghiên cứu đề tài này, nhóm tác giả chúng tôi

quyết định chọn thời gian khảo sát là khoảng thập niên cuối thế

kỷ XX và thập niên đầu thế kỷ XXI Đây là quãng thời gian ở Mỹlatinh diễn ra nhiều sự kiện lớn, từ các cuuộc khủng hoảng vềkinh tế dẫn đến khủng hỏang về chính trị và rồi một làn sóngthiên tả đã nổi lên mạnh mẽ trong những năm gần đây

Để phục vụ cho công việc nghiên cứu nhóm tác giả chúng tôi

sử dụng rất nhiều tài liệu khác nhau nh: các đầu sách chuyênkhảo, các tạp chí chuyên ngành, các bài viét bình luận qua các

kênh báo chí truyền hình, các thông tin t liệu thu thập đợc từ cáccơ quan chuyên trách…

3 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài.

Cho đến nay, giới phân tích và bình luận quốc tế, khu vực

và Việt Nam đã tiến hành nhiều công trình nghiên cứu về lànsóng cánh tả ở Mỹ latinh Trong đó phải kể đến một số côngtrình lớn tiêu biểu sau đây :

- “Sự phối hợp hoạt động của các đảng cộng sản và cánh tả trên thế giới hiện nay” do TS Hoàng Đình Giáp chủ biên,

Nhà xuất bản Lý luận Chính trị ấn hành tại Hà nội, năm 2006.Trong công trình này tập thể các tác giả đã cố gắng làm rõ nộidung các hoạt động quốc tế và một số hình thức phối hợp hoạt

động chủ yếu của các đảng cộng sản và đảng cánh tả trên thếgiới từ thập niên 90 của thế kỷ XX đến nay Đồng thời các tác giảcũng dự báo về sự phối hợp hoạt động và tập hợp lực lợng phongtrào cộng sản quốc tế trong hai thập niên đàu thế kỷ XXI

- “Tình hình mới ở Mỹ latinh và triển vọng quan hệ với Việt Nam trong 5 – 10 năm tới” (tài liệu lu hành nội bộ) của Lê

Thanh Tùng chủ biên Đây là đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ

do vụ Châu Mỹ – Bộ Ngoại Giao Việt Nam thực hiện tháng 12 năm

2007 Công trình này thể hiện sự cố gắng của tập thể tác giảnhằm đa ra một cách nhìn tổng quát về phong trào cánh tả ở

Mỹ latinh Các tác giả đã đi sâu phân tích những nhân tố tác

động tới đời sống chính trị của khu vực Đặc biệt trên cơ sở đócác tác giả đã đa ra những dự báo khoa học về xu hớng phát triểncủa phog trào cánh tả trong 5 – 10 năm tới

Bên cạnh những công trình nghiên cứu sâu về phong tràocánh tả ở Mỹ latinh, còn có khá nhiều công trình đề cập nhữnggóc độ khác nhau về vấn đề này Trong đó có đề cập đếnquan niệm về CNXH trong thời đại ngày nay Tiêu biểu nh :

- “Hai chủ nghĩa một trăm năm” của tác giả Tiêu Phong

(Trung Quốc), bản dịch tiếng Việt của Nguyễn Vinh Quang vàHoàng Văn Tuấn do Nxb Chính trị Quốc gia phát hành tại Hà Nội,năm 2004 Đây là công trình nghiên cứu công phu về nhiều vấn

đề CNXH và CNTB, trong đó tác giả phân tích rất sâu nhữngvấn đề thời đại, có nhiều kiến giải về con đờng quá độ lênCNXH và dự báo về xu hớng vận động và phát triển của CNXHtrong thời gian tới

- “Về triển vọng của CNXH trong hai thập niên đầu thế

kỷ XXI” của TS Nguyễn An Ninh, do Nxb Chính trị Quốc gia

phát hành tại Hà Nội, năm 2007 Công trình này đi sâu nghiêncứu những tác động tới triển vọng của CNXH và tiến trình pháttriển của nó Đặc biệt thông qua công trình này các tác giả đãcung cấp những vấn đề phơng pháp luận và phơng pháp tiếpcận phong trào cộng sản và công nhân Quốc tế trong bối cảnhtoàn cầu hoá hiện nay

- Ngoài ra còn rất nhiều bài viết về làn sóng cánh tả đợc đăngtải trên các tạp chí lớn của nớc ta, trong đó tiêu biểu có các bài :

“Vài nét về các Đảng cánh tả ở Mỹ latinh” của tác giả Duy Xuyên; “Phong trào cánh tả ở Mỹ latinh : Thách thức và triển vọng” của TS Nguyễn Văn Lan; “Mỹ latinh có còn là sân sau của Mỹ” của tác giả Nguyễn Tiến Nghĩa… đăng trên

Hồ sơ sự kiện ( chuyên san của Tạp chí cộng sản), số 34/2008.

“ Trào lu cánh tả ở Mỹ latinh và công cuộc xây dựng CNXH thế kỷ XXI ở Vênezuela” của TS Nguyễn Mạnh Hùng,

bài viết trong sổ tay báo cáo viên 2008 do Trung tâm thông tincông tác tuyên giáo thuộc ban tuyên giáo Trung Ương phát hành;

“Sự phát triển của phong trào cánh tả ở Mỹ Latinh thời gian qua: Nguyên nhân và triển vọng” của TS Nguyễn Văn

Lan, Nguyễn Văn Tuấn (Học Viện Chính Trị khu vực III), đăng trên

tạp chí Châu Mỹ ngày nay, số 01- 2008…

Mặc dù đã có khá nhiều công trình nghiên cứu về vấn đềnày, song ở các công trình đó mới chỉ đề cập đến những vấnkhác nhau chung quanh làm sóng cánh tả ở Mỹ latinh, cũng cha

có sự phân tích một cách có hệ thống dới góc độ t tởng XHCN xuhớng tiến lên CNXH trong thế kỷ XXI Vì thế nhóm tác giả chúngtôi lựa chọn thực hiên đề tài này để nhằm phân tích, đánh giámột cách thấu đáo nguyên nhân, tiến trình và triển vọng pháttriển của làn sóng cánh tả ở Mỹ latinh, từ đó phân tích nhữngquan điểm cơ bản về “CNXH trong thế kỷ XXI” của các Đảngcánh tả trong khu vực Mỹ latinh

4 Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài :

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là : Tìm hiểu, đánh giá mộtcách khách quan thực trạng phong trào cánh tả ở Mỹ latinh từ đólàm rõ hiện tợng về CNXH trong thế kỷ XXI

Để có thể đạt đợc mục tiêu ấy nhóm tác giả chúng tôi xác

định cần phải thực hiện các nhiện vụ chủ yếu dới đây :

Thứ nhất, Làm rõ một số vấn đề lý luận cơ bản về phong

trào cánh tả và hiện tợng về CNXH;

Thứ hai, Đánh giá thực trạng phong trào cánh tả ở Mỹ latinh

từ năm 1991 đến nay;

Thứ ba, Phân tích một số quan điểm căn bản về “CNXH

trong thế kỷ XXI”của các Đảng cánh tả ở Mỹ latinh

5 Ph ơng pháp nghiên cứu :

* Phơng pháp luận: Để nghiên cứu đợc đề tài này nhóm tác

giả chúng tôi dựa trên những nguyên lý, phạm trù cơ bản củaCNDVBC nh các phạm trù bản chất và hiện tợng, nguyên nhân vàkết quả; quy luật lợng – chất, quy luật thống nhất và đấu tranhgiữa các mặt đối lập…để tiến hành nghiên cứu Tuân thủ cácnguyên tắc CNDVLS để đánh giá xem xét vấn đề

* Phơng pháp nghiên cứu chung: Vì vấn đề nghiên cứu là

những sự kiện diễn ra trong quá khứ – hiện tại – tơng lai nênchúng tôi sử dụng phơng pháp nghiên cứu chung là: phân tích –tổng hợp, logíc – lịch sử, trừ tợng hoá, khái quát hoá để nghiêncứu

* Phơng pháp cụ thể: Sử dụng phơng pháp nghiên cứu tài

liệu, thu thập tài liệu, phân tích, sắp xếp, tóm tắt tài liệu…Ngoài ra chúng tôi còn tiến hành trao đổi, thảo luận với các nhàkhoa học , thầy cô giáo, đồng môn để bổ sung nhiều tri thứcquý báu phục vụ cho quá trình nghiên cứu của mình

6 Dự kiến sản phẩm tạo ra và khả năng áp dụng:

- Dự kiến sản phẩm tạo ra là một công trình nghiên cứu khoahọc dới dạng một văn bản trong đó chứa đựng những tri thức mới

về phong trào cánh tả ở Mỹ la tinh trong thập niên cuối thế kỷ XX

và những năm đầu thế kỷ XXI, ngoài ra còn có những dự báo về

xu hớng vận động, phát triển của phong tào trong tơng lai gần

- Sản phẩm ra đời có thể đợc coi là tài liệu tham khảo chocông tác nghiên cứu khoa học và tổng kết thực tiễn, trong bốicảnh làn sóng thiên tả ở Mỹ latinh vẫn đang là một điểm sángtrên chính trờng thế giới hiện nay

7 Những vấn đề mới cần tiếp tục nghiên cứu:

Từ việc nghiên cứu phong trào cánh tả ở Mỹ latinh và quan

điểm về CNXH trong thế kỷ XXI nhóm tác giả chúng tôi nhậnthấy những vấn đề mới nẩy sinh cần tiếp tục nghiên cứu nh:

- Tác động của làn sóng thiên tả ở khu vực Mỹ latinh đếnphong trào cộng sản và công nhân quốc tế trong bối cảnh CMXHCN đang diễn ra mạnh mẽ trong thời đại ngày nay

- Phân tích, tìm hiểu và dự báo về những bớc tiếp theo màcác Đảng cánh tả ở khu vực Mỹ latinh sẽ làm để đa đất nớc tiếnhẳn lên CNXH một cách hiện thực và vững chắc

- Các Đảng Cộng Sản, trong đó có Đảng Cộng Sản Việt Nam rút

ra đợc bài học gì từ sự kiện lớn này Từ đó có những vận dụnggì đối với sự nghiệp CM XHCN trong giai đoạn hiện nay

8 Kết cấu nội dung của đề tài:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo,

đề tài có 3 chơng, 10 tiết

Ch ¬ng 1: Mét sè vấn đề lý luận về phong trào cánh tả

và lịch sử hình thành, phát triển của nó trong phong trào cộng sản và công nhân quốc tế.

1.1.Quan niÖm c¬ b¶n phong trào cánh tả.

1.1.1.Khái niệm cánh tả, cánh hữu, tả khuynh, hữu khuynh.

*Khái niệm cánh tả, cánh hữu:

Theo tạp chí Cộng sản - hồ sơ sự kiện số ra ngày 28 tháng 4 năm 2008 đã đưa

ra một số quan niệm về cánh tả, cánh hữu như sau:

Tả,( từ Hán Việt), có nghĩa là bên trái Hữu, có nghĩa là bên phải Tả khuynh

hay cánh tả, phái tả dùng để chỉ những người trong guồng máy chính trị nhưng có

tư tưởng tiến bộ, đổi mới, dân chủ Còn hữu khuynh hay cánh hữu, phái hữu dùng

để chỉ người có tư tưởng bảo thủ đối lập với chủ nghĩa Mác - Lê-nin

Theo các nhà sử học thì thuật ngữ cánh tả, cánh hữu ra đời từ cuộc đại cáchmạng Pháp năm 1789- một cuộc cách mạng đã thách thức mọi nền tảng của trật tự

xã hội cũ, thách thức mọi lực lượng cũ và mọi hình thức thống trị của các tàng lớpquý tộc Trong nghị viện chế định Hiến Pháp lúc đó gồm có ba đẳng cấp: ®ẳngcấp thứ nhất là các giáo sỹ, đẳng cấp thứ hai là những nghị viện quý tộc, đẳng cấpthứ ba là những nghị viện công nhân, nông dân, tư sản bình thường thành thị Vàotháng 9 năm 1789, trong cuộc họp của nghị viện đã nổ ra một cuộc tranh đấu gaygắt giữa đẳng cấp thứ nhất, thứ hai ( ngồi bên phái nghị viện) với đẳng cấp thứ ba (ngồi bên trái nghị viện) Từ hiện tượng vô tình này, đã ra đời cập từ cánh tả vàcánh hữu để chỉ khái niệm chính trị của những người theo tư tưởng cấp tiến hoặcbảo thủ

Cánh hữu ( phái hữu) là khái niệm chính trị dùng để chỉ những nghị sỹ Quốc

Hội ( nước TBCN) ngồi ở phía phải chủ tịch Quốc hội có quan điểm bảo thủ Nóimột cách cụ thể , mục đích của những người cánh hữu không phải cái gì khácngoài sự bảo vệ lợi ích các phª nhóm trong giai cấp thống trị “ Cái bảo thủ” cótrong mình những tập hợp giá trị đã được khẳng định và thừa nhận trong xã hội.Những người cánh hữu bảo thủ coi thế giới đang tồn tại là cái tốt nhất trong mọicái có thể có Để thích ứng với những thay đổi của thế giới cũng như những thayđổi về kinh tế, chính trị, văn hóa…trong khi vẫn trung thành với mọi niềm tin tôn

giáo, đại bộ phận những người cánh hữu đã tiếp nhận chủ nghĩa duy lý, chủ nghĩa

kỹ trị

Đối lập với những người cánh hữu là những người cánh tả (Phái tả) Chỉ

những nghị sỹ Quốc hội ( nước TBCN), ngồi ở phía trái Chủ tịch Quốc hội, thường

có quan điểm tiến bộ, cách mạng; bao gồm những người cộng sản, xã hội, dân chủcấp tiến…

Vào giữa những năm 50 của thế kỷ XX ở nhiều nước phương Tây đã tạo rađược bầu không khí hòa hợp gi÷a những người cánh tả và những người cánh hữutrong nhiều vấn đề kinh tế, chính trị, xã hội quan trọng Nhưng vào thập kỷ 70 donhiều nhân tố tác động, sự hòa hợp này đã bị giảm đi Sự thất vọng của người dân

về những phúc lợi chung trong chủ nghĩa cải lương Tư sản và trong những họcthuyết về cải cách xã hội đã làm cho nhiều người rời bỏ các lực lượng cánh tả Trong thập kỷ 80, các lực lượng cánh hữu bảo thủ đã dành được chính quyền

ở một loạt nước như: Mỹ, Anh, Cộng hòa Liên Bang Đức, Pháp, Italia…Điều nàychứng tỏ rằng những tư tưởng, nguyên tắc, biện pháp và chính sách họ đưa ra làphù hợp với tâm tư nguyện vọng của nhiều người thuộc nhiều tầng lớp xã hội khácnhau Hiện tượng này rất rõ nét và vượt ra khỏi khuân khổ của một dân tộc mộtquốc gia Sự củng cố địa vị của các lực lượng phái hữu và bảo thủ ở phần lớn cácnước tư bản phát triển đã làm cho họ đoàn kết với nhau trên trường quốc tế nhằmmục đích đưa ra những phương hướng triết học xã hội và chính trị - tư tưởngchung Chính những điều này càng chồng chất những khó khăn cho sự phát triểncủa các lực lượng cánh tả trong bối cảnh chủ nghĩa xã hội lâm vào khủng hoảngtrầm trọng

Các chính đảng, phong trào cánh tả, các lực lượng dân tộc tiến bộ ở Mỹ Latinh

và các diễn đàn quốc tế của các đảng cộng sản, đảng cánh tả họp ở Mỹ Latinh hằngnăm đã có vai trò rất quan trọng trong việc thức tỉnh ý thức chính trị - xã hội quần

chúng nhân dân các nước Mỹ Latinh, mở đường và định hướng cho xu thế cánh tả

Mỹ Latinh

Các lãnh tụ cánh tả ở các nước Mỹ Latinh đang đóng vai trò quyết định trongviệc tập hợp và dẫn dắt phong trào đấu tranh của các tầng lớp nhân dân, lãnh đạocác chính phủ cánh tả thực hiện các cuộc cải cách cả về kinh tế - xã hội và chínhtrị

Xu thế cánh tả ở Mỹ Latinh không thể phát triển thành một cao trào như ngàynay nếu không có sự đoàn kết quốc tế và ủng hộ của các lực lượng cách mạng vàtiến bộ ở khu vực và trên thế giới, không có sự hợp tác và giúp đỡ lẫn nhau giữacác nước trong khu vực với hạt nhân nòng cốt là Cuba và Vênêxuêla

Dương cao ngọn cờ đoàn kết khu vực theo tư tưởng của Hôxê Mácti và Ximôn Bôliva Tháng 4/2005 Cuba và Vªnªzuªla đã thành lập Khối liên kết “Giảipháp Bôliva cho châu Mỹ” (ALBA) (4/2006, Bôlivia; 1/2007, Nicaragoa đã gianhập ALBA)

* Khái niệm tả khuynh, hữu khuynh:

Các nước Mỹ Latinh, trước đây hay được gọi là châu Mỹ Latinh có khoảng

550 triệu dân Theo các nhà nghiên cứu, hiện phong trào cánh tả ở Mỹ Latinh có

thể phân thành 2 dạng Một là, khuynh hướng “dân túy, chống đế quốc, chống Mỹ

và chống chủ nghĩa Tự do kinh tế mới”, khuynh hướng thứ hai là “Dân chủ xã hội

ôn hòa”.Lịch sử phong trào cộng sản và công nhân quốc tế cũng đã chứng kiến sự

phân liệt về mặt tư tưởng và hành động thành hai khuynh hướng: Tả khuynh vàhữu khuynh Sự tồn tại và phát triển của hai khuynh hướng này gắn liền với cuộcđấu tranh của những người cộng sản chân chính để bảo vệ tính đúng đắn khoa họccủa chủ nghĩa Mác - Lênin

Những người xã hội cánh hữu hay còn gọi là những người hữu khuynh lànhững nhà hoạt động cải lương của các Đảng xã hội trong nhiều nước TBCN Cơ

sở xã hội của những người cánh hữu là tầng lớp công nhân quý tộc bị bọn tư bản

tài chính đầu sỏ mua chuộc bằng lợi nhuận lũng đoạn mà nó thu được Về mặt tưtưởng những người xã hội cánh hữu là những kẻ thừa kế của bọn lãnh tụ cơ hội chủnghĩa của Quốc Tế thứ II Đề cao những quan điểm xét lại của bọn lãnh tụ cơ hộichủ nghĩa đạt đến mức hoàn hảo, lôgic, những người cánh hữu tuyên bố rằng: Họcthuyết của Mác đã già cỗi; chúng mưu mô thay học thuyết ấy bằng những lý thuyếtphản khoa học như: CNXHDC, CNTB hòa nhập vào CNXH Chúng không thừa

nhận chuyên chính vô sản và tuyên truyền cho thuyết: “ Điều hòa xã hội, hợp tác”

giữa giai cấp vô sản và tư sản trong công cuộc cải tạo xã hội

Lấy danh nghĩa những người lãnh đạo Đảng xã hội nhưng lại tuyên bố nhữngquan điểm mâu thuẫn với những kết luận của CNXHKH, những người xã hội cánhhữu không thể đề ra được mét cách rõ ràng cương lĩnh chính trị của họ Khi nắmchính quyền những người xã hội cánh hữu không mảy may đụng chạm đến chế độbóc lột và áp bức nhân dân lao động tồn tại dưới chế độ tư bản chủ nghĩa, mà chỉhạn chế sự hoạt động của họ trong những cải cách nhỏ bé nằm trong khuân khổ củaphương thức sản xuất TBCN Trog một thời gian rất dài khuynh hướng tả khuynh

và hữu khuynh đấu tranh quyết liệt vời nhau để tranh giành ảnh hưởng của mìnhtrong phong trào công nhân Tuy đối nghịch với khuynh hướng hữu khuynh phảnđộng song khuynh hướng tả khuynh cũng bộc lộ những hạn chế trầm trọng của nó.Những người tả khuynh có xu hướng, chủ trương hành động quá mạnh khôngthích hợp với trình độ của quần chúng Đây cũng là một loại khuynh hướng tưtưởng sai lầm về đường lối và chủ trương hành đéng cách mạng do không đánhgiá đúng thực tế tình hình của quần chúng Trong hoạt động lý luận và thực tiễn,khuynh hướng tả khuynh và hữu khuynh gây nguy hiểm và tổn thất rất lớn chophong trào công nhân

Theo dòng thời gian, khái niệm cánh tả cũng thay đổi về nội hàm, đôi khingười ta gọi phong trào cánh tả, ở nước này hay nước khác theo một ý nghĩa rấtkhác nhau Mác-ta-La-gốt, giám đốc tổ chức quan sát dư luận “Latinobrometro”

cho biết, theo một cuộc nghiờn cứu vừa tiến hành về 18 cuộc bầu cử ở Mỹ la Tinh,

thỡ cỏc Đảng cỏnh tả mới thuần tỳy khụng cũn là “cỏnh tả” nữa mà nờn gọi là “dõn chủ xó hội”, cỏc Đảng này đặc biệt nhấn mạnh đến một mạng lưới an sinh xó hội,

để bảo vệ những người nghốo là những người bị tổn thương nhất trong xó hội, bờncạnh đú phần lớn những đảng này khụng từ bỏ kinh tế thị trường

Theo cỏc nhà nghiờn cứu, trong đú cú nhà nghiờn cứu xó hội học Mụ- ra- rụ ( Đại học Buennos Aies, Argentina), thỡ cú thể phõn cỏc phong tràocỏnh tả ở Mỹ La Tinh thành hai dạng: một là khuynh hướng dõn tỳy, chống đếquốc và chống Mỹ, chống chủ nghĩa tự do kinh tế mới, đại diện khuynh hướng này

Mỏc-Cốt-là Chớnh phủ của Tổng thống Ugụ Chavet đó tiến hành soạn thảo và tổ chức trưngcầu dõn ý thụng qua Hiến phỏp mới (12/1999): khẳng định vai trũ của nhõn dõntrong việc quyết định cỏc vấn đề hệ trọng của đất nước, đổi tờn nước từ “Cộng hoà

Vờnờxuờla” thành “Cộng hoà Bụ-li-va Vờnờxuờla” để nhấn mạnh cỏc tư tưởng của Người Anh hựng giải phúng dõn tộc Xi-mụn Bụ-li-va về “độc lập, tự do, cụng bằng, bỡnh đẳng, bỏc ỏi” Hai là khuynh hướng dõn chủ xó hội ụn hũa như: L.DA

Silva ở BraZil, Michelle Bachelet ở ChiLờ…

CNXH đang là một lý tưởng cú sức cuốn hỳt đụng đảo quần chỳng lao động ởcỏc nước Mỹ Latinh, tớch cực tham gia vào tiến trỡnh cải cỏch, tiến tới xõy dựngmột xó hội mới Vờnờzuờla đó bắt đầu sự nghiệp xõy dựng CNXH Bụlivia, ấcuađo

và Nicaragoa cũng đó tuyờn bố lựa chọn con đường XHCN Tuy sự nghiệp cỏchmạng xõy dựng CNXH ở cỏc nước này cũn rất non trẻ và cuộc đấu tranh về conđường phỏt triển của họ cũn rất quyết liệt; nhưng tiến trỡnh cỏch mạng ở Vờnờxuờla

và cỏc nước này thể hiện bước tiến mới của CNXH trờn thế giới, kể từ khi tạm thờilõm vào thoỏi trào từ cuối thế kỷ XX

* KháI niệm “Phong trào cánh tả Mỹ latinh”: Là khái niệm

chỉ khuynh hớng cách mạng tiến bộ và độc lập tơng đối hơn

nằm trong trào lu xã hội – dân chủ, nó khác với chủ nghĩa cơ hộitả khuynh về nguyên tắc Trớc đây những ngời theo khuynh hớng

“Cánh tả” thờng thiên về mối quan hệ quốc tế, quan hệ với CNXH

và CNĐQ, trong đó nghiêng về khuynh hớng CNXH, đối lập vàchống lại CNĐQ Gần đây, quan hệ đó vẫn còn, nhng họ đã hớngmạnh hơn vào giải quyết các vấn đề xã hội cấp bách, cơ bảntrong nhiệm vụ chống đói nghèo, vì phúc lợi và an sinh xã hội, h-ớng đến nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dânlao động

Phong trào cánh tả Mỹ latinh có mức độ độc lập khá rõ nét

về t tởng và lý luận, khác xa với CNXH DC ở Châu Âu, cũng cóphần khác với CNXH truyền thống Bên cạnh CN Mác- Lênin còn có

t tởng của vị anh hùng dân tộc: Ximô Bôliva (Vênêzuêla) và ChêGhevara ( Ac ghentina)…, thậm chí có cả những t tởng nhânvăn, nhân đạo trong thiên chúa giáo

1.1.2.Quan điểm của chủ nghĩa Mỏc- Lờnin về phong trào Cỏnh Tả:

*Quan điểm của Mỏc-Ăng-ghen:

Lịch sử tồn tại , phỏt triển của phong trào cộng sản, cụng nhõn quốc tế chothấy: đoàn kết quốc tế luụn tạo nờn sức sống và động lực của cỏc phong trào cỏchmạng, là nhõn tố đảm bảo thắng lợi của cuộc cỏch mạng xó hội chủ nghĩa í thứcmột cỏch sõu sắc tầm quan trọng của tinh thần đoàn kết quốc tế và sự phối hợphành động của cỏc lực lượng cỏnh tả ở cỏc nước, ngay từ buổi bỡnh minh củaphong trào xó hội chủ nghĩa quốc tế, C.Mỏc và Ph.Ăngghen đó đặc biệt quan tõm

đến cỏc tổ chức quốc tế đầu tiờn của những người cỏch mạng: từ Đồng minh Những người cộng sản (1847-1852) đến Quốc Tế I ( 1864-1876), và sau đú là

Quốc tế II (1889-1914) Những tổ chức này về cơ bản đã hoàn thành xuất sắc sứ

mệnh đảm bảo sự thống nhất tư tưởng, tập hợp lực lượng, phối hợp hoạt động giữacác chính Đảng của giai cấp công nhân và các lực lượng cánh tả trong suốt nửa sauthế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX Không phân biệt tôn giáo, màu da, sắc tộc, nhữngcon người căm phẫn trước sự bóc lột tàn bạo của chủ nghĩa tư bản đã tập hợp dướingọn cờ chính nghĩa của C.Mác và Ph.Ăng-ghen Tuy nhiên không phải lúc nàotrong nội bộ phong trào cộng sản và công nhân quốc tế cũng đạt được sự thốngnhất về đường lối chiến lược và sách lược Mâu thuẫn đó dẫn đến sự phân biệttrong nội bộ phong trào thành các khuynh hướng chính trị khác nhau Bởi vậy, lịch

sử hình thành và phát triển của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế gắn liềnvới cuộc đấu tranh không khoan nhượng với những tư tưởng sai trái thù địch màmột trong số đó là những khuynh hướng tả khuynh chủ nghĩa

Cuộc đấu tranh chống bọn tả khuynh chủ nghĩa trong phong trào công nhândiễn ra trên cả lý luận và thực tiễn Khi M.Bacunin- một kẻ cơ hội tả khuynh Ngalập nên trong Hội liên hiệp Công nh©n Quốc tế, một tổ chức gọi là Đồng minh

dân Chủ XHCN thì C.Mác và Ph.Ăngghen không dấu nổi sự phẫn nộ: “ Khó mà

nói rằng trong trò xiếc leo dây lý luận và trong những mưu đồ thực tế của Đồng Minh, cái gì nhiều hơn: chất hề hay là chất đểu cáng Tuy vậy, Đồng minh vẫn khêu lên được một cuộc đấu tranh âm thầm trong nội bộ quốc tế, cuộc đấu tranh

đó trong suốt hai năm trời đã gây khó khăn cho hoạt động của Hội Liên Hiệp chúng ta”[17;248]

Đồng thời các ông cũng chỉ ra tính chất phản động nguy hiểm của kiểu tả

khuynh chủ nghĩa M BacuNin: “ Lần đầu tiên trong lịch sử đấu tranh của giai

cấp công nhân, chúng ta gặp phải trong nội bộ giai cấp công nhân một âm mưu bí mật nhằm mục đích không phải phá hủy chế độ bóc lột hiện hành mà là phá hủy Hội liên hiệp đang tiến hành cuộc đấu tranh kiên quyết nhất chống chế độ đó Đó

là âm mưu nhằm chĩa vào bản thân phong trào công nh©n”[16;195].

Theo C.Mác và Ph.Ăngghen, chủ nghĩa tả khuynh M Bacunin trên thực tế làmột trạng thái vô chính phủ Bacunin chủ trương sau khi mục đích của phong trào

vô sản đạt được thì quyền lực nhà nước- cái quyền lực tồn tại để duy trì sự áp bứccủa một thiểu số rất nhỏ gồm những kẻ bóc lột với tuyệt đại đa số gồm nhữngngười sản xuÊt cũng sẽ tiêu vong và những chức năng chính phủ sẽ trở thànhnhững chức năng quản lý đơn thuần C.Mác và Ph Ăng-Ghen đã phê phán M.Bacunin như sau: "Hành động đầu tiên của cách mạng là ban hanh sắc lệnh về việc xoá bỏ nhà nước, như Bacunin đã làm ngày 28/09 ở Li-«ng mặc dù việc xoá bỏ nhà nước như thế không tránh khỏi là

một hành động cực quyền chủ nghĩa”[18,467] Bởi vì theo M Bacunin,

dù là nhà nước quân chủ, nhà nước lập hiến, nhà nước cộng hoà tư sản hay thậmchí là nền chuyên chính cách mạng cũng đều như nhau, là nguồn gốc tất nhiên củamọi sự bóc lột và chế độ chuyên chế Do vậy, Bacunin đã tuyên bố rằng tất cảnhững người cách mạng muốn xây dựng một nhà nước cách mạng ngày hôm saucña cách mạng đều là nguy hiểm hơn nhiều so với tất cả những chính phủ hiệnhành Xét đến cùng, đây là những quan điểm hết sức cực đoan, nó cổ suý cho trạngthái vô chính phủ, và quyền tự trị, cho việc thủ tiêu mọi quyền uy đặc biệt là quyền

uy nhà nước, cho sự giải phóng ngay tức khắc và hoàn toàn giai cấp vô sản Vớinhững tuyên bố này, M.Bacunin đã phản bội lại toàn bộ cương lĩnh và điều lệ củaHội Liên Hiệp công nhân Quốc tế, trực tiếp công kích những quan điểm về chuyênchính vô sản của C.Mác và Ph.Ăng-Ghen

Trong vấn đề hành động cách mạng, phái Đồng minh do M Bacunin đứng đầu

đã tuyên truyền trong phong trào công nhân rằng: không nên tham gia vào mộtcuộc cách mạng nào không nhằm mục đích giải phóng ngay hoàn toàn ngay lËptức giai cấp công nhân, rằng tiến hành một hoạt động chính trị nào đó sẽ có ý nghĩa

là thừa nhận Nhà nước, céi nguồn sinh ra mọi tai hoạ, rằng chính vì vậy mà việctham gia vào một cuộc tuyển cử nào đó cũng là một tội lỗi đáng kết án tử hình

Phê phán kịch liệt chủ nghĩa tả khuynh M Bacunin, C.Mác và Ph Ăngghenchỉ ra rằng: Một khi đứng trước một tình thế cách mạng nghiêm trọng, PháiM.Bacunin đã buộc phải vứt bỏ toàn bộ cương lĩnh của họ về việc nhất thiết khôngđược tham gia hoạt động chính trị, và đặc biệt là không tham gia vào các tuyển cử.Sau đó thuyết về tình trạng vô chính phủ, về việc thủ tiêu Nhà nước cũng chịu một

số phận như vậy, họ không thủ tiêu nhà nước mà ngược lại, họ đã cố gắng thànhlập nên rất nhiều nhà nước nhỏ Họ đã vứt bỏ nguyên tắc nói rằng công nhânkhông được tham gia vào bất kỳ cuộc cách mạng nào, nếu cuộc cách mạng ấykhông nhằm giải phóng hoàn toàn ngay lập tức giai cấp vô sản; và chính họ lạitham gia một phong trào rõ rµng là thuần tuý tư sản cuối cùng họ đã chà đạp lên

nguyên tắc mà bản thân họ vừa mới tuyên bố: "Tuồng như thành lập một chính phủ

cách mạng chỉ là sự lừa bịp mới và một sự phản bội mới đối với giai cấp công nhân, họ đã chà đạp lên nguyên tắc ấy bằng cách hết sức bình thản vào ngồi trong hội nghị của các uỷ ban chính quyền thành phố, đồng thời bất cứ ở đâu họ cũng đều ngồi vào với tư cách là một phái thiểu số bất lực bị các ngài tư sản khống chế

và lợi dụng về mặt chính trị [16,643] Theo C.Mác và Ph.Ăngghen đó là một hìnhthức hèn nhát nhất, dối trá nhất và dưới sức ép của một lương tâm bẩn thỉu Cuèicùng kết cục của cái gọi là chủ nghĩa tả khuynh M Bacunin là gì? C.Mác và Ph

Ăng-ghen chỉ rõ: " Như vậy là trong hành động thực tế, những lời hô hào cách

mạng cực đoan của phái M.Bacunin đều biến thành một sự lẩn tránh hay thành những cuộc khởi nghĩa, hoặc biến thành việc cùng đi với đảng tư sản- là đảng lợi

dụng công nhân về mặt chính trị mộth cách vô liêm sỉ nhất mà còn thưởng cho họ

một cái đá"[16,643].

Tác giả: L Trotsky, ngày viết: Tháng 11/1935 trên báo Sự Thật đã viết về Stalin

đã đánh bại cánh tả như thế nào? cã ®o¹n viÕt như sau: "Có nghĩa là chiến thắng

của Stalin là không tránh khỏi? Có nghĩa là cuộc chiến của tả phái (Bolshevik-Leninist) là vô vọng? Sự phát triển của cuộc đấu tranh đã rõ, những người Bolshevik-Leninist không thể giành chiến thắng cuối cùng tại Liên Xô nếu không có sự giúp đỡ từ cách mạng thế giới Nhưng không

có nghĩa là cuộc đấu tranh đó không đem lại điều gì Nếu không có sự phê phán mạnh mẽ của tả phái và nếu không có sự lo ngại của công chức, đường lối của Stalin-Bukharin đối với kulak (Phú nông) sẽ kết thúc mà chủ nghĩa tư bản vẫn còn tồn tại Dưới sự đả kích của tả phái giới công chức buộc phải thực hiện nhiều hơn đường lối của tả phái Những người Leninist đã không thể bảo vệ chế độ Xô - viết khỏi tan rã và rơi vào chế độ quân chủ Nhưng họ đã bảo vệ nó tránh được sự tan rã hoàn toàn bằng cách chặn đường hồi phục của chủ nghĩa tư bản Tiến bộ của tần g lớp công chức là kết quả của quá trình đấu tranh cách mạng.”

*Quan điểm của Lênin về phong trào cánh tả:

Trong lịch sử phong trào cánh tả và công nhân quốc tế đã xuất hiện nhữngbiến tướng khác nhau của phong trào cánh tả, trong đó nguy hiểm nhất là những tưtưởng tả khuynh chủ nghĩa

Vào năm 1918, khi Lênin và những người Bônsêvích Nga chấp nhận trao mộtphần đất cho Đức để rút chân ra khỏi cuộc chiến đẫm máu và vô cùng phi nghĩagiữa các nước đế quốc, họ đã phải chịu sự công kích và lăng mạ từ nhiều phía.Những người theo chủ nghĩa cộng sản tả khuynh phê phán hòa ước Bret-litốp của

Lênin “là một thứ thỏa hiệp với bọn Đế Quốc”.Tuy nhiên Lênin đã kiên quyết bảo

vệ quan điểm của mình, người viết: “Quả thật đó là một thỏa hiệp với bọn Đế

quốc nhưng là sự thỏa hiệp cần thiết do hoàn cảnh đưa đến.”[ 13, 23]

Trong tác phẩm: "Bệnh ấu trĩ tả khuynh tiểu tư sản" (1918), Lênin kịch liệt phêphán những người cánh tả, những người bác bỏ Hoà ước Brét-Li-Tốp, đồng thờiông cũng phê phán quan điểm sai lầm của những người cộng sản tả khuynh về vấn

đề quốc hữu hoá Đến tác phẩm viết năm 1920 Lênin một lần nữa phê phán nhữngquan điểm sai lầm của những người cánh tả khi họ chủ trương những người cộngsản phải rút ra khỏi các công đoàn phản động Lênin cho rằng cái lý luận kỳ quặc

đó đã để cho quần chúng công nhân kém giác ngộ hay lạc hậu rơi vào ảnh hưởngcủa bọn thủ lĩnh phản động, bọn tay sai của giai cấp tư sản, bọn công nhân quý tộchoặc bọn công nhân tư sản hóa Khi miệng lưỡi luôn hò hét phải gần gũi quần

chúng thì trong hành động, những người cộng sản tả khuynh lại đánh giá sai khả

năng của quần chúng, rời bỏ quần chúng Trên thực tế họ đã “lạm dụng danh từ

quần chúng biết chừng nào”[ 13;45] Lênin đã rút ra kết luận: muốn biết cách

giúp đỡ quần chúng và tranh thủ sự đồng tình, gắn bó ủng hộ của quần chúng thìđừng sợ những khó khăn, đừng sợ những lối gây sự, những cạm bẫy những lăng

mạ, những sự bức hại của bọn thủ lĩnh và nhất thiết phải công tác ở nơi đâu cóquần chúng Đó là những tiền đề cơ bản dẫn đến thành công của mọi cuộc cáchmạng, nhưng đáng tiếc những người cộng sản tả khuynh đã bỏ qua một cách tuyệtđối

Trong khi những người cộng sản tả khuynh chạy theo những tư tưởng hết sứcngờ nghệch thì chính ngay trong quần chúng vô sản, trong những tầng lớp dưới lạchậu, người ta đã thấy biểu hiện ý thức giác ngộ ngày một cao Như vậy xét đếncùng những người cộng sản tả khuynh- những người luôn tự vỗ ngực về trình độgiác ngộ cách mạng của mình lại tỏ ra lỗi thời hơn cả những quần chúng vô sản lạchậu nhất Chính sự kém lý trí đó đã gây ra một mối nguy hại rất lớn cho cách

mạng Lênin nhắc nhở: “Lẽ tự nhiên là đối với những người cộng sản Đức thì chế

độ đại nghị đã quá lỗi thời về phương diện chính trị, nhưng vấn đề chính lại là ở chỗ không được tưởng rằng cái gì đã quá thời đối với chúng ta cũng là quá thời đối với giai cấp, đã quá thời đối với quần chúng”[13; 52] Đồng thời với việc nói

rõ cho quÇn chúng những sự thật chua chát về chế độ dân chủ tư sản thì nhữngngười cộng sản phải theo dõi bằng con mắt sáng suốt tình hình thực tế về trình độgiác ngộ và trình độ tu dưỡng của toàn thể giai cấp (Chứ không phải chỉ riêng củađội tiên phong cộng sản của giai cấp), của toàn thể quần chúng lao động (chứkhông phải chỉ riêng những phần tử tiên tiến trong quần chúng lao động) Lêninkhẳng định đó là những kinh nghiệm quý báu tạo nên sức mạnh của ĐảngBônsêvích Nga, nhưng cũng là vấn đề mà những người cộng sản tả khuynh hiệnnay đang đi chệch lối Ngêi phê phán “Phái tả đã không biết lập luận, không biết

hành động với tư cỏch là Đảng của giai cấp, Đảng của quần chỳng”[ 12; 52].

Thụng qua cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa giỏo điều tả khuynh, Lờnin đó chỉ ra bađặc điểm chủ yếu của Đảng XHCN cỏch mạng - nơi tập trung đụng đảo những

phần tử tả khuynh trong phong trào cụng nhõn: Một là, Đảng này phủ nhận chủ

nghĩa Mỏc, khăng khăng khụng muốn hiểu rằng trước khi tiến hành một hoạt độngchớnh trị nào thỡ cần phải chỳ ý một cỏch hết sức khỏch quan đến cỏc lực lượng giai

cấp và mối quan hệ lẫn nhau giữa cỏc lực lượng ấy; Hai là, Đảng này cho rằng

việc nú thừa nhận khủng bố cỏ nhõn và những hành động ỏm sỏt là những biểu hiện

đặc biệt của tinh thần cỏch mạng của nú, hay tinh thần tả của nú; Ba là, đối với

bọn XHCN cỏch mạng thỡ tả cú nghĩa là nhạo bỏng những lỗi lầm cơ hội chủ nghĩatương đối nhẹ của Đảng Dõn Chủ xó Hội Đức nhưng đồng thời lại bắt chước bọn

cơ hội chủ nghĩa cực đoan trong chớnh ngay Đảng ấy, chẳng hạn như trong vấn đềruộng đất hay trong vấn đề chuyờn chớnh vụ sản

Thụng qua cuộc đấu tranh kiờn quyết khụng khoan nhượng chống chủ nghĩagiỏo điều tả khuynh, một mặt Lờnin đó phờ phỏn những quan điểm tả khuynh trongphong trào cụng nhõn, Lờnin cũng nhận thấy rằng trong hết thảy cỏc nước, Chủnghĩa cộng sản đang nảy nở và trưởng thành; đang tiến tới thắng lợi ắt phải trảiqua một thời kỳ đấu tranh lõu dài, phức tạp trước hết là chống chủ nghĩaMensờvớch; chủ nghĩa cộng hoà và sau đú là đấu tranh chống chủ nghĩa cộng sản tảkhuynh

Chúng tôi hoàn toàn không cho rằng, Phong trào cánh tả ở Mỹlatinh là xu hớng cách mạng đã hoàn toàn giống với quan điểmcủa CN Mác – Lênin mà chỉ cho rằng Phong trào cánh tả ở Mỹlatinh mới có những bớc tiệm cận với CNXH Khoa học, quan điểmcủa các đảng cánh tả Mỹ latinh phần nào đó gần giống với đờnglối cách mạng của các Đảng cộng sản song cha phản ánh đầy đủtính chất, đặc trng của một Đảng cộng sản và con đờng cách

mạng mà các Đảng cộng sản tiến hành lãnh đạo Đó phải chăng, làbiểu hiện đặc trng riêng biệt của Phong trào cánh tả ở Mỹlatinh, vừa cũng là hạn chế của chính phong trào này.

1.2 Quỏ trỡnh hỡnh thành và phỏt triển của phong trào cỏnh tả trong lịch sử phong trào cộng sản và cụng nhõn Quốc tế.

Cuộc khởi nghĩa của cụng nhõn dệt ở thành phố Li-ông của phỏp (

1831-18340, của cụng nhõn dệt Xilờdi ở Đức (1844) , Và phong trào Hiến Chương Anh(1835- Đầu những năm 50 của thế kỷ XIX)….Chớnh là những ngọn lửa đầu tiờnthắp sỏng nờn phong trào cụng nhõn Tuy nhiờn, phải đợi đến cuộc hội ngộ với chủnghĩa Mỏc thỡ phong trào cụng nhõn mới thực sự trở thành một lực lượng cỏchmạng tiến bộ và mang tớnh chất quốc tế

Phong trào cộng sản và cụng nhõn quốc tế cho tới nay đó trải qua một chặngđường dài vụ cựng anh dũng nhưng cũng khụng ớt những thăng trầm Kể từ khi rađời, phong trào cộng sản và cụng nhõn quốc tế luụn đi đầu trong cuộc đấu tranhchống sự ỏp bức thống trị và búc lột của tư sản; giành hoà bỡnh, độc lập dõn tộc ,dõn chủ và tiến bộ xó hội Phong trào đó tập hợp được đụng đảo cỏc lực lượng cỏchmạng và tiến bộ trờn toàn thế giới, giải quyết những vấn đề núng bỏng của thời đại,cũng như những vấn đề cấp bỏch trong nội bộ phong trào Phong trào cỏnh tảchiếm một phần lịch sử quan trọng trong lịch sử phong trào cộng sản và cụng nhõnQuốc tế Cũng bởi vậy, số phận của nú ngay từ lỳc ra đời cho đến nay cũng trải quanhiều thăng trầm súng giú

1.2.1 Giai đoạn thứ nhất ( từ giữa thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX):

* Quốc tế thứ nhất ( giữa thế kỷ XIX):

Đây là giai đoạn mà phong trào công nhân có sự phục hồi sau thất bại của cuộccách mạng (1848-1849) Ngọn lửa đấu tranh của công nhân lại tiếp tục bùng lênmạnh mẽ Nhưng trong khi số lượng công nhân ngày càng lớn, mức độ tập trungngày càng cao thì tình trạng thiếu một tổ chức vững vàng là một nhược điểm trầmtrọng Bởi vậy ngày 28/ 09/ 1964 tại Luân đôn, Hội Liên Hiệp Lao động Quốc tế( Quốc tế thứ nhất) được thành lập với mục đích là: Đoàn kết giai cấp công nhân

có tinh thần chiến đấu ở Châu Âu và Châu Mỹ thành một đạo quân to lớn duy nhất

Quốc tế thứ nhất với "Một cương lĩnh không đóng cửa" đã tập hợp được nhiều

giai cấp, tầng lớp, phe phái đang chịu ảnh hưởng của nhiều quan điểm khác nhautrong đó có những người cánh tả

Một biến tướng của phong trào cánh tả trong quốc tế thứ nhất chÝnh là chủnghĩa tả khuynh Bacunin Về cơ bản chủ nghĩa Bacunin phản ánh ý thức hệ phiếnloạn của người tiểu tư sản bị phá sản không còn hy vọng nào có thể cứu vãn đượcnữa Nó biểu lộ tâm trạng bất mãn tuyệt vọng của tầng lớp thợ thủ công, tiểu tưsản thành thị và của nông dân bị phá s¶n sÏ rơi vào hµng ngũ vô sản Nó lên ántất cả mọi chính phủ coi chính phủ và tôn giáo là nguồn gốc gây nên mọi sự đaukhổ cho loài người Cùng đi theo con đường vô chính phủ, nhưng nếu P.Ruđôngdµnh những lời lẽ cải lương thì Bacunin lại làm ra vẻ hung hổ cách mạng để cheđậy bản chất Bacunin đòi xoá bỏ mọi hình thức chính quyền, kể cả chuyên chính

vô sản bằng những cuộc bạo động có tính chất, âm mưu, khước tự mọi hoạt độngchính trị của giai cấp công nhân Bacunin đòi xoá bỏ mọi hình thức chính quyền,coi việc xoá bỏ quyền thừa kế là biện pháp hữu hiệu để thủ tiêu chủ nghĩa tư bản

Chủ nghĩa Bacunin hoàn toàn xa lạ và đối lập với chủ nghĩa Mác Trong khinhững người Mác-xít đấu tranh để xây dựng nền chuyên chính vô sản thì Bacuninphất lên ngọn cờ vô chính phủ Trong khi giai cấp vô sản đấu tranh để thủ tiêu giaicấp bóc lột thì Bacunin đưa ra khẩu hiệu bình đẳng giữa các giai cấp Chủ nghĩamác nhìn nhận giai cấp vô sản là lực lượng lãnh đạo cuộc cách mạng XHCN và sự

tất yếu phải thiết lập chính đảng thì Bacunin lại đi tìm lực lượng trong những phần

tử lưu manh côn đồ

Trong hoạt động thực tiễn, Bacunin đã dùng nhiều thủ đoạn về mặt tổ chức đãchống phá Quốc tế thứ nhất, tìm mọi cách gây ảnh hưởng và thao túng phong tràocông nhân ở các nước ItaLia, Tây Ban Nha, Thuỵ Sỹ và miền Nam nước Pháp.Những hành động của Bacunin đã bị Mác và những người cộng sản chân chínhkịch liệt phê phán, dẫn đÕn sự thất bại trong âm mưu lũng đoạn Quốc tế thứ nhấtcủa hắn

* Quốc tế thứ hai: Cu«Ý thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX:

Sau thất bại của công xã Pari, Quốc tế thứ nhất tự giải tán, phong trào côngnhân lại bước vào một thời kỳ mới tập hợp lực lượng, chuẩn bị cho cuộc đấu tranhtrong tương lai chống chủ nghĩa tư bản Trong bối cảnh đó, C.Mác- người sang lập

ra chủ nghĩa xã hội khoa học, người tổ chức và cổ vũ phong trào công nhân quốc tếqua đời ngày 14-03-1883 Phong trào công nhân quốc tế mất một nhà lý luận thiêntài, trách nhiệm lãnh đạo phong trào công nhân dồn lên vài Ph Ăng-Ghen; Năm

1889, Ph Ăng-Ghen thành lập Quýôc Tế thứ hai Trong giai đoạn Ph Ăng-Ghencòn sống, Quốc tế thứ hai đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh lịch sử của mình là tậphợp lực lượng, nâng cao trình độ giác ngộ của giai cấp vô sản Năm 1895, Ph.Ăng- Ghen mất, bọn cơ hội chủ nghĩa thừa cơ hội lũng đoạn Quốc tế hai Cuối thế

kỷ XIX, các đảng trong Quốc tế hai cũng dần dần trở thành những đảng cải lương Cuộc đấu tranh trong nội bộ quốc tế thứ hai đã dẫn đến sự phân liệt thành baphái khác nhau: Phái xét lại cải lương công khai với những đại diện là Becxtanh,Phái giữa đứng đầu là Cauxky, và phái tả là phái cách mạng với những đại biểunhư: R.Lucxambua, Clara Xetxkin, V.I.Lênin Lúc này phong trào cách tả mangnhững yếu tố tích cực Những người cánh tả kiên quyết bảo vệ những nguyên tắc

của chủ nghĩa Mác, chống lại mọi trào lưu cơ hội chủ nghĩa lúc này đang hoànhhành trong quốc tế thứ hai.

Trong sinh hoạt thường kỳ của quốc tế thứ hai, vấn đề đấu tranh chống chủnghĩa quân phiệt, chống chiến tranh đã thành vấn đề thời sự nóng hổi lúc bấy giờ.Chiến tranh thế giới lần thứ nhất bùng nổ, với việc bỏ phiếu tán thành ngân sáchchiến tranh, các lãnh tụ Quốc tế thứ hai đã đưa tổ chức này đến chỗ phá sản, Phongtrào cánh tả cũng bước sang giai đoạn mới

1.2.2.Giai đoạn thứ hai: Hoạt động của Quốc tế thứ ba (1919-1945):

Trong giai đoạn phân hoá và tan rã của Quốc tế thứ hai, những người phái tả doLêNin lãnh đạo là những người tiên phong kiên quyết bảo vệ tính đúng đắn, khoahọc của chủ nghĩa Mác Hội nghị Dimmécvan lần thứ nhất ( 09/1915) và lần thứhai (04/1916) tập hợp những người cộng sản chân chính trong phong trào côngnhân lúc đó, gọi là phái tả Dimmecvan đã lên tiếng chống chiến tranh đế quốc đòihoà bình giành chủ nghĩa xã hội

Trong giai đoạn (1919-1945), trong số những người phái tả cấp tiến lúc banđầu đã có những người rơi vào tình trạng tả khuynh chủ nghĩa mà tiêu biểu lànhóm cộng sản cánh tả Nhóm này do Bukhảin, Ra-đếch, Pia-ti-cốp… cầm đầu chủtrương cần phải tuyên bố ngay cuộc chiến tranh cách mạng Trên thực tế nhữngngười cộng sản tả khuynh đã núp dưới danh nghĩa "tả" để tuyên truyền cho mộtđường lối chủ quan, nóng vội duy ý chí của mình

1.2.3.Giai đoạn thứ ba (1945-1991):

Trong nội bộ phong trào cộng sản và công nhân quốc tế , những tư tưởng giáođiều tả khuynh chủ nghĩa là một trong những nguyên nhân gây nên mâu thuẫn giữa

đảng cộng sản Liên Xô và Đảng cộng sản Trung Quốc, từ đó gây nên những khókhăn và tổn thất cho phong trào cộng sản, công nhân quốc tế.

Bước sang giai đoạn 1970-1991, phong trào cộng sản công nhân quốc tế lâmvào khủng hoảng và suy thoái như nhiều người nhận định: Cuộc khủng hoảng đãlên đến đỉnh của vòng xoáy trôn ốc Sau khi Lênin mất, chủ nghĩa tả khuynh chủquan, nóng vội ăn sâu bám rễ vào giới lãnh đạo Đảng Cộng Sản Liên Xô: nhữngcải cách chậm chạp không thể cứu vãn nổi con thuyền lớn đã lún quá sâu vào bùn.Liªn-xô và toàn bộ hệ thống XHCN ở Đông Âu hoàn toàn sụp đổ Phong trào cộngsản và công nhân quốc tế một lần nữa lại rơi vào khủng hoảng

Cùng thời điểm đó, hoạt động của các phong trào cánh tả trên thế giới cũngvấp phải những khó khăn Hiệu ứng sau sự sụp đổ của Liên Xô và Đông Âu cộngvới sự thiếu tin tưởng của nhân dân đối với chính sách xã hội của lực lượng cách tảcầm quyền đã tạo cơ hội cho các lực lượng cánh hữu lên nắm chính quyền và củng

cố địa vị ở nhiều nước TBCN

1.2.4 Giai đoạn từ 1991 đến nay:

Trước sự sụp đổ chế độ XHCN ở Liên Xô và Đông Âu các §ảng cộng sản vàcông nhân đã cố gắng tìm những hình thức mới nhằm tËp hợp lực lượng trao đổi

ý kiến về những vấn đề nóng bỏng của thời đại Những nỗ lực của các đảng cộngsản th«ng qua như diễn đàn Sao Pau-lo( Bazazil), các cuộc gặp khu cực ở Síp,Nga, Bồ Đào Nha….Từ 7/1990, theo sáng kiến của Đảng Lao động Bra-xin (PT),

đã ra đời "Diễn đàn Sao Pao-lô" với tư cách một diễn đàn thường niên của cácđảng, các phong trào cánh tả Mỹ Latinh và các khu vực khác trên thế giới Hoạtđộng của Diễn đàn do Nhóm làm việc (gồm 4 đảng: Đảng Lao động Bra-xin, ĐảngCộng sản Cu-ba, Đảng Cách mạng Dân chủ Mê-hi-cô và Mặt trận rộng rãi U-ru-goay) điều phối Chủ đề trung tâm của Diễn đàn Xao Pao-lô là phê phán mô hìnhchủ nghĩa tự do mới và tìm tòi giải pháp thay thế, nhằm đảm bảo sự phát triển bền

vững của các quốc gia, thực hiện bình đẳng và công bằng xã hội, hội nhập quốc tế

và tăng cuờng đoàn kết quốc tế giữa các lực lượng cánh tả, tiến bộ… Đến nay,Diễn đàn Xao Pao-lô đã tiến hành được 13 cuộc gặp, với sự tham gia thường xuyêncủa trên 50 đảng, tổ chức, phong trào xã hội Cuộc gặp lần thứ 13 (tháng 1/2007,tại En Xan-va-đo) có 58 đảng tham gia

Mỹ La tinh là nơi ra đời Diễn đàn xã hội thế giới (WSF) với khẩu hiệu “Một

thế giới khác là có thể” - một diễn đàn mở của các lực lượng xã hội rộng rãi chốnglại chủ nghĩa tự do mới, chống các mặt trái của quá trình toàn cầu hoá, vì một quátrình toàn cầu hoá chú ý đến mặt xã hội nhiều hơn, có lợi cho tất cả mọi người, chotất cả các quốc gia, dân tộc… Diễn đàn xã hội thế giới được tổ chức mỗi năm mộtlần; ba lần đầu diễn ra tại Brazin vào các năm 2001, 2002 và 2003; sau đó, được tổchức luân phiên tại Mỹ Latinh, châu Á và châu Phi nhằm thu hút sự chú ý của dưluận thế giới đối với các vấn đề mà các nước đang phát triển đang phải đối mặttrong bối cảnh toàn cầu hoá diễn ra mạnh mẽ Cùng với những thành tựu to lớn, có

ý nghĩa lịch sử mà các nước XHCN đã đạt được trong hơn 20 năm qua, và nhữngchuyển biến sâu sắc ở Mỹ Latinh hiện nay là một thực tế lịch sử chứng minh chosức sống, khả năng phát triển của CNXH và củng cố niềm tin vào lý tưởng CSCN

Hơn một thập kỷ qua phong trào cộng sản và công nhân quốc tế đã vượt quamọi khó khăn từng bước phục hồi và củng cố Phong trào cánh tả cũng trải qua mộtchặng đường dài với nhiều thăng trầm tuy nhiên những khởi sắc gần đây cho chúng

ta hy vọng về một sự thay đổi cán cân quyền lực giữa các lực lượng cánh tả vàcánh hữu trong một vài thập niên tới

ơng 2: Thực trạng phong trào cánh tả ở Mỹ latinh từ năm 1991 đến nay

2.1 Các nhân tố tác động đến phong trào cánh tả ở Mỹ latinh

2.1.1 Đặc điểm vị trí địa lý, lãnh thổ và các nhân tố kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội trong khu vực.

2.1.1.1 Đặc điểm vị trí địa lý, lãnh thổ.

Ngày nay, nhắc đến Châu Mỹ là ngời ta nhớ ngay đến Mỹ

Latinh - nơi đang nổi nên những “cơn bão” chính trị của

phong trào cánh tả dờng nh đang đe doạ chính trờng Mỹ cũng

nh các nớc T bản chủ nghĩa khác

Tác động đến phong trào cánh tả ở Mỹ Latinh có nhiềunhân tố nh: kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội…Trong số đó, vịtrí địa lý lãnh thổ của Mỹ Latinh là một trong những nhân tốquan trọng

Mỹ La-tinh là một thực thể kinh tế- xã hội và lịch sử văn hoávới diện tích lãnh thổ hết sức rộng lớn (khoảng 20,7 triệu km2)trải dài từ Mêxicô ở Bắc Mỹ xuống tận Nam Mỹ Mỹ Latinh cókhoảng 550 triệu dân trong đó có 32% là ngời da trắng, 44% làngời lai, 11% là thổ dân, 13% còn lại là những chủng ngời khác.Tuy nhiên ở từng nớc, tỷ lệ này có khác nhau Trong nhóm datrắng phần lớn là ngời Bồ Đào Nha, một bộ phận không nhỏ có gốc

từ các nớc Châu Âu và gốc Mỹ

Do nằm giữa Đại Tây Dơng và Thái Bình Dơng, tiếp giáp vớiBắc Mỹ ở phía bắc và Nam cực ở phía nam, lại nằm trên đờng

giao thơng chiến lợc Đông –Tây nên Mỹ Latinh có vai trò hết sứcquan trọng trong giao lu thơng mại quốc tế.

Với vị trí chiến lợc nh trên, Mỹ Latinh còn là cầu nối giữa Bắc

Mỹ và Nam cực Đứng tại vùng đất phía tây bán cầu này ngời tacũng có thể bao quát đợc cả một phần rộng lớn của Châu Âu vàcả Châu á Biển Caribê với nhiều vịnh, quần đảo lớn nhỏ là sự lựachọn số một để xây dựng các căn cứ chiến lợc quân sự

Ngoài ra, Mỹ Latinh còn là một vùng đất đợc thiên nhiên hếtsức u đãi với đất đai phì nhiêu, cây cối tơi tốt, tài nguyên thiênnhiên, khoáng sản phong phú , đa dạng Chính vì thế ở nơi

đây nông sản (đặc biệt là chuối và cà phê) là sản phẩm chủyếu để xuất khẩu Mỹ Latinh cũng có tiềm năng rất lớn về năng l-ợng dầu mỏ nên khu vực này bị nhiều nớc lớn nhòm ngó đến

Với những u thế về vị trí địa lý lãnh thổ nh trên, ngay từkhi mới đợc phát hiện (1492) Mỹ Latinh đã bị thực dân Châu Âutranh nhau xâu xé để vơ vét tài nguyên thiên nhiên đồng thờitàn sát dã man, mang tính chất diệt chủng đối với thổ dân da

đỏ c ngụ tại đây Theo các nhà sử học, đến cuối thế kỷ XVIII,khoảng 80% trong số 100 triệu thổ dân đã bị giết hại, số còn lạiphải dạt đến các vùng nông thôn, rừng núi xa xôi, trở thànhnhững bộ tộc thiểu số sống trong nghèo nàn, lạc hậu Sự tàn bạocủa chủ nghĩa thực dân đã làm bùng lên các phong trào đấutranh giành độc lập đòi xoá bỏ chế đọ nô lệ Vì cùng nằm dớimột chế độ cai trị của thực dân Châu Âu nên các nớc Mỹ Latinh

có cơ sở dễ dàng để thống nhất mục tiêu và hớng đấu tranhchung trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc và đến cuối thế

kỷ XIX đầu thế kỷ XX hầu hết các nớc này đều giành đợc độclập, thiết lập ra các nhà nớc cộng hoà

Những t tởng trong phong trào đấu tranh giải phóng dântộc của các nớc Mỹ Latinh, đặc biệt là ý tởng của ngời anh hùng

dân tộc Vênêzuêna: Ximôn Bôniva (1783-1830) về xây dựng “ Một Châu Mỹ tổ quốc vĩ đại” , “ một Châu Mỹ không biên giới hiên hữu và mở của với thế giới” đã đợc một số nhà

lãnh đạo phong trào cánh tả ở Mỹ Latinh hết sức ủng hộ và lấylàm nền tảng t tởng cho cuộc cách mạng của mình

Trong thời kỳ chiến tranh lạnh, Mỹ Latinh với vị trí chiến lợcquan trọng của mình vẫn tiếp tục trở thành nơi diễn ra cuộctranh chấp giữa hai cực đối đầu Đông - Tây Từ thập kỷ 60 đếnthập kỷ 80 của thế kỷ XX vùng đất này trải qua một thơi kỳ pháttriển thăng trầm và bất ổn nhất trong lịch sử của mình Vàocuối năm 1989 khi G Bush và M Goobachop đạt đợc thoả thuậnkết thúc chiến tranh lạnh, đời sống chính trị Mỹ Latinh mới có sựkhởi sắc

Nh vậy, vị trí địa chính trị của Mỹ Latinh đã tác động hếtsức sâu sắc đến cục diện khu vực Cho đến thời điểm hiệnnay sự phát triển của phong trào cánh tả ở Mỹ Latinh vẫn chịu sựtác động to lớn của nhân tố này

2.1.1.2 Các nhân tố kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội

* Sự truột dốc trong phát triển kinh tế

Vào những năm cuối thế kỷ XX , đầu thế kỷ XXI, Mỹ Latinh

đã và đang trải qua giai đoạn cực kỳ khó khăn cả về kinh tế lẫnchính trị với nhiều nguy cơ tiềm ẩn trong toàn khu vực

Sau các cuộc khủng hoảng kinh tế (1973-1975) và 1982), chịu tác động và sức ép của Mỹ và Quỹ tiền tệ quốc tế( IMF), đại đa số các nớc Mỹ latinh đã áp dụng mô hình kinh tếchủ nghĩa tự do mới, với các đặc trng cơ bản là: giảm tới mức tối

(1980-thiểu sự can thiệp của nhà nớc và t nhân hoá tới mức tối đa nềnkinh tế, tự do hoá thơng mại và đầu t, cắt giảm phúc lợi xã hội… Sau gần 30 năm áp dụng mô hình này, trừ một số kết quảkinh tế nhất định ở Chilê và Cộng hoà Đô-mi-ca-na, còn ở hầuhết các nớc Mỹ La-tinh đều lâm vào khủng hoảng sâu sắc.

Trong 21 năm (1981-2002) tính trung bình cả khu vực MỹLatinh có hơn 8 năm kinh tế tăng trởng âm, kéo dài nhất làVênêzuêla (12 năm), Acghentina (11 năm), Bôlivia và Pêru (10năm), hai nớc có kinh tế tăng trởng âm ngắn nhất là Cộng hoà

Đômicana (4 năm) và Chilê (3 năm) Theo đánh giá của Uỷ bankinh tế Mỹ Latinh (CEPAL) và trung tâm nghiên cứu Châu Mỹ(CEA) thuộc trung ơng Đảng cộng sản Cuba; tốc độ tăng trởngkinh tế Mỹ Latinh những năm 1980 là 1%/năm, 1990-1997 là2,7%/năm, 1998-2003 là 1%/năm (riêng năm 2003 là 1,05%)

Do sự tác động qua lại giữa những bất ổn về chính trị vàyếu kém về kinh tế trong lòng các nớc Mỹ Latinh đã dẫn đếntình trạng nợ nần chồng chất, nhu cầu vốn từ bên ngoài quá lớn,

hệ thống ngân hàng yếu kém, đầu t nớc ngoài giảm mạnh Cácnhà kinh tế cho rằng, chính cuộc khủng hoảng tài chính ởAcgentina đã lan sang các nớc Brazin, Urugoay, Paragoay…dẫn

đến sự suy giảm của các nền kinh tế trong khu vực Theo số liệucủa các nớc Mỹ Latinh và CEPAL công bố, nợ nớc ngoài năm 2003của các nớc Mỹ Latinh đều gấp nhiều lần kim ngạch xuất khẩunhng số nợ của Acgentina là 145 tỷ USD (bằng 438% kim ngạchxuất khẩu), Pêru là 30 tỷ USD (bằng 279% kim ngạch xuất khẩu),Cô-lôm-bia là 38 tỷ USD (bằng 249% kim ngạch xuất khẩu),

Êcuađo là 17 tỷ USD (bằng 234% kim ngạch xuất khẩu), Chilê là

41tỷ USD (159% kim ngạch xuất khẩu)…trong đó nợ nhiều nhất làBrazin.

Brazin là nền kinh tế lớn nhất Nam Mỹ, nợ nớc ngoài đã lên

đến 235 tỷ USD (bằng 283% kim ngạch xuất khẩu), đồng realmất giá, bạo lực gia tăng khắp nơi, lãi suất phải trả cho chủ nợchiếm tới 2/3 thu nhập từ xuất khẩu- lĩnh vực kinh tế quan trọngnhất của nớc này Còn ở Vênêzuêla, Tổng thống Ugô Chavet luônphải đối phó với các phe phái đối lập, nguồn lợi thu đợc từ dầu mỏkhông thể nuôi sống 25 triêu ngời dân Cũng nh vậy ở Acghentinakinh tế hầu nh dậm chân tại chỗ, hoạt động ngân hàng tê liệt,tất cả bất lực trớc lạm phát, thất nghiệp và nghèo đói

Trong khoảng thời gian từ cuối 1997 đên 2003, GDP bìnhquân đầu ngời ở Mỹ Latinh giảm 2% , dẫn đến khu vực này bịtụt hậu gần một thập niên Số ngời nghèo đạt kỷ lục 272 triệu ng-

ời Thêm đó là hậu quả năng nề của sự áp đặt mô hình chủnghĩa tự do mới đã làm gia tăng sự lệ thuộc của các nớc Mỹ Latinhvào t bản nớc ngoài đặc biệt là t bản Mỹ

đất nớc, làm cho ngời dân càng ngày càng cảm thấy thất vọngvới chính quyền Những hậu quả nặng nề của sự áp đặt môhình chủ nghĩa tự do mới đã làm gia tăng lệ thuộc của các nớc

Mỹ Latinh vào t bản nớc ngoài, nhất là t bản Mỹ Lợi ích quốc gia

và nền độc lập dân tộc ở nhiều nớc bị xâm phạm Do đó, ở MỹLatinh đồng thời với sự thức tỉnh ý thức tự chủ, tự tôn dân tộccủa các giai tầng trong xã hội đã đẩy phong trào đấu tranh củagiai cấp công nhân và nhân dân lao động ngày càng phát triểnmạnh mẽ vì mục tiêu dân sinh dân chủ và tiến bộ xã hội

Từ sau chiến tranh thế giới thứ hai đến nay, hầu nh tất cảcác nớc Mỹ Latinh đều do các chế độ quân sự lãnh đạo và đã tỏ

ra yếu kém về quản lý kinh tế xã hội, chậm phát triển nh Chilê,Acghentina, Paragoay, Vênêzuêla…Những nớc này có thiên hớngdân tộc chủ nghĩa, đặc biệt là những năm cuối thập niên 70 vàsuốt trong những thập niên cuối cùng của thế kỷ XX Trong nhữngnăm 90 của thế kỷ XX, các tổng thống đợc bầu cử nh Al-ber-to,Fu-ji-mô-ri ở Pêru, Car-los Mêm ở Acghentina đã áp đặt quyền lực

độc đoán, thúc đẩy cải cách kinh tế song song với việc làm suyyếu ở các cơ quan lập pháp và viết lại hiến pháp của đất nớc, chophép các nhà lãnh đạo này tiếp tục tái đắc cử nhiều nhiệm kỳ.Nhng những chế độ cuối cùng này cũng bị sụp đổ do sự mụcrỗng của các chính thể này

Sự thất bại trong viêc duy trì phát triển kinh tế- xã hội, làmmất dần uy tín đối với nhân dân những nhà quản lý kinh tế xãhội hoạt động không hiệu quả, họ bị trói buộc bởi hệ thống phápluật quyết đoán và các nhà lãnh đạo địa phơng ít quyền lực.Một số chính quyền dân chủ dờng nh không thể duy trì sựkiểm soát và tôn trọng chủ quyền quốc gia của mình Nhândân không còn kiên nhẫn để chờ đợi các tổng thống hoàn thànhnhiệm vụ nh họ đã hứa trớc khi họ trở thành tổng thống, và hậuquả là trớc phong trào đấu tranh của quần chúng nhân dân, các