Tiểu luận học phần bệnh chó mèo Nghiên cứu bệnh Carre trên chó và đề các biện pháp phòng bệnh

Đặt vấn đề Bệnh Carre là một trong những bệnh nguy hiểm và phổ biến nhất trên đàn chó nội cũng như chó nhập ngoại.. Nhằm phân biệt bệnh Carre với một số bệnh khác đồng thời làm cơ sở đưa

B Ộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO B Ộ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP - PHÂN HIỆU ĐỒNG NAI

M ỤC LỤC

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT iii

PHỤ LỤC HÌNH ẢNH iv

Phần 1: MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu 1

Phần 2: BỆNH CARRE TRÊN CÁC GIỐNG CHÓ 2

2.1 Bệnh Carre trên các giống chó 2

2.1.1.Lịch sử căn bệnh và phân bố bệnh 2

2.1.2.Nguyên nhân gây bệnh 3

2.1.2.1.Phân loại 3

2.1.2.2.Hình thái và cấu trúc 4

2.1.2.3.Tính chất nuôi cấy: 5

2.1.2.4.Đặc tính kháng nguyên và sinh miễn dịch 5

2.1.2.5.Sức đề kháng của virus: 5

2.1.3.Truyền nhiễm học 6

2.1.3.1.Loài mắc bệnh 6

2.1.3.2.Chất chứa căn bệnh 7

2.1.3.3.Đường xâm nhập 7

2.1.3.4.Cơ chế sinh bệnh 7

2.1.3.5.Cách lây lan 8

2.1.4.Triệu chứng 8

2.1.4.1.Đường tiêu hóa 8

2.1.4.2.Đường hô hấp 9

2.1.4.3.Triệu chứng trên da 10

2.1.4.4.Triệu chứng thần kinh 11

2.1.5.Bệnh tích 12

2.1.6.Chẩn đoán 13

2.1.6.1.Chẩn đoán lâm sàng 13

2.1.6.2.Chẩn đoán phòng thí nghiệm 13

2.1.6.3.Chẩn đoán phân biệt bệnh 14

2.1.7.Phòng bệnh 14

2.1.7.1.Vệ sinh phòng bệnh 14

2.1.7.2.Vaccine 15

2.1.8.Trị bệnh 15

2.2 Thực trạng về bệnh Carre 16

2.2.1.Trên thế giới 16

2.2.2.Trong nước 17

2.3 Đề xuất biện pháp phòng bệnh tại địa phương 19

2.3.1.Phòng bệnh bằng vệ sinh phòng bệnh 19

2.3.2.Phòng bệnh bằng vaccine 19

2.3.2.1.Vaccine đơn giá 19

2.3.3.2 Vaccine đa giá 20

Phần 3: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 25

3.1 Kết luận 25

3.2 Đề nghị 25

TÀI LIỆU THAM KHẢO 27

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT Tên viết tắt Tên đầy đủ

CD Canine Distemper

CDV Canine Distemper Virus

NXB Nhà xuất bản

PDV Phocine Distemper Virus

RT-PCR Reverse Transcription - Polymerase Chain Reation MDCK Madin-Darby canine kidney

Vero - DST Vero-DogSLAtag

TCID50 50% Tissue Culture Infective Dose

PH Ụ LỤC HÌNH ẢNH

Hình 2.1: Cấu trúc của virus Carre 6

Hình 2.2: Chó bị tiêu chảy 9

Hình 2.3: Dử mũi chảy đặc, xanh 9

Hình 2.4: Chó chảy mủ ở mũi 10

Hình 2.5: Chó có nhiều dử mắt 10

Hình 2.6: Xuất hiện mụn đỏ vùng bụng 11

Hình 2.7: Chó mắc bệnh Carre sừng hóa gan bàn chân 11

Hình 2.8: Chó có triệu chứng thần kinh 11

Hình 2.9: Chó có triệu chứng thần kinh: co giật, bại liệt 12

Hình 2.10: Tích nước xoang ngực 12

Hình 2.11: Phổi xẹp, có nhiều điểm hoại tử 12

Hình 2.12: Gan sưng, túi mật sưng 13

Hình 2.13: Não sung huyết 13

Hình 2.14: Hạch màng treo ruột sưng 13

Hình 2.15: Niêm mạc ruột xuất huyết 13

Hình 2.16: Vaccine Carre Chó 19

Hình 2.17: Vaccine Hanvet Carre 20

Hình 2.18:Vaccine Recombitek C4 21

Hình 2.19: Vaccine Vanguard Plus 5 21

Hình 2.20: Vaccine Biocan DHP 21

Hình 2.21: Vaccine Canigen của Virbac 22

Hình 2.22: Vaccine Duramune của Fort Dodge 23

Ph ần 1: MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề

Bệnh Carre là một trong những bệnh nguy hiểm và phổ biến nhất trên đàn chó nội cũng như chó nhập ngoại Nghiên cứu về bệnh Carre của chó được các nhà thú

y trên thế giới đặc biệt quan tâm

Bệnh Carre xảy ra ở khắp nơi trên thế giới, không những ở chó nuôi mà còn ở nhiều quần thể động vật hoang dã Người ta cho rằng những chó mặc bệnh Carre mà không có biểu hiện triệu chứng rõ ràng là mối đe dọa nghiêm trọng cho việc bảo tốn nhiều loài thú ăn thịt và thú có túi Thống kê các nghiên cứu cho thấy, bệnh Carre góp phần quan trọng vào sự tuyệt chủng của chồn chân đen, hổ Tasmania và là nguyên nhân gây tử vong định kỳ của chó hoang dã châu Phi Năm 1991, bệnh xảy

ra trên quần thể từ từ Serengeti ở Tanzania làm giảm 20% số lượng toàn đàn Đặc

biệt virus Carre đã biến đổi và có khả năng gây bệnh cho một số động vật biển

Ở Việt Nam, bệnh Carre được phát hiện từ năm 1920 Đến nay, bệnh xảy ra ở hầu hết các tỉnh và gây thiệt hại lớn do tỷ lệ tử vong của bệnh rất cao

Bệnh do virus Carre (canine dustemper virus) gây ra Virus tấn công vào cơ thể chó và một số loài động vật mẫn cảm khác gây nên rối loạn ở đường hô hấp; tiêu hóa, hệ thần kinh, chứng sừng hóa ở gan bàn chân và các rối loạn toàn thân khác Bệnh lây lan mạnh, có triệu chứng lâm sàng dễ lần với các bệnh khác trên chó Vì vậy vấn đề cấp thiết là phải tìm ra biện pháp chẩn đoán nhanh chính xác, để

từ đó có những biện pháp phòng và trị bệnh Carre một cách có hiệu quả

Nhằm phân biệt bệnh Carre với một số bệnh khác đồng thời làm cơ sở đưa ra các biện pháp phòng trị bệnh hiệu quả, đem lại hiệu quả cao trong công việc nuôi

và chăm sóc chó, giúp chúng khoẻ mạnh Chính vì vậy, em tiến hành làm đề tài:

“Nghiên cứu bệnh Carre trên chó và đề các biện pháp phòng bệnh”

1.2 Mục tiêu

Làm rõ đặc điểm bệnh lý chính của chó mắc bệnh Carre

Đưa ra một số giải pháp để phòng bệnh

Ph ần 2: BỆNH CARRE TRÊN CÁC GIỐNG CHÓ 2.1 Bệnh Carre trên các giống chó

Là một bệnh truyền nhiễm cấp tính của loài ăn thịt, hay gặp nhất là ở chó và đặc biệt là chó non, do một loại virus gây ra

Lây lan mạnh với các biểu hiện: sốt, viêm cata niêm mạc, đặc biệt là niêm mạc đường hô hấp, viêm phổi, nổi mụn ở da và có triệu chứng thần kinh

2.1.1 Lịch sử căn bệnh và phân bố bệnh

Bệnh Carre hay còn gọi là bệnh sài sốt chó là một bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm thường xảy ra ở chó non, lây lan nhanh và tỷ lệ chết rất cao Đây là một căn bệnh nguy hiểm nhất trên chó trong nửa đầu thế kỷ XIX Tỷ lệ mắc bệnh lớn

nhất ở chó con 3 - 6 tháng tuổi, khi miễn dịch chủ động từ mẹ truyền sang đã giảm thì tỷ lệ mắc bệnh từ 25% tới trên 30% và tỷ lệ chết ở chó mắc bệnh thường cao từ 50% - 90% Chó mắc bệnh này thấy tổn thương lớn ở hệ tiêu hóa đặc biệt ở dạ dày

và ruột, hệ thần kinh trung ương và hệ hô hấp

Những nghiên cứu về dịch tễ học, huyết thanh học đã chỉ ra nhiều nơi trên thế

giới có bệnh Carre lưu hành Ở Châu Phi, sự lây nhiễm của bệnh được báo cáo giữa chó nuôi ở Nam Châu Phi và Nigeria Có bằng chứng về sự lây nhiễm bệnh được xuất hiện giữa các loài hoang dã ở Botswana, Zimbabwe, Nam Châu Phi, Tanzania

và các phần khác ở Châu Phi Bệnh Carre xuất hiện trên chó nuôi và chó hoang dã ở Châu Mỹ Hơn 300 chó đã chết trong một trận dịch bệnh Carre ở Alaska và bệnh Carre cũng được báo cáo ở chó đã tiêm phòng vắc xin tại Mexico Bệnh Carre cũng được tìm thấy ở Brazil Bệnh cũng được phát hiện ở chó đã tiêm phòng vắc xin và chưa tiêm phòng vắc xin ở Argentina, trong khi dịch bệnh xảy ra trên gấu trúc ở Chicago vào năm 1998 (Cao Thiên Trang, 2017)

Ở Châu Âu, bệnh Carre được phát hiện tại Italy, Đức, Hungary và Bắc Ireland

Ở Phần Lan, đợt dịch bệnh Carre đã xảy ra trên đàn chó đã được tiêm phòng vắc xin Bệnh Carre là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trên đàn chó nuôi khi 71% chó chưa được tiêm phòng vaccin Bệnh Carre gần đây xuất hiện tại một số trang trại chăn nuôi tại Australia

Dịch bệnh Carre cũng bùng phát ở Châu Á như Nhật Bản, Thái Lan, Hàn

Quốc, Ấn Độ và nhiều nơi trên thế giới Phân tích chủng virus Carre được phát hiện trên toàn cầu ở nhiều vật chủ khác nhau sẽ cung cấp cách nhìn khái quát về sinh thái học của virus Carre và cung cấp nền tảng cho việc nâng cao chất lượng vắc xin hiện nay

Ở Việt Nam bệnh được phát hiện năm 1920 bệnh xảy ra ở hầu hết các tỉnh và cho tỉ lệ tử vong cao (Sách khoa học kỹ thuật thú y, 2012)

2.1.2 Nguyên nhân gây bệnh

2.1.2.1 Phân loại

Nguyên nhân gây bệnh Carre trên chó là do Canine distemper virut (CDV) CDV là một thành viên của giống Morbillivirut, thuộc họ Paramixoviridae Các thành viên khác của giống Morbillivirut như virus gây bệnh sởi trên người (MV), virus dịch tả trâu bò (RPV), virus gây bệnh trên động vật nhai lại nhỏ (PPRV), virus gây bệnh trên động vật có vú dưới nước (cá heo, hải cẩu)

Morbillivirus là virus tương đối lớn, với cấu trúc xoắn ốc, chúng có lớp vỏ lipoprotein Mặc dù có sự khác biệt nhỏ về kháng nguyên giữa các chủng CDV nhưng nó được chấp nhận chỉ có 1 serotype Tuy nhiên có sự khác biệt đáng kể về khả năng gây bệnh của các virus được phân lập và các type ở các khu vực địa lý khác nhau đã được nói tới Các type của CDV bao gồm: Asian 1 có ở Nhật Bản và Trung Quốc, Asian 2 chỉ có ở Nhật Bản, Bắc Cực, động vật hoang dã Châu Âu, USA 1 và 2, CDV cổ điển

Virus Carre chỉ có một serotype duy nhất nhưng có nhiều chủng được phân lập ở nhiều khu vực địa lý khác nhau trên thế giới và có những đặc trưng riêng Trên thế giới hiện nay có 5 type lớn khác nhau về vùng địa lý phân lập với những đặc tính cơ bản bao gồm: type Châu Âu, type Cổ Điển, type Asia 1, Asia 2, USA Chủng gây bệnh tiêu chuẩn là chủng Snyderhill thuộc type Cổ Điển Viện thú

y Việt Nam hiện đang sử dụng chủng này để công cường độc, kiểm nghiệm hiệu lực của vắc xin phòng bệnh Carre trên chó

Chủng CDV được sử dụng để sản xuất vắc xin phòng bệnh ở Việt Nam cũng thuộc type Cổ Điển Chia làm hai nhóm:

+ Nhóm có độc lực cao tiêu biểu là chủng Rockborn

+ Nhóm có độc lực tiêu biểu là chủng Onderstepoort, Lederles (Nguyễn Minh Phương, 2013)

- Nucleocapsit (N): Có khối lượng phân tử là 60 - 62Kdal, có vai trò bao quanh và phòng vệ cho gen của virus Chúng nhạy cảm với các chất phân giải protein

- Phosphoprotein (P): Có khối lượng phân tử 73 - 80Kdal Đóng vai trò quan trọng trong quá trình sao chép ARN Nhạy cảm với những yếu tố phân giải protein

- Membrane (M) : hay còn gọi là protein màng có trọng lượng phân tử dao động 34 - 39Kdal Đóng vai trò quan trọng trong sự trưởng thành của virus và nối Nuclecapsit với protein vỏ bọc

- Fusion (F): Có trọng lượng phân tử 59 - 62Kdal, là protein kết hợp virus với thụ thể màng tế bào cảm nhiễm, làm tan màng dẫn đến sự kết hợp nhiều tế bào cảm nhiễm còn gọi là hiện tượng hợp bào

- Hemagglutinin (H): Là protein ngưng kết hồng cầu hay gọi là yếu tố kết dính, là Glycoprotein thứ hai của vỏ bọc Trọng lượng phân tử 76 - 80Kdal, chúng thể hiện tính chuyên biệt của mỗi loài virus Chúng không hấp phụ hồng cầu cũng không gây ngưng kết hồng cầu

- Lage protein (L): Có trọng lượng phân tử > 200Kdal (Nguyễn Trọng Thanh, 2013)

2.1.2.3 Tính chất nuôi cấy:

- Trên chó virus có độc lực được phân lập từ tế bào phổi

- Virus carre có độc lực được giữ nguyên độc lực bằng cách cấy truyền qua chó hoặc chồn mẫn cảm

2.1.2.4 Đặc tính kháng nguyên và sinh miễn dịch

Các ch ủng vaccine:

- Khi tiến hành nuôi cấy liên tục trên tế bào thận chó sẽ tạo nên chủng chó hóa, tiêu biểu là chủng Rockborn Những chủng này có thể gây viêm não sau khi tiêm vaccine cho chó non, gây suy giảm miễn dịch

- Chủng gà hóa: Biến đổi bằng cách tiêm nhiều lần qua màng nhung niệu

trứng gà có phôi rồi sau đó cấy vào tế bào phôi gà Tiêu biểu là chủng Onderstepoort và chủng Lederles, những chủng này không gây bệnh trên chồn và ít dẫn đến phản ứng sau khi tiêm so với chủng chó hóa

Độc lực của virus: Độc lực của virus thể hiện khả năng cảm nhiễm của ầm

bệnh Các nhà khoa học đã phân lập được chủng SH (Synder Hill), chủng A75/17

và chủng R252 là chủng có độc lực cao và vừa, đầu tiên chúng gây viêm não tủy rồi sau đó gây hủy hoại myelin, các trường hợp khác có thể gây tổn thương thần kinh trung ương (https://123docz.net/document/5189585-mot-so-dac-diem-benh-carre-o-cho-tai-phong-kham-thu-y-funpet-ha-noi-va-thu-nghiem-phac-do-dieu-tri.htm)

2.1.2.5 Sức đề kháng của virus:

Virus Carre là một virus không ổn định và nhạy cảm với nhiệt độ, tia UV, dung môi hòa tan lipit, chất tẩy rửa và chất oxy hóa mặc dù nó có vỏ bọc protein chống lại sự vô hoạt của các tác nhân bên ngoài

Virus Carre rất dễ bị phá hủy, dễ bị vô hoạt ở môi trường ngoài, vì vậy

việc lây gián tiếp là rất hiếm gặp

Virus Carre cực kỳ mẫn cảm với sức nóng Virus bị phá hủy ở 50 – 600C trong

30 phút nhưng virus có thể tồn tại trong 48 giờ ở 250C và 14 ngày ở 50C

Hình 2.1: Cấu trúc của virus Carre

Ở điều kiện (0 – 40C), virus có thể tồn tại trong điều kiện môi trường trong vòng một tuần Trong mô cô lập nó tồn tại được ít nhất một giờ ở 370Cvà 3 giờ ở

200C (nhiệt độ phòng) Thời tiết ấm áp virus không thể tồn tại lâu trong chuồng nuôi chó sau khi chó bị bệnh được chuyển đi

Thời gian sống và duy trì độc lực của virus sẽ lớn hơn trong điều kiện nhiệt độ lạnh Ở nhiệt độ đóng băng (00C) nó có thể tồn tại trong môi trường hàng tuần Dưới nhiệt độ đóng băng virus được ổn định Virus tồn tại được ở nhiệt độ - 650C ít nhất là 7 năm Việc bảo quản virus ở dạng đông khô có ý nghĩa rất lớn trong việc bảo quản giống virus, sản xuất vắc xin và nghiên cứu trong phòng thí nghiệm

Độ pH: Virus ổn định ở pH = 4,5 - 9 Virus bị ảnh hưởng với pH trên 10,4 hoặc dưới 4,4

Vỏ bọc của virus rất mẫn cảm với ete, clorofor, fomalin loãng (< 0,5%), phenol (75%), dung dịch amoni Do vậy, khi dùng những chất này để tiêu độc chuồng và bệnh viện mang lại hiệu quả cao (Trần Văn Nên, 2017)

2.1.3 Truyền nhiễm học

2.1.3.1 Loài mắc bệnh

Trong tự nhiên tất cả các giống chó đều cảm thụ với bệnh, tuy nhiên ở nước ta nặng nhất là giống chó nhập ngoại Ngoài ra thì ở cáo, cầy và một số động vật ăn thịt khác cũng mắc Năm 1987 người ta còn tìm thấy virus carre trên hải cẩu bởi các chủng được đặt tên là PDV1 và PDV2

Trong phòng thí nghiệm thường dùng chồn đen để tiến hành gây nhiễm, ngoài

ra cũng có thể dùng chuột lang, thỏ

Thường gặp ở chó, nhất là các giống chó nhập ngoại từ 2 – 12 tháng tuổi, đặc biệt là chó non 3 – 4 tháng tuổi (tỷ lệ chết từ 90 – 100%)

Ngoài ra, các loài động vật như chó sói, cáo, chồn, rái cá cũng mắc bệnh

Bệnh xảy ra quanh năm nhưng thường xuất hiện nhiều khi có sự thay đổi thời

tiết, đặc biệt ở thời gian mưa nhiều, độ ẩm cao (Vũ Như Quán, 2008)

Cơ thể sinh ra kháng thể tự nhiên chống lại virus sau khi virus xâm nhập; 9 -

12 ngày thì kháng thể đạt cao nhất, kéo dài 60 - 70 ngày

Sức đề kháng của cơ thể giảm sút nghiêm trọng, là điều kiện để các vi khuẩn

có cơ hội trỗi dậy như: thương hàn, tụ huyết trùng làm cho quá trình bệnh lý nặng

Cơ thể yếu đi, một số vi khuẩn có sẵn trong cơ thể như Staphylococcus, Bacillus bronchisepticus, Pasteurella, Samonella…tăng sinh và gây bệnh Lúc đó

cơn sốt thứ 2 xuất hiện nặng hơn, con vật có những biến chứng như viêm phổi, viêm não, viêm ruột thể cata (Vương Đức Chất và cs, 2004)

2.1.3.5 Cách lây lan

Chủ yếu là trực tiếp giữa con khoẻ và con ốm hoặc chó tiếp xúc với các dụng

cụ đã chứa mầm bệnh (dụng cụ nuôi dưỡng, quần áo của những người chăm sóc, nuôi dưỡng )

Đường truyền dọc: chó mẹ nhiễm bệnh truyền qua màng nhau cho thai (Vũ Như Quán, 2008)

3 – 4 ngày sau xuất hiện cơn sốt thứ 2 kéo dài 3 – 4 ngày Lúc này bệnh trầm

trọng hơn do vi khuẩn bội nhiễm

Cùng lúc xuất hiện cơn sốt thứ 2, chó bệnh bắt đầu có các triệu chứng ở đường

hô hấp, tiêu hóa, da và thần kinh

2.1.4.1 Đường tiêu hóa

Viêm dạ dày và ruột, con vật khát nước, nôn mửa, lúc đầu nôn ra thức ăn sau

đó nôn khan hoặc nôn ra bọt có màu vàng

Ỉa chảy, lúc đầu phân loãng, có bọt sau đó lẫn máu, phân có màu cà phê nhạt Trường hợp nặng có thể lẫn máu tươi, niêm mạc ruột bong ra làm phân có mùi tanh

khắm rất khó chịu

Viêm niêm mạc miệng và hạch hàm

Hình 2.2: Chó b ị tiêu chảy (Nguyễn Văn Thanh, 2017) 2.1.4.2 Đường hô hấp

Chó bị viêm mũi, thanh quản, phế quản rồi viêm phổi nên chó khó thở, nhịp thở tăng rõ, phổi có tiếng ran ướt

Chảy nhiều nước mũi, lúc đầu loãng sau đặc dần, đôi khi lẫn mủ xanh hoặc có máu đen

Chó bị ho, lúc đầu khan, sau đó ướt, chó thở gấp, lè lưỡi ra mà thở

Viêm mắt, chảy nước mắt lúc đầu nước mắt trong, sau đặc dần như mủ, chó bị loét, đục giác mạc có thể bị mủ

Hình 2.3: Dử mũi chảy đặc, xanh (Nguyễn Văn Thanh, 2017)

Hình 2.4: Chó chảy mủ ở mũi(Nguyễn Văn Thanh, 2017)

Hình 2.5: Chó có nhiều dử mắt (Nguyễn Văn Thanh, 2017)

2.1.4.3 Triệu chứng trên da

Xuất hiện các nốt sài ở bụng, bẹn, ngực, trong đùi Đầu tiên trên da nổi những

chấm đỏ, sau đó biến thành các nốt sài to bằng hạt đỗ xanh, hạt gạo, lúc đầu đỏ sau

đó bội nhiễm vi khuẩn nên mềm ra, có mủ, khi vỡ làm lông bết lại có mùi hôi hám Các nốt sài có thể vỡ hoặc không vỡ rồi hình thành vảy, bong đi, để lại 1 vết thương chóng lành và không thành sẹo

Da tăng sinh: Sau khi bị bệnh 10 – 15 ngày, 80 – 90% số con bị bệnh, ở gan bàn chân da tăng sinh dày lên, có khi bị nứt ra làm chó đi khập khiễng

Hình 2.7: Chó mắc bệnh Carre sừng hóa gan bàn chân

(Nguyễn Văn Thanh, 2017)

Hình 2.6: Xuất hiện mụn đỏ vùng bụng

(Nguyễn Văn Thanh, 2017)

2.1.4.4 Triệu chứng thần kinh

Chó ủ rũ, buồn rầu hoặc hung dữ sau đó xuất hiện các cơn co giật đều đặn ở

bắp thịt, mũi, tai, chân hoặc toàn thân

Con vật đi loạng choạng, đứng lên ngã xuống, có khi đâm xầm vào tường, sùi bọt mép

Cuối cùng chó bị liệt, nằm bệt, loạn nhịp tim, thân nhiệt hạ và chết

Những con lành bệnh thường có di chứng: gầy còm, đi siêu vẹo, mù và điếc…(Vương Đức Chất và cs, 2004)

Hình 2.8: Chó có triệu chứng thần kinh (Nguyễn Văn Thanh, 2017)