BÀI 5 XÁC ĐỊNH CHỈ SỐ ACID, CHỈ SỐ XÀ PHÒNG VÀ CHỈ SỐ ESTER CỦA CHẤT BÉO ĐẠI HỌC DUY TÂN KHOA DƯỢC Bộ Môn Thực Vật Dược – Dược Liệu – Dược Cổ Truyền Môn: Dược liệu 2 MCC 401 Giảng viên:
Trang 1BÀI 5 XÁC ĐỊNH CHỈ SỐ ACID, CHỈ SỐ XÀ PHÒNG
VÀ CHỈ SỐ ESTER CỦA CHẤT BÉO
ĐẠI HỌC DUY TÂN
KHOA DƯỢC
Bộ Môn Thực Vật Dược – Dược Liệu – Dược Cổ Truyền
Môn: Dược liệu 2 (MCC 401) Giảng viên: Nguyễn Thị Thúy An Mail: nguyentthuyan16@dtu.edu.vn
Trang 2MỤC TIÊU MÔN HỌC
Sau khi thực hành, sinh viên phải:
- Xác định các chỉ số acid, chỉ số xà phòng và chỉ số ester đối với các mẫu chất béo khác nhau
- Giải thích được ý nghĩa, biện luận được chất lượng của mẫu thử qua các chỉ số trên (kết hợp với các chỉ số khác)
Trang 3NỘI DUNG
1 1
NỘI DUNG
4
CƠ SỞ LÝ THUYẾT
CÁCH TIẾN HÀNH
DƯỢC LIỆU
3 2
Trang 41 CƠ SỞ LÝ THUYẾT
Chất béo chủ yếu gồm ester của acid béo và alcol
Trang 51 CƠ SỞ LÝ THUYẾT
Do cấu tạo của chất béo gồm các ester và acid béo tự do nên chất béo có thể tác dụng được với kiềm tạo ra sản phẩm cuối cùng là các muối kiềm của acid béo (xà phòng) Ứng dụng tính chất trên, người ta có thể xác định chỉ số acid, chỉ số xà phòng và chỉ số ester của chất béo
Trang 61 CƠ SỞ LÝ THUYẾT
- Chỉ số acid (CSA) là số mg KOH cần thiết để trung hòa các acid tự do có trong 1 gam dầu mỡ
- Chỉ số xà phòng (CSX) là số mg KOH cần thiết để trung hòa các acid tự do và xà phòng hóa các ester có trong 1 gam dầu mỡ
- Chỉ số ester (CSE) là số mg KOH cần thiết để xà phòng hóa các ester có trong 1 gam dầu mỡ
Trang 72 DƯỢC LIỆU
Dầu Đậu Nành Dầu Đậu Phộng
Trang 83 CÁCH TIẾN HÀNH
1 XÁC ĐỊNH CHỈ SỐ ACID
Cân chính xác khoảng 5g chất béo trong erlen 250ml Cho vào bình 50ml hỗn hợp đồng lượng [cồn 96% - ether ethylic]
đã được trung hòa trước bằng KOH 0,1N với chất chỉ thị là phenolphtalein Lắc đều (nếu khó tan có thể đun hồi lưu trên bếp cách thủy cho đến khi tan hoàn toàn)
Chú ý: ether ethylic rất dễ cháy, tránh xa bếp điện, ngọn lửa
Trang 93 CÁCH TIẾN HÀNH
1 XÁC ĐỊNH CHỈ SỐ ACID
Thêm 3 giọt phenolphtalein Chuẩn độ bằng dung dịch KOH 0,1N cho tới khi xuất hiện màu hồng bền vững trong 30 giây (các chất béo có chỉ số acid dưới 1 được định lượng bằng microburettete) Tính kết quả theo công thức:
a: số ml dung dịch KOH 0,1N đã dùng b: lượng chất thử tính bằng gam
Trang 103 CÁCH TIẾN HÀNH
2 XÁC ĐỊNH CHỈ SỐ XÀ PHÒNG
Mẫu thử: cân chính xác khoảng 2g chất béo vào erlen 250ml, cho vào bình 25ml dung dịch KOH 0,5N trong cồn (bằng burette)
Lắp sinh hàn hồi lưu, đun cách thủy trong 60 - 90 phút cho đến khi chất béo thủy phân hoàn toàn (hỗn hợp không bị đục khi pha loãng với nước)
Trang 113 CÁCH TIẾN HÀNH
2 XÁC ĐỊNH CHỈ SỐ XÀ PHÒNG
Mẫu trắng: thực hiện trong điều kiện giống như mẫu thử nhưng không có chất béo
Sau khi kết thúc phản ứng xà phòng hóa, pha loãng mỗi bình với 25ml nước mới đun sôi để nguội Thêm vào mỗi bình 5 giọt phenolphtalein
Chuẩn đọ bằng HCl 0,5N cho đến khi dung dịch mất màu
Trang 123 CÁCH TIẾN HÀNH
2 XÁC ĐỊNH CHỈ SỐ XÀ PHÒNG
Chỉ số xà phòng (CSX) được tính theo công thức
a: số ml dung dịch HCl 0,5N đã dùng cho mẫu trắng
b: số ml dung dịch HCl 0,5N đã dùng cho mẫu thử
Trang 133 CÁCH TIẾN HÀNH
3 XÁC ĐỊNH CHỈ SỐ ESTER
Chỉ số ester (CSE) được xác định từ chỉ số xà phòng và chỉ số acid theo công thức:
Chỉ số ester = Chỉ số xà phòng - Chỉ số acid
Trang 14HỎI - ĐÁP
1 Chất béo là ester của acid béo và alcol?
A Đúng
B Sai
2 Chỉ số acid (CSA) là số mg KOH cần thiết để trung hòa
các acid tự do có trong 100 gam dầu mỡ?
A Đúng
B Sai
Trang 15CÂU HỎI THẢO LUẬN
(?) Anh/chị cho biết 3 chỉ số: acid, xà phòng, ester càng cao càng tốt hay càng thấp càng tốt Giải thích?