THỰC HÀNH DƯỢC LIỆU BÀI XÁC ĐỊNH CHỈ SỐ IOD CỦA DẦU MỠ

MỤC TIÊU Sau khi thực hành, sinh viên phải: - Trình bày được nguyên tắc định tính chất béo và địnhtính một số loại dầu béo.. - Xác định được chỉ số iod của một dầu béo nhất định.. - Trìn

BÀI 4 XÁC ĐỊNH CHỈ SỐ IOD CỦA DẦU MỠ

ĐẠI HỌC DUY TÂN

KHOA DƯỢC

Bộ Môn Thực Vật Dược – Dược Liệu – Dược Cổ Truyền

Môn: Dược liệu 2 (MCC 401) Giảng viên: Nguyễn Thị Thúy An Mail: nguyentthuyan16@dtu.edu.vn

MỤC TIÊU

Sau khi thực hành, sinh viên phải:

- Trình bày được nguyên tắc định tính chất béo và địnhtính một số loại dầu béo

- Xác định được chỉ số iod của một dầu béo nhất định

- Trình bày được ý nghĩa của chỉ số iod qua đó đánh giáđược chất lượng của chất béo (kết hợp với các chỉ tiêukiểm nghiệm khác)

NỘI DUNG

1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT

Tính chất chung của chất béo

Chất béo là những sản phẩm tự nhiên, gặp trong độngthực vật, có thành phần cấu tạo chung là ester của cácacid béo với các alcol (đôi khi là amid với amino alcol).Chất béo phổ biến nhất là ester của acid béo vớiglycerin (glycerid hay alcyl glycerol)

1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT

Tính chất chung của chất béo

 Dễ tan trong dung môi hữu cơ phân cực yếu haytrung bình, kém tan trong dung môi phân cực mạnh

ở trạng thái lỏng (được gọi là dầu)

1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT

Kiểm nghiệm chất béo

Trong kiểm định chất béo người ta thường không địnhtính chính các thành phần của chất béo mà định tínhcác chất tan đặc trưng có trong chất béo đó (ví dụvitamin A, D trong dầu gan cá, -caroten trong dầugấc…)

1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT

Kiểm nghiệm chất béo

 Các chỉ tiêu khác dùng để kiểm định dầu mỡ gồm:

độ tan, độ nhớt, tỉ trọng… nhưng quan trọng nhất làcác chỉ số của chất béo: chỉ số acid, chỉ số ester, chỉ

số xà phòng, chỉ số iod, chỉ số peroxid, chỉ số acetyl.

1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT

Kiểm nghiệm chất béo

 Định tính dầu Đậu phộng (dầu Lạc): dựa vào tính

không tan của muối kali arachidat trong cồn cao độ

trong khi muối kali của các acid béo khác thì tan

được trong điều kiện này

 Định tính dầu gan cá: dầu gan cá có các vitamin A,

D hòa tan trong đó Việc kiểm định các vitamin này

góp phần xác định định tính và chất lượng của dầu

gan cá

1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT

Chỉ số Iod

 Để biểu thị mức độ không no của dầu béo, người ta

dùng khái niệm Chỉ số iod.

 Chỉ số iod (CSI) là số gam iod có thể kết hợp với 100g

chất thử trong những điều kiện thí nghiệm nhất định

Chỉ số iod càng cao, chất béo càng có nhiều nối đôi

 Để xác định chỉ số iod, người ta cho chất béo tác dụng

với một lượng thừa tác nhân phản ứng (ICl hay IBr)

2 DƯỢC LIỆU

Dầu đậu phộng Dầu gan cá

Mè, dầu Thầu dầu, dầu gan cá, bơ thực vật, margarin,

shortening….) hoặc để sơ bộ đánh giá phẩm chất của dầu

mỡ (dầu mỡ bị oxy hóa…)

hợp dưới vòi nước Hỗn hợp trở nên lợn cợn hay có những tinh thể không màu ở đáy bình do sự tạo thành những tinh thể kali arachidat.

Nếu hàm lượng acid arachidic cao, hỗn hợp sẽ đặc lại như thạch

Nhỏ 1 giọt dầu gan cá trên chén sứ, thêm 1 giọt anhydricacetic, khuấy đều rồi nhỏ tiếp 1 giọt thuốc thử Carr-Price.Hỗn hợp sẽ có màu xanh rồi chuyển thành các màu khác.

3 CÁCH TIẾN HÀNH

3.1 Kiểm định dầu mỡ

Định tính vitamin A trong dầu gan cá

Phản ứng định tính với acid sulfuric đậm đặc

Hòa tan 1-2 giọt dầu gan cá với 0,5ml cloroform trong mộtchén sứ Nhỏ 1 giọt H2SO4 đậm đặc vào hỗn hợp trên sẽthấy xuất hiện màu tím xanh chuyển sang nâu

Cũng có thể thực hiện phản ứng trên khay sứ

Thực hiện các phản ứng trên các loại dầu gan cá khácnhau Ghi nhận và so sánh kết quả của từng loại dầu: màu

3 CÁCH TIẾN HÀNH

3.2 Xác định chỉ số iod

Phương pháp iod – clorid

Cân chính xác khoảng 0,3g mẫu thử vào một mặt kínhđồng hồ, rót mẫu vào một erlen 250ml tráng kỹ mặtkính đồng hồ bằng 3-5ml ether rồi rót vào bình nón, lắcđều để hòa tan

Mặt kính

đồng hồ

3 CÁCH TIẾN HÀNH

3.2 Xác định chỉ số iod

Phương pháp iod – clorid

Thêm chính xác 25ml dung dịch ICl 0,2N (pipet chính

xác), lắc đều để trong tối 30 phút

Pipet bầu

3 CÁCH TIẾN HÀNH

3.2 Xác định chỉ số iod

Phương pháp iod – clorid

Thêm lần lượt 10ml KI 10%, 50ml nước cất Chuẩn độbằng dung dịch natri thiosulfat 0,1N đến khi có màu vàngnhạt thì thêm 5 giọt hồ tinh bột và tiếp tục chuẩn độ

Khi hỗn hợp có màu xanh rất nhạt thì thêm 2-3ml cloroformrồi chuẩn độ tiếp cho đến khi lớp dung dịch hết màu xanh

và các giọt cloroform dưới đáy bình hết màu tím hồng

3 CÁCH TIẾN HÀNH

3.2 Xác định chỉ số iod

Phương pháp iod – clorid

1ml dung dịch Na 2 S 2 O 3 0,1N tương ứng với 0,01269g

iod.

Song song tiến hành một mẫu trắng không có chất béo với những lượng thuốc thử và điều kiện giống như trên Kết quả được tính theo công thức:

a: số ml Na 2 S 2 O 3 0,1N dùng cho mẫu trắng b: số ml Na 2 S 2 O 3 0,1N dùng cho mẫu thử c: khối lượng chất thử tính bằng gam

CÂU HỎI THẢO LUẬN

Ở bước thêm chính xác 25ml dung dịch ICl 0,2N, lắcđều để trong tối 30 phút Phản ứng gì đã xảy ra tronggiai đoạn này?

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Phạm Thanh Kỳ (2011) Dược liệu học tập II Thành

phố Hà Nội, Việt Nam: Nhà xuất bản Y học

2 Khoa Dược Duy Tân (2018) Bài giảng thực hành

Dược liệu 2 Đà Nẵng, Việt Nam: Trường Đại học Duy

Tân