Nghiên cứu quản trị chi phí kinh doanh theo quá trình hoạt động (ABCM) trong các doanh nghiệp chế biến gỗ việt nam

DANH M C CÁC CH VI T T T ABC Tính chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng ABC/M Qu&n tr\ chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng ABM Qu&n tr\ theo quá trình ho.t ñ,ng CPKD Chi ph

L I CAM ðOAN

Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên c u c a riêng tôi Các s li u trong

lu n án là trung th c Nh"ng k$t qu& trong lu n án chưa t(ng ñư)c công b trong b+t

c m,t công trình nào khác

Tác gi& lu n án

Ph.m H0ng H&i

M C L C

L2i cam ñoan ……… i

M5c l5c ……… ii

Danh m5c các ch" vi$t t8t ……… v

Danh m5c các b&ng ……… vi

Danh m5c các sơ ñ0 ……… vii

L:I M< ð>U ……… 1

CHƯƠNG 1 CƠ S< LÝ LUFN VH QUJN TRL CHI PHÍ KINH DOANH THEO QUÁ TRÌNH HOTT ðUNG (ABC/M) TRONG CÁC DOANH NGHIZP …… 15

1.1 Qu&n tr\ chi phí kinh doanh – h th ng cung c+p thông tin kinh t$ bên trong cho các quy$t ñ\nh qu&n tr\ ……… 15

1.1.1 Khái ni m qu&n tr\ chi phí kinh doanh ……… 15

1.1.2 N,i dung ch y$u c a qu&n tr\ chi phí kinh doanh ……… 17

1.1.3 Các hưdng phát trien c a qu&n tr\ chi phí kinh doanh ……… 24

1.2 Qu&n tr\ chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng ………29

1.2.1 Khái ni m qu&n tr\ chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng …………29

1.2.2 N,i dung ch y$u c a qu&n tr\ chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng ……… 30

1.2.3 S khác bi t cơ b&n gi"a qu&n tr\ chi phí kinh doanh truyjn th ng và qu&n tr\ chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng ……… 41

1.2.4 Các giai ño.n phát trien c a qu&n tr\ chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng ……….44

1.3 Kinh nghi m v n d5ng qu&n tr\ chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng k m,t s nưdc trên th$ gidi ……… 48

1.3.1 Kinh nghi m v n d5ng qu&n tr\ chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng k các nưdc phát trien ……… 48

1.3.2 Kinh nghi m v n d5ng qu&n tr\ chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng k các nưdc ñang phát trien ……… 50

1.3.3 Bài hmc kinh nghi m ẦẦẦ52

1.4 Kh& năng ng d5ng và các nhân t &nh hưkng ự$n s ti$p nh n qu&n tr\ chi phắ kinh doanh theo quá trình ho.t ự,ng trong các doanh nghi p ch$ bi$n go Vi t Nam ẦẦẦ 53

CHƯƠNG 2 đÁNH GIÁ THpC TRTNG VH QUJN TRL CHI PHÍ KINH DOANH TRONG CÁC DOANH NGHIZP CHq BIqN Gr VIZT NAM ẦẦ 56

2.1 Ttng quan vj ngành công nghi p ch$ bi$n go Vi t Nam ẦẦẦ 56

2.1.1 Khái quát vj ngành công nghi p ch$ bi$n go qua các th2i kỳ ẦẦẦ56

2.1.2 Th c tr.ng ngành công nghi p ch$ bi$n go Vi t Nam ẦẦẦ ẦẦ 58

2.2 đvc ựiem kinh t$ kw thu t ch y$u &nh hưkng ự$n công tác qu&n tr\ chi phắ kinh doanh c a các doanh nghi p ch$ bi$n go Vi t Nam ẦẦẦ 65

2.2.1 Quy ự\nh c a Nhà nưdc vj th c hi n qu&n tr\ chi phắ kinh doanh trong các doanh nghi p Vi t Nam ẦẦẦ 65

2.2.2 Tt ch c s&n xu+t trong các doanh nghi p ch$ bi$n go Vi t Nam ẦẦẦ 66

2.2.3 Tt ch c b, máy qu&n tr\ trong các doanh nghi p ch$ bi$n go Vi t Nam 68 2.2.4 Tt ch c b, ph n cung c+p thông tin kinh t$ trong các doanh nghi p ch$ bi$n go Vi t Nam ẦẦẦ 72

2.3 Th c tr.ng qu&n tr\ chi phắ kinh doanh trong các doanh nghi p ch$ bi$n go Vi t Nam ẦẦẦ 73

2.3.1 Th c tr.ng tắnh chi phắ kinh doanh trong các doanh nghi p ch$ bi$n go Vi t Nam ẦẦẦ 74

2.3.2 Th c tr.ng phân tắch chi phắ kinh doanh trong các doanh nghi p ch$ bi$n go Vi t Nam ẦẦẦ 93

2.4 đánh giá th c tr.ng qu&n tr\ chi phắ kinh doanh trong các doanh nghi p ch$ bi$n go Vi t Nam ẦẦẦ 95

2.4.1 Vj phân lo.i chi phắ kinh doanh ẦẦẦ 95

2.4.2 Vj xác ự\nh giá phắ s&n phxm s&n xu+t ẦẦẦ 96

2.4.3 Vj l p d toán chi phắ kinh doanh ẦẦẦ 98

2.4.4 Vj phân tắch chi phắ kinh doanh ựe ra các quy$t ự\nh qu&n tr\ ẦẦẦẦ 98

2.4.5 Vj ựánh giá hi u qu& ho.t ự,ng c a các b, ph n ẦẦẦ 100

CHƯƠNG 3 XÂY DpNG PHƯƠNG ÁN |NG D}NG QUJN TRL CHI PHÍ KINH DOANH THEO QUÁ TRÌNH HOTT ðUNG (ABC/M) TRONG CÁC

DOANH NGHIZP CHq BIqN Gr VIZT NAM ……… 102

3.1 S c~n thi$t ph&i ng d5ng ABC/M trong các doanh nghi p ch$ bi$n go Vi t Nam ……… 102

3.1.1 Quan ñiem, m5c tiêu phát trien ngành công nghi p ch$ bi$n go ñ$n năm 2015 và ñ\nh hưdng ñ$n năm 2025 ……… 102

3.1.2 Nhu c~u thông tin vj chi phí kinh doanh cho vi c ra các quy$t ñ\nh kinh doanh ……… 105

3.1.3 S c~n thi$t ph&i qu&n tr\ chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng (ABC/M) ……… 107

3.2 Xây d ng phương án ng d5ng qu&n tr\ chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng (ABC/M) trong các doanh nghi p ch$ bi$n go Vi t Nam … 110

3.2.1 Nh"ng yêu c~u khi xây d ng qu&n tr\ chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng (ABC/M) trong các doanh nghi p ch$ bi$n go Vi t Nam ……… 110

3.2.2 |ng d5ng qu&n tr\ chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng (ABC/M) trong các doanh nghi p ch$ bi$n go Vi t Nam ……… 112

3.3 ðiju ki n cơ b&n ñe ng d5ng qu&n tr\ chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng (ABC/M) trong các doanh nghi p ch$ bi$n go Vi t Nam … 129

3.3.1 ð i vdi các doanh nghi p ch$ bi$n go ……… 129

3.3.2 ð i vdi Nhà nưdc ……… 134

KqT LUFN ……… 136

DANH M}C CÔNG TRÌNH NGHIÊN C|U C‚A TÁC GIJ ……….… 138

TÀI LIZU THAM KHJO ……… … 139

PH} L}C ……… 148

DANH M C CÁC CH VI T T T

ABC Tính chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng ABC/M Qu&n tr\ chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng ABM Qu&n tr\ theo quá trình ho.t ñ,ng

CPKD Chi phí kinh doanh

CPNCTT Chi phí nhân công tr c ti$p

CPNVLTT Chi phí nguyên v t li u tr c ti$p

CPSX Chi phí s&n xu+t

CPSXC Chi phí s&n xu+t chung

DANH M C CÁC B NG

B&ng 1.1 Báo cáo k$t qu& kinh doanh theo ch c năng chi phí ……… 23

B&ng 1.2 Báo cáo k$t qu& kinh doanh theo cách ng x„ c a chi phí ……… … 23

B&ng 1.3 S khác nhau gi"a qu&n tr\ CPKD truyjn th ng và ABC/M …… 42

B&ng 2.1 B&ng kê chi ti$t CPNVLTT cho t(ng ñơn ñvt hàng tháng 6/2010 81

B&ng 2.2 B&ng CPNVLTT cho t(ng lo.i s&n phxm (Tháng 6/2010) ……… 81

B&ng 2.3 B&ng tính giá thành cho các ñơn hàng ……… ……… 92

B&ng 2.4 B&ng kê chi ti$t giá bán ……… 94

B&ng 2.5 Báo cáo k$t qu& s&n xu+t kinh doanh tháng 6/2010 ……… 95

B&ng 3.1 Các tiêu th c phân bt k c+p ñ, ñơn v\ ……… 118

B&ng 3.2 Các lo.i chi phí kinh doanh chung ……… 119

B&ng 3.3 Các tiêu th c phân bt chi phí kinh doanh chung ……… 120

B&ng 3.4 Giá tr\ tiêu th c phân bt ……… 121

B&ng 3.5 Chi phí kinh doanh chung cho moi ñơn v\ s&n phxm ……… 121

B&ng 3.6 Ttng chi phí kinh doanh m,t ñơn v\ s&n phxm moi lo.i 122

B&ng 3.7 So sánh ABC và tính CPKD theo phương pháp truyjn th ng ……… 122

B&ng 3.8 Báo cáo k$t qu& kinh doanh theo cách ng x„ CP tháng 6/2010 …… 129

DANH M C CÁC BI U ð Bieu ñ0 3.1 T… l ph~n trăm chi phí kinh doanh c a t+t c& các ho.t ñ,ng trong XN ………124

Bieu ñ0 3.2 T… l ph~n trăm gi"a các ho.t ñ,ng t.o giá tr\ và các ho.t ñ,ng không t.o giá tr\ ……… 125

Bieu ñ0 3.3 Chi phí c a các ho.t ñ,ng không t.o ra giá tr\ ……… 125

DANH M C CÁC SƠ ð

Sơ ñ0 1.1 Phân bt chi phí kinh doanh truyjn th ng ……… 25

Sơ ñ0 1.2 Phương pháp qu&n tr\ chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng … 30

Sơ ñ0 1.3 C+u trúc c a h th ng tính chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng

……… 32

Sơ ñ0 1.4 Các c+p ñ, chi phí ……… 35

Sơ ñ0 1.5 Mô hình d a trên các khái ni m c a qu&n tr\ theo quá trình ho.t ñ,ng 36

Sơ ñ0 1.6 Ba quan ñiem vj chi phí ……… 38

Sơ ñ0 1.7 Mô hình hai chiju ABC/ABM ……… 40

Sơ ñ0 2.1 Tt ch c s&n xu+t s&n phxm trong các doanh nghi p ch$ bi$n go 68

Sơ ñ0 2.2 Tt ch c b, máy qu&n tr\ trong các doanh nghi p ch$ bi$n go ……… 70

Sơ ñ0 2.3 B, máy qu&n tr\ xí nghi p s&n xu+t bao bì xu+t khxu ……… 71

Sơ ñ0 2.4 Tt ch c b, máy k$ toán trong các doanh nghi p ch$ bi$n go ……… 73

Sơ ñ0 2.5 Phương pháp tính chi phí s&n xu+t ch y$u trong các doanh nghi p ch$

bi$n go ……… 76

Sơ ñ0 3.1 C+u trúc và lu0ng d" li u trong h th ng ABC cho các doanh nghi 113

Sơ ñ0 3.2 C+u trúc chi ti$t c a h th ng ABC ……… … 116

Sơ ñ0 3.3 Các y$u t c a th2i gian ñáp ng khách hàng ……… 127

bt các chi phí chung tdi s&n phxm cu i cùng Lu n án này trình bày và lu n gi&i nh"ng ñiem m.nh, ñiem y$u và ñưa ra nh"ng ñiju ki n ng d5ng c a m,t trong nh"ng công c5 qu&n tr\ chi phí kinh doanh hi n ñ.i, ñó là qu&n tr\ chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng (vi$t t8t là ABC/M) trong các doanh nghi p ch$ bi$n go Vi t Nam

1 Tính c$p thi(t c)a ñ, tài

Ke t( khi bưdc sang th$ k… 21, công nghi p ch$ bi$n go Vi t Nam ñã ti$n m,t bưdc khá dài Các doanh nghi p ch$ bi$n go (DNCBG) ñang ho.t ñ,ng trong các lĩnh

v c s&n xu+t ñ0 go n,i th+t, ngo.i th+t và ñ0 go mw ngh ph5c v5 th\ trư2ng trong nưdc và xu+t khxu S&n phxm go c a Vi t Nam ñã có mvt trên th\ trư2ng c a 120 qu c gia thông qua g~n 1.000 doanh nghi p xu+t khxu tr c ti$p và gián ti$p Nh"ng th\ trư2ng ldn c a Vi t Nam là Hoa Kỳ (chi$m 38•41%), EU (chi$m 28•44%) và Nh t B&n (chi$m 12•15%) th\ ph~n giá tr\ s&n phxm go xu+t khxu c a Vi t Nam

Kim ng.ch xu+t khxu s&n phxm go ñ ng v\ trí s m,t trong các mvt hàng lâm s&n xu+t khxu c a nưdc ta Năm 2010 ñ.t 3,5 t… USD, tăng g+p 16 l~n so vdi năm 2000 (219 tri u USD) Theo th ng kê cho th+y t c ñ, tăng trưkng kim ng.ch xu+t khxu năm sau so vdi năm trưdc luôn ñ.t m c tăng x+p x‘ 500 tri u USD/năm

Trên c& nưdc có kho&ng 2.562 DNCBG, t.o công ăn vi c làm cho g~n 170.000 ngư2i lao ñ,ng Ngành công nghi p ñã ñóng góp ñáng ke vào vi c c&i thi n ñ2i s ng cho ngư2i dân k vùng nông thôn Vi t Nam Ngoài ra, s phát trien c a ngành công

nghi p go cũng mang l.i cơ h,i phát trien cho các ngành công nghi p ph5 tr) trong nưdc như ph~n c ng, ph5 ki n, v t li u hoàn thi n, keo dán, go dán, máy móc và các công nghi p d\ch v5 như tư v+n, ph~n mjm, marketing, v n t&i, tài chắnh, T+t c& nh"ng lĩnh v c này chưa hoàn toàn ựư)c n8m b8t trong chuoi giá tr\

Tuy nhiên, cùng vdi s tăng trưkng và thu n l)i c a ngành, hi n nay, lĩnh v c ch$ bi$n go cũng ựang gvp r+t nhiju khó khăn và b,c l, nh"ng ựiem y$u kém t( khi chuyen t( cơ ch$ k$ ho.ch hóa t p trung sang cơ ch$ th\ trư2ng Nh"ng năm g~n ựây, ngành công nghi p ch$ bi$n go phát trien mang tắnh t phát, chưa v"ng ch8c, thi$u quy ho.ch và t~m nhìn chi$n lư)c, tắnh c.nh tranh chưa cao, s liên k$t và phân công s&n xu+t chưa t t (chưa có s chuyên môn hoá, chưa có phân công s&n xu+t theo vùng, tieu vùng,Ầ), chưa xây d ng ựư)c thương hi u trên th\ trư2ng th$ gidi, thi$u v n ự~u

tư cho phát trien và hi n ự.i hoá công ngh

Kh ng ho&ng kinh t$ toàn c~u th2i gian g~n ựây cũng ựã gây ra r+t nhiju khó khăn cho các DNCBG, th\ trư2ng có xu hưdng b\ thu hỢp, lư)ng hàng t0n kho c a các doanh nghi p ngày càng nhiju, giá bán cũng b\ chèn ép dỜn ự$n tình tr.ng nhiju doanh nghi p ph&i ng(ng s&n xu+t hovc s&n xu+t c~m ch(ng vdi hi u qu& không cao

Nâng cao hi u qu& kinh doanh là ựiju ki n s ng còn ựe doanh nghi p t0n t.i, phát trien và th c hi n m5c tiêu t i ựa hóa l)i nhu n đe th c hi n các m5c tiêu c a doanh nghi p, không còn con ựư2ng nào khác là các DNCBG ph&i có nh"ng ự~u tư

và phát trien m.nh mỞ ựe nâng cao năng l c s&n xu+t, thi$t k$ mỜu mã s&n phxm (SP), tăng kh& năng c.nh tranh trên th\ trư2ng nhẬm ựáp ng ựư)c nhu c~u ngày càng cao

c a khách hàng Kh& năng c.nh tranh c a các s&n phxm go ph5 thu,c vào r+t nhiju y$u t như giá c&, ch+t lư)ng, ựvc tắnh c a SP và các bi n pháp marketing, các kênh phân ph i trung gian,Ầ Do ựó, thông tin vj chi phắ kinh doanh (CPKD) trong các DNCBG ựóng vai trò vô cùng quan trmng trong vi c giúp các nhà qu&n tr\ kiem soát chi phắ (CP) ựe v(a có the ựưa ra các SP vdi giá rỊ, v(a có ngân sách ựe ự~u tư cho ho.t ự,ng nghiên c u và phát trien SP mdi, ựa d.ng hoá cơ c+u SP s&n xu+t, l a chmn các bi n pháp marketing, t( ựó t.o ra nhiju l)i nhu n

đóng vai trò quan trmng trong vi c cung c+p và sẤ d5ng thông tin vj CPKD trong các doanh nghi p chắnh là qu&n tr\ CPKD Các doanh nghi p k các nưdc phát

trien cũng như m,t s nưdc ñang phát trien trên th$ gidi ñã xây d ng qu&n tr\ CPKD

hi n ñ.i, cung c+p thông tin h"u ích cho các nhà qu&n tr\ n,i b, ñe tr) giúp hm trong

vi c l p k$ ho.ch, tt ch c th c hi n k$ ho.ch và kiem tra, ñánh giá vi c th c hi n k$ ho.ch Tuy nhiên, thông tin vj CP trong các DNCBG hi n nay mdi ch‘ do b, ph n k$ toán tài chính cung c+p (mà nhi m v5 ch y$u là ñe l p các báo cáo tài chính) Qu&n tr\ CPKD hưdng vào vi c cung c+p thông tin ph5c v5 cho vi c l p k$ ho.ch, kiem soát và ñánh giá vi c l p k$ ho.ch trong n,i b, doanh nghi p còn r+t h.n ch$ Mvc dù qu&n tr\ CPKD mà c5 the hơn là qu&n tr\ CPKD theo quá trình ho.t ñ,ng (ABC/M) ñã ñư)c nghiên c u và trien khai k m,t s ngành k nưdc ta t( nhiju năm nay song cho ñ$n nay chưa có tác gi& nào nghiên c u chuyên sâu vj ABC/M trong các DNCBG Hơn th$ n"a, ABC/M mang l.i nh"ng l)i ích ñáng ke hơn hŒn qu&n tr\ CPKD truyjn th ng như kiem soát CPKD, c8t gi&m CPKD và ra quy$t ñ\nh t t hơn Nh"ng l)i ích này ñư)c khŒng ñ\nh ñe nâng cao ho.t ñ,ng qu&n tr\ và ñe t.o ra cơ h,i c.nh tranh cũng như tăng l)i nhu n Vi c nghiên c u ABC/M là m,t trong nh"ng gi&i pháp tijm tàng cho các DNCBG trong th2i gian này

ðe t(ng bưdc xây d ng cơ sk khoa hmc làm njn t&ng cho vi c tt ch c và ho.t ñ,ng c a ABC/M k Vi t Nam theo cơ ch$ th\ trư2ng và h,i nh p qu c t$ c~n có nh"ng

ñj tài nghiên c u chuyên sâu T( yêu c~u c+p thi$t vj lý lu n và th c tišn, Tác gi& chmn ðj tài: “Nghiên c u qu&n tr\ chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng (ABC/M) trong các doanh nghi p ch$ bi$n go Vi t Nam” làm ñj tài cho Lu n án ti$n

sĩ c a mình

2 T/ng quan nghiên c4u

Trên th gi i, ABC/M, xét vj phương di n lý lu n, ñư)c phát trien bki Robert

Kaplan và Robin Cooper vào cu i th p k… 1980, vdi quan ñiem ch ñ.o là: SP hao phí các ho.t ñ,ng, các ho.t ñ,ng hao phí các ngu0n l c Theo hm, ABC/M s— cung c+p thông tin vj CP SP chính xác hơn so vdi tính CPKD truyjn th ng Ti$p ñ$n là các k$t qu& c a m,t vài công trình nghiên c u c a Innes and Mitchell 1991; Bailey 1991; Nicholls 1992; Adler et al 2000 ñã ch‘ ra r‡ng ABC/M giúp các doanh nghi p c8t gi&m ñư)c CP như mong ñ)i và tăng ñư)c l)i nhu n Năm 2001, Gary Cokins, Giám

ñ c ñiju hành c a Trung tâm ng d5ng công ngh ABC, Giám ñ c Vi n tư v+n qu&n

tr\ chi phí tồn c~u đã xu+t b&n cu n sách “Qu&n tr\ chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t đ,ng • Cxm nang qu&n tr\” t.i t p đồn John Wiley & Sons, Hoa Kỳ Cu n sách bao g0m 11 chương vdi các n,i dung t p trung thu hút s chú ý c a c,ng đ0ng nh"ng ngư2i làm nghj k$ tốn qu&n tr\ vj mvt nh n th c hơn là phương di n tính tốn như: phân tích nh"ng l)i ích tăng thêm trong ABC/M; ABC/M cung c+p thơng tin ra quy$t đ\nh qu&n tr\ t t hơn; Các gi&i pháp pht bi$n đe th c hi n ABC/M hàng ngày ch khơng ph&i hàng tháng, Nĩi m,t cách ng8n gmn, n,i dung c a quyen sách mu n nh+n m.nh d" li u cĩ đư)c t( ABC/M và các cách s„ d5ng chúng nh‡m giúp con ngư2i và tt ch c ra quy$t đ\nh t t hơn, ho.t đ,ng hi u qu& hơn và thi$t l p chuoi chi$n lư)c hồn h&o hơn trong kinh doanh [23]

Tháng 3 năm 2005, Roman L Weil và Michael W Maher cũng đã xu+t b&n l~n

2 cu n sách “Cxm nang vj qu&n tr\ chi phí” (cu n sách xu+t b&n l~n 1 trưdc đĩ 30 năm

cĩ tên là “Cxm nang vj k$ tốn chi phí) t.i t p đồn John Wiley & Sons, Hoa Kỳ

Cu n sách bao g0m 31 chương vdi m5c tiêu hưdng tdi nh"ng nhà tư v+n, nh"ng giám

đ c tài chính (nh"ng ngư2i luơn mu n c p nh t nh"ng thơng tin mdi nh+t vj qu&n tr\ CPKD) và nh"ng nhà qu&n tr\ phi tài chính (nh"ng ngư2i luơn mu n hmc nh"ng m i liên h ràng bu,c trong qu&n tr\ vj thưdc đo CP và kiem sốt CP) [69]

Tháng 3 năm 2006, Tony Adkin cho ra m8t cu n sách “Các nghiên c u tình

hu ng trong qu&n tr\ th c hi n” Cu n sách này là m,t b, sưu t~m các nghiên c u tình

hu ng t( các cơng ty th c t$ Cu n sách này là cxm nang cho nh"ng ai mu n hieu bi$t hơn vj qu&n tr\ th c hi n, qu&n tr\ và tính CPKD theo quá trình ho.t đ,ng như th$ nào

là njn t&ng cho s hieu bi$t c+u trúc CP c a tt ch c [79]

Xét vj phương di n th c tišn, ABC/M đã đư)c r+t nhiju tác gi& trên th$ gidi nghiên c u và l a chmn làm đj tài lu n án ti$n sw cũng như các bài báo nghiên c u khoa hmc đư)c đăng trên các t.p chí danh ti$ng ChŒng h.n như:

Lu n án ti$n sw c a Gurses, A P vdi đj tài “ Tính chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t đ,ng và mơ hình lý thuy$t c a các mvt h.n ch$ cho các quy$t đ\nh s&n xu+t hon h)p” đã đư)c b&o v thành cơng vào ngày 29/6/1999 t.i Blacksburg, Virginia

Lu n án này đã t p trung phân tích cách s„ d5ng phương pháp tính CPKD theo quá trình ho.t đ,ng (ABC) k$t h)p vdi Lý thuy$t c a các mvt h.n ch$ trong vi c ra các

quy$t ñ\nh s&n xu+t hon h)p nh‡m nâng cao hi u qu& ho.t ñ,ng tài chính c a m,t công

ty [32] Cũng trong năm ñó, các tác gi& Gunasekaran A., Marri H.B và Grieve R.J ñã công b ñj tài nghiên c u “Các d–n ch ng và vi c th c hi n phương pháp tính chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng trong các doanh nghi p v(a và nh•” Nghiên c u này trình bày ttng quan vi c th c hi n qu&n tr\ CPKD và th&o lu n các d–n ch ng và

vi c th c hi n ABC trong các doanh nghi p v(a và nh• [29] Tháng 10/1999, các tác gi& Narcyz Roztocki, Jorge F Valenzuela, José D Porter, Robin M Monk, Kim LaScola Needy ñã công b ñj tài “Quy trình th c hi n trôi ch&y tính chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng trong doanh nghi p nh•” t.i H,i th&o các qu c gia ASEM k Virginia Nghiên c u ñã mô t& m,t quy trình giúp cho các doanh nghi p nh• (ít hơn 100 lao ñ,ng) d\ch chuyen m,t cách uyen chuyen, trôi ch&y t( tính CPKD truyjn th ng sang ABC vdi m c ñ~u tư t i thieu và r i ro th+p [61]

Ti$p ñ$n, tháng 6/2002 tác gi& Chongruksut W vdi ñj tài lu n án ti$n sw “S ti$p nh n tính chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng k Thái Lan” Lu n án này

ñã kh&o sát mô hình lý thuy$t ABC và s„ d5ng các thông tin vj kh ng ho&ng kinh t$ k Thái Lan như ngu0n d" li u [22]

Năm 2003 tác gi& David Ben – Arieh, Li Quian ñã nghiên c u ñj tài “Qu&n tr\ chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng trong giai ño.n thi$t k$ và phát trien” Nghiên c u này trình bày phương pháp s„ d5ng ABC ñe ñánh giá CP thi$t k$ và phát trien ho.t ñ,ng cho các b, ph n làm b‡ng máy Phương pháp ñư)c ch ng minh b‡ng m,t m–u ñang ñư)c s&n xu+t trong ñiju ki n s&n xu+t dš dàng kiem soát ñư)c [25]

Tháng 3/2005, tác gi& Tom Wingren vdi ñj tài “Nh"ng bài tieu lu n vj tính chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng: s chuxn xác, s th c hi n và nh"ng ng d5ng mdi” ñăng t.i Universitas Wasaensis (Ph~n Lan) Tiêu ñiem c a nghiên c u này

là phát trien s t0n t.i lý thuy$t ABC b‡ng vi c gidi thi u m,t phương pháp chuxn xác mdi c a khái ni m ABC/M mà ñư)c gmi là phương pháp ABC 2000 [78] Tác gi& Sarah Moll (10/2005) ñã nghiên c u vj “Tính chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng k New Zealand” Lu n án này xác ñ\nh s khác nhau gi"a nhóm ngư2i s„ d5ng

và không s„ d5ng ABC trong m i quan h lĩnh h,i ñư)c nh"ng l)i th$ c a ABC,… [72] Cũng trong năm này, k Anh tác gi& Andrew Hughes vdi ñj tài “Tính chi phí kinh

doanh theo quá trình ho.t ự,ng/Qu&n tr\ theo quá trình ho.t ự,ng (ABC/ABM): M,t

mô hình l)i ắch cho các nhà máy s&n xu+t d t may v(a và nhỚ k AnhỢ ựăng trên t.p chắ Th2i trang Marketing và Qu&n tr\ M5c ựắch c a nghiên c u này là ựưa ra kh& năng tijm tàng ựe c&i thi n ho.t ự,ng c.nh tranh k các doanh nghi p v(a và nhỚ, ựien hình

là các DN ngành d t may k Anh, m,t khu v c kinh t$ ắt sẤ d5ng ABC/M Nghiên c u tình hu ng này cũng chỔ ra rẬng có các cơ h,i ựe nâng cao l)i ắch c a các doanh nghi p v(a và nhỚ n$u các k$t qu& nghiên c u này ựư)c chuyen tdi các DN tương t khác sỞ sẽn sàng ự~u tư th2i gian và s no l c trong vi c thi$t l p ABC/ABM [15]

< Nam Phi, tháng 9/2005, tác gi& Lucas Makomane Taba vdi Lu n án ỘThưdc

ựo th c hi n thành công tắnh chi phắ kinh doanh theo quá trình ho.t ự,ng k ngành bưu

ựi n Nam PhiỢ ựư)c nghiên c u t.i đ.i hmc Nam Phi Phát hi n nti b t nh+t c a nghiên c u này là các nhà qu&n tr\ cao c+p th+t b.i trong vi c ựưa ra s ng h, tắch c c tdi th c hi n ABC và các y$u t kw thu t ựư)c lĩnh h,i như là s th(a nh n trong cách

th c th c hi n thành công ABC đó là ựào t.o, CP cao cho vi c th c hi n ABC, thi$u ph~n mjm ng d5ng, thi$u các yêu c~u d" li u và s h)p tác gi"a các b, ph n T( nh"ng phát hi n này tác gi& ựã ựj ngh\ thưdc ựo th c hi n thành công công c5 ABC trong ngành bưu ựi n Nam Phi [50]

< châu Á cũng trong năm 2005 các tác gi& Manoj Anand, B.S Sahay và Subhashish Saha nghiên c u vdi ựj tài ỘTh c hành qu&n tr\ chi phắ kinh doanh theo quá trình ho.t ự,ng k ến đ,: M,t nghiên c u kinh nghi mỢ M5c tiêu c a nghiên c u này là xác ự\nh vi c th c hành ABC/M k ến đ, Hơn n"a, nghiên c u này cho th+y các công ty ến ự, có sẤ d5ng các công c5 qu&n tr\ chi phắ hi n ự.i c5 the là ABC/M trong khung phân tắch chuoi giá tr\ [53]

Tháng 7 năm 2006, Ibrahim Abd El Mageed Ali El Kelety ựã nghiên c u lu n

án ti$n sĩ k trư2ng đ.i hmc Kw thu t Chemnitz, đ c vdi ựj tài ỘHưdng tdi m,t mô hình khung lý thuy$t cho Qu&n tr\ chi phắ chi$n lư)c Ờ N,i dung, các m5c tiêu và các công c5Ợ Lu n án này ựư)c chia thành 10 chương Mvc dù qu&n tr\ CP chi$n lư)c vỜn còn ựang trong th2i kỳ Ộtr ng nưdcỢ, song ựóng góp c a lu n án vj n,i dung, m5c tiêu

và các công c5 là sinh ự,ng Lu n án ựã chỔ ra xu hưdng và thay ựti c a môi trư2ng kinh doanh &nh hưkng tdi c+u trúc CP và thành ph~n c+u t.o c a vòng quay CP T(

ñó, nghiên c u ñã ñưa ra m,t vài d–n ch ng nh‡m khŒng ñ\nh qu&n tr\ CPKD truyjn

th ng nên chuyen sang qu&n tr\ CP chi$n lư)c ðiem nh+n c a ñj tài là ñã ñưa ra m,t

mô hình khung lý thuy$t vj qu&n tr\ CP chi$n lư)c và m,t lo.t các công c5 ñe th c

hi n mô hình, trong ñó công c5 ABC/M ñư)c nh+n m.nh là m,t công c5 t t hơn cho qu&n tr\ CPKD chung, cho vi c ra các quy$t ñ\nh chi$n lư)c và c&i thi n quá trình [36]

Năm 2007 các tác gi& Sartorius K., Eitzen C và Kamala P trong nghiên c u

“Thi$t k$ và th c hi n tính chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng (ABC): M,t cu,c ñiju tra k Nam Phi” Nghiên c u này t.o ra s hieu bi$t trong vi c thi$t k$ ABC

k Nam Phi, ñ0ng th2i so sánh vi c th c hi n ABC k Nam Phi vdi vi c th c hi n ABC

k các nưdc phát trien và ñang phát trien khác [73]

Năm 2008 k Ba Lan Arkadiusz Jannuszewski ñã công b nghiên c u “H th ng tính CPKD cho công ty s&n xu+t nh•: M,t nghiên c u tình hu ng” Trong nghiên c u tác gi& ñã ch ng minh ng d5ng phương pháp ABC trong doanh nghi p nh• là không khó và ñáng ñư)c th c hi n và ñj xu+t cách phát trien h th ng ABC < Anh, các tác gi& John A Brierley, Christopher J Cowton, Colin Drury (2008) vdi ñj tài “Nghiên

c u tính chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng trong ngành s&n xu+t” ñăng trên t.p chí Qu c t$ Cyprus vj lĩnh v c Qu&n tr\ Thành t u chính c a bài báo này là ñã ñ.t ñư)c s lĩnh h,i vj các lý do cho vi c nghiên c u hay không nghiên c u ABC, các cu,c ñiju tra nghiên c u ñư)c ti$n hành như th$ nào [16]

Tháng 8/2010, Zhang Yi Fei and Che Ruhana Isa ñã công b nghiên c u “Các nhân t &nh hưkng tdi s thành công c a tính CPKD theo quá trình ho.t ñ,ng: M,t mô hình khung nghiên c u” trên T.p chí Thương m.i, Kinh t$ và Tài chính Qu c t$ Nghiên c u này ñã h th ng các nghiên c u kinh nghi m th c hi n ABC ñư)c l a chmn (giai ño.n 1995 – 2008), ñư)c thu th p t( b n T.p chí nghiên c u k$ toán danh ti$ng trong lĩnh v c k$ toán qu&n tr\, ñó là: Journal of Management Accounting Reseach, Accounting, Organizations and Society, Management Accouting Reseach and British Accounting Review T( ttng quan nghiên c u trưdc ñây, tác gi& nêu b t kho&ng tr ng c a các nghiên c u trưdc ð~u tiên, ña s nghiên c u ABC v–n ñư)c làm

k các nưdc phát trien và r+t ít nghiên c u ñư)c th c hi n k các nưdc ñang phát trien,

ñvc bi t là trong ng" c&nh châu Á Do v y c~n thi$t ph&i xác ñ\nh văn hóa châu Á và cách ti$n hành kinh doanh có the có tác ñ,ng khác nhau tdi quy mô c a s ti$p nh n

và th c hi n ABC Th hai, ña s nghiên c u ABC ñã ttng quan s ti$p nh n các bi$n

tt ch c và hành vi nh‡m ñiju tra các nhân t th c hi n thành công ABC Ch‘ có m,t nghiên c u ñã kiem tra s &nh hưkng c a c+u trúc tt ch c tdi s thành công ABC gi"a các ñơn v\ kinh doanh c a Canada Ba là, m,t s ít nghiên c u ñã kiem tra theo kinh nghi m s &nh hưkng c a văn hóa doanh nghi p ñ$n s thành công ABC Ke t( ñây c~n thi$t ñe kiem tra s k$t h)p gi"a thành công ABC và văn hóa tt ch c cũng như các y$u t văn hóa mà có the liên quan tdi các nhân t tt ch c, y$u t phi văn hóa là quan trmng như th$ nào B n là, r+t ít nghiên c u ñã ñiju tra s &nh hưkng c a văn hóa

qu c gia ñ$n th c hi n ABC và cũng ch‘ có 2 nhà nghiên c u ñã tính ñ$n bi$n này Kho&ng tr ng nghiên c u ti$p là m,t vài nghiên c u trưdc ñã không ch‘ rõ giai ño.n

th c hi n ABC Theo Krumwiede và Roth (1997), th c hi n ABC có 6 giai ño.n khác nhau; ñó là nh p môn, ti$p nh n, kh& năng thích nghi (s thích ng), ch+p nh n, trk thành công c5 quen thu,c, truyjn ñ.t (2 giai ño.n cu i cùng ñư)c coi như là “giai ño.n chín mu0i”) Cu i cùng, các nghiên c u th c hi n ABC ch y$u s„ d5ng phương pháp ñ\nh lư)ng như ñiju tra b&ng h•i và có r+t ít nghiên c u s„ d5ng phương pháp ñ\nh tính D a vào vi c xác ñ\nh kho&ng tr ng c a các nghiên c u, tác gi& ñã ñj xu+t khung

mô hình nghiên c u cho các nghiên c u ti$p theo trong tương lai [86]

Và g~n ñây nh+t, tháng 4/2011 tác gi& Amir H Khataie ñã b&o v thành công

Lu n án ti$n sĩ vdi ñj tài “Tính chi phí kinh doanh trong các h th ng ng h, quy$t ñ\nh qu&n tr\ chi phí kinh doanh chuoi cung ng” t.i trư2ng ð.i hmc Concordia, Canada Lu n án ñã t p trung vào phát trien m,t phương pháp có h th ng mdi (phương pháp ABC/M) cho qu&n tr\ CPKD, kiem soát CP và phân tích CP trong qui trình th c hi n ñơn ñvt hàng Phương pháp ñã ñưa ra các m5c ñích không ch‘ là t i ña hóa l)i ích mà còn là cách làm th$ nào nâng cao t… l s„ d5ng các ngu0n l c cũng như cách th c th c hi n th•a ñáng nh+t chi$n lư)c hoàn thi n ñơn ñvt hàng Lu n án ch‘ ra

ý nghĩa c a ABC/M trong các lĩnh v c qu&n tr\ và Lu n án làm sáng t• l)i ích c a s h)p nh+t gi"a ABC/M và các mô hình ng h, quy$t ñ\nh qu&n tr\ chuoi cung ng Tuy nhiên, Lu n án này v–n có the ñư)c mk r,ng sang các lĩnh v c khác [13]

Vi t Nam, b8t ñ~u t( nh"ng năm 1990 cho ñ$n nay ñã có nhiju hmc gi&

nghiên c u vj qu&n tr\ CP trong các doanh nghi p Song các nghiên c u ñó ch y$u

t p trung vào lĩnh v c k$ toán qu&n tr\; c5 the: Tác gi& Nguyšn Vi t (năm 1995) trong

lu n án “V+n ñj hoàn thi n k$ toán Vi t Nam” ñã trình bày phương hưdng và gi&i pháp xây d ng h th ng k$ toán tài chính và k$ toán qu&n tr\ trong các doanh nghi p

Vi t Nam”, tuy nhiên nh"ng ñj xu+t vj k$ toán qu&n tr\ trong công trình này là nh"ng

ñj xu+t mang tính cơ b&n nh+t c a h th ng k$ toán qu&n tr\, trong b i c&nh k$ toán qu&n tr\ b8t ñ~u ñư)c nghiên c u t.i Vi t Nam; Tác gi& Ph.m Văn Dư)c (năm 1997)

ñã nghiên c u vj “phương hưdng xây d ng n,i dung và tt ch c v n d5ng k$ toán qu&n tr\ vào các doanh nghi p Vi t Nam” Trong công trình này, tác gi& ñã có nh"ng nghiên c u c5 the và ñj xu+t các bi n pháp ng d5ng k$ toán qu&n tr\ vào th c tišn trong các doanh nghi p Vi t Nam, tuy nhiên nh"ng nghiên c u này còn mang tính ch+t chung cho t+t c& các lo.i hình doanh nghi p, trong khi tính linh ho.t c a k$ toán qu&n tr\ l.i r+t cao, ph5 thu,c vào ñvc ñiem ho.t ñ,ng kinh doanh c a t(ng ngành Năm

2007, Tác gi& Ph.m Th\ Th y nghiên c u “Xây d ng mô hình k$ toán qu&n tr\ chi phí trong các doanh nghi p s&n xu+t dư)c phxm Vi t Nam” Trong nghiên c u này, Tác gi& mdi ch‘ t p trung nghiên c u và xây d ng mô hình k$ toán qu&n tr\ chi phí cho các ho.t ñ,ng s&n xu+t và tiêu th5 dư)c phxm c a chính b&n thân các doanh nghi p s&n xu+t dư)c phxm Vi t Nam, Mvc dù v y, trong các công trình ñã nghiên c u, các tác gi& ñã h th ng các n,i dung cơ b&n c a h th ng k$ toán qu&n tr\ và ñj xu+t phương hưdng ng d5ng k$ toán qu&n tr\ vào các ngành c5 the theo ph.m vi nghiên c u c a các ñj tài Song k$ toán qu&n tr\ là công c5 ñánh giá vi c th c hi n nh"ng m5c tiêu thông qua vi c phân tích CP, là công c5 kiem tra quá trình th c hi n ho.t ñ,ng s&n

xu+t kinh doanh theo k$ ho.ch ñã ñj ra Như v y, k$ toán qu&n tr\ ch‘ là m,t nghi p v5 c5 the trong chuoi qu&n tr\ CPKD K$ toán qu&n tr\ ch‘ mdi t p trung vào tính chi phí

và gi i quy t v n ñ mà chưa ñánh giá chi phí và bao quát h$t ñư)c lĩnh v c qu&n tr\

CPKD Hơn th$ n"a, trong h th ng k$ toán qu&n tr\ các chi phí ñư)c xem xét nhiju hơn k khía c.nh như các ch c năng c a s&n lư)ng ñ~u ra (chi phí bi$n ñti, chi phí phân bưdc, chi phí hon h)p) hay v–n xem xét k góc ñ, b&o toàn giá tr\, trong khi ñó, k qu&n tr\ CPKD, các chi phí ñư)c xem xét như là các ch c năng c a s l a chmn chi$n

lư)c vj c+u trúc như th$ nào ñe hoàn thành hay chi phí ñư)c xem xét dưdi góc ñ, chi$n lư)c (b&o toàn ngu0n l c) M5c ñích c a qu&n tr\ CPKD là ñe phát trien và th c

hi n các ho.t ñ,ng kiem soát mà giám sát s thành công trong vi c ñ.t ñư)c các m5c tiêu chi$n lư)c

< lĩnh v c qu&n tr\ CPKD t.i Vi t Nam ñã có nghiên c u c a tác gi& Nguyšn Ngmc Huyjn (năm 2000) • Lu n án ti$n sw kinh t$: “Phương pháp phân tích và qu&n tr\ CPKD k các doanh nghi p công nghi p trong njn kinh t$ th\ trư2ng Vi t Nam” < nghiên c u này, Tác gi& ñã trình bày và lu n gi&i nh"ng v+n ñj vj CPKD, khŒng ñ\nh phân tích và qu&n tr\ CPKD là công c5 không the thi$u ñe qu&n tr\ DN; t( ñó, xây

d ng phương pháp tính CPKD theo ñiem d.ng b&ng và ñưa ra m,t s gi&i pháp ch y$u nh‡m trien khai công c5 tính CPKD k các DN công nghi p Vi t Nam Tuy nhiên, t+t c& các công trình nghiên c u dù là k lĩnh v c k$ toán qu&n tr\ hay lĩnh v c qu&n tr\ CPKD ñã công b ñju chưa nghiên c u chuyên sâu vj qu&n tr\ CPKD áp d5ng cho các DNCBG; ñvc bi t là nghiên c u vj ABC/M áp d5ng cho ngành go, trong khi ngành này ñang r+t c~n nh"ng thông tin qu&n tr\ CPKD và vi c v n d5ng t( nh"ng lý thuy$t qu&n tr\ CPKD cơ b&n vào th c tišn ho.t ñ,ng kinh doanh c a t(ng ngành trong nh"ng

hoàn c&nh kinh t$ – pháp lý c5 the không ph&i là ñơn gi&n

Chính vì v y, các v+n ñj mà lu n án c~n t p trung nghiên c u là xây d ng phương án ng d5ng ABC/M áp d5ng ñvc thù cho các DNCBG Vi t Nam trên cơ sk nghiên c u vj l\ch s„ hình thành và phát trien c a ABC/M trên th$ gidi g8n lijn vdi các b i c&nh kinh t$ c5 the, kinh nghi m v n d5ng ABC/M trong các njn kinh t$ khác nhau, ñvc bi t là các njn kinh t$ có tính ch+t tương ñ0ng vdi njn kinh t$ Vi t Nam

3 M6c ñích và ý nghĩa nghiên c4u c)a Lu:n án

Tanaka và c,ng s ñã t(ng phát bieu: “Qu&n tr\ chi phí kinh doanh ñư)c xem như là vi c v8t m,t chi$c khăn ưdt Chúng ta ph&i ti$p t5c v8t th m chí ngay c& khi chi$c khăn có d+u hi u khô ñe chi$t xu+t ñư)c nhiju nưdc hơn n"a” [36, tr.5] ðe ñ.t ñư)c m c ñ, trien khai và th c hi n thành công qu&n tr\ chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng (ABC/M) ñòi h•i s cam k$t c a các ngu0n l c, xây d ng và áp d5ng các chính sách và th t5c thích h)p, và thi$t l p các m5c tiêu, các ho.t ñ,ng và các công c5 Nghiên c u vj ABC/M k Vi t Nam v–n còn ñang trong giai ño.n thăm dò

ban ự~u Vdi quan ựiem này, m5c ựắch chắnh c a Lu n án này là ựi sâu tìm hieu các v+n ựj lý lu n cơ sk vj ABC/M cũng như nghiên c u th c tr.ng qu&n tr\ chi phắ kinh doanh k các DNCBG nưdc ta ựe xây d ng phương án ng d5ng ABC/M trong các DNCBG Vi t Nam Có the c5 the hóa m5c ựắch chắnh bẬng nh"ng m5c tiêu c5 the sau:

Trình bày các v+n ựj lý lu n cơ sk vj ABC/M và kinh nghi m ti$p nh n và th c

hi n ABC/M k các qu c gia trên th$ gidi ựe rút ra nh"ng bài hmc kinh nghi m cho các DN Vi t Nam;

đánh giá th c tr.ng vj qu&n tr\ chi phắ kinh doanh trong các DNCBG Vi t Nam nhẬm ch ng minh cho s c~n thi$t ti$p nh n ABC/M là m,t t+t y$u khách quan phù h)p vdi xu hưdng và thay ựti c a môi trư2ng kinh doanh;

Trình bày d" li u ng h, vi c xây d ng phương án ng d5ng ABC/M trong các DNCBG Vi t Nam thông qua nghiên c u tình hu ng trien khai th c t$

Ý nghĩa nghiên c u c a Lu n án là làm tài li u tham kh&o cho nh"ng ai ựang quan tâm ự$n v+n ựj sẤ d5ng thông tin CPKD theo quá trình ho.t ự,ng ựe ra các quy$t ự\nh và các gi&i pháp sẤ d5ng thông tin này có the ựư)c nghiên c u v n d5ng vào ựiju

ki n c5 the c a các doanh nghi p hi n nay

4 đ=i tư?ng và ph@m vi nghiên c4u c)a lu:n án

đ i tư)ng nghiên c u c a lu n án là ABC/M

: đe ự.t ựư)c m5c tiêu nghiên c u, Lu n án sỞ nghiên c u các v+n ựj vj:

Lý lu n cơ b&n vj ABC/M

Th c t$ v n d5ng ABC/M k m,t s nưdc trên th$ gidi và kh& năng v n d5ng kinh nghi m c a các nưdc này t.i Vi t Nam

Th c tr.ng vj qu&n tr\ chi phắ kinh doanh trong các DNCBG Vi t Nam; t( ựó ựưa ra nh"ng lý do th c hi n ABC/M trong các DNCBG Vi t Nam điju ki n ng d5ng có hi u qu& ABC/M trong các DNCBG Vi t Nam Ph.m vi nghiên c u

Vj mvt n,i dung, xét t( góc ự, tt ch c b, máy thì b, máy qu&n tr\ CPKD g0m: (1) h th ng qu&n tr\ có thxm quyjn Ờ ch the qu&n tr\ n,i b, nhẬm ra các quy$t ự\nh qu&n tr\ như các quy$t ự\nh vj m5c tiêu, cách th c th c hi n, ựiju hành ngân sách; (2)

h th ng qu&n tr\ th c thi quy$t ự\nh theo ch c năng giúp vi c trong ựó có h th ng k$

toán Ph.m vi nghiên c u vj mvt n,i dung c a lu n án, tác gi& t p trung ch y$u vào phân tích h th ng qu&n tr\ th c thi quy$t ñ\nh theo ch c năng

Vj mvt không gian, ph.m vi nghiên c u ñư)c gidi h.n t.i các DNCBG trên ñ\a bàn m,t s thành ph C5 the, tác gi& s— tr c ti$p ñi kh&o sát và ph•ng v+n sâu m,t s doanh nghi p trên ñ\a bàn Hà N,i và g„i 60 thư kh&o sát tdi m,t s t‘nh/ thành ph như Thái Nguyên, Qu&ng Ninh, H&i Phòng, Nam ð\nh, Bình ð\nh, Bình Dương, TP H0 Chí Minh (danh sách doanh nghi p và ñ\a ch‘ doanh nghi p tác gi& l+y k cơ sk d" li u doanh nghi p nông nghi p Vi t Nam trên trang web http://www.agroviet.gov.vn) ðvc bi t, tác gi& l a chmn Xí nghi p S&n xu+t Bao bì xu+t khxu tr c thu,c Công ty ct ph~n S&n xu+t Bao bì và Hàng xu+t khxu, m,t doanh nghi p có quy mô s&n xu+t nh• trên ñ\a bàn Hà N,i làm ví d5 cho nh"ng lu n gi&i trong nghiên c u Ví d5 này ch‘ là ñien hình mang tính ñ.i di n vì h~u h$t các doanh nghi p ch$ bi$n go Vi t Nam ñju có quy mô s&n xu+t nh•

Vj mvt th2i gian, lu n án t p trung kh&o sát và phân tích s li u giai ño.n 2005 –

2011 và xây d ng các gi&i pháp trien khai ABC/M trong giai ño.n t( 2013•2015(?)

5 Phương pháp nghiên c4u

ðe th c hi n ñj tài này, tác gi& ñã s„ d5ng 5 phương pháp nghiên c u c5 the là: phương pháp phân tích ttng h)p, phương pháp phân tích so sánh, phương pháp l+y ý ki$n chuyên gia, phương pháp ñiju tra xã h,i hmc và phương pháp nghiên c u ñien hình

< ph~n mk ñ~u và chương 1 (lý lu n), tác gi& s„ d5ng phương pháp phân tích ttng h)p và phân tích so sánh ñe khái quát hóa nh"ng v+n ñj lý lu n vj qu&n tr\ CPKD theo quá trình ho.t ñ,ng Lu n án cũng ñã s„ d5ng k$t qu& c a các cu,c ñiju tra t.i m,t s nưdc trên th$ gidi ñe phân tích th c t$ áp d5ng ABC/M th$ gidi, t( ñó ñưa ra các gi&i pháp ng d5ng ABC/M trong các DNCBG Vi t Nam

< chương 2 (th c tr.ng) và chương 3 (gi&i pháp), tác gi& s„ d5ng k$t h)p c& 5 phương pháp nêu trên Trưdc tiên, tác gi& s„ d5ng phương pháp l+y ý ki$n chuyên gia

ñó là tác gi& ñã th c hi n ph•ng v+n sâu các k$ toán trưkng cũng như các nhà qu&n tr\ c+p cao k m,t s DNCBG k Hà N,i và Hi p h,i Go và Lâm s&n Vi t Nam T+t c& các buti ph•ng v+n ñã th c hi n ñju s„ d5ng b&ng h•i phi ch‘ d–n nh‡m m5c ñích khám

phá các quan ñiem c a các nhà qu&n tr\ vj n,i dung nghiên c u Sau ñó, tác gi& s„ d5ng phương pháp ñiju tra xã h,i hmc ti$n hành m,t cu,c ñiju tra ñe n8m b8t các quan ñiem c a các nhà qu&n tr\ k các vùng khác D a trên k$t qu& t( các buti ph•ng v+n, m,t b&ng câu h•i g0m 53 câu h•i ñư)c ñưa ra và g„i tdi 60 DNCBG k các khu v c khác vào tháng 7 và tháng 8/2011 (xem chi ti$t t.i ph5 l5c 1A) K$t thúc cu,c ñiju tra tác gi& nh n ñư)c 28 phi$u tr& l2i, ñ.t 46,7% M–u phi$u ñiju tra và tóm lư)c k$t qu& ñiju tra ñư)c trình k ph5 l5c 1B Ti$p ñ$n, tác gi& k$ th(a các k$t qu& ñã nghiên c u

vj các DNCBG; c5 the là: 42 DN ñ.i di n cho ñ\a bàn c& nưdc trong “Báo cáo tóm t8t k$t qu& ñiju tra th c tr.ng các DNCBG Vi t Nam” năm 2008 c a Hi p h,i Go và Lâm s&n Vi t Nam; 39 DNCBG Qu&ng Bình trong “Báo cáo kh&o sát ngành ch$ bi$n go t‘nh Qu&ng Bình” tháng 1/2008 ñư)c th c hi n trên cơ sk m,t ho.t ñ,ng c a H)p ph~n Thương m.i và Ti$p th\ các lâm s&n chính, thu,c d án Chương trình Lâm nghi p Vi t•ð c; 60 DNCBG Bình ð\nh trong “Báo cáo kh&o sát th c tr.ng Công nghi p ch$ bi$n go t‘nh Bình ð\nh” tháng 8/2008 c a Lê Kh8c Côi; 15 DNCBG Ninh Thu n trong “Báo cáo kh&o sát th c tr.ng Công nghi p ch$ bi$n go t‘nh Ninh Thu n” tháng 9/2009 ñư)c th c hi n trên cơ sk ph i h)p gi"a Chương trình Lâm nghi p Vi t•

ð c và Ban qu&n lý d án r(ng bjn v"ng t‘nh Ninh Thu n thu,c Sk Nông nghi p và Phát trien nông thôn t‘nh Ninh Thu n; 45 DNCBG Kon Tum trong cu,c ñiju tra ngành ch$ bi$n go k Kon Tum vào tháng 11 năm 2009 do Sk Nông nghi p và Phát trien nông thôn t‘nh Kon Tum th c hi n vdi s kiem tra c a Chương trình Lâm nghi p Vi t•ð c;

63 DNCBG ð8c L8c trong m,t cu,c kh&o sát vj “Công nghi p ch$ bi$n go k t‘nh ð8c L8c” vào tháng 11•12 năm 2009 do Sk Nông nghi p và Phát trien nông thôn t‘nh ð8c L8c th c hi n vdi s kiem tra c a Chương trình Lâm nghi p Vi t•ð c và d án FLITCH Vdi các k$t qu& có ñư)c t( các báo cáo này tác gi& s„ d5ng phương pháp phân tích ttng h)p và phương pháp so sánh ñe ñánh giá th c tr.ng qu&n tr\ chi phí trong các DNCBG Vi t Nam Cu i cùng, tác gi& s„ d5ng phương pháp nghiên c u ñien hình, c5 the là chmn ra m,t DNCBG là ví d5 cho nh"ng phân tích và nh n ñ\nh; t(

ñó ñj xu+t phương án ng d5ng qu&n tr\ chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng trong các DNCBG Vi t Nam

6 NhGng ñóng góp mIi c)a Lu:n án

Vj mvt nghiên c u th c tišn, Lu n án trình bày khái quát ABC/M ñư)c v n d5ng k m,t s nưdc trên th$ gidi và phân tích th c tr.ng qu&n tr\ CPKD trong các DNCBG Vi t Nam hi n nay;

Vj mvt lý lu n, Lu n án trình bày và lu n gi&i nh"ng v+n ñj cơ sk vj ABC/M,

s phát trien các lý thuy$t vj ABC/M;

Vj tính ng d5ng c a ABC/M vào th c tišn, Lu n án ñưa ra các phương án ng d5ng ABC/M và nh"ng ñiju ki n th c hi n ABC/M phù h)p vdi ñvc ñiem ho.t ñ,ng s&n xu+t kinh doanh trong các DNCBG Vi t Nam

7 C$u trúc lu:n án

Lu n án ñư)c chia thành 3 chương Sau ph~n gidi thi u, chương 1 bình lu n l.i

cơ sk lý lu n vj ABC/M trong các doanh nghi p Chương này bao g0m khái quát vj qu&n tr\ CPKD, s phát trien t( qu&n tr\ CPKD truyjn th ng sang ABC/M, kinh nghi m ng d5ng ABC/M k các nưdc trên th$ gidi, kh& năng ng d5ng ABC/M và các nhân t &nh hưkng Chương 2 mô t& b i c&nh c a các DNCBG Vi t Nam: nh"ng ñvc trưng cơ b&n c a ngành, nh"ng ñvc ñiem kinh t$ • kw thu t &nh hưkng ñ$n công tác qu&n tr\ CPKD ðvc bi t chương này t p trung vào ñánh giá và bình lu n các k$t qu& nghiên c u, ñánh giá th c tr.ng qu&n tr\ CPKD trong các DNCBG Vi t Nam Chương

3 ñj xu+t phương án và ñiju ki n cơ b&n ñe ng d5ng ABC/M trong các DNCBG Vi t Nam

CHƯƠNG 1 CƠ S LÝ LUON VP QU N TRS CHI PHÍ KINH DOANH THEO QUÁ TRÌNH HOXT ðYNG (ABC/M) TRONG CÁC DOANH NGHI]P

1.1 Qu^n tr_ chi phí kinh doanh c hd th=ng cung c$p thông tin kinh t( bên

trong cho các quy(t ñ_nh qu^n tr_

1.1.1 Khái ni m qu n tr chi phí kinh doanh

Hi n nay, các tt ch c kinh doanh kh8p toàn c~u ñju ph&i ñ i mvt vdi ba th„

thách ldn M t là các nhà qu&n lý ph&i hieu ñư)c các y$u t &nh hưkng c a th\ trư2ng

kinh doanh qu c t$ ñe hm có the xác ñ\nh ñư)c v\ trí nơi mà công ty c a hm có s c

m.nh và ñ,ng l c ñe c.nh tranh Hai là các nhà qu&n lý ph&i ñvt ra m,t k$ ho.ch dài h.n ñe ñ.t ñư)c các m5c tiêu c a tt ch c Ba là công ty ph&i thi$t l p các h th ng

thông tin qu&n tr\ và h th ng kiem soát qu&n tr\ nh‡m ti$p t5c ñiju hành các ho.t ñ,ng kinh doanh phù h)p vdi các k$ ho.ch và m5c tiêu ñã ñvt ra

ðe qu&n lý m,t doanh nghi p ho.t ñ,ng trong môi trư2ng canh tranh và ñ~y bi$n ñ,ng, các nhà qu&n tr\ c~n thông tin tijn t và thông tin phi tijn t mà nh"ng thông tin này giúp hm phân tích và gi&i quy$t các v+n ñj b‡ng cách gi&m nh"ng ñiju không ch8c ch8n < DN có ba b, ph n cùng ch c năng thu th p, x„ lý, lưu tr" và s„ d5ng thông tin kinh t$ bên trong là b, ph n th ng kê, k$ toán tài chính và qu&n tr\ CPKD Tuy nhiên, khâu x„ lý thông tin k các b, ph n khác nhau s— khác nhau:

B, ph n th ng kê x„ lý thông tin c& bên ngoài và bên trong, c& thông tin vj kinh t$ và thông tin khác theo nguyên lý c a th ng kê hmc (bình quân, lu t s ldn,…);

B, ph n k$ toán tài chính x„ lý thông tin kinh t$ bên trong theo các nguyên lý

c a k$ toán tài chính (b&o toàn tài s&n vj mvt giá tr\, ph&i có hóa ñơn ch ng t(

và trùng khdp vdi s li u k hóa ñơn ch ng t(,…);

B, ph n qu&n tr\ CPKD l.i x„ lý thông tin kinh t$ bên trong theo nguyên lý c a tính và qu&n tr\ CPKD (b&o toàn tài s&n DN vj mvt hi n v t, ph&n ánh ñúng

th c tr.ng,…) [6, tr.43]

V y qu&n tr\ CPKD là gì? Haberstock ñã ñ\nh nghĩa: “Qu n tr chi phí kinh doanh là tính toán hư#ng n i, nó mô t ( v nguyên t*c ñư+c th,c hi-n hàng tháng ( ñư.ng v/n ñ ng các nhân t1 s n xu t trong quá trình k t h+p chúng và gi#i h6n 7 vi-c tính toán m8i hao phí nh9m t6o ra và th,c hi-n các k t qu c:a doanh nghi-p, ñó chính là chi phí kinh doanh.” [5, tr.12]

Brinker B.J (1996) ñã ñ\nh nghĩa “Qu n tr chi phí kinh doanh là m t t= h+p k> thu/t và phương pháp nh9m ki@m soát và c i thi-n các ho6t ñ ng và các quá trình, các s n phAm và d ch vB c:a m t công ty” [76, tr.60]

Nguyšn Ngmc Huyjn cũng ñã ñ\nh nghĩa: “Qu n tr chi phí kinh doanh là quá trình phân tích, t/p h+p, tính toán và qu n tr các chi phí kinh doanh phát sinh trong quá trình s n xu t và tiêu thB s n phAm (d ch vB) nh9m cung c p thư.ng xuyên các thông tin v chi phí kinh doanh ñ m b o ñ chính xác cFn thi t làm cơ s7 cho các quy t ñ nh qu n tr doanh nghi-p” [5, tr.12•13]

T( nh"ng phân tích nêu trên, tác gi& cho r‡ng: qu&n tr\ CPKD là tính toán các CPKD và phân tích các thông tin tài chính (CPKD và doanh thu) l–n các thông tin phi tài chính (năng su+t, ch+t lư)ng và các y$u t khác c a doanh nghi p) c~n thi$t cho

vi c qu&n tr\ m,t doanh nghi p Qu&n tr\ CPKD có quan h v(a ñ,c l p tương ñ i, v(a g8n bó vdi k$ toán tài chính Nhà qu&n tr\ CPKD không ñơn gi&n là ghi chép các thông tin vj CPKD mà còn ñóng vai trò quan trmng trong vi c xây d ng các quy$t ñ\nh qu&n tr\ ñe có the cung c+p cho khách hàng nh"ng s&n phxm/ d\ch v5 có ch+t lư)ng t t nh+t vdi chi phí th+p nh+t Là m,t lĩnh v c tính toán ñ,c l p, qu&n tr\ CPKD s„ d5ng các khái ni m, ph.m trù riêng c a nó ð i tư)ng c a qu&n tr\ CPKD là CPKD, còn chi phí tài chính là ñ i tư)ng c a k$ toán tài chính Tuy nhiên, k$ toán tài chính và qu&n tr\ CPKD l.i là hai b, ph n c a cùng m,t lĩnh v c tính toán trong DN; trong ñó qu&n tr\ CPKD s„ d5ng tài li u cơ sk c a k$ toán tài chính nên vi c phân bi t các khái ni m gi"a chúng là hoàn toàn c~n thi$t

ThH nh t là khái ni m chi phí (CP) Trong t( ñien kinh t$ pht thông, ngư2i ta

ñã ñ\nh nghĩa: “m8i s, tiêu phí tính b9ng ti n c:a m t doanh nghi-p ñư+c g8i là chi phí” hay còn có the khái ni m rõ ràng hơn, chŒng h.n như: “chi phí là m t khái ni-m c:a k toán, có chi phí gi#i h6n trong xí nghi-p, g*n v#i các mBc tiêu c:a xí nghi-p và

chi phí ngoài xí nghi-p, có cơ s7 7 các ho6t ñ ng khác hoIc các nguyên nhân khác”

Như th$, chi phí là m,t khái ni m mang tính khái quát cao trong quá trình phát trien

c a k$ toán doanh nghi p, khái ni m chi phí ñã ñư)c phát trien thành các khái ni m c5 the là chi phí kinh doanh và chi phí tài chính

ThH hai là khái ni m chi phí kinh doanh (CPKD), mvc dù có nhiju quan ñiem khác nhau, song có the ñ\nh nghĩa CPKD như sau: “chi phí kinh doanh là s, tiêu phí giá tr cFn thi t có tính ch t xí nghi-p v v/t phAm và d ch vB ñ@ s n xu t ra s n phAm c:a xí nghi-p” CPKD dù ñư)c quan ni m th$ nào thì cũng mang ba ñvc trưng b8t

bu,c: m,t là, ph&i là s hao phí v t phxm và d\ch v5 Hai là, s hao phí v t phxm và d\ch v5 ph&i g8n lijn vdi k$t qu& Ba là, nh"ng v t phxm và d\ch v5 hao phí ph&i ñư)c ñánh giá, nghĩa là ph&i ñư)c ño b‡ng ñơn v\ tijn t CPKD là m,t ph.m trù g8n lijn vdi CP và ch‘ xu+t hi n k qu&n tr\ CPKD

ThH ba là phân bi t CPKD vdi các khái ni m chi tiêu và chi phí tài chính

(CPTC), vì tính CPKD ñư)c xây d ng trên cơ sk s„ d5ng s li u c a k$ toán tài chính nên CPKD có quan h chvt ch— vdi hai khái ni m khác c a cùng m,t ph.m trù chi phí

là chi tiêu (chi tr&) và CPTC

Chi tiêu là lư+ng ti n bJ ra Theo khái ni m này, chi tiêu là s gi&m tijn mvt,

tijn g„i ngân hàng, tăng ttn th+t dưdi các d.ng n), vay ng8n h.n, gi&m n) c a ngư2i khác Chi tiêu là m,t khái ni m hoàn toàn mang b&n ch+t tài chính, nó mô t& hành ñ,ng “ph&i b• tijn ra” dưdi mmi hình th c nh‡m m,t m5c ñích nào ñó

Chi phí tài chính là chi phí phát sinh ñư)c xác ñ\nh theo nguyên t8c b&o toàn

tài s&n vj mvt giá tr\ và ch‘ g8n vdi k$ toán tài chính

Tóm l.i, qu&n tr\ CPKD nh‡m cung c+p thông tin vj CPKD ñe moi tt ch c th c

hi n ch c năng qu&n tr\ y$u t ngu0n l c tiêu dùng cho các ho.t ñ,ng, nh‡m xây d ng k$ ho.ch, kiem soát, ñánh giá ho.t ñ,ng và ra các quy$t ñ\nh h)p lý Quan ñiem này s—

là cơ sk cho t+t c& các phân tích khác ñư)c trình bày trong n,i dung lu n án

1.1.2 N#i dung ch$ y u c$a qu n tr chi phí kinh doanh

Qu&n tr\ CPKD trong DN ñư)c nhìn t( hai kênh; ñó là: (1) qu&n tr\ CPKD theo

h th ng thxm quyjn vdi m5c tiêu giám sát th c hi n và ra quy$t ñ\nh ñiju hành; (2) qu&n tr\ CPKD theo h th ng ch c năng vdi m5c tiêu cung c+p thông tin cho quá trình

qu&n tr\ như d toán, thu th p thông tin th c hi n và phân tích th c hi n d toán, ñ\nh

m c Trong ph.m vi c a lu n án này, tác gi& ch y$u t p trung vào phân tích qu&n tr\ CPKD theo h th ng ch c năng Như v y, ñe qu&n tr\ CPKD theo h th ng ch c năng, c~n th c hi n hai n,i dung cơ b&n, ñó là tính CPKD và phân tích CPKD

1.1.2.1 Tính chi phí kinh doanh

Dù tính CPKD theo phương pháp nào thì cũng ph&i ti$n hành qua ba bưdc là tính CPKD theo lo.i, tính CPKD theo nơi phát sinh và tính CPKD theo ñ i tư)ng

bưIc tính CPKD theo lo@i, mmi tính toán vj CPKD ph&i xu+t phát t( phân

lo.i và t p h)p CPKD theo t(ng lo.i c5 the Do ñó k bưdc tính này c~n ph&i phân lo.i CPKD m,t cách khoa hmc, tính toán CPKD t(ng lo.i phát sinh phù h)p vdi các nguyên t8c c a tính CPKD

Phân lo)i CPKD

Trên quan ñiem c a qu&n tr\ CPKD, CPKD ñư)c phân thành nhiju lo.i theo nhiju tiêu th c khác nhau phù h)p vdi t(ng m5c ñích s„ d5ng Xem xét các cách phân lo.i CPKD ñe s„ d5ng chúng trong quy$t ñ\nh qu&n lý như sau:

M#t là phân lo.i CP theo hình thái t nhiên c a các lo.i hao phí, bao g0m CP

s„ d5ng lao ñ,ng, CP s„ d5ng nguyên v t li u và các CP chung như CP kh+u hao TSCð, CP s„ d5ng v n, CP thi t h.i r i ro, CP d\ch v5 thuê ngoài, CP các kho&n n,p,

Hai là phân lo.i CP theo ch c năng ho.t ñ,ng, bao g0m chi phí s&n xu+t

(CPSX) và CP ngoài s&n xu+t CPSX hình thành nên giá tr\ c a m,t SP ñư)c s&n xu+t; bao g0m: chi phí nguyên v t li u tr c ti$p (CPNVLTT), chi phí nhân công tr c ti$p (CPNCTT) và chi phí s&n xu+t chung (CPSXC) CP ngoài s&n xu+t (phi s&n xu+t) c~n thi$t ñe hoàn thành m,t qui trình s&n xu+t kinh doanh, tt ch c và duy trì trôi ch&y các giai ño.n: cung c+p y$u t ñ~u vào – tiêu th5 y$u t ñ~u ra; bao g0m CP bán hàng và

CP qu&n lý doanh nghi p Tuy nhiên CP ngoài s&n xu+t không làm tăng giá tr\ SP

Ba là phân lo.i theo tính ch+t c a CP, bao g0m tr c ti$p và gián ti$p CP tr c

ti$p (direct costs) là CP c+u thành s&n phxm, g8n lijn vdi m,t s&n phxm hovc d\ch v5 nh+t ñ\nh ñã hoàn thành Ví d5: CPNVLTT, CPNCTT CP gián ti$p (indirect costs) là

CP liên quan ñ$n nhiju s&n phxm, không làm tăng giá tr\ s&n phxm (non•value•added costs) như: CP qu&n lý, lương nhân viên hành chính, CP b&o hiem…

B.n là phân lo.i theo cách ng x„ c a CP (Cost behaviour) Theo cách phân

lo.i này, ngư2i ta chia CP làm ba lo.i: kh& bi$n, b+t bi$n và hon h)p CP kh& bi$n (Variable costs) là CP thay ñti cùng vdi thay ñti c a kh i lư)ng ho.t ñ,ng theo m,t t…

l thu n (t c là kh i lư)ng ho.t ñ,ng tăng, CP kh& bi$n tăng theo và ngư)c l.i) CP b+t bi$n (Fixed costs) không thay ñti cùng vdi thay ñti c a kh i lư)ng ho.t ñ,ng CP hon h)p là lo.i CP bao g0m c& y$u t b+t bi$n và kh& bi$n < m c ñ, ho.t ñ,ng căn b&n, CP hon h)p thư2ng the hi n các ñvc ñiem c a CP b+t bi$n, k m c ñ, ho.t ñ,ng vư)t quá m c căn b&n, CP hon h)p the hi n ñvc ñiem c a y$u t kh& bi$n S pha tr,n gi"a ph~n b+t bi$n và kh& bi$n vó the theo nh"ng t… l nh+t ñ\nh

Năm là phân lo.i CP s„ d5ng trong kiem tra và ra quy$t ñ\nh Theo cách phân

lo.i này, ngư2i ta có the chia làm các lo.i CP sau: CP chênh l ch, CP cơ h,i, CP chìm,

CP kiem soát ñư)c và không kiem soát ñư)c, CP biên, CP khác nhau, CP thích h)p

T0p h1p và tính CPKD

Quá trình t p h)p CPKD là quá trình xác ñ\nh nh"ng CPKD phát sinh liên quan ñ$n vi c s&n xu+t SP, là cơ sk ñe xác ñ\nh giá phí s&n xu+t SP Tùy t(ng ñvc ñiem và yêu c~u s&n xu+t kinh doanh, CPKD có the t p h)p cho t(ng công vi c, t(ng SP/DV hay cho c& quá trình s&n xu+t

T p h)p CPKD theo công vi c là quá trình t p h)p và phân bt CPKD có liên quan ñ$n m,t SP/DV riêng bi t c5 the hovc m,t nhóm SP c5 the T p h)p CPKD theo quá trình s&n xu+t là quá trình t p h)p CPKD và tính bình quân CPKD cho m,t s lư)ng SP ldn và ñ0ng nh+t trong quá trình s&n xu+t

Các kw thu t tính CPKD ñư)c s„ d5ng ñe thi$t l p ttng CPKD c a m,t SP nh‡m ñánh giá hàng t0n kho, xác ñ\nh giá bán (giá bán ñư)c ñj xu+t là s— có l)i nhu n) và ñánh giá nh"ng m5c ñích, hi u qu& Các kw thu t tính CPKD cũng r+t quan trmng trong vi c cung c+p thông tin cho vi c kiem soát và ra quy$t ñ\nh T+t c& nh"ng cách ti$p c n ñe tính CPKD ñju ñư)c d a vào m,t vài hình th c thưdc ño CPKD và

s chú ý tdi vi c khôi ph5c (bù ñ8p) các CPKD chung Hơn th$ n"a, khi tính CPKD

c~n ph&i tuân th nh"ng nguyên t8c nh‡m ñiju ch‘nh th ng nh+t nh n th c cũng như cách th c tính CPKD theo m5c tiêu ñã xác ñ\nh

Th nh+t là các thư#c ño CPKD Thưdc ño CPKD liên quan ñ$n vi c ño nh"ng

CPKD tr c ti$p (g0m CPNVLTT và CPNCTT) c,ng nh"ng CPKD chung (gián ti$p) b8t ngu0n k b, ph n s&n xu+t (CP chung c a s&n xu+t) và k các b, ph n khác trong công ty (như CP bán hàng, CP qu&n lý chung ngoài ñ\a ch‘ s&n xu+t SP, CP phát sinh t( ho.t ñ,ng tài chính, ho.t ñ,ng khác và CP thu$)

Th hai là s, chú ý t#i vi-c khôi phBc các CPKD chung Mu n hoàn thành ñư)c

nhi m v5 c a s&n xu+t kinh doanh thì các doanh nghi p c~n ph&i tìm cách tính mmi lo.i CPKD ñã (s—) phát sinh cho các ñ i tư)ng tính toán CPKD tr c ti$p là nh"ng kho&n m5c CP rõ ràng, ñ,c l p, có liên h tr c ti$p tdi ñ i tư)ng c~n tính toán (ñ i tư)ng ch\u phí); còn CPKD chung là nh"ng kho&n CP khó xác ñ\nh rõ ràng, liên quan tdi nhiju ñ i tư)ng khác nhau và chúng s— ñư)c phân bt cho ñ$n ñ i tư)ng tính toán cu i cùng (th c hi n khôi ph5c CPKD chung) V+n ñj là ý tưkng c a vi c phân bt CPKD chung Yêu c~u c a vi c phân bt xu+t phát t( yêu c~u c~n s chính xác trong vi c xác ñ\nh giá thành cho s&n phxm M,t s phân bt không chính xác s— d–n ñ$n s bóp méo giá thành, làm sai l ch k$t qu& trong vi c xác ñ\nh hàng t0n kho, giá v n hàng bán và thi$u cơ sk ñe xác ñ\nh giá bán Mvt khác, vi c phân bt chính xác s— là căn c ñánh giá hi u qu& qu&n lý c a t(ng b, ph n M5c ñích c a vi c phân bt CPKD chung là: ñ.t ñư)c nh"ng ñ,ng l c mong mu n; tính toán thu nh p và ñánh giá giá tr\ tài s&n và ñ.t ñư)c s thu h0i

Cơ sk phân bt cũng ñư)c xem là tiêu th c phân bt CPKD chung thư2ng là:

m c tiêu hao nguyên v t li u, th2i gian lao ñ,ng tr c ti$p, m c tiêu hao năng lư)ng hovc nh"ng cơ sk d a theo kinh nghi m khác V y làm th$ nào ñe phân bt ñư)c các lo.i CPKD chung này? Nó ñòi h•i ph&i có phương pháp nào ñe phân bt?

Cu i cùng là các nguyên t*c trong tính CPKD ðe có cách nhìn nh n và gi&i

quy$t các v+n ñj ñvt ra trong lĩnh v c tính CPKD m,t cách nh+t quán c~n quán tri t ñ~y ñ các nguyên t8c ch y$u: (1) phù h)p vdi s ghi nh n tính toán c a k$ toán tài chính; (2) phù h)p vdi cơ c+u doanh nghi p; (3) b&o toàn tài s&n vj mvt hi n v t; (4)

ưu tiên tính toán nhanh vdi ñ, chính xác ch+p nh n ñư)c; và (5) hi u qu&

Sau khi t p h)p và tính CPKD theo lo.i, t.i sao c~n ph&i th c hi n bưIc tính

CPKD theo nơi phát sinh? Lý do ñơn gi&n là có hai lo.i CPKD: CPKD tr c ti$p g8n

vdi m,t ñ i tư)ng tính toán xác ñ\nh song CPKD chung l.i liên quan ñ$n nhiju ñ i tư)ng khác nhau Chính vì v y, k bưdc tính này c~n ph&i tìm cách t p trung các CPKD chung vào các nơi phát sinh CP nh+t ñ\nh r0i tìm cách phân bt chúng cho ñ i tư)ng c~n phân bt

Bưdc tính cu i cùng là bưIc tính CPKD theo ñ=i tư?ng Bưdc tính này tính

toán các CPKD phát sinh cho các ñ i tư)ng c5 the

1.1.2.2 Phân tích chi phí kinh doanh

Trong m,t th\ trư2ng c.nh tranh kh c li t, khi mà các bi n pháp nh‡m tăng l)i nhu n b‡ng cách gia tăng kh i lư)ng hay tăng giá bán là vô cùng khó khăn và r+t ít kh& thi, không mu n nói ñôi khi ch.y theo s tăng trưkng qui mô là m,t vi c làm ñ~y m.o hiem, thì vi c kiem soát CP và ti$t ki m CP ñư)c xem như là con ñư2ng duy nh+t

ñe nâng cao hi u qu& ho.t ñ,ng c a m,t doanh nghi p Nh n di n, phân tích các ho.t ñ,ng sinh ra CP là ñe có the qu&n lý CP, t( ñó có nh"ng quy$t ñ\nh ñúng ñ8n trong ho.t ñ,ng s&n xu+t kinh doanh c a DN Vdi nh"ng d" li u CP thu th p ñư)c, nh"ng nhà qu&n tr\ chi phí s— th c hi n nh"ng phân tích sau:

Phân tích m i quan h gi"a chi phí – kh i lư)ng – l)i nhu n

S chuxn b\ d" li u CPKD toàn di n có liên quan là m,t y$u t c~n thi$t trong qu&n tr\ thành công Phân lo.i CPKD thành tr c ti$p hay gián ti$p, b+t bi$n hay kh& bi$n, và ñ\nh v\ hay phân bt nh"ng CPKD này tdi nh"ng SP và nh"ng trung tâm chi phí là ñiju s ng còn ñ i vdi quá trình phân tích m i quan h chi phí – kh i lư)ng • l)i nhu n

Phân tích m i quan h chi phí – kh i lư)ng • l)i nhu n là xem xét m i quan h n,i t.i c a các nhân t : giá bán, s&n lư)ng, chi phí kh& bi$n, chi phí b+t bi$n và k$t c+u mvt hàng, ñ0ng th2i xem xét &nh hưkng c a các nhân t ñó ñ$n l)i nhu n DN Quá trình phân tích này có ý nghĩa vô cùng quan trmng trong vi c khai thác kh& năng tijm tàng c a DN, là cơ sk ñe ñưa ra các quy$t ñ\nh như: chmn dây chuyjn s&n xu+t, ñ\nh giá SP, chi$n lư)c bán hàng,

đ\nh giá s&n phxm

Trong vi c ựưa ra quy$t ự\nh vj giá bán SP, nhà qu&n tr\ ph&i ựương ự~u vdi vô

s các ựiju ki n không ch8c ch8n, do ựó vi c l p giá d a vào các s li u CP ph&n ánh m,t ựiem khki ự~u là ựã có the lo.i bdt ựư)c m,t s ựiju không th c và bẬng cách này nhà qu&n tr\ có the th+y ựư)c phương hưdng ựe xác l p m,t giá bán có the ựư)c ch+p

nh n CP có the ựư)c xem như là m,t gidi h.n giúp cho ngư2i l p giá tránh ựư)c vi c xây d ng m,t giá quá th+p và có the dỜn ự$n vi c kinh doanh b\ lo Phân tắch CP sỞ t.o ra s dỌ dàng cho vi c ựánh giá các ựj ngh\ và các giá chào hàng đe thi$t k$ các báo cáo CP m,t cách thắch h)p, ựiju c~n thi$t là ph&i hieu thông tin CP ựư)c sẤ d5ng như th$ nào trong vi c thi$t l p các quy$t ự\nh vj giá

D toán ngân sách

D toán ngân sách là ho.t ự,ng xác ự\nh trưdc ựe chuxn b\ ngân sách cho các ho.t ự,ng trong m,t giai ựo.n nào ựó c a DN M5c tiêu c a các DN là t i ựa hóa l)i nhu n ỘD toán ngân sáchỢ thư2ng ựư)c xem như là ỘK$ ho.ch l)i nhu nỢ M5c ựắch

cơ b&n c a d toán ngân sách là ho.ch ự\nh và kiem soát ho.t ự,ng kinh doanh Thông qua hai ch c năng này mà nhà qu&n tr\ ự.t ựư)c m5c tiêu l)i nhu n c a mình D toán ngân sách ựư)c xây d ng trên cơ sk phân tắch CP Quá trình phân tắch nh"ng CP và

quá trình chuxn b\ d" li u CP là cơ sk cho k$ toán trách nhi-m mà nh"ng giám ự c

tham gia vào vi c xây d ng ngân quw c a hm và ựư)c gi" ch\u trách nhi m cho b+t kỳ

s mâu thuỜn phát sinh nẬm trong s kiem soát c a hm

đánh giá hi u qu& ho.t ự,ng

đe ựánh giá hi u qu& ho.t ự,ng, các nhà qu&n tr\ CP có the l p các báo cáo k$t qu& kinh doanh Vdi các cách phân lo.i CP khác nhau sỞ có các mỜu báo cáo k$t qu& kinh doanh khác nhau C5 the, n$u phân lo.i CP theo ch c năng thì sỞ có mỜu báo cáo k$t qu& kinh daonh theo ch c năng CP B&ng 1.1 minh hma báo cáo k$t qu& kinh doanh theo ch c năng CP Qua mỜu báo cáo này ta th+y: b&ng 1.1 là c~n thi$t cho k$ toán tài chắnh vì m5c ựắch báo cáo ra bên ngoài nhưng không ựáp ng ựư)c yêu c~u sẤ d5ng cho các quy$t ự\nh n,i b,

B^ng 1.1 Báo cáo k(t qu^ kinh doanh theo ch4c năng chi phí

BÁO CÁO K T QU KINH DOANH

(Tr() Chi phí ho.t ñ,ng (Chi phí bán hàng và qu&n lý DN)

• Tijn thuê c„a hàng ………

B^ng 1.2 Báo cáo k(t qu^ kinh doanh theo cách 4ng xl c)a chi phí

BÁO CÁO K T QU KINH DOANH

• Tijn thuê c„a hàng ………

• Lương, ñi n, nưdc ………

B&ng 1.2 chú trmng ñ$n cách ng x„ CP s— làm ñơn gi&n hóa quá trình phân tích chi phí – kh i lư)ng – l)i nhu n C5 the: n$u gmi x là s&n lư)ng, g là giá bán, a là chi phí kh& bi$n ñơn v\ và b là chi phí b+t bi$n; s dư ñ&m phí là chênh l ch gi"a doanh thu và CP kh& bi$n S dư ñ&m phí khi ñã bù ñ8p CP b+t bi$n, s dôi ra sau khi

bù ñ8p chính là l)i nhu n S dư ñ&m phí có the tính cho t+t c& lo.i SP, m,t lo.i SP, m,t ñơn v\ SP Thông qua s dư ñ&m phí ta ñư)c m i quan h gi"a s&n lư)ng và l)i nhu n M i quan h ñó là: N$u s&n lư)ng tăn 1 lư)ng thì l)i nhu n tăng lên 1 lư)ng b‡ng s&n lư)ng tăng lên nhân cho s dư ñ&m phí ñơn v\ và ch‘ ñúng khi DN ñã vư)t qua ñiem hòa v n

Tuy nhiên, s„ d5ng s dư ñ&m phí cũng có như)c ñiem là không giúp nhà qu&n tr\ có cái nhìn ttng quát cho toàn b, DN n$u DN s&n xu+t kinh doanh nhiju lo.i SP bki vì s&n lư)ng c a t(ng lo.i SP không the ttng h)p k toàn DN và s dư ñ&m phí cũng dš khi$n cho nhà qu&n tr\ l~m l–n trong vi c ra quy$t ñ\nh bki vì tưkng r‡ng tăng doanh thu c a nh"ng SP có s dư ñ&m phí ldn thì l)i nhu n s— tăng lên ðe kh8c ph5c như)c ñiem này ta k$t h)p s„ d5ng khái ni m t… l s dư ñ&m phí

T… l s dư ñ&m phí là t… l ph~n trăm c a s dư ñ&m phí tính trên doanh thu Ch‘ tiêu này tính cho t+t c& các lo.i SP, m,t lo.i SP (cũng b‡ng m,t ñơn v\ SP) Thông qua khái ni m t… l s dư ñ&m phí ta rút ra m i quan h gi"a doanh thu và l)i nhu n,

m i quan h ñó là: n$u doanh thu tăng 1 lư)ng thì l)i nhu n tăng 1 lư)ng b‡ng doanh thu tăng lên nhân cho t… l s dư ñ&m phí

1.1.3 Các hư ng phát tri5n c$a qu n tr chi phí kinh doanh

1.1.3.1 S phù h)p c a qu&n tr\ chi phí kinh doanh truyjn th ng vdi qu&n tr\

kinh doanh truyjn th ng

Qu&n tr\ kinh doanh truyjn th ng d a trên njn t&ng tuy t ñ i hoá ưu ñiem c a chuyên môn hoá Vì v y, cơ sk ñe tt ch c qu&n tr\ là chuyên môn hoá công vi c c a t(ng b, ph n, cá nhân ðe phù h)p vdi qu&n tr\ kinh doanh truyjn th ng cũng như tuân th nguyên t8c tính CPKD, các doanh nghi p cũng thi$t k$ cho mình m,t mô hình qu&n tr\ CPKD truyjn th ng tương ng Qu&n tr\ CPKD truyjn th ng ñư)c mô t& như qu&n tr\ CPKD theo s&n lư)ng phân bt CPKD chung qua hai giai ño.n

Sơ ñ0 1.1 ch‘ ra hai giai ño.n phân bt CPKD chung:

Sơ ñm 1.1 Phân b/ chi phí kinh doanh truy,n th=ng

NguQn: [34, tr.123]

Giai ño.n 1: CPNVLTT và CPNCTT ñư)c phân bt tr c ti$p tdi ñ i tư)ng tính giá phí; các CPKD gián ti$p (CPKD chung) sơ c+p ñư)c phân bt tdi các trung tâm chi phí (nơi có trách nhi m tr c ti$p chuyen ñti các nguyên v t li u thô thành s&n phxm hovc nơi th c hi n các ho.t ñ,ng nh‡m cung c+p cho s&n xu+t); Giai ño.n 2: S„ d5ng tiêu th c phân bt theo s&n lư)ng (như s gi2 máy ho.t ñ,ng, s gi2 lao ñ,ng tr c ti$p) ñe phân bt các CPKD chung th c+p cho các

ñ i tư)ng tính giá phí (các s&n phxm)

Trong qu&n tr\ CPKD truyjn th ng có ba phương pháp phân bt CPKD chung;

ñó là: phương pháp phân bt ñ.i s , phương pháp phân bt tr c ti$p và phương pháp phân bt theo dòng ch&y (xuôi chiju) Ngoài ra, qu&n tr\ CPKD truyjn th ng có ba

nhi m v5 cơ b&n:

CPKD nguyên v t

li u tr c ti$p và lao ñ,ng tr c ti$p

CPKD gián ti$p (CPKD chung)

Các nhóm chi phí:

toàn DN hovc các phòng ban trong DN

Các ngumn loc

Các ñ=i tư?ng tính giá phí: các s^n phqm

Giai ño.n 1

Giai ño.n 2

Nhi m v5 1: Cung c+p thông tin làm cơ sk cho các quy$t ñ\nh qu&n tr\

Nhi m v5 ch y$u c a b, máy qu&n tr\ DN là ph&i ra các quy$t ñ\nh s&n xu+t – kinh doanh phù h)p trong ñiju ki n môi trư2ng thư2ng xuyên bi$n ñ,ng Các quy$t ñ\nh này r+t ña d.ng: t( dài h.n ñ$n trung h.n, ng8n h.n ñ$n các quy$t ñ\nh ñiju hành ho.t ñ,ng hàng ngày

Mu n v y, qu&n tr\ CPKD ph&i ñư)c tt ch c ñe cung c+p các tài li u phù h)p vdi yêu c~u cho vi c ra t(ng lo.i quy$t ñ\nh khác nhau Quy$t ñ\nh qu&n tr\ c~n thông tin gì thì qu&n tr\ CPKD ph&i cung c+p thông tin +y ðe hoàn thành nhi m v5 cung c+p các thông tin c~n thi$t làm cơ sk cho các quy$t ñ\nh kinh doanh, qu&n tr\ CPKD ph&i ñư)c ti$n hành không ch‘ k giác ñ, tính toán các s li u th c t$ ñã phát sinh trong quá

kh và hi n t.i mà quan trmng hơn là ph&i phân tích ñe tính toán nó trên giác ñ, k$ ho.ch

Nhi m v5 2: Cung c+p thông tin làm cơ sk cho chính sách giá c&

ThH nh t là qu&n tr\ CPKD có nhi m v5 ho.ch ñ\nh và ñánh giá chính sách giá

bán Nhi m v5 này tuỳ thu,c vào cơ ch$ kinh t$ c5 the Khoa hmc qu&n tr\ kinh doanh càng phát trien, các nhà qu&n tr\ càng th ng nh+t cho r‡ng trong njn kinh t$ th\ trư2ng

bieu hi n rõ ràng nh+t là qu n tr CPKD ph i t6o l/p thông tin làm cơ s7 cho vi-c xác

ñ nh gi#i h6n dư#i c:a giá c Thông tin CPKD cho bi$t trong các ñiju ki n th\ trư2ng

xác ñ\nh m c giá c& t i thieu là bao nhiêu n$u DN không mu n b\ lo v n

ThH hai, nhi m v5 xác ñ\nh gidi h.n trên giá mua vào ðe ñ.t ñư)c l)i nhu n

t i ña DN không ch‘ quan tâm ñ$n chính sách giá c& s&n phxm hàng hoá bán ra mà còn ph&i có chính sách giá c& mua hàng sao cho gi&m thieu CPKD khi s„ d5ng các y$u t ñ~u vào Vì v y, qu&n tr\ CPKD ph&i cung c+p thông tin c~n thi$t ñe ñưa ra chính sách giá mua ñ i vdi NVL Chính sách giá mua NVL luôn ph&i g8n vdi chính sách giá c& s&n phxm bán ra và ñju c~n có thông tin vj CPKD (giá c& NVL mua vào ph&i ñư)c trien khai theo hưdng tính ñư)c CPKD bi$n ñti và m c lãi thô ñ i vdi t(ng s&n phxm)

ThH ba, xác ñ\nh giá tính toán cho bán thành phxm, s&n phxm dk dang và công

c5 t ch$ Trong s&n xu+t, s tách r2i các b, ph n s&n xu+t vj không gian và th2i gian t+t y$u d–n ñ$n ho.t ñ,ng trao ñti k$t qu& c a các b, ph n khác nhau cho nhau: s&n phxm dk dang, bán thành phxm Các k$t qu& trao ñti gi"a các b, ph n này ph&i ñư)c

ñánh giá ñe làm cơ sk ñánh giá k$t qu&, xác ñ\nh trách nhi m t(ng b, ph n, k$ ho.ch hoá s&n xu+t cũng như ph5c v5 cho các bưdc tính toán ti$p theo Vi c cung c+p thông tinh vj CPKD s&n xu+t s&n phxm dk dang, bán thành phxm, các công c5 t ch$ còn là

cơ sk ñe l a chmn quy$t ñ\nh t s&n xu+t hay mua ngoài ñ i vdi m,t s b, ph n, chi ti$t s&n phxm hay công c5, ñ0 gá l8p ph5c v5 s&n xu+t… ðe ñánh giá và xác ñ\nh giá tính toán ñ i vdi các s&n phxm dk dang, bán thành phxm và công c5 t ch$ s— ph&i trien khai c& theo hai hưdng: tính CPKD theo ñ i tư)ng s&n phxm và theo ñiem

Nhi m v5 3: Cung c+p thông tin làm cơ sk ñe ñánh giá hi u qu& ho.t ñ,ng Mvc dù có nhiju quan ñiem khác nhau song có the khŒng ñ\nh trong cơ ch$ kinh t$ th\ trư2ng k nưdc ta hi n nay, mmi DN kinh doanh ñju có m5c tiêu bao trùm, lâu dài là t i ña hoá l)i nhu n ðe ñ.t ñư)c m5c tiêu này DN ph&i xác ñ\nh chi$n lư)c kinh doanh trong mmi giai ño.n phát trien phù h)p vdi nh"ng thay ñti c a môi trư2ng kinh doanh; ph&i phân bt và qu&n tr\ có hi u qu& các ngu0n l c và luôn kiem tra quá trình ñang dišn ra là có hi u qu& hay không Có the mô t& hi u qu& kinh doanh b‡ng công th c chung nh+t như sau:

H = K/C

Trong ñó: H • hi u qu& kinh doanh

K • k$t qu& ñ.t ñư)c

C – CPKD

Mu n tính hi u qu& c a ho.t ñ,ng s&n xu+t kinh doanh ph&i tính ñư)c CPKD;

mu n kiem tra tính hi u qu& ph&i ñánh giá ñư)c hi u qu& kinh doanh k ph.m vi DN cũng như k t(ng b, ph n c a nó

1.1.3.2 Nh"ng h.n ch$ c a qu&n tr\ chi phí kinh doanh truyjn th ng

Xét ttng the, qu&n tr\ CPKD kieu truyjn th ng trên njn t&ng qu&n tr\ tuy t ñ i hóa ưu ñiem c a chuyên môn hóa, CPKD theo trung tâm chi phí – nơi làm vi c là nơi làm vi c chuyên môn hóa, moi ngư2i ch‘ chuyên môn hóa m,t vi c có the g8n vdi nhiju quá trình khác nhau (mà không bao gi2 phân bi t) Vì th$, các DN ch‘ có the tt

ch c ñư)c theo kieu c& DN là m,t h th ng tính và qu&n tr\ CPKD th ng nh+t, không chia c8t Vi c tính CPKD cho t(ng quá trình không ñư)c ñvt ra (vì QT cũng chŒng ñvt

ra ñiju này) và do ñó, vi c phân bt CPKD chung cho t(ng lo.i ho.t ñ,ng, SP hay mvt

hàng r+t ph c t.p Còn ABC/M tt ch c phù h)p vdi qu&n tr\ theo kieu mdi • trên cơ sk tính th ng nh+t c a t(ng quá trình Trong qu&n tr\, ngư2i ta tách các quá trình ñ,c l p tương ñ i vdi nhau Vì th$, moi quá trình tt ch c thành m,t h th ng tính CPKD g~n như ñ,c l p H th ng ldn c a toàn DN là s t p h)p nhiju h th ng nh• là t(ng quá trình ñ,c l p l.i vdi nhau

Xét vj mvt kw thu t, nh"ng h.n ch$ c a qu&n tr\ CPKD truyjn th ng xu+t phát

t( hai nguyên nhân chính; ñó là: s, thay ñ=i sâu s*c trong c u trúc CPKD c a các DN

và lý do cho s, hao phí CPKD [56, tr.14•17]

Qu&n tr\ CPKD truyjn th ng ñư)c phát trien vào th2i gian khi mà lao ñ,ng tr c ti$p chi$m t… l ph~n trăm ldn trong ttng CP SP Các s thay ñti trong kw thu t s&n xu+t như s&n xu+t ñúng th2i ñiem, rô b t và các h th ng s&n xu+t linh ho.t làm gi&m y$u t lao ñ,ng tr c ti$p c a s&n xu+t và làm tăng các CP chung K$t qu& là s bóp méo CP SP phát sinh vì phân bt các CP chung tdi các SP m,t cách tùy ti n trên cơ sk

s gi2 lao ñ,ng tr c ti$p ñư)c s„ d5ng ñe s&n xu+t moi SP S bóp méo CP có nghĩa là m,t vài SP có CP quá cao và s khác l.i có CP quá th+p và h~u h$t các SP có các CP

là sai S bóp méo CP ñưa ñ$n nhiju &nh hưkng x+u Th c t$ là các CP SP sai s— khi$n các nhà qu&n tr\ ra các quy$t ñ\nh sai vj marketing, thi$t k$ SP, mua bán thi$t b\, thay ñti tt ch c, các quy$t ñ\nh vj ngu0n l c bên trong và bên ngoài H~u h$t các DN phân tích các SP c a hm nh‡m xác ñ\nh lo.i SP nào có l)i nhu n lo.i nào thì không Phân tích này cho phép DN t p trung s chú ý vào các SP mang l.i l)i nhu n và lo.i b• nh"ng SP không có l)i nhu n V+n ñj là các quy$t ñ\nh này có the m8c ph&i sai l~m tr~m trmng khi mà tính toán các CP ñem l.i k$t qu& sai

S phân chia các CPKD chung là v+n ñj quan trmng nh+t N$u s phân chia CPKD chung tăng lên thì r i ro c a vi c phân bt CPKD chung cũng tăng lên Ngu0n

g c c a v+n ñj này là c h"u trong c& hai lo.i CPKD CPKD tr c ti$p có the g8n tr c ti$p tdi m,t ñ i tư)ng ch\u phí c5 the, nhưng các lo.i CPKD chung (gián ti$p), chŒng h.n như CPKD chung ch‘ ñư)c phân bt tdi ñ i tư)ng ch\u phí thông qua phương pháp phân bt, thông thư2ng là mang tính áp ñvt

B&n thân chính các lo.i CPKD chung cũng gây ra nh"ng v+n ñj chính trong quá trình tính CP N$u chúng ta mu n phân bt các CP SP m,t cách chính xác, chúng ta

c~n ñ&m b&o r‡ng các CP phát sinh cho ñ i tư)ng th c s ñư)c phân bt tdi ñ i tư)ng Nhân t chính trong phân bt CPKD chung là vi c l a chmn phương ti n phân bt M,t phương pháp chung nh+t thư2ng ñư)c chmn là phương pháp ñ\nh giá quy n.p Phương pháp này phân bt kh i lư)ng ñ0ng nh+t c a CPKD chung tdi moi s&n phxm theo kh i lư)ng c a CPKD tr c ti$p Trong các doanh nghi p hi n nay, phương pháp này thư2ng làm cho hm l.c l i

Qu&n tr\ truyjn th ng coi qu&n tr\ theo ch c năng là không the thi$u Th c ch+t

tt ch c qu&n tr\ theo ch c năng chính là chuyên môn hoá ho.t ñ,ng qu&n tr\, nên có nhiju ưu ñiem Song qu&n tr\ theo chuyên môn hoá luôn ñ0ng hành vdi s chia c8t quá trình Chuyên môn hoá càng cao, s chia c8t quá trình càng ldn Trong r+t nhiju trư2ng h)p, cái l)i do chuyên môn hoá ñem l.i chưa ch8c ñã bù ñ8p ñư)c cái h.i do s chia c8t quá trình mà nó gây ra Vì v y, qu&n tr\ kinh doanh hi n ñ.i không tuy t ñ i hoá ưu ñiem c a chuyên môn hóa mà l+y quá trình làm ñ i tư)ng, l+y tính trmn v”n c a quá trình làm cơ sk ñe tt ch c các ho.t ñ,ng qu&n tr\ kinh doanh

1.2 Qu^n tr_ chi phí kinh doanh theo quá trình ho@t ñtng

1.2.1 Khái ni m qu n tr chi phí kinh doanh theo quá trình ho)t ñ#ng

Qu&n tr\ CPKD theo quá trình ho.t ñ,ng (ABC/M – Activity(Based Costing and Management) ñư)c phát trien vào nh"ng năm 1980 ñe kh8c ph5c m,t s h.n ch$ c a

qu&n tr\ CPKD truyjn th ng và ñe tăng cư2ng nh"ng l)i ích c a ABC/M tdi vi c ra các quy$t ñ\nh chi$n lư)c

Năm 1992 Cooper và các c,ng s ñã phát bieu: “Qu n tr chi phí kinh doanh theo quá trình ho6t ñ ng là m t quá trình qu n tr mà 7 ñó các nhà qu n tr trong doanh nghi-p ñã s^ dBng thông tin chi phí kinh doanh do phương pháp tính chi phí kinh doanh theo quá trình ho6t ñ ng cung c p ñ@ qu n lý các ho6t ñ ng và các quá trình kinh doanh” [74, tr.9]

Vdi ABC/M các nhà qu&n tr\ c+p cao cũng như các nhà qu&n tr\ ho.t ñ,ng không c~n b‡ng c+p chuyên môn k$ toán ñe hieu và qu&n lý CPKD m,t cách có hi u qu& Không gi ng như qu&n tr\ CPKD truyjn th ng, ABC/M lý gi&i trên cơ sk l p lu n r‡ng các ho.t ñ,ng phát sinh CP thông qua hao phí các ngu0n l c, trong khi nhu c~u khách hàng cho các SP/DV là nguyên nhân c a các ho.t ñ,ng ñư)c th c hi n Sơ ñ0

1.2 minh hma cách ABC/M xu+t phát t( vi c s„ d5ng s li u CP ban ñ~u k st cái chung c a DN tdi công vi c mà ABC/M th c hi n và sau ñó tdi SP/DV và khách hàng Các tiêu th c phân bt ngu0n l c (chŒng h.n như t… l % lao ñ,ng hao phí th2i gian cho moi ho.t ñ,ng) xác ñ\nh m c ñ, ngu0n l c mà moi ho.t ñ,ng hao phí, trong khi các tiêu th c phân bt ho.t ñ,ng (chŒng h.n như s SP/DV ñư)c t.o ra hay s khách hàng ñư)c ph5c v5) xác ñ\nh cách th c các SP/DV và các khách hàng hao phí các CP ho.t ñ,ng Các tiêu th c phân bt thư2ng ñư)c xác ñ\nh thông qua m,t cu,c ñiju tra nh"ng ngư2i lao ñ,ng hay nh"ng nhà qu&n tr\ trong tt ch c có kinh nghi m chuyên môn vj v+n ñj c~n kh&o sát

Sơ ñm 1.2 Phương pháp qu^n tr_ chi phí kinh doanh theo quá trình ho@t ñtng

NguQn: http://www.fws.gov/Planning/ABC/Introduction.aspx

Nói tóm l.i, ABC/M là m,t phương pháp phân bt CPKD chung, phân tích và cung c+p thông tin vj CPKD m,t cách chính xác hơn, và làm sáng t• s l a chmn ñe c&i thi n cách th c ti$n hành kinh doanh Hay nói cách khác, ABC/M là m,t công c5 c&i thi n quá trình kinh doanh (công c5 qu&n tr\) không ph&i là công c5 k$ toán

1.2.2 N#i dung ch$ y u c$a qu n tr chi phí kinh doanh theo quá trình ho)t

ngumn loc

Tiêu th4c phân b/

D\ch v5 Khách hàng

Các ñ=i tư?ng ch_u phí

(cái gì ñư)c s&n xu+t/

ai ñư)c ph5c v5)

ABC/M như là s h)p nh+t c a tính CPKD theo quá trình ho.t ñ,ng (ABC) và qu&n tr\ theo quá trình ho.t ñ,ng (ABM) ABC không ph&i là h th ng k$ toán tài chính mà là m,t phương pháp cung c+p hi u qu& hơn các thông tin cho nhà qu&n tr\ ñe ra quy$t ñ\nh b‡ng vi c ño lư2ng CPKD, các ho.t ñ,ng c a quá trình kinh doanh và s&n lư)ng ñ~u ra ABM là m,t phương pháp qu&n tr\ d a trên k$t qu& c a ABC nh‡m giúp các tt

ch c th c hi n s m nh c a mình trong vi c c&i thi n ch+t lư)ng và vi c v n chuyen các s&n phxm/d\ch v5 [74, tr.9]

1.2.2.1 Tính chi phí kinh doanh theo quá trình ho.t ñ,ng (ABC)

Năm 1988, Robin Cooper, Robert Kaplan và H Thomas Johnson là nh"ng

ngư2i ñ~u tiên ñã ñ\nh nghĩa ABC như là “m t phương pháp tính chi phí ñư+c s^ dBng ñ@ phát hi-n ra nguQn g1c các chi phí chung m t cách tr,c ti p t#i các ñ1i tư+ng

ch u phí như các s n phAm/ d ch vB, các quá trình hay các khách hàng và giúp các nhà qu n tr ra quy t ñ nh ñúng xét v các chi n lư+c s n phAm hcn h+p và các chi n lư+c c6nh tranh” [61, tr.279]

Brimson và Antos (1999) ñã mô t& ABC như là “xác ñ nh chi phí c:a các ñ1i tư+ng ch u phí g*n v#i các ho6t ñ ng và các quá trình kinh doanh Các ho6t ñ ng hao phí các chi phí và các ñ1i tư+ng ch u phí hao phí các ho6t ñ ng và các quá trình kinh doanh” [74, tr.1]

T( nh"ng phân tích trên ñây, tác gi& nh n ñ\nh r‡ng: ABC là phương pháp tính toán CPKD t#i SP/DV m t cách chính xác hơn b9ng cách xác ñ nh các ho6t ñ ng chính c:a DN, chf ra các CPKD chung liên quan t#i các ho6t ñ ng s n xu t ra SP, và phân b= các CP ho6t ñ ng t#i SP/DV theo các tiêu thHc phân b= mà liên quan t#i nguQn g1c c:a CPKD

Như v y, ý tưkng cơ b&n c a ABC là: các ho.t ñ,ng hao phí các ngu0n l c (và

do v y phát sinh CP) và các s&n phxm hao phí các ho.t ñ,ng ABC cũng phân bt CPKD chung qua hai giai ño.n (the hi n k sơ ñ0 1.3) Tuy nhiên, ABC khác vdi tính CPKD truyjn th ng b‡ng cách tìm ra vi c s„ d5ng các ngu0n l c tdi các ho.t ñ,ng và

n i k$t các CP ho.t ñ,ng tdi các SP/DV và các khách hàng Giai ño.n 1 phân bt các CPKD chung sơ c+p tdi các ho.t ñ,ng hay các các trung tâm chi phí ho.t ñ,ng (nhóm chi phí ho.t ñ,ng) b‡ng vi c s„ d5ng các tiêu th c phân bt ngu0n l c phù h)p Giai

ño.n 2 s„ d5ng các tiêu th c phân bt ho.t ñ,ng phù h)p ñe phân bt các chi phí ho.t ñ,ng hay các nhóm chi phí ho.t ñ,ng tdi các ñ i tư)ng tính giá phí B‡ng vi c s„ d5ng các tiêu th c phân bt trong c& hai giai ño.n phân bt chi phí, ABC cung c+p d5ng c5

ño lư2ng các chi phí s&n phxm/ d\ch v5 m,t cách chính xác hơn tdi các chi phí c a các ho.t ñ,ng

Sơ ñm 1.3 C$u trúc c)a hd th=ng tính chi phí kinh doanh theo quá trình ho@t ñtng

NguQn: [34, tr.123]

Nói tóm l.i, ABC khác tính CPKD truyjn th ng theo c& hai phương th c ð~u tiên, ABC xác ñ\nh rõ các nhóm chi phí như các ho.t ñ,ng hơn là các trung tâm chi phí phòng ban hay s&n xu+t trong doanh nghi p.Th hai, các tiêu th c phân bt chi phí ABC s„ d5ng ñe phân bt các chi phí ho.t ñ,ng tdi các ñ i tư)ng tính giá phí là các tiêu th c trên cơ sk ho.t ñ,ng hay các ho.t ñ,ng ñư)c th c hi n cho ñ i tư)ng tính giá phí Tính CPKD truyjn th ng s„ d5ng tiêu th c phân bt trên cơ sk s&n lư)ng mà

CPKD nguyên v t

li u tr c ti$p và lao ñ,ng tr c ti$p

CPKD gián ti$p (CPKD chung)

Các nhóm chi phí:

các ho.t ñ,ng trong DN

thư2ng h~u như không có m i quan h tdi vi c hao phí các chi phí ngu0n l c c a các

ñ i tư)ng tính giá phí

T( nh"ng ý tưkng ban ñ~u vj ABC k nh"ng năm 1980 ñ$n nh"ng năm 1990 các nhà qu&n tr\ ñã nh n th+y r‡ng: ABC không nh"ng là m,t phương pháp tính CPKD b‡ng cách áp d5ng nhiju tiêu th c ñe phân bt CPKD chung ñe ñ&m b&o cho tính giá thành và làm cơ sk cho ñ\nh giá s&n phxm chính xác hơn mà còn là m,t phương pháp mang l.i nhiju l)i ích; bao g0m:

Vdi cùng m,t s li u ban ñ~u do k$ toán tài chính cung c+p nhưng tính giá thành theo phương pháp ABC ñư)c s„ d5ng t t hơn cho vi c thi$t k$ s&n phxm

và thi$t k$ l.i quá trình s&n xu+t;

Nh n bi$t ñư)c nh"ng khách hàng, nh"ng s&n phxm và nh"ng kênh phân ph i

có l)i hay ít có l)i nh+t;

ðư)c s„ d5ng ñe ño lư2ng hi u qu& ho.t ñ,ng c a quá trình kinh doanh

Tuy nhiên, c~n lưu ý r‡ng, ABC không thay th$ phương pháp tính CPKD truyjn

th ng mà nh‡m bt sung kh& năng x„ lý và cung c+p thông tin trong vi c ra quy$t ñ\nh ng8n h.n và dài h.n c a doanh nghi p ABC ch‘ là m,t công c5 cho xác ñ\nh CP c a các ho.t ñ,ng và s&n lư)ng ñ~u ra mà các ho.t ñ,ng này t.o ra Ch‘ s„ d5ng ABC thì chưa ñ ñe ti$p t5c c&i thi n các ho.t ñ,ng, quá trình kinh doanh c a DN

1.2.2.2 Qu&n tr\ theo quá trình ho.t ñ,ng (ABM)

Thông tin tính toán c a ABC giúp các nhà qu&n tr\ nhìn rõ hơn m i quan h gi"a th2i gian, ch+t lư)ng, công su+t nhà xưkng, s linh ho.t và các lo.i CPKD c a doanh nghi p ABM s„ d5ng các thông tin CPKD do ABC cung c+p nh‡m qu&n tr\ các CPKD ABM là m,t phương pháp mà t p trung vào qu&n tr\ có hi u qu& các ho.t ñ,ng nh‡m ti$p t5c c&i thi n các giá tr\ nh n ñư)c t( khách hàng ABM xác ñ\nh cái gì hao phí cho các ho.t ñ,ng c a tt ch c và các ho.t ñ,ng này ñư)c c&i thi n như th$ nào ñe tăng l)i ích

Kehoe và c,ng s (1995) ñ\nh nghĩa “Qu n tr theo quá trình ho6t ñ ng là công cB qu n tr mà các nhà qu n tr các c p có trách nhi-m s^ dBng phương pháp tính chi phí kinh doanh theo quá trình ho6t ñ ng ñ@ phân tích, ki@m soát và c i thi-n các ho6t ñ ng” [74, tr.11]