Giáo trình nguồn gốc nhà nước và pháp luật

Học thuyết bạo lực Force Theory— Cho rằng nguồn gốc của nhà nước là từ chiến tranh – bạolực, từ đó một nhóm người chiến thắng - “kẻ thắng làmvua” có quyền cai trị đối với tù binh - nô lệ

Dành cho sinh viên không chuyên ngành LuậtPHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG

Thạc sĩ: Hà Minh Ninh

Email: minhninh89@gmail.com

I Nguồn gốc, bản chất, đặc điểm, chức năng của

1 Nguồn gốc của nhà nước

1.1 Học thuyết bạo lực (Force Theory)

— Cho rằng nguồn gốc của nhà nước là từ chiến tranh – bạolực, từ đó một nhóm người chiến thắng - “kẻ thắng làmvua” có quyền cai trị đối với tù binh - nô lệ

1.2 Học thuyết tiến hóa – Học thuyết gia trưởng

— Cho rằng nhà nước tiến hóa theo thời gian, ban đầu là từ cácgia đình riêng lẻ rồi đến các gia tộc, sau đó tập trung lại thànhcác bộ lạc, dần dần hình thành nên nhà nước Nhà nước là kếtquả từ “gia đình” và “quyền gia trưởng”

1.3 Học thuyết thần quyền

— Cho rằng mọi sự vật trên thế giới đều do Thượng đế sángtạo ra, và Thượng đế tạo ra nhà nước để duy trì trật tự thếgiới bằng cách trao quyền lực tối thượng, siêu nhiên, vô hạncho nhà nước Dẫn đến quyền lực nhà nước là vĩnh cửu, bấtbiến

1.3 Học thuyết thần quyền

Học thuyết thần quyền

Phái Quân quyền

Phái Dân quyền

Phái Giáo quyền

1.3 Học thuyết thần quyền

— Phái Quân quyền cho rằng, Thượng đế trực tiếp trao quyền

cai trị dân chúng cho nhà nước mà đại diện là Hoàng đế(Vua) Từ đó Hoàng đế (Vua) là người có quyền lực tốithượng, quyền lực tuyệt đối Tiêu biểu cho phái này là cácnước phong kiến Phương Đông

— Phái Giáo quyền cho rằng Thượng đế trao quyền lực tối

thượng cho Giáo hội – Church (đại diện là Giáo hoàng

-Pope), sau đó Giáo hội mới trao lại cho Hoàng đế (Vua) bằng

nghi thức “trao vương niệm”, thường thấy ở các nước phongkiến Phương Tây

1.3 Học thuyết thần quyền

— Phái Dân quyền cho rằng nguồn gốc của quyền lực là từ

Thượng đế và quyền lực đó được trao cho nhân dân để rồi

họ ủy thác cho nhà nước (mà Vua là người đại diện) Cóthể thấy được tư tưởng này trong tư tưởng Nho giáo củaTrung Quốc

1.3 Học thuyết thần quyền

1.4 Học thuyết khế ước xã hội

— Cho rằng, con người không thể sống trong trạng thái tựnhiên vô chính phủ, vì vậy, họ cần tự giác ký kết với nhaumột khế ước để giao cho tổ chức làm trung gian, trọng tàinhằm đảm bảo an ninh , quyền tư hữu và các quyền cá nhânkhác Tổ chức đó là nhà nước

Rousseau Montesquie

1 Nguồn gốc Nhà nước

ØBên cạnh các học thuyết vừa trình bày lý giải về

nguồn gốc nhà nước còn có các Học thuyết Tâm lý,

Học thuyết Siêu nhiên, chúng được gọi chung là các

học thuyết phi Mác-xít về nguồn gốc của nhà nước.

ØTồn tại của các học thuyết trên:

•Dựa trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa duy tâm

•Không gắn liền với điều kiện vật chất của xã hội – các nguyên nhân về kinh tế.

•Chưa đưa ra được bản chất của nhà nước – bản chất giai cấp của nhà nước

1.5 Học thuyết Mác (Marx’s Theory)

Chủ nghĩa Mác – Lênin là hệ thống quan điểm và học thuyết khoa học của C.Mác (Karl Marx, 1818-1883), Ph.Awngghen (Friedrich Engels, 1820-1895) và sự phát triển của V.I.Leenin (Vladimir Ilich Lenin, 1870-1942) Nội dung được cấu thành từ

3 bộ phận lý luận, có mối quan hệ thống nhất, biện chứng với

nhau: Triết học Mác – Lênin, Kinh tế học chính trị Mác – Lênin và Chủ nghĩa xã hội khoa học

Karl Marx Friedrich Engels Lenin

1.5 Học thuyết Mác (Marx’s Theory)

Chủ nghĩa Mác- Lênin

Triết học Đức

Chủ nghĩa

xã hội không tưởng Pháp

Chính trị học cổ điển Anh

George Wilhelm

Friedrich Hegel

(1770-1831)

Ludwig Feuerbach (1804-1872)

Adam Smith

(1723-1790)

David Ricardo (1772-1823)

Claude Henri de Rouvroy Saint Simon (1760-1825)

Charles Fourier (1772-1837)

1.5 Học thuyết Mác (Marx’s Theory)

(Capitalism)

Chủ nghĩa Cộng sản

(Communism)

Lịch sử thế giới

Các hình thái kinh tế - xã hội (Chủ nghĩa Mác-Lênin)

1.5 Học thuyết Mác (Marx’s Theory)

Chăn nuôi tách

khỏi trồng trọt

Thủ công nghiệp tách khỏi nông

nghiệp

Buôn bán phát triển, thương nghiệp ra đời

Thị tộc Bào tộc

Năng suất lao động tăng, của cải dư thừa

3 lần phân công lao động

1.5 Học thuyết Mác (Marx’s Theory)

Chế độ tư hữu xuất hiện Phân chia giàu nghèo

Gia đình nhỏ tách khỏi thị tộc

Hình thành công xã nông thôn

Công xã nguyên thủy tan rã.

Nhà nước được thiết

lập

1.5 Học thuyết Mác (Marx’s Theory)

-Nhà nước xuất hiện tại xã hội tồn tại chế độ tư hữu và phân chia

thành các giai cấp đối kháng Nhà nước là sản phẩm của những đối

kháng giai cấp không thể điều hòa được.

-Nhà nước là một phạm trù lịch sử, xuất hiện khách quan nhưng

không vĩnh cửu và bất biến Nhà nước luôn vận động, phát triển và

sẽ tiêu vong khi điều kiện khách quan cho sự tồn tại của nó không

còn nữa.

2 Bản chất của Nhà nước

TÍNH GIAI CẤP (Class) TÍNH XÃ HỘI (Social)

2.1 Tính giai cấp của nhà nước

Chiếm hữu nô lệ Phong kiến Chủ nghĩa tư bản

2.1 Tính giai cấp của nhà nước

thuẫn giai cấp không thể điều hòa được”

“ Nhà nước là một cơ quan thống trị giai cấp, là một cơ quan áp bức của một giai cấp này với một giai cấp khác;

đó là sự kiến lập một “trật tự”, trật tự này hợp pháp hóa

và củng cố sự áp bức kia bằng cách làm dịu bớt xung đột giai cấp”.

2.2 Tính xã hội của nhà nước

Nhà nước phản ánh ý chí chung, lợi ích chung của xã hội

và cũng thể hiện qua các nhiệm vụ chung của nhà nước.

3 Đặc điểm của nhà nước

1 Nhà nước thiết lập quyền lực công cộng đặc biệt tách rời khỏi xã hội và áp đặt với toàn bộ xã hội

2 Nhà nước quản lý cư dân theo sự phân chia lãnh thổ

3 Nhà nước có chủ quyền quốc gia

4 Nhà nước ban hành pháp luật và quản lý xã hội bằng pháp luật

5 Nhà nước thu các khoản thuế dưới dạng bắt buộc

4 Chức năng của nhà nước

CHỨC NĂNG

ĐỐI NỘI

An ninh

trật tự

Xây dựng phát triển đất nước

Bảo vệ chế độ chính trị

ĐỐI NGOẠI

Phòng thủ xâm lược Chống

Ngoại giao, hợp tác

4 Chức năng của nhà nước

THỰC HIỆN CHỨC NĂNG

HÌNH THỨC

PHƯƠNG PHÁP

II Nguồn gốc, bản chất, chức năng của pháp luật

1 Nguồn gốc pháp luật

2 Bản chất của pháp luật

3 Chức năng của pháp luật

1 Nguồn gốc của pháp luật

— Phong tục (custom), tập quán (tradition) và tín điều tôn giáo (religious dogma) là các quy tắc xử sự (rules of conduct) sơ khai nhất của con người, được hình thành để

duy trì trật tự của một cộng đồng người (thị tộc, bào tộc,

bộ lạc, liên minh bộ lạc) Dựa trên cơ sở sự tự nguyện tuânthủ và uy tín của những người thủ lĩnh vì mục đích chungcủa cả cộng đồng

Chiếm hữu nô lệ Phong kiến Chủ nghĩa tư bản

1 Nguồn gốc của pháp luật

1 Nguồn gốc của pháp luật

— Sự hình thành xã hội giai cấp dẫn đến sự xung đột lợi ích giữa các nhóm, các tập đoàn người, dẫn đến sự đấu tranh gay gắt giữa các giai cấp trong xã hội.

1 Nguồn gốc của pháp luật

— Để bảo đảm xã hội được ổn định, giai cấp cầm quyền đã

thiết lập một thiết chế - nhà nước Nhà nước do giai cấp

thống trị nắm giữ Để bảo đảm trật tự xã hội, bảo vệ lợi ích

kinh tế - chính trị của mình, họ đặt ra các quy tắc ứng xử mang tính bắt buộc đối với mọi người trong xã hội – khi

đó pháp luật xuất hiện, theo 2 cách thức:

1. Thừa nhận những phong tục, tập quán đã tồn tại phù hợp

để tạo ra các quy tắc ứng xử chung bắt buộc

2. Ban hành các quy tắc ứng xử bắt buộc để điều chỉnh các

quan hệ xã hội đa dạng và phức tạp

3 Chức năng của pháp luật (The function of Law)

3.1 Chức năng điều chỉnh

các quan hệ xã hội

3.2 Chức năng giáo dục (tác động lên ý thức)

3 Chức năng của pháp luật (The function of Law)

3.1 Chức năng điều chỉnh các quan hệ xã hội

Lợi ích của một cá nhân hoặc của một nhóm sẽ có thể gây ảnh

hưởng đến hoặc xung đột với quyền, lợi ích của cá nhân khác

hay nhóm khác Từ đó, pháp luật được đặt ra để bảo đảm trung hòa quyền lợi giữa các nhóm lợi ích.

3 Chức năng của pháp luật (The function of Law)

3.1 Chức năng điều chỉnh các quan hệ xã hội

Để bảo đảm trật tự xã hội, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các cá nhân, nhóm người, cộng đồng người, pháp luật hình thành và

phát triển điều chỉnh các quan hệ xã hội đa dạng, phong phú

trên các lĩnh vực khác nhau như kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội…

3 Chức năng của pháp luật (The function of Law)

3.1 Chức năng điều chỉnh các quan hệ xã hội

Cách thức tác động của pháp luật lên hành vi của chủ thể về

3 Chức năng của pháp luật (The function of Law)

3.1 Chức năng điều chỉnh các quan hệ xã hội

-Cho phép (allow), Bắt buộc (force):

ghi nhận quyền và nghĩa vụ của các chủ

thể khi tham gia vào các quan hệ pháp

luật (chức năng quy định)

-Cấm đoán (forbid): điều chỉnh đối với

các hành vi gây nguy hiểm, gây thiệt hại

cho cá nhân, tổ chức, xã hội như giết

người, trộm cắp, cướp giật…(chức năng

bảo vệ trật tự xã hội)

3 Chức năng của pháp luật (The function of Law)

3.2 Chức năng giáo dục (tác động lên ý thức)

Pháp luật (Law) là hệ thống các quy tắc xử sự (the rules of conduct) do nhà nước ban hành và bảo đảm thực hiện.

Pháp luật tác động lên ý thức (consciousness) của con người – giúp con người có được nhận thức (awareness) đúng và hành

vi ứng xử (behavior) phù hợp với quy định của pháp luật

Những hệ thống pháp luật chính trong thế giới đương đại

• Hay còn gọi là HTPL Châu Âu lục địa (Continental Law) hoặc Dân luật (Civil Law)

hiện nay có khoảng hơn150 nước

Hệ thống pháp luật Rô manh – Giech manh

• Hay còn gọi là HTPL Ăng lô –Xắc xông, hiện nay có khoảng hơn 80 nước

Hệ thống pháp luật Thông luật

• Tồn tại ở các nước XHCN trước đây như Liên Xô, Đông Âu

Hệ thống pháp luật XHCN

• Bao gồm pháp luật đạo Hồi, đạo Hindu và Do thái Giáo

Hệ thống pháp luật khác