Quản lý và phát triển LSNG tại khu BTTN và DT vĩnh cửu dựa vào người dân tại xã phú lý, huyện vĩnh cửu, tỉnh đồng nai

Ch ng 1

1.1 t v n đ

Vi t Nam, r ng đ c s d ng ch y u là khai thác g , ít đ c quan tâm t i

vi c qu n lý đ b o t n và phát tri n b n v ng ngu n tài nguyên r ng, nh t là LSNG

Vì v y, cùng v i di n tích r ng t nhiên ngày càng b suy gi m, LSNG c ng b suy

gi m theo T i nh ng vùng có nhi u r ng, c ng nh nh ng vùng r ng giàu tr l ng

và có ch t l ng cao nh Tây Nguyên, B c Trung B , ông Nam B , c u trúc và c

c u r ng b phá v i u đó d n đ n m t s loài đ ng v t và th c v t có giá tr kinh t cao đang b đe d a tuy t ch ng i n hình nh t là loài Tê Giác m t s ng hi n ch còn vài cá th , Voi Châu Á ch còn g n 100 con, H ông D ng c ng t ng t ; m t s loài th c v t nh Sâm Ng c Linh, Hoàn àn, Thông N c, Tr m H ng, Lát Hoa

c ng trong tình tr ng b đe d a tuy t ch ng Danh m c Sách đ Vi t Nam (2003) li t

kê 417 loài đ ng v t và 450 loài th c v t quý hi m có nguy c tuy t ch ng các m c

đ khác nhau, trong khi con s t ng ng c a Sách đ Vi t Nam (1996) là 365 và 356

M t trong nh ng nguyên nhân chính d n đ n tình tr ng suy gi m tài nguyên

r ng trong đó có LSNG là do s ph thu c nhi u c a c ng đ ng dân c có truy n

th ng lâu đ i v s d ng tài nguyên thiên nhiên đ khai thác th c ph m, ch t đ t và

v t li u xây d ng H u h t các loài th c v t mà h khai thác là nh ng loài có giá tr kinh t Trong đó, có nhi u loài đ c dùng làm th c n, ch t đ t, thu c ch a b nh, hay làm đ th công m ngh Nh ng ho t đ ng nh : khai thác trái phép g và LSNG, s n

b n và buôn bán trái phép đ ng v t hoang dã đã nh h ng tr c ti p đ n s suy gi m

c a tài nguyên r ng, trong đó có các lo i là ngu n LSNG i u này c ng làm nh

h ng đ n cu c s ng c a các c ng đ ng dân c đ a ph ng vì LSNG là m t ph n không th thi u trong vi c gi i quy t vi c làm, t ng thu nh p và c i thi n đ i s ng

ng i dân s ng g n r ng

Hi n nay, Nhà n c c ng đã quan tâm t i v n đ b o t n DSH đ ph c h i và phát tri n ngu n tài nguyên đang b suy thoái nghiêm tr ng Vì v y, đã có nhi u chính

Khu BTTN và DT V nh C u là m t khu v c hi n có nhi u lo i LSNG đã và đang đ c ng i dân đ a ph ng s d ng c bi t là tình tr ng khai thác và s d ng

c a ng i dân t i xã Phú Lý vì đây là khu v c có tính DSH cao và là vùng giáp ranh

v i VQG Cát Tiên; sinh k c a ng i dân đây còn ph thu c nhi u vào LSNG Dù

v y, LSNG đây ch a đ c nghiên c u m t cách đúng m c và ch a có m t bi n pháp

qu n lý kh thi Vì v y, d n đ n hi n t ng khai thác và s d ng trái phép LSNG c a

ng i dân i u này đã đ t ra nhi u v n đ đ i v i vi c qu n lý KBT này

Vì nh ng đ c đi m trên, chúng tôi đã ch n Khu BTTN và DT V nh C u là n i

đ th c hi n nghiên c u v i đ tài: “Qu n lý và phát tri n LSNG t i Khu BTTN và

DT V nh C u d a vào ng i dân t i xã Phú Lý, Huy n V nh C u, T nh ng Nai” tài này đ c th c hiên v i m c đích qu n lý và phát tri n LSNG trong m c tiêu b o t n nh ng v n đ m b o đ i s ng ng i dân đ a ph ng

1.2 M c tiêu nghiên c u:

đáp ng đ c m c đích nghiên c u, các m c tiêu đ c th c hi n nh sau:

Ü Tìm hi u th c tr ng qu n lý, khai thác và s d ng LSNG KBT thiên nhiên

V nh C u

Ü Phân tích m c tiêu c a vi c qu n lý đ b o t n tài nguyên thiên nhiên, trong đó

có LSNG d a trên s ph thu c c a ng i dân đ a ph ng

Ü Xác đ nh các bi n pháp qu n lý và phát tri n b n v ng LSNG có s tham gia

c ng đ ng đ a ph ng trên c s KBT và ng i dân cùng có l i

1.3 i t ng và ph m vi nghiên c u

i t ng nghiên c u: là ng i dân s ng vùng ven và trong vùng lõi KBT,

nh ng ng i dân s ng ph thu c vào các ngu n LSNG, nhóm nh ng ng i kinh doanh trái phép LSNG

Ph m vi nghiên c u: Toàn b các ho t đ ng khai thác và s d ng LSNG trong Khu BTTN và DT V nh C u, tr ng tâm là hai p: p 1 và p 2 thu c xã Phú Lý

Ch ng 2

T NG QUAN NGHIÊN C U

2.1 Khái niêm v Lâm s n ngoài g

Lâm s n ngoài g (LSNG) là t t c nh ng s n ph m có ngu n gôc sinh v t khôg k g , c ng nh nh ng d ch v có đ c t r ng và đ t r ng D ch v trong đ nh ngh a này là nh ng ho t đ ng t du l ch sinh thái, làm dây leo, thu gom nh a và các

ho t đ ng liên quan đ n thu hái và ch bi n các s n v t này (FAO, 1995)

LSNG bao g m “t t c s n ph m sinh v t (tr g tròn công nghi p, g làm d m,

g làm b t gi y) có th l y ra t h sinh thái t nhiên, r ng tr ng đ c dùng trong gia đình, mua bán, ho c có ý ngh a tôn giáo, v n hóa ho c xã h i Vi c s d ng h sinh thái cho m c đích gi i trí, b o t n thiên nhiên, qu n lý vùng đ m…thu c v l nh v c

d ch v c a rùng” (Wickens, 1991)

LSNG là các s n ph m ngu n g c sinh v t, lo i tr g l n, có r ng, đ t

r ng và các cây bên ngoài r ng (FAO, 1999)

LSNG bao hàm t t c các v t li u sinh h c khác g , đ c khai thác t r ng t nhiên ph c v m c đích c a con ng i Bao g m các s n ph m là đ ng v t s ng, nguyên li u thô và c i, song mây, tre n a, g nh và s i (W.W.F, 1989)

“Nhi u loài cây r ng cho các s n ph m t nhiên ngoài g đó là cây cho đ c s n Các s n ph m t nhiên đó có th đ c s d ng tr c ti p nh m t s loài cây cho thu c, cây cho qu ho c làm th c n gia súc nh ng ph n l n ph i qua gia công ch

bi n nh cây cho nguyên li u, gi y s i, cây cho cao su, cho d u…” (Lê M ng Chân, 1993)

2.2 Phân nhóm Lâm s n ngoài g theo công d ng

H th ng phân lo i các LSNG đã thông qua trong H i ngh tháng 11 n m 1991

t i B ng C c, Thái lan Trong h th ng này LSNG đ c chia làm 6 nhóm:

Nhóm 1- Các s n ph m có s i: Tre n a; song mây; lá, thân có s i và các lo i c Nhóm 2- S n ph m làm th c ph m:

̇ Các s n ph m ngu n g c t th c v t: thân, ch i, r , c , lá, hoa, qu ,qu hoach, gia v , h t có d u và n m

̇ Các s n ph m ngu n g c đ ng v t: m t ong, th t đ ng v t r ng, cá, trai c, t chim n đ c, tr ng và côn trùng

Nhóm 6- Các s n ph m khác: nh lá Bidi (lá th r ng dùng gói thu c lá n )

2.3 Khung phân lo i Lâm s n ngoài g c a Vi t Nam

Nhóm 1- S n ph m có s i, bao g m: tre n a, mây song, các lo i lá, thân, v có s i

và các lo i c

Nhóm 2- S n ph m dùng làm th c ph m:

̇ Ngu n g c t th c v t: thân, ch i, c , r , lá, hoa, qu , gia v , h t có d u và n m

̇ Ngu n g c t đ ng v t r ng: m t ong, th t thú r ng, cá, trai c, t chim n

Nhóm 6- Các s n ph m khác:

̇ Cây c nh

̇ Lá đ gói th c n và hàng hóa

2.4 T ng quan v Lâm s n ngoài g Vi t Nam

2.4.1 Tình hình khai thác và s d ng Lâm s n ngoài g Vi t Nam

Vi t nam là m t n c nhi t đ i có r t nhi u lo i LSNG có giá tr , có s n l ng

l n có th khai thác Tr c 1975, nhà n c ch chú tr ng đ n m t s g i là lâm s n

ph nh tre, n a, song, mây và vi c qu n lý nh ng s n ph m này theo ý ngh a t n thu, ngh a là ch chú tr ng đ n khai thác ch vi c gây tr ng b xem nh , tình hình này còn kéo dài đ n mãi nh ng n m sau này n a LSNG đóng vai trò quan tr ng đ i v i các

c ng đ ng dân c s ng g n r ng Ng i dân mi n núi phía B c trong b a n luôn có

m ng tre, n a Các lo i rau r ng là ngu n rau xanh chính c a h Lá l m, tai cua, qu

b a dùng n u canh chua C mài, rau chu i, c v n có th là ngu n l ng th c nh ng khi giáp h t mà ng i dân đ ng b ng không th có ngu n d tr t ng t Cá su i, th t

m t s lo i thú r ng, c, cua, ch là ngu n đ m đ ng v t chính c a dân c mi n núi Ngoài ra còn có các lo i lâm s n khác làm v t li u xây d ng, công c nông nghi p, s n

b n… Ng i dân mi n núi t lâu đã có cách khai thác b n v ng ngu n tài nguyên c a

h i u này chính sách, bi n pháp qu n lý c a nhà n c không theo k p Các công ty

c a nhà n c ch chú tr ng khai thác mà ch a chú tr ng gây tr ng, nh t là trong th i

k bao c p Thí d nh t nh S n La n m 1961 khai thác 114 t n cánh ki n đ , n m

1965 khai thác156 t n, đ n n m 1983 ch còn s n l ng 13,8 t n Cây sa nhân tr c

n m 1987 khai thác đ c kho ng 20 t n đ n sau n m 1987 s n l ng khai thác ch còn vài ba t n m t n m ã v y đ u t cho ch bi n đ t ng giá tr c a s n ph m c ng không đ c chú ý đúng m c Vi c ch bi n nh a cánh ki n đã có t n m 1905 nh ng

đ n n m 1980 v n còn làm th công Có th nói n c ta r t giàu v LSNG V n đ là làm sao đ có m t cách qu n lý, t ch c t vi c giao tr ng, chính sách khai thác, ch

bi n và th tr ng đ ngu n tài nguyên này b n v ng và càng ngày càng nâng cao giá

tr các m t c a nó Chúng ta có Tr m H ng (Aquilaria crassna) phân b t i nhi u

t nh Chúng ta có các vùng có th chuyên canh đ c s n r ng cánh ki n Lai Châu,

S n La, Ngh An, Tây Nguyên; Qu Yên Bái, Lào Cai, Qu ng Nam, à N ng; Tr u Cao B ng, Lai Châu, Hòa Bình; H i L ng s n; D u Chai mi n ông Nam B

Tr c đây chúng ta đã khai thác 3000 t n nh a thông (1975), 300 t n nh a cánh ki n

đ , 1125 t n qu v (1977), 4000 t n hoa h i (1984) Cây mang tang (h long não), cây vàng đ ng (Coscinium fenestratum), th o qu , hà th ô, trái i, n m linh chi và

nhi u cây khác c ng là d c li u quý có th tr ng hái nhi u n i

Nhà n c c ng có nhi u d đ nh và k h ch tri n khai gây tr ng và qu n lý các

lo i lâm s n có giá tr cao, nh ng ho nh ng nguyên nhân khác nhau trong đó có nguyên nhân v k thu t ch bi n và th tr ng c ng nh v chính sách làm cho không

th ki m soát đ c tài nguyên LSNG T n m 1984 nhà n c đã giao cho nganh Lâm nghi p th ng nh t qu n lý các lo i đ c s n r ng (Quy t đ nh 160 H i ng B Tr ng ngày 10 tháng 12 n m 1984), nh ng nhi u c p ch ngh đ n vi c khai thác t n d ng các lo i lâm s n này mà không có m t chi n l c phát tri n nó m t cách b n v ng

C ng đã có nhi u nghiên c u v nuôi tr ng, ch bi n, đ xu t các chính sách liên quan

đ n LSNG Nh ng nhìn chung các công vi c này còn ti n hành l t , ch a có m t chính sách nh t quán cho phát tri n Nh ng n m g n đây, LSNG đã đ c chú ý và nó

đã đóng góp nhi u cho n n kinh t đ t n c

2.4.2 Ti m n ng c a Lâm s n ngoài g Vi t Nam

2.4.2.1 Ti m n ng c a Lâm s n ngoài g trên quan đi m sinh h c

¬ Vi t Nam là m t n c có tài nguyên sinh h c cao

̇ H th c vât: Tr c cách m ng tháng 8 n m 1945 qua tài li u c a ng i Pháp đ

l i trong “Th c v t chí t ng quát c a ông D ng – Flore general de L’Indochine”

n c ta ch có kho ng 7000 loài th c v t b c cao, nh ng t i nay chúng ta đã th ng kê

đ c trên 11373 loài th c v t b c cao, thu c 2524 chi, và 378 h Trong s các loài

th c v t đã th ng kê có g n 2000 loài cây g , 3000 loài cây làm thu c, h n 100 loài tre

n a và kho ng 50 loài song, mây

̇ H đ ng v t: ã th ng kê đ c 225 loài thú, 828 loài chim, 259 loài bò sát, 84 loài ch nhái Nh ng phát hi n các loài thú l n g n đây nh : Sao la (Pseudoryx vuquangensis), Mang l n (Megamuntiacus vuguangensis), Mang Tr ng S n hay

Mang Nanh (Canimuntiacus truongsonensis) Các nhà sinh h c trong và ngoài n c đã

ch ng t ti m n ng đa d ng sinh h c c a Vi t Nam còn l n h n nhi u so v i nh ng

hi u bi t hi n nay

¬ Tính phong phú và đa d ng c a R ng Vi t Nam

Theo phân lo i c a Thái V n Tr ng 1970, n c ta có 6 ki u r ng thu c đai nhi t đ i (d i đ cao 700-800m) áng chú ý nh t là các ki u: R ng kín th ng xanh, m a m nhi t đ i; R ng kín th ng xanh, m nhi t đ i; R ng kín, th ng xanh

m a m á nhi t đ i núi th p; R ng kíp h n h p cây lá r ng lá kim m, á nhi t đ i núi

th p ây là 4 ki u r ng có tính đa d ng sinh h c cao nh t và c ng nhi u loài lsng

nh t H u h t các lsng có giá tr cao thu c các nhóm: cây l y r i, cây làm thu c, cây cho th c ph m, cây d u nh a, cây làm c nh, t p trung các ki u r ng này

Ngoài 11 ki u r ng chính, tùy theo đi u ki n đ t đai, khí h u, n c ta còn nhi u

ki u ph r ng đ c đáo nh : Ki u ph r ng trên núi đá vôi, ki u ph r ng ng p m n,

ki u ph r ng rêu trên núi cao R t nhi u loài lsng đ c đáo c a n c ta thu c nhóm cây thu c, cây d u nh a, cây c nh, cây cho tamin - thu c nhu m và các loài đ ng v t hoang dã n i ti ng phân b đây

¬ Vi t Nam có nhi u h sinh thái

Ngoài h sinh thái r ng, n c ta còn có các h sinh thái bi n - h i đ o và đ t ng p

n c Trong 2 h sinh thái này c ng ch a đ ng r t nhi u loài LSNG đ c bi t có th khai thác đ c

¬ Ki n th c b n đ a v Lâm s n ngoài g khá phong phú

Hai ph n ba đ t n c ta là đ i núi ây là khu v c sinh s ng c a h u h t các dân t c ít ng i c a Vi t Nam Do s ng lâu đ i vùng này, do cu c s ng ph thu c

r t nhi u vào các lâm s n, nên đ ng bào dân t c có nhi u kinh nghi m trong l nh v c, khai thác, gieo tr ng, ch bi n và s d ng LSNG Ta có th t p h p, t ng k t và b sung ki n th c b n đ a v LSNG đ có th qu n lý, b o v , khai thác và phát tri n ngu n tài nguyên quý giá này

Tuy v y v m t sinh h c, đ phát tri n LSNG còn g p m t s khó kh n sau:

̇ LSNG đa d ng nh ng tr l ng th p, phân tán

̇ Di n tích và tr l ng r ng, đ c bi t là các r ng giàu, nhi u lsng đang b suy

gi m nghiêm tr ng

̇ N n khai thác tr m và s n b y trái phép ch a ki m soát đ c hoàn toàn

̇ Ngu n LSNG khai thác t r ng t nhiên v n là ch y u nên nguyên li u cho công nghi p và th công nghi p r t b đ ng

Vì v y c n ph i kh c ph c các khó kh n và nh c đi m trên đ phát tri n LSNG c a Vi t Nam

2.4.2.2 Ti m n ng Lâm s n ngoài g trên quan đi m kinh t

¬ Kinh t h gia đình

LSNG là m t ti m n ng và đóng vai trò quan tr ng trong đ i s ng c a nhân dân, đ t bi t là đ i v i nh ng ng i dân s ng trong và xung quanh r ng LSNG có t m quan tr ng cao đ i v i ng i dân Mi n núi B c và Trung b , ngoài vi c canh tác

n ng r y thì vi c thu hái các s n ph m r ng, s n b n đ dùng trong gia đình, làm ngh ph và đ bán là ho t đ ng kinh t c a đ i b ph n dân t c thi u s

̇ LSNG là ngu n l ng th c b sung c a ng i dân mi n núi: Ng i dân g n

r ng có th ki m đ c nhi u lo i th c n trong r ng nh th t thú, chim r ng, bò sát, côn trùng, các lo i rau, qu , c , m ng, n m…Hi n t i đ i s ng c a ng i dân mi n núi

đã đ c c i thi n, s c ép l ng th c không còn n ng n nh tr c

̇ R ng là ngu n nhiên li u ch y u c a nông thôn mi n núi: Ng i dân mi n núi tiêu th trung bình 1m3 g c i/ng i/n m Kh i l ng nhiên li u đó ch là đ đáp ng nhu c u sinh ho t gia đình, n u n và s i m mùa đông m t s vùng v n còn thói quen đ t l a c ngày đêm do v y l ng c i tiêu th còn l n h n r t nhi u Nhi u

ng i dân s ng g n đ ng giao thông còn khai thác c i đ bán C i đ t là LSNG quan

tr ng nh t đ i v i nh ng ng i dân s ng trong và quanh r ng Tính bình quân theo

đ u ng i, hàng n m ch mi n núi kh i l ng c i tiêu th đã có th lên t i 20 - 25 tri u m3 trung du và đ ng b ng ch t đ t th c v t v n là ngu n ch t đ t ch y u,

ph n l n ng i dân s d ng ph li u nông nghi p, cây tr ng phân tán và than nên ít dùng c i t r ng Khai thác c i t r ng c a ng i dân mi n núi là m t trong nh ng nguyên nhân d n đ n tài nguyên r ng b suy thoái Ngày nay vi c khai thác c i trong

r ng t nhiên có chi u h ng gi m vì thành th ch t đ t dùng trong sinh ho t đã

đ c thay th ph n l n b ng các ngu n n ng l ng khác.Trong khi đó, vi c khai thác

c i làm ch t đ t t r ng tr ng, cây tr ng phân tán và ph li u nông nghi p l i t ng lên Tuy nhiên, c i t r ng t nhiên v n là ngu n n ng l ng ch y u c a ng i dân mi n núi Theo đánh giá c a Raintree và c ng s thì c i đ t chi m trung bình 60% thu nh p

t lsng c a ng i dân đ a ph ng

̇ LSNG là ngu n th c n c a gia súc: Ch n nuôi gia súc, gia c m có v trí quan

tr ng trong kinh t h gia đình mi n núi mi n núi Trâu,Bò,Dê, L n, Gà là nh ng con v t nuôi ch y u Cách nuôi Trâu c a các t nh mi n núi B c B là th rông trong

r ng, đã gây thi t h i không ít cho nh ng cánh r ng m i tr ng, cây con b h h i nhi u Nhi u loài LSNG đã cung c p ngu n th c n t t cho Trâu, Bò, Dê và L n Ngoài ra còn r t nhi u loài rau, c , qu …đ c l y t r ng k t h p v i s n, ngô và bã

r u đ làm th c n cho gia súc Nh v y, th c n cho gia súc t lsng có vai trò quan

tr ng đ i v i ng i dân mi n núi

̇ LSNG là ngu n d c li u quý: Cho đ n nay, LSNG v n là ngu n d c li u ch

y u và là ngu n thu nh p c a ng i dân nh ng vùng r ng m a th ng xanh mi n

B c và mi n Trung, đi n hình là ông B c B c b và Tây nguyên Nhi u d c li u quý dùng trong n c và xu t kh u đ u có ngu n g c t Lào Cai, Cao B ng, L ng S n

nh sâm Ng c linh, Hoàng đ ng (đ s n xu t bec bê rin) Tây Nguyên r t n i ti ng Ngày nay nhi u h gia đình đã tr ng các lo i cây d c li u trong v n nhà v i ngu n

gi ng l y t r ng, nh tr ng Qu đã tr thành ph bi n các t nh ông B c, B c b

và Trà b ng, Trà my (Qu n Nam), Ba kích, Hà th ô, Hòe tr ng r t ph bi n nhi u

n i D c li u LSNG đã tr thành m t ngu n thu nh p quan tr ng c a nhi u vùng

Ng i dân thu hái d c li u ch đ s d ng m t ph n r t nh còn l i đem bán ra th

tr ng và t đó xu t kh u sang các n c khác Nh ng ng i s ng g n biên gi i phía

B c th ng bán d c li u thu hái đ c qua biên gi i b ng con đ ng tr c ti p ho c thông qua ng i buôn Nhi u lo i d c li u có ngu n g c t Vi t Nam xu t kh u sang các n c khác, qua ch bi n và quay tr l i Vi t Nam v i th ng hi u n c ngoài

M t s loài cây d c li u có giá tr cao trên th tr ng đ c ng i dân bán t i ch Sapa do t ch c y t Th gi i (WHO) và Vi n ông y th ng kê: B ch ch , b ch th c,

B ch tru t, Cam th o, i táo, ng sâm, tr ng, ng qui, Hà th ô đ , Hà th ô

tr ng, Liên nh c, Hoài s n, Hoàng k , Huy n sâm, M ch môn, Ng gia bì chân chim,

ng gia bì Gai, Ngu t t, Sâm nam, Th ph c linh, Th c đ a Trong s d c li u này ch

có m t s r t nh có ngu n g c Trung Hoa nh ng qui, i táo, s còn l i là s n

ph m có ngu n g c t r ng c a Vi t Nam

̇ óng góp c a LSNG vào thu nh p c a dân mi n núi: Trong th i gian g n đây

có nhi u đ tài nghiên c u liên quan t i LSNG, k t qu cho th y s ph thu c c a kinh

t c a ng i dân mi n núi vào LSNG LSNG có ti m n ng l n đ i v i nông thôn mi n núi Vì tính đ c thù c a lo i s n ph m này là phân tán và b khai thác theo ph ng

th c hái l m nên không th ng kê đ c, do đó không đánh giá đ c đúng giá tr và

t m quan tr ng c a chúng C n ph i có nh n th c rõ h n v LSNG và tìm ra ph ng pháp đi u tra, đánh giá chúng Nh ng lsng đ c dùng trong gia đình không th ng kê

đ c s l ng

¬ Kinh t qu c dân

Ü T ch c qu n lý Lâm s n ngoài g :

Ngày 29/09/1961, Chính ph ban hành ngh đ nh s 140/CP v vi c thành l p

T ng c c Lâm nghi p V ph ng di n t ch c, qu n lý ngay t khi m i đ c thành

l p TCLN, đánh giá cao t m quan tr ng kinh t xã h i c a lsng, đã đ i thu t ng “lâm

s n ph ” thành “lâm đ c s n” v i ngh a là nh ng s n ph m c a r ng có công d ng và giá tr đ c bi t, bao g m c đ ng th c v t, k c nh ng loài cây g đ c h u T ch c

qu n lý lsng trong giai đo n t khi thành l p TCLN đ n khi h p nh t v i B Nông nghi p và Th y l i có th chia ra các th i ki:

̇ T n m 1961 đ n 1973 lsng mang tính ch t s n xu t nh , thu mua là ch y u Các tr m thu mua lâm s n thô đ t nh ng đ i ph ng có nhi u s n ph m, khuy n khích ng i dân thu hái lsng trong r ng t nhiên B ng ph ng th c đó ngành m u

d ch có hàng hóa xu t kh u nh ng tài nguyên lsng c n ki t, nhi u lsng ngày nay không còn t n t i ho c còn r t ít không phát hi n đ c nh : Cánh ki n đ , Cánh ki n tr ng,

S n, C nâu

̇ T n m 1973, khi TCLN chuy n thành b Lâm nghi p, có s chuy n bi n trong

t ch c qu n lý Lâm nghi p nói chung và lsng nói riêng M t s lsng đ c đ u t phát tri n gây tr ng, ch bi n, nghiên c u và đ c coi là đ i t ng kinh doanh theo m t chi n l c c a m t phân nghành trong ngành Lâm nghi p

̇ N m 1995, ba b Nông nghi p, Lâm nghi p và Th y l i h p nh t thành m t b mang tên B Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn Các công ty lâm s n xu t kh u, các Liên hi p Lâm Công nghi p và t ng công ty c khí Lâm nghi p đ c t ch c h p

nh t thành t ng công ty lâm s n sau đ i thành T ng công ty Lâm nghi p Quá trình

bi n đ i t ch c đó đã làm m t d n tính ch t chuyên môn hóa c a t ch c qu n lý và

đ ng nhiên LSNG v n là m t ti u ngành trong Lâm nghi p không còn đ c quan

tâm nh tr c T ng công ty Lâm nghi p Vi t Nam ho t đ ng trên các l nh v c s n

xu t liên quan đ n tài nguyên r ng: tr ng r ng, ch bi n cung ng lâm s n trong đó có lsng, thi t b ch bi n g …

Ü S n xu t Lâm s n ngoài g :

M c dù giá tr kinh t và DSH c a LSNG đ c đánh giá cao nh ng trong th c

t ch a có đi u tra ki m kê v m t đ nh l ng Trong quá trình đi u tra ki m kê tài nguyên r ng, LSNG h u nh ch đ c đánh giá nh m t tài nguyên ti m n ng và kh

n ng đóng góp c a chúng vào n n kinh t qu c dân ch b ng cách thông qua công nghi p và xu t kh u Thi u ph ng pháp ki m kê phù h p v i đ c đi m phân b c a lsng trong r ng t nhiên là m t trong nh ng nguyên nhân làm cho vi c đánh giá tr

l ng c a lsng g p khó kh n, cho đ n nay v n ch a kh c ph c đ c Nhà n c t p trung đ u t vào s n xu t m t s s n ph m c n cho m t s ngành s n xu t trong n c

s n c ông Âu có nhu c u

̇ D u tr u, d u S : nguyên li u c a công nghi p s n và xu t kh u

̇ M t s loài cây d c li u: sa nhân, th o qu và m t vài lo i tinh d u

T n m 1986 đ n 1995 s n xu t Lâm nghi p chuy n d n sang Lâm nghi p xã

h i LSNG tr thành đ i t ng kinh doanh, dù qui mô còn nh song s n xu t LSNG là

ch tr ng l y ng n nuôi dài trong kinh doanh r ng và c ng là m t ph ng th c t ng thu nh p cho dân mi n núi trên đ t r ng đ c giao theo chính sách “Giao đ t giao

r ng” Di n tích tr ng cây LSNG ngày càng t ng trong khu v c, nh t là nh ng cây

tr ng m c nhanh đáp ng yêu c u th tr ng nh cây d c li u, tre, trúc, song mây,

qu , h i Nh ng cây công nghi p dài ngày và tr ng quy mô l n v n do Nhà n c đ u

t tr ng, ch bi n và tiêu th

2.4.3 Nh ng bài h c v qu n lý Lâm s n ngoài g

Ü Ngay t khi m i thành l p TCLN, LSNG đã đ c coi là đ c s n có giá tr đ c

bi t v kinh t v i nh n th c r ng “Chúng ta ph i ra s c xây d ng v n r ng trong đó

có v n r ng đ c s n, đ y m nh khai thác đ m b o tái sinh, ch bi n t o ra nhi u m t hàng m i t đ c s n đ đáp ng yêu c u tiêu dùng trong n c và xu t kh u…” Tuy nhiên trong th c t , cách qu n lý và bi n pháp th c hi n các ch tr ng đ ra đã không theo k p nh n th c đ s n xu t LSNG b sa sút và tài nguyên thiên nhiên b suy thoái nghiêm tr ng Có nhi u nguyên nhân gây ra tình tr ng này, nh ng có th nh n m nh hai nguyên nhân ch y u nh t v m t qu n lý:

̇ Thi u bi n pháp qu n lý b n v ng LSNG

̇ Thi u đ u t xây d ng v n LSNG

Ü qu n lý ph i có bi n pháp th c hi n Khai thác đ m b o tái sinh LSNG

Ü S đa d ng và phong phú v loài c a r ng Vi t Nam là m t u th c a tài nguyên thiên nhiên n c ta nh ng đ ng th i c ng là m t nh c đi m v m t khai thác

s d ng tài nguyên đó, vì lý do:

̇ Cây r ng chen nhau phát tri n, trên 1ha có hàng tr m cây g , nh ng s loài cây

có giá tr s d ng ch chi m 20% Nh ng cây d i tán l i càng ph c t p, mu n

có m t loài cây dùng đ c ph i tìm ki m r t khó kh n, ch a nói t i thu hái v i

kh i l ng nhi u, tr m t s loài nh mây, m ng tre, n a…

̇ Nh ng cây có giá tr sau khi thu hái r t khó tái sinh do s c nh tranh c a các loài cây m c nhanh, c d i

̇ T t c các loài lsng, tr nh ng loài đ c tr ng t p trung, ph n l n chúng đ u

m c r i rác phân tán, tr l ng không đáng k Ch t l ng c a nh ng s n ph m thu hái đ c t r ng hoàn toàn ph thu c thiên nhiên

Ü Nh ng ng i s ng trong và quanh r ng v n coi tài nguyên r ng là c a thiên nhiên, ai g p th gì quí thì l y, g p thú thì s n, th y c thì đào, không có ý ni m gì v

đ m b o tái sinh Trong hoàn c nh kinh t khó kh n ng i dân nông thôn, đ c bi t là vùng núi, ph n l n là ng i nghèo, s ng ph thu c vào thiên nhiên, vào tài nguyên

r ng, dù h có ki n th c v b o v đa d ng sinh v t, v t m quan tr ng c a r ng đ i

v i môi tr ng thì s t b thói quen vào r ng hái c i, l y d c li u, th c ph m, v t

li u làm nhà, ho c ki m v t ph m đ bán t ng thu nh p v n là đi u ch a th có trong

Ü V m t công ngh , ch m i có qui trình qui ph m khai thác nh a thông, áp d ng cho trích nuôi d ng, trích di t, ph ng pháp m máng,… nh ng công ngh này nh m

m c đích ph c v s nh xu t có t ch c d i s qu n lý c a nhà n c i v i các LSNG khác nh song mây, qu , m ng, tre, n a,… ch có m t s qui t c chung cho

vi c khai thác nh sau:

̇ Không đ c gây h i đ i v i nh ng cây ch a đ n đ tu i khai thác

̇ Không đào b i c g c r đ i v i nh ng loài không c n l y c

̇ Không làm gãy cành, ch i non c a nh ng loài cây mà qu ho c hoa là s n

ph m

̇ i v i song mây không đ c nh , ch t cây trong nh ng b i gi l i đ làm

gi ng Nh ng b i có d i 6 cây không đ c khai thác

̇ i v i cây dây leo mà s n ph m là thân cây, ph i ch t cây cách m t đ t trong kho ng trên 15 và d i 30 cm

̇ Không thu hái qu c a nh ng cây c n gi l i đ làm gi ng

̇ Ph i tr ng l i ngay nh ng cây đã b l y c (tr ng b ng đ u r ho c đo n thân)

̇ Khai thác tre trúc ph i áp d ng ph ng th c ch t ch n, ch t nh ng cây già, đ

l i nh ng cây non

Ü Tóm l i, cho đ n nay hi n t ng khai thác LSNG trong r ng t nhiên v n là

m t v n đ b c xúc ch a có h ng gi i quy t

3.2.1 Ph ng pháp thu th p thông tin

3.2.1.1 Thu th p thông tin th c p

Trong nghiên c u này, ph ng v n và k th a là 2 công c đ c s d ng ch

y u đ thu th p thông tin t UBND xã, cán b ki m lâm và KBT Các thông tin th

c p thu th p đ c: đi u ki n t nhiên, kinh t - xã h i, tình tr ng khai thác, s d ng,

qu n lý và các vi ph m c a ng i dân đ i v i LSNG

3.2.1.2 Thu th p thông tin s c p

thu th p thông tin s c p, ph ng pháp đánh giá nhanh nông thôn có s tham gia (PRA) đ c s d ng L ch th i v , th o lu n nhóm, phân tích SWOT là công

c đ c l a ch n đ th c hi n

Ü Ph ng v n bán c u trúc đ c th c hi n v i nh ng ng i cung c p thông tin then ch t Nh ng ng i đã đ c ph ng v n là Bác Châu (tr ng p 1), Nh n (tr ng

p 2), bác V n Th ng (công an p 1), c Th ng (công an p 2), Anh Th ng (tr m

tr ng tr m Ki m lâm Su i Rong), anh Ng c (ki m lâm viên), và các t tr ng c a 2

p

Ü Ph ng v n tr c ti p h b ng b ng câu h i ph ng v n đã đ c xây d ng c

s gi i thi u và giúp đ c a công an p 1 và p 2, đã ti p xúc và ph ng v n đ c 75

h dân thu c 2 p (trong đó p 1 là 30 hô, p 2 là 45 h ) Cách ch n h ?

3.2.2 Ph ng pháp phân tích và x lý thông tin

3.2.2.1 Thông tin t tài li u th c p

Thông tin thu th p đ c t tài li u s c p đ c làm s ch, ch n l c ph n tài li u

có ch a các n i dung ho c thông tin có liên quan đ n v n đ nghiên c u Sau đó t ng

h p, s p x p và s d ng các thông tin này theo nhóm m c tiêu c a nghiên c u

3.2.2.2 Thông tin s c p

Ph ng pháp x lý thông tin s c p thu th p đ c t các ngu n thông tin ph ng

v n t nh ng ng i đ a thông tin then ch t đ c t ng h p l i làm ngu n thông tin

t ng quát, đây là nh ng thông tin ban đ u cho nh ng thu th p ti p theo Nh ng thông tin t ph ng v n đ c mã hóa đ x lý và phân tích sau đó tr v mã ban đ u

3.3 Gi i thi u v đ a đi m nghiên c u

3.3.1 i u ki n t nhiên

¬ V trí đ a lý

Xã Phú Lý n m phía Tây B c t nh ng Nai, cách thành ph Biên Hòa h n

70 km theo qu c l 1 – Tr An – 322 – 323 Cách trung tâm huy n kho ng 40 km Xã

có t a đ đ a lý t 110 17’ 33” đ n 110 31’ 30” V đ B c và t 1070 04’ 00” đ n 1070

13’ 10” kinh đ ông

̇ Phía b c giáp: Huy n Bù ng, T nh Bình Ph c

̇ Phía nam giáp: H Tr An

̇ Phía đông giáp: VQG Cát Tiên

̇ Phía tây giáp: Huy n ng Phú, T nh Bình Ph c

¬ a hình

Ü a hình xã Phú Lý khá phúc t p, bao g m đ i núi cao và đ ng b ng tho i l n sóng, ph n đ a hình núi cao thu c khu v c r ng t nhiên do khu BTTN và DT V nh

C u qu n lý, ph n đ a hình đ i tho i và đ ng b ng phía Nam thu c khu v c xã qu n

lý

Ü Trong khu v c do UBND xã qu n lý đ a hình b chia c t m ch b i các sông và

su i nh , có xu h ng th p d n t B c xu ng Nam thu c các p Cây C y, Bàu Ph ng

và Bình Chánh có d ng đ i tho i l n, có đ d c trung bình t 08 - 150

¬ Khí h u – Th y v n

Ü Khí h u

Phú Lý n m trong vùng ti u khí h u phía B c c a t nh ng Nai (Tân Phú,

nh Quán và phía B c V nh C u), có đ c đi m n ng m, m a nhi u

Trong đ a ph n c a xã có 4 t th y chính v i r t nhi u khe nhánh ch ng ch t:

̇ Su i Dakinde phía B c và Tây B c ch y ra sông Mã à

̇ Su i Ràng gi a ch y ra lòng h Tr An

̇ Sông Mã à bao b c phía Tây B c

̇ Su i SaMách phía Nam ch y ra h Tr An

D u Rái (Dipterocarpus alatus), C y (Irvingia malayana), Trâm (Eugenia brachyata),

Tr ng (Schleichera poilanei), Gáo (Adina cordifolia), B ng L ng (Lagerstroemia calyculata), Chò (Parashorea stellata) Các loài th c v t đa d ng v i đ u th không

rõ r t h n giao v i nhau t o nên m t s u h p khá đi n hình

Ngoài ra đây còn có 3 loài tre n a mà tên đ a ph ng g i là L ô nh ng ch

y u nh t là loài Bambusa procera A Chev Et A Cam ây c ng là loài m c ph bi n

nh t các t nh mi n ông nam b R ng L ô là r ng th sinh đ c hình thành t

r ng g nguyên sinh Có đi m L ô d i tác đ ng làm r y, khai thác khai hoang c a con ng i theo h ng L ô hóa r ng g L ô th ng xu t hi n trên các lo i đ t có

t ng dày, thoát n c t t và không b ng p T r ng g nguyên sinh đi m L ô tr thành r ng L ô thu n loài, có m t s tr ng thái trung gian t o nên m t chu i di n th

th sinh theo h ng L ô hóa r ng g

3.3.2 i u ki n kinh t xã h i

¬ L nh v c kinh t

Xã Phú Lý đ c thành l p n m 1976 v i t ng di n tích t nhiên: 18270 ha, phân thành 09 p, g m: p 1, 2, 3, 4, Lý l ch 1, Lý L ch 2, Bàu Ph ng, Bình Chánh, Cây C y Hi n nay xã có t ng s 2735 h v i 13144 nhân kh u (theo s li u c a UBND xã Phú Lý cung c p)

Ban Qu n lý r ng phòng h V nh An (đã xác nh p vào KBT) n m trên đ a bàn

xã Phú Lý, có di n tích qu n lý là: 6.683,40 ha, v i nhi m v chính là qu n lý b o v

r ng, xây d ng r ng Ngoài ra, Ban QLRPH V nh An còn có X ng s n xu t đ a tre (m t hàng chính là đ a tre xu t kh u), th i gian ho t đ ng cao đi m thu hút g n 300 lao đ ng X ng đ a ho t đ ng nh m gi i quy t s lao đ ng t i đ a ph ng, đ c bi t

u tiên cho đ ng bào dân t c ít ng i đang sinh s ng t i đây

Ph n l n ng i dân đ a ph ng s ng b ng s n xu t nông nghi p, làm thuê ho c thu hái LSNG, m t s ít nh n khoán qu n lý b o v r ng cho Ban QLRPH V nh An

ho c Khu B o t n thiên nhiên và di tích V nh C u, m t s khác làm t i X ng đ a

ho c làm các công vi c khác ph c v cho X ng đ a (khai thác tre, l ô…)

H t ng giao thông khá thu n l i, m ng l i đi n đ n t ng nhà, m ng đi n tho i

Ü V đi n l i Qu c gia: T t c 9 p trong toàn xã đã có đi n l i t l s h có

đi n trên đ a bàn chi m 96% Xã Phú Lý có m t b u đi n t i trung tâm xã và 3 tr m

vi n thông Viettel, vinaphone, mobil, bình quân 10 ng i/máy

̇ T ng s ng i bi t ch t 15 tu i tr lên trong toàn xã đ t t l :69,3%

Ü Công tác b o v và ch m sóc s c kho nhân dân: Không ng ng đ c nâng cao

và ph c v t t nhân dân Hi n nay xã có : 1 tr m y t , và m t phòng khám khu v c

Ü Phong trào v n hoá ngh thu t – Th d c th thao: Xã Phú Lý th ng xuyên t

ch c phong trào vào các ngày l l n c a đ t n c, ngày k ni m… phát tri n t ng

b c sinh đ ng, có đ u t chi u sâu v v t ch t và tinh th n Trên c s xã có m t Trung tâm v n hoá th d c th thao t o đi u ki n c s thu n l i cho vi c phát huy phong trào

Ü Thông qua các ch ng trình hàng n m đã gi i quy t vi c làm m i cho lao đ ng

đ a ph ng ho c gi i thi u vi c làm cho các công ty trong và ngoài T nh