Xây dựng quy trình sử dụng phương pháp làm mẫu trong dạy học môn lao động kỹ thuật ở tiểu học

Tuy nhiên dù dạy học có hiện đại hoá đến đâu thì phơng pháp làm mẫu vẫn mãi là phơng pháp dạy họccần thiết, nhất là đối với môn lao động kỹ thuật ở tiểu học giáo viên thờng xuyên sử dụng

Mục lục

Chơng I Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài 8

1.2 Phơng pháp dạy học kỹ thuật ở tiểu học 8

1.3 Phơng pháp làm mẫu trong dạy học kỹ thuật ở tiểu học 9

2.3 Đánh giá chung về thực trạng pp làm mẫu của giáo viên tiểu học 21

Chơng II Quy trình làm mẫu trong dạy học môn lao động

2.2 Các nguyên tắc xây dựng quy trình 23

2.3 Quy trình làm mẫu trong dạy học kỹ thuật ở tiểu học 24

3.4 Các chỉ tiêu đánh giá kết quả thực nghiệm 42

3.5 Tiến trình thực nghiệm và hiệu quả 42

cơ sở ban đầu đó Chẳng hạn khi xây dựng một nhà cao tầng hiện đại thì việc xử

lý nền móng là hết sức quan trọng Mà nền móng ngôi nhà lại là phần nằm dới

đáy nhà và một phần sâu trong lòng đất Nên ngời ta bằng con mắt nhìn thông ờng thì không thấy đợc, cũng không còn quan tâm Ngời ta chỉ nhìn thấy cái tầngcao ở trên, chỉ có những nhà xây dựng, những ngời có chuyên môn mới quan tâm

th-và họ nhận thấy rõ bản chất, tầm quan trọng, giá trị đích thực của nền móng đó

Nh vậy dễ nhận thấy rằng giáo dục tiểu học là một nền tảng đầu tiên và quantrọng trong hệ thống giáo dục phổ thông Không chỉ là ở Việt Nam mà hầu nhcác nớc trên thế giới cũng khẳng định điều đó Nhất là từ khi Liên Hợp QuốcUNESCO thành lập ngày 4/11/1946 Thì việc phổ cập giáo dục tiểu học phát triểntoàn diện nhân cách con ngời đợc đặt nhiệm vụ đầu tiên trong nội dung giáo dụctiểu học một cách chính xác rõ ràng

Đối với học sinh tiểu học ứng với độ tuổi từ 6 - 11 tuổi Bắt đầu vào lớp 1 là

6 tuổi Lần đầu tiên bớc vào trừơng trẻ có sự chuyển giao hoạt động ( từ hoạt

động chơi sang hoạt động học ) đây là bớc đầu học sinh đến với nền văn minh nhàtrờng, đến với hoạt động học tập, hoạt động mới dựa trên những biểu tợng đã có ởmẫu giáo Nhờ đó mà hình thành đợc những khái niệm kiến thức sơ đẳng ban đầu.Học sinh hình thành đợc cách học với hệ thống kỹ năng tạo thành năng lực họctập của trẻ, từ năng lực đã có để tạo ra năng lực khác Tuy nhiên cũng cần phảixuất phát từ đặc điểm tâm lý ở lứa tuổi này để đặt ra mục tiêu, nội dung tronghoạt động học Bên cạnh đó năng lực của trẻ phát triển hay không, chất lợng hiệuquả giáo dục thế nào Không chỉ phụ thuộc vào quá trình tích cực tham gia họctập, học hỏi của các em, mà phần lớn là phụ thuộc vào vai trò tổ chức lãnh đạo sphạm của giáo viên Cụ thể trong dạy học phải lựa chọn và vận dụng phơng pháp

nh thế nào để vừa phù hợp với nhân thức của học sinh, vừa phù hợp với mục tiêu,nhiệm vụ của chơng trình Cần phải quan niệm rằng trong hệ thống các phơngpháp, không có phơng pháp nào đợc coi là vạn năng mà cần xác định phơng phápnào là phơng pháp chính, phơng pháp nào là phơng pháp bổ trợ.Nhằm giúp họcsinh học tập một cách chủ động, sáng tạo, chiếm lĩnh tri thức bằng chính hoạt

động của mình

"Để giáo dục đợc con ngời lao động sáng tạo có năng lực trí tuệ cao ,cầnphải vận dụng phơng pháp tích cực Nhằm phát triển t duy một cách biện chứngnăng lực xem xét hiện tợng và đối tợng trong mối quan hệ qua lại trong quá trìnhvận động biến đổi mâu thuận phát triển của chúng ta"

Theo "Lxuvu-gotxk"dạy học không phải là phát triển mà việc dạy học cótính chất đúng đắn sẽ kéo theo sự phát triển của trẻ Sẽ tạo sự sống cho hàng loạtquá trình phát triển mà đứng ngoài dạy học không thể làm đợc " Nh vậy dạy học

là yếu tố quan trọng cần thiết bên trong của quá trình phát triển trẻ em Là những

đặc điểm mang tính chất lịch sử của con ngời Nói chung ngời giáo viên phảithông qua hoạt động học để có khuynh hớng chuyển tải kiến thức ngợc cho họcsinh Vì đó là tiền đề quan trọng để đa hoạt động học tập của học sinh theo ýmuốn và đó cũng là thiện ý của mọi thầy cô giáo Nhng đi vào thực tế hiện nay

đội ngũ giáo viên có cơ sơ lý luận cha vững vàng cũng nh quy trình làm việc, cụthể hình thành phơng pháp và hình thức học tập cho học sinh Vì vậy sự sáng tạo

và hứng thú học tập của các em cha thể hiện rõ, dẫn đến kém chất lợng giáo dục.Theo lời phát biểu của giáo s L.S Đancop thì " Dạy học theo phơng pháp cũ cóthể dẫn t tởng theo con đờng phẳng phiu, nó không những kích thích mà thậm chítrong trờng hợp khác còn ức chế…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấphành TW Đảng lần II khoá 8 đã chỉ rõ " Đổi mới mạnh mẽ phơng pháp giáo dục

và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp t duy sáng tạocho ngời học, từng bớc áp dung phơng pháp tiên tiến và phơng tiện hiện đại vàoquá trình dạy học bảo đảm điều kiện, thời gian tự học, tự nghiên cứu cho họcsinh"…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp

Qua đây ta thấy rằng ở bậc tiểu học, để giáo dục học sinh ngay từ đầu thìngời giáo viên phải biết tổ chức, lãnh đạo, quá trình dạy học theo hớng tích cực,biết thiết kế những hoạt động học tập củ thể cho học sinh Theo phơng châm "Thầy thiết kế, trò thi công" đảm bảo dạy học theo khẩu hiệu mới " Nhẹ nhànghơn, t nhiên hơn, hiệu quả hơn…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp" có nh vậy mới nâng cao đợc mục tiêu giáo dục

đề ra trong chiến lợc phát triển con ngời…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp

1.2 Môn kỹ thuật là 1 trong những môn bắt buộc ở tiểu học Nó cũng đóngvai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển toàn diện con ngời Trớc cảicách giáo dục môn kỹ thuật có tên gọi và nội dung rất đơn giản, gần gũi với nhucầu thiết yếu của cuộc sống Đến giai đoạn sau cải cách giáo dục đợc sự quan tâmcủa các cáp các ngành Do đó nội dung chơng trình cũng đợc thay đổi, ngời ta gọi

là kỹ thuật phổ thông Để nhấn mạnh khâu kỹ thuật và sát thực với khoa học kỹthuật, môn kỹ thuật đợc dạy ở phổ thông từ tiểu học đến trung học nó cùng vớimôn học khác tạo ra những cơ sở ban đầu về kiến thức liên kết môn kỹ thuật vànghề nghiệp, góp phần quan trọng trong việc hình thành năng lực và phẩm chấtnhững con ngời mới…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp

Mục tiêu của môn học là giúp học sinh lĩnh hội hệ thống kiến thức kỹ năng

kỹ thuật, giúp cho các em có thể tham gia vào quá trình sản xuất đơn giản để tạo

ra sản phẩm Từ vật liệu, hạt giống thông thờng và bắt đầu phát huy t duy kỹ thuật

và t duy kinh tế của học sinh Đồng thời rèn luyện cho học sinh đôi bàn khéo léo,

đôi mắt tinh thờng, khả năng quan sát tinh tế Để thực hiện các kỹ năng thao tác

kỹ thuật chính xác, để từ đó học sinh có ý thức và thái độ đúng đắn và ngời lao

động Biết quý trọng những thành quả, những sản phẩm của ngời lao động, để các

em thành ngời có năng lực và phẩm chất đạo đức

Nh vậy xuất phát từ mục tiêu trên, cho nên môn kỹ thuật đã có một hệthông phơng pháp phong phú Trong đó nhóm phơng pháp thực hành kỹ thuật vàphơng pháp trực quan là hai nhóm phơng pháp cơ bản Trong đó phơng pháp làmmẫu và luyện tập là hai yếu tố chủ yếu then chốt

Đối với phơng pháp làm mẫu giúp cho học sinh hình thành rõ từng độngtác riêng lẻ của kỹ thuật lao động Từ đó học sinh sẽ thu đợc biểu tợng đầy đủchính xác và sinh động về thao tác kỹ thuật, phát triển t duy trừu tợng cho các em.Qua quá trình bắt chớc giáo viên làm mẫu, học sinh đã hình thành biểu tợng, tiếpthu đợc các động tác kỹ thuật, luyện tập thực hành tạo ra sản phẩm cụ thể ngaytrong tiết học

1.3 Thực tiễn dạy học môn kỹ thuật hiện nay

Làm mẫu là phơng pháp dạy học đã xuất hiện từ lâu Tuy nhiên dù dạy học

có hiện đại hoá đến đâu thì phơng pháp làm mẫu vẫn mãi là phơng pháp dạy họccần thiết, nhất là đối với môn lao động kỹ thuật ở tiểu học giáo viên thờng xuyên

sử dụng phơng pháp này, nhằm chuyển tải tri thức kỹ năng kỹ thuật cho học sinh.Nhng một thực tế cho thấy rằng, trong dạy học kỹ thuật tiểu học hiện nay phầnlớn giáo viên cha phân biệt đợc tầm quan trọng của phơng pháp làm mẫu, chanắm đợc các khâu của quá trình làm mẫu, kiến thức kỹ năng kỹ thuật con hạnchế, cha nhận thấy đợc môn kỹ thuật là sự tổng hợp của các môn học khác Chonên khi tiến hành làm mẫu các bớc, theo quy trình cha đạt, cha đúng kỹ thuật,cha chặt chẽ đang còn rời rạc, kết hợp giảng giải cha mạch lạc, không chú trọngvào động tác khó cần làm, sự dụng giảng giải quá nhiều, cha gây hứng thú học tậpcho học sinh Cho nên giờ học diễn ra lộn xộn, học sinh tự luyện tập thực hànhkhó khăn, sản phẩm là ra cha đạt kết quả, có khi cha hoàn thành sản phẩm Mặtkhác ta thấy rằng trong một tiết học thực hành chiếm 70 đến 75% tiết học Chonên phơng pháp làm mẫu càng chú trọng, chính vì vậy môn kỹ thuật còn nặng nề

áp đặt, học sinh học tập thụ động cha tích cực cha hứng thú, cha sáng tạo tronghọc tập.

Xét thực tế nh trên, ta thấy trong dạy học kỹ thuật việc sử dụng phơng pháplàm mẫu cha hợp lý, mang tính tự phát Hiện nay cha có một tác giả nào xây dựngphơng pháp làm mẫu trong dạy học kỹ thuật, cha có một công trình nghiên cứu

đúng đắn, hợp nhất Chính vì lý do trên chúng tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu này

2 Mục đích nghiên cứu.

Nhằm nâng cao chất lợng của quá trình dạy học môn kỹ thuật ở tiểu học

3 Khách thể và đối tợng nghiên cứu

3.1 Đối tơng nghiên cứu

Xây dựng quy trình sử dung phơng pháp làm mẫu trong dạy học môn kỹthuật ơ tiểu học

3.2 Khách thể nghiên cứu

Quá trình dạy học môn kỹ thuật ở tiểu học

4 Giả thiết khoa học.

Nếu chúng ta xây dựng một quy trình sử dụng phơng pháp làm mẫu để dạyhọc môn kỹ thuật một cách hợp lý thì sẽ nâng cao chất lợng của quá trình dạy họcnày

5 Nhiệm vụ nghiên cứu.

- Xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài

- Xây dựng cơ sở thực tiễn cho đề tài

- Xây dựng quy tình sử dụng phơng pháp làm mẫu để dạy học môn kỹ thuật

ở tiểu học

- Thực nghiệm s phạm để chứng minh quy trình xây dựng

6 Phơng pháp nghiên cứu.

6.1 Nghiên cứu lý thuyết

Đọc và nghiên cứu tổng kết các tài liệu có liên quan đến đề tài nghiên cứunhằm xây dựng khái niệm công cụ cho đề tài

6.2 Phơng pháp nghiên cứu thực tiễn

Phơng pháp quan sát : Nhằm thu thập thông tin về đối tợng giáo dục trên cơ

sở tri giác trực tiếp các hoạt động s phạm Cho ta tài liệu sống về thực tiễn giáodục, để tiến hành giáo dục một cách có hiệu quả

Phơng pháp điều tra: Nhằm khảo sát một số lợng lớn các đối tợng nghiêncứu của một hay nhiều khu vực, nhằm phát hiện ra nhiều vấn đề cần giải quyếtlàm tiền đề cho các bớc sau

Phơng pháp thực nghiệm s phạm:

Để chứng minh cho hiệu quả của quá trinh xây dựngPhơng pháp thống kê toán học để xử lý số liệu

Chơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài

1.2 Phơng pháp dạy học kỹ thuật ở tiểu học:

Phơng pháp dạy học kỹ thuật ở tiểu học là sự vận dụng các phơng pháp dạyhọc kỹ thuật sao cho phù hợp với mục tiêu, nội dung, điều kiện dạy học ở tiểuhọc

Do đặc điểm nhận thức học sinh còn mang tính cụ thể, gắn với hình ảnhtrực quan, cho nên trong quá trình dạy họcgiáo viên thờng vận dụng linh hoạt cácphơng pháp sau:

Phơng pháp sự dụng SGK Phơng pháp giảng dạyPhơng pháp đàn thoạiPhơng pháp trực quanPhơng pháp làm mẫuPhơng pháp luyện tậpPhơng pháp huấn luyệnPhơng pháp dạy học tự phát hiệnTrong hệ thống các phơng pháp này, không có phơng pháp nào đợc coi làvạn năng cho tất cả các bài dạy Cho nên mức độ vận dụng từng phơng pháp trêntừng loại bài, ở từng lớp từng giai đoạn dạy học không giống nhau Trong dạy học

kỹ thuật ở tiểu học, phơng pháp trình bày trực quan và phơng pháp thực hành kỹthuật là hai phơng pháp đặc trng

1.3 Phơng pháp làm mẫu trong dạy học kỹ thuật ở tiểu học:

Làm mẫu là sự biểu diễn hành động kỹ thuật kết hợp với giảng giải do giáoviên thực hiện

Làm mẫu là phơng pháp đặc trng để trình bày và nghiên cứu nội dung dạyhọc thực hành kỹ thuật của môn kỹ thuật ở tiểu học

Mục đích của làm mẫu là giúp học sinh hình thành rõ từng động tác riêng

lẻ của kỹ thuật lao động và nhận thức trình tự các động tác ấy, nhằm tạo cho các

em khả năng lao động và tin tởng vài sự đúng đắn của nó

Phơng pháp làm mẫu có tính trực quan cao Nhằm bảo đảm mối quan hệgiữa lý thuyết và thực tiễn

Khi sử dụng phơng pháp làm mẫu để đạt đợc kết quả tốt cần phải thực hiệncác yêu cầu sau:

Phân tích các công việc cần làm mẫu để xác định xem công việc đó gồmnhững thao tác, những động tác và cử động nào, dự đoán những sai sót khi luyệntập

- Chuẩn bị sẵn sàng các chi tiết của vật phẩm Công cụ vật liệu chọn vị trílàm mẫu phù hợp với yêu cầu quan sát

- Làm mẫu thử để xác định trạng thái của vật phẩm Công cụ và thời giangiành cho việc làm mẫu, chọn lọc những giải thích cần thiết khi làm mẫu

+ Tiến trình làm mẫu : Gồm các bớc sau

- Định hớng hoạt động học sinh bằng cách nêu rõ mục đích làm mẫu, têncông việc, vật liệu, dụng cụ, trình tự công việc, yêu cầu quan sát

- Làm mẫu với tốc đọ bình thờng trong điều kiện tiêu chuẩn

- Làm mẫu với tốc độ chậm, chia công việc ra các bớc, thao tác cử độngriêng biệt và nêu các bớc tiếp theo Cần coi trọng việc giảng giải, làm mẫu chậmnhằm giúp học sinh nắm chính xác từng thao tác và ghi nhớ trình tự của chúng

- Lặp lại những thao tác mới, khó Kết hợp với giảng giải chặt chẽ

- Làm mẫu tóm tắt toàn bộ công việc với tốc độ bình thờng để ghi lại ấn ợng về tiến trình công việc

t Đánh giá kết quả làm mẫu nhằm xác định mức độ nắm vựng trình tự côngviệc của học sinh Để làm đợc việc này có thể yêu cầu một học sinh làm mẫu, họcsinh khác quan sát nhận xét tuỳ thuộc vào kết quả và chuyển sang luyện tập

Vì vậy khi sử phơng pháp làm mẫu trong giờ học kỹ thuật đòi hỏi giáo viênphải có năng lực chuyên môn, tính s phạm cao Nắm chắc quy trình công việcchuẩn bị phơng tiện chu đáo và đặc biệt là biết vẫn dụng kết hợp nhuần nhuyểnchính xác giữa làm mẫu và giải thích, để học sinh dễ hiểu, dễ thực hiện tạo ra sảnphẩm đúng và đẹp

ở đây làm mẫu không phải vô tình đa vai trò của giáo viên lên vị trí độctôn Song xuất phát từ đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học, và đặc trng củamôn kỹ thuật là thực hành Do đó giáo viên giới thiệu thực hiện các thao tác làm

mẫu là hết sức cần thiết Theo L.M Xetse - nop " làm mẫu là trút bỏ đôi tay yếu

ớt của trẻ là gánh nặng của công việc tự mình mày mò để hiểu biết "

Trong chơng trình kỹ thuật ở tiểu học gồm có ba nhóm kiến thức

có sẵn)

*Đối với kiến thức mô hình kỹ thuật:

Học sinh phải biết lắp ghép mô hình kỹ thuật, cách lắp thang máy, lắp cáichắn đờng, lắp xe kéo hàng hai bánh, lắp xe ô tô tải, xe cần cẩu…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp

Để hình thành đợc ở học sinh kiến thức ban đầu về quy trình làm ra sảnphẩm, biểu tợng ban đầu về dụng cụ kỹ thuật, các em cũng cần đợc giáo viên làmmẫu đồng thời vừa giới thiệu trực quan, thao tác lắp, nhận diện các dụng cụ tránhnhầm lẫn, công cụ của nó ra sao, lắp ghép tạo ra sản phẩm củ thể

*ở nhóm kiến thức vờn trờng:

Học sinh bớc đầu làm quen với quy trình trồng rau, hoa, học sinh cần biếtcách chăm sóc rau, hoa nh thế nào? Quá trình thực hiện thử độ này mầm của hạt

ra sao, cách nuôi vật nhỏ (nh gà, thỏ…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp) cách chọn giống, chăm sóc, phòng dịch,chuồng trại phải nh thế nào? Các em cần đợc giáo viên hớng dẫn cách thực hiện

*Đối với nhóm kiến thức lao động công ích:

Để các em phát triển năng lực trí tuệ, thêm yêu quê hơng đất nớc, biết giúp

đỡ gia đình có công với cách mạng, trồng rau, nhổ cỏ ở nghĩa trang liệt sỹ…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấpnhvậy bên cạnh giáo dục nhà trờng, trên bục giảng, ngời giáo viên chính là ngời đi

đầu, luôn là tấm gơng để các em noi theo

Nh vậy qua đây ta thấy rằng phơng pháp làm mẫu đợc sử dụng thờngxuyên, liên tục trong quá trình dạy học kỹ thuật ở nhiều đối tợng thuộc mỗi kiếnthức khác nhau, nên hình thức tiến hành cũng khác nhau.

Phải nói rằng trong dạy học kỹ thuật có một hệ thống phơng pháp kháphong phú và đa dạng, không có phơng pháp nào đợc coi là vạn năng Song khitiến hành dạy học thì việc sử dụng các phơng pháp đòi hỏi phải lựa chọn rút ratrên những u điểm của nó Biết rút ra cái tiến bộ để hoàn thiện và phát triển đồngthời phải khắc phục những hạn chế của nó

Trong bài dạy có thể sử dụng nhiều phơng pháp, song cần phải xác địnhphơng pháp nào là chủ yếu và phơng pháp nào là bổ trở Do đặc trng của môn kỹthuật là thực hành, vì thực hành chiếm 70 đến 75% tiết học cho nên luôn luôn coiphơng pháp làm mẫu và luyện tập là phơng pháp cơ bản Còn phơng pháp quansát, giảng giải…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp là phơng pháp bổ trợ để thực hiện nhiệm vụ dạy học đợc tốt hơn,hiệu quả hơn

1.4 Vị trí cấu trúc chơng trình SGK kỹ thuật

1.4.1 Vị trí của môn kỹ thuật ở tiểu học

Môn kỹ thuật là một trong những môn bắt buộc ở tiểu học, có vị trí rấtquan trọng Trong cải cách giáo dục môn kỹ thuật đợc dạy có hệ thống từ tiểu học

đến trung học Nó cùng với các môn học khác tạo ra cơ sở ban đầu về những liênkết kỹ thuật và nghề nghiệp, góp phần quan trọng vào việc hình thành những nănglực và phẩm chất con ngời mới

Đây là một môn học nhằm cung cấp cho học sinh một hệ thống kiến thức

kỹ năng và cần thiết về khoa học kỹ thuật công nghệ hiện đại

Để đảm bảo cho thế hệ trẻ có khả năng hoà nhập với xã hội, công nghệtrong lĩnh vực sản xuất cùng nh tiêu dùng Hình thành và phát triển các giá trị vănhoá công nghệ, tiến độ nội dung giáo dục cơ bản của mỗi laọi hình đào tạo

Bên cạnh đó môn kỹ thuật nhằm giúp cho học sinh tập áp dụng những kiếnthức đã học, từ các môn học khác nh toán, mỹ thuật, tự nhiên, xã hội…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp vào quátrình làm ra sản phẩm, qua đó củng cố và vận dụng kiến thức đã học góp phầnnâng cao chất lợng học tập các môn học khác

Đây là môn học rất quan trọng trong việc rèn luyện phơng pháp suy nghĩ,thao tác t duy Phơng pháp giải quyết vấn đề, góp phần phát triển t duy kỹ thuật

và t duy kinh tế cho học sinh Ngoài ra nó còn góp phần vào việc hình thành cácphẩm chất cần thiết của ngời lao động mới, nh tính cần cù, cận thận, có ý thức vợt

khó, làm việc có nề nếp, có kế hoạch và có tác phong khoa học Nh vậy môn kỹthuật có vị trí rất quan trọng trong hệ thống giáo dục chung.

- Vật liệu: Giấy, bìa, vải, đất…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp

- Các khái niệm kỹ thuật: Chi tiết, sản phẩm, phơng pháp gia công, kháiniệm về điện, chuyển động…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp

- Các phơng pháp gia công: Gấp, cắt, gián, may, thêu, nặn, nối ghép, quytrình lắp ghép, làm đồ chơi

* Nhóm kiến thức vờng trờng:

Học sinh làm quen với các quy trình sau:

- Trồng một cây rau, hoa theo 4 khâu chính đó là:

Nội dung này có từ lớp 1 đến lớp 5 với các công việc mang tính xã hội cao

nh vệ sinh trờng, lớp, nơi công cộng, chăm sóc nơi nghĩa trang liệt sĩ, giúp đỡ gia

đình thơng binh liệt sĩ, bảo vệ môi trờng

Ba nội dung trên đợc dựng theo nguyên tắc đồng tâm, cùng một nội dung

đợc lặp đi lặp lại từ dễ đến khó Mở rộng và nâng cao từ lớp dới lên lớp trên vớicác tri thức kỹ năng cơ bản đảm bảo tính khoa học, tính hệ thống và tính vừa sức

đối với học sinh

1.5 Đặc điểm của mộn kỹ thuật ở tiểu học

So với các môn học khác, môn kỹ thuật có những đặc điểm riêng, nắmvững và phân tích một cách khoa học những đặc điểm kiến thức môn học là cơ sở

cho việc xây dựng và lực chọn các phơng pháp, hình thức tổ chức phù hợp trongquá trình dạy học

Đây là một môn học có vị trí rất quan trọng trong hệ thống nội dung giáodục Với mục tiêu cơ bản là cung cấp cho học sinh nhng kiến thức cơ bản sơ đẳng

có tính chất nguyên lý chung về kỹ thuật Trên cơ sở cung cấp cho học sinh hệthống tri thức, kỹ năng về khoa học kỹ thuật, hình thành và rèn luyện hệ thống kỹnăng kỹ thuật ( Nh kỹ năng sử dụng dụng cụ đo đạc, vạch trên giấy, gấp cắt giáncác đờng cơ bản, kỹ năng thêu các đờng cơ bản, kỹ năng vo tròn, lăn đất, gọt tỉa,tô màu vật nặn, lắp ghép mô hình cơ khí, mô hình kỹ thuật điện, kỹ năng gieotrồng chăm sóc rau hoa…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp) qua đó phát triển t duy, bồi dỡng kỹ năng kỹ thuật chohọc sinh đồng thời giáo dục hớng nghiệp cho học sinh, giáo dục ý thức côngnghiệp, giáo dục thế giới quan và nhân sinh quan chủ nghĩa cộng sản cho họcsinh Hình thành ở học sinh t duy sáng tạo, lòng ham hiểu biết, khám phá khoahọc kỹ thuật

Với mục tiêu trên ta thấy môn kỹ thuật nhằm hình thành và phát triển ở họcsinh cả một mảng kiến thức có tính xã hội hoá cao, và phù hợp với thực tiễn dạyhọc theo mục tiêu giáo dục vừa học lên vừa ra đời

Để đáp ứng mục tiêu trên trong chơng trình kỹ thuật ở tiểu học nội dung

đ-ợc xây dựng theo quan điểm đồng tâm đđ-ợc lặp đi lặp lại từ lớp 1 đến lớp 5 kiếnthức từ đơn giản đến phức tạp dần Nội dung đợc xây dựng theo quan điểm tíchhợp ( đó là kết hợp nhiều môn học khác thành một môn mới) đây là một đặc điểmnổi bật của môn kỹ thuật ở tiểu học, dế tiếp cận với trào lu s phạm trên thế giới

Môn kỹ thuật ở tiểu học có tính cụ thể và tính trừu tợng cao Trong đó nộidung môn học đợc thể hiện ở chỗ đề cập đến những vật phẩm kỹ thuật Cụ thể( mô hình chi tiết, các đồ chơi, cây rau, hoa…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp) cũng nh các thao tác kỹ thuật: cụthể( gấp cắt, dán ,nặn ,lắp ghép…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp.) những tri thức này học sinh có thể trực tiếp trigiác ngay trên đối tợng nghiên cứu hoạc qua các thao tác làm mẫu của giáo viên ,bên cạnh đó tính trừu tợng đợc phản ánh trong hệ thống các khái niệm kỹ thuật( nh vật tĩnh , vận động, khái niệm điện…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp) các nguyên lý kỹ thuật( nh nguyên lýcấu tạo, nguyên lý cắt gọt…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp.các dạng gia công , các quá trình sinh học

-So với các môn khoa học khác môn kỹ thuật có đặc điểm riêng nữa đó làngôn ngữ và ngôn ngữ trong dạy học Ngoài việc sử dụng ngôn ngữ chung ( lờinói , chữ viết) môn kỹ thuật còn có ngôn ngữ đặc trng, cụ thể là các quy ớc bản vẽ

kỹ thuật

Ngôn ngữ này vừa mang tính nghề nghiệp riêng Song lại mang tính quy ớcquốc gia.( các tiêu chuẩn về kỹ thuật) Nhờ đặc trng này mà học sinh đã hiểu đợc

và sử dụng chính xác tên gọi quy ớc kỹ thuật, các khái niệm quy ớc và tài liệu kỹthuật nh bản vẽ kỹ thuật sổ tay kỹ thuật, hồ sơ kỹ thuật và các phơng tiện

- Môn kỹ thuật có tính thực tiễn cao

Đây là đăc điểm do nội dung môn học và đối tợng nghiên cứu phản ánhhoạt động thực tiễn của con ngời đó là lao động sản xuất mà trong đó lao động kỹthuật là chủ yếu Dựa trên cơ sở khoa học xuất phát từ thực tiễn và giải quyếtnhiệm vụ cụ thể trong thực tiễn sản xuấtvà đời sống Chẳng hạn các phơng tiện kỹthuật ( dao,kéo, quốc , xẻng…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp.)bao giờ cũng gắn với quá trình sản xất nhất định.Các phơng pháp ( phơng pháp gia công, phơng pháp cắt gọt, quy trình trồng mộtcây, quy trình nuôi một con…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp) đặc điểm này làm cho nội dung của bài giảng baogiờ cũng gần gũi với học sinh nhỏ tuổi và ý nghĩa khoa học của nó

-Đây là một môn học mà việc học tập và lao động kỹ thuật gắn chặt vớinhau mỗi tiết học lấy lao động thực hành là trung tâm

-Xuất phát từ các đặc điểm trên của môn học kỹ thuật Xét thấy nội dungchơng trình rất phong phú và đa dạng,để đạt đợc mục tiêu nhiệm vụ của môn học,cho nên trong việc dạy học kỹ thuậtcó một hệ thống phơng pháp khá đa dạng vàhoàn chỉnh trong đó phơng pháp làm mẫu là phơng pháp quan trọng.Việc làmmẫu của giáo viênăng lựcà rất cần thiết, hơn nữa rất phù hợp với đặc điểm nhậnthức của học sinh và đặc thù của môn học, tạo điều kiện hình thành khái niệm ban

đầu, giới thiệu sản phẩm và các bớc tiến hành, giúp các em thu nhận kiến thức dễdàng khi các em bỡ ngỡ trớc lợng kiến thức khoa học rộng lớn Qua làm mẫu, h-ớng dẫn, gợi ý, giảng giải học sinh sẽ có nền tảng ban đầu, làm cho các em hoạt

đọng học tập , tích cực chủ động và tự tin…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp

II Cơ sở thực tiễn

2.1)Thực trạng việc sử dụng phơng pháp làm mẫu trong dạy học môn kỹthuật ở trờng tiểu học

2.1.1 Khảo sát thực trạng

-Mục đích điều tra:

Khảo sát nhằm đánh giá đúng thực trạng sử dụng phơng pháp làm mẫu củagiáo viên Từ đó xác lập cơ sở thực tiễn cho việc xây dựng quy trình làm mẫu củagiáo viên trong dạy học môn kỹ thuật ở tiểu học

- Đối tợng điều tra:

+ Ban giám hiệu các trờng tiểu học: 5( ngời)

+ Giáo viên tiểu học : 25 ngời

+ Học sinh tiểu học : 70 ngời

Của các trờng trên địa bàn thành phố Vinh, Nghệ An

-Nội dung điều tra:

+ Nhậm thức của giáo viên về khái niệm phơng pháp làm mẫu

+Nhận thức của giáo viên tiểu học về vai trò của việc sử dụng phơng pháplàm mẫu đối với hiệu quả dạy học môn kỹ thuật

+ Mức độ thờng xuyên làm mẫu của giáo viên trong quá trình dạy học môn kỹthuật ở tiểu học

Chất lợng học tập môn lao động kỹ thuật của học sinh tiểu học

- Phơng pháp điều tra

+Điều tra bằng an két

+Quan sát tiến trình dạy họp trên lớp của giáo viên

+Dự giờ môn lao động kỹ thuật

2.2) Phân tích kết quả

2.2.1 Nhận thức của giao viênTiểu học về khái niệm phơng pháp làm mẫu

- Bảng 1 :Kết quả nhận thức của giáo viên tiểu học về khái niệm làm mẫu:

TT Các quan niệm về pp lm làm mẫu Số ý kiến Tỷ lệ %

1

- Là cách thức tổ chức hớng đẫn

của giáo viên giúp học sinh hình

tành rõ từng động tác riêng lẽ của

thuật kết hợp với giải thích do

giáo viên thực hiện

Qua điều tra chúng tôi thấy rằng:

ở phơng án trả lời thứ nhất: "Làm mẫu là cách thức tổ chức, hớng dẩn củagiáo viên, giúp học sinh hình thành rỏ từng động tác riêng lẻ của kĩ thuật lao động

và nhận thức trình tự các thao tác ấy" Ta thấy rằng để học sinh có đợc kĩ năng sửdụng kĩ thuật cũng nh nắm đợc trình tự các thao tác làm ra sản phẩm Điều trớc

tiên yêu cầu giáo viên phải tổ chức, hớng dẫn, làm mẫu rỏ từng động tác riêng lẻ

đến trình tự các thao tác cho học sinh Vì vậy đây chính là một khái niệm đúngnhất, đầy đủ nhất, hoàn chỉnh nhất Song đa số giáo viên lại phủ nhận quan điểmnày thể hiện ở kết quả điều tra Chỉ có 12 giáo viên chiếm 40% tổng số hiểu đúngkhái niệm làm mẩu

ở phơng án trả lời thứ hai:"Là phơng pháp day học của giáo viên",có bagiáo viên đồng ý, chiếm tỉ lệ 10% Sở dĩ họ đồng ý với ý kiến này vì có nhiều lí

do Song họ quá nhấn mạnh đến hình thức của phơng pháp mà cha đi sâu vào bảnchất, những dấu hiệu bên trong của nó Phơng pháp này chỉ trở thành phơngpháp dạy học của giáo viên khi mà giáo viện biết tổ chức, hứơng dẫn để học sinhrút ra tri thức khoa học của mình

- Còn đối với phơng án trả lời thứ ba:"Là sự biểu diễn hành động kĩ thuậtkết hợp với giải thích do giáo viên thực hiện" có 15 đồng chí trong tổng số 30

đồng chí chiếm tỉ lệ 50%

Nh vậy sự phân biệt ranh giới giữa hai phạm trù khái niệm làm mẫu và

ph-ơng pháp làm mẫu cha rõ ràng.Số lợng giáo viên nhầm lẫn quá cao.Điều nàychứng tỏ phần lớn giáo viên cha đợc trang bị đầy đủ về lý luận dạy học

Nh vậy qua điều tra chúng tôi thấy việc giáo viên hiểu đúng về bản chất của

ph-ơng pháp làm mẫu trong quá trình dạy học cha nhiều

2.2.2 Nhận thức của giáo viên về vai trò của phơng pháp làm mẫu đối với hiệuquả dạy học môn lao động kỹ thuật ở bậc tiểu học

Bảng 2: Các mức độ nhận thức của giáo viên tiểu học về vai trò làm mẫu đối với

hiểu quả dạy học môn lao động kỹ thuật ở bậc tiểu học:

3 Kích thích hứng thú học tập của học sinh 24 80

4 Giờ học sinh động, học sinh tiếp thu bài một cách nhẹ nhàng 27 90

5 Kìm hẵm sự phát triển t duy của học sinh 9 30

6 Học sinh sẽ chủ động hơn trong việc chiếm lĩnh tri thức 29 97

Từ bảng trên chúng ta thấy rằng, hầu hết giáo viên đều đánh giá cao tầmquan trọng của việc sự dụng phơng pháp làm mẫu đối với việc nâng cao hiệu quả

giảng dạy 60% giáo viên đợc hỏi cho rằng, trong dạy học môn lao động kỹ thuật

ở tiểu học, việc sự dụng phơng pháp làm mẫu là rất cần thiết và sẽ nâng cao hiểuquả dạy học chiếm 93% ý kiến

Với ý kiến "kích thích hứng thú học tập của học sinh " chiếm 80%

Với ý kiến " giờ học sinh động học sinh tiếp thu bài một cách nhẹ nhànghơn " chiếm 90%

ý kiến "Học sinh sẽ chủ động hơn trong việc chiếm lĩnh tri thức" chiếm97%

Bên cạnh đó, trong quá trình dạy học môn lao động kỹ thuật ở bậc tiểu học,việc sử dụng phơng pháp làm mẫu có mặt hạn chế đó là: làm kìm hãm sự pháttriển t duy của học sinh, dễ làm mất nhiều thời gian, hay chuẩn bị công phuchiếm tỷ lệ rất ít trong số các ý kiến của giáo viên.(củ thể: ý kiến chuẩn bị côngphu tốn nhiều thời gian chiếm 20%…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấpkìm hãm sự phát triển t duy của học sinhchiếm 30%)

Qua điều tra ta thấy, nhìn chung giáo viên đã nhận thức đợc tầm quantrọng, mức độ cần thiết và vai trò của làm mẫu của giáo viên đối với việc nângcao hiệu qủa giờ dạy của môn kỹ thuật ở bậc Tiểu học

2.2.3 Cách thức làm mẫu trong quá trình dạy học môn lao động kỹ thuật ở tiểuhọc

Qua điều tra, quan sát và dự giờ của giáo viên, chúng tôi nhận thấy rằng.Mặc dù giáo viên đã nhận thức đúng về vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng của ph -

ơng pháp làm mẫu, trong việc phát huy tính tích cực chủ động sáng tạocủa họcsinh Song hầu hết đa số giáo viên cha biết cách tổ chức Cha biết cách vận dụngvào giờ dạy của mình Ta thấy rằng quy trình làm mẫu phải bắt đầu từ việc lựachọn thao tác làm mẫu, hớng dẫu thao tác mẫu, học sinh thực hành rút ra kết luậnkhoa học

Bên cạnh đó còn có một số giáo viên không tiến hành làm mẫu, chỉ yêu cầuhọc sinh quan sát SGK kết hớp với thực hành

Đặc biệt khi dự một số tiết chúng tôi thấy đa số các giáo viên thờng tổ chứclàm mẫu cho học sinh theo các bớc sau:

còn lúng túng, lộn xộn.Giáo viên không bao quát đợc lớp, làm cho lớp học ồn ào,mất trật tự, kém hiệu quả Cha đảm bảo đợc mối quan hệ giữa lý luận và thực tiễnkhi chúng tôi yêu cầu giáo viên trả lời một số câu hỏi.

? theo đồng chí để giờ học có hiệu quả thì cầu có điều kiện gì khi tiến hànhlàm mẫu, phần lớn các giáo viên trả lời:

- Phải đầu t nhiều thời gian vào việc chuẩn bị bài trớc khi lên lớp (70%)

- Phải chuẩn bị đầy đủ đồ dùng học tập (80%)

- Phải có quy định chặt chẽ (95%)

2.2.4 Chất lợng học tập môn lao động kỹ thuật của học sinh Tiểu học

1 Lắp xe ben Giỏi%Giỏi% Khá%Khá% Trung bình%Trung bình% Yếu%Yếu%

2 Lắp xe cầu cẩu Giỏi%15,9 Khá%21,2 Trung bình42,9 Yếu%20

Nhìn chung chất lợng học tập môn lao động - kỹ thuật cha cao qua bàitriểm tra với số lợng học sinh là 70 em lớp 4, cho thấy điểm trung bình chung của

3 bài là: Giỏi 17,7%, khá 19,4%, trung bình 45,5%, yếu 17,4%

Qua dự giờ chúng tôi thấy rằng học sinh học tập cha tích cực, lớp học ồn.Những tiết giáo viên còn sơ sài trong làm mẫu hay không làm mẫu và không đủdụng cụ để học sinh thực hành thì lớp học thờng rất nặng nề, học sinh nói chuyệnriêng đùa nghịch Nh vậy để cho tiết học có hiệu quả hơn, học sinh độc lập sángtạo hơn thì chỉ có thông qua việc tổ chức hớng dẫn của giáo viên (củ thể phải làmmẫu kết hợp với giải thích cẩn thận, theo quy trình từng thao tác…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp)

2.3 Đánh giá chung về thực trạng phơng pháp làm mẫu của giáo viên Tiểu học

Từ phân tích thực trạng trên chúng tôi rút ra một số nhận xét sau:

- Phần lớn giáo viên Tiểu học đợc điều tra đều đánh giá cao vai trò của việc sửdụng phơng pháp làm mẫu trong quá trình dạy học môn kỹ thuật Tuy nhiên ngờigiáo viên cha hiểu rõ đợc bản chất của phơng pháp này, còn nhầm lẫn giữa kháiniệm làm mẫu và phơng pháp làm mẫu

- Giáo viên thờng xuyên sử dụng phơng pháp làm mẫu, tuy nhiên vẫn còn lộnxộn và cha theo một quy trình nhất định

- Hầu nh giáo viên cho học sinh quan sát mẫu bằng phơng pháp mô hình tranh

ảnh, (lý thuyết) ít chịu khó su tầm vật thật, các chi tiết máy, mẫu vật

- Học sinh cha tập trung học tập, tinh thần ý thức cha tích cực hứng thú Giáoviên lên lớp chủ yếu là thuyết trình giảng giải.

- Giáo viên thờng thay thế các tiết kỹ thuật bằng các môn học khác nh:Toán,tiếng việt Trong khi đó học sinh học tập thụ động bắt buộc

+ Nguyên nhân của thực trạng :

- Hầu hết giáo viên còn xem nhẹ môn học này, xem môn học này là môn phụ,cho nên trong quá trình dạy học không đầu t vào giờ dạy mà chỉ cho xong, khôngchú ý đến hiệu quả giờ dạy Chính vì vậy họ ít sử dụng phơng pháp làm mẫu vàoquá trình dạy học môn kỹ thuật

- Môn lao động - kỹ thuật là môn học mới ở bậc Tiểu học Nội dung, kiến thứcrất phong phú và đa dạng Nhiều giáo viên Tiểu học còn thiếu kiến thức về cáclĩnh vực khoa học nh: Vật lý, hoá học, địa lý…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp

- Đồ dùng dạy học môn kỹ thuật còn thiếu nghiêm trọng hay cơ sở vật chất nhìnchung phục vụ cho môn này còn thiếu thốn

- Trình độ năng lực s phạm của một số bộ phậm nhỏ của giáo viên còn hạn chế…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp

Trên đây là một số nguyên nhân chủ yếu ảnh hởng tới chất lợng hiệu quảdạy học môn lao động - kỹ thuật ở Tiểu học

Chơng 2: Quy trình làm mẫu trong dạy học môn lao

động - kỹ thuật.

1 Xây dựng quy trình.

1.1 Các nguyên tắc xây dựng quy trình

- Quy trình chính là trình tự các bớc để làm một việc nào đó

- Quy trình làm mẫu trong dạy học môn lao động kỹ thuật chình là trình tự cácthao tác đợc sắp xếp theo một hệ thống từ khâu cơ bản khi bắt đầu cho đến khâukết thúc hoạt động

Chính vì vậy cho nên khi xây dựng quy trình làm mẫu chúng tôi phải dựavào các nguyên tắc sau:

- Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống, tính toàn vẹn, tính củ thể Ta thấy rằng quytrình chính là trình tự các bớc để làm một công việc nào đó Vì vậy quy trình phải

là tổ hợp các bớc, các khâu và để đạt đợc mục đích đề ra thì chủ thể hoạt độngphải tiến hành theo đúng trình tự các thao tác Nh vậy quy làm mẫu là tổ hợp cácbớc theo một trình tự nhất định hay nói cách khác phải đảm bảo tính hệ thống,tính cụ thể và tình toàn vẹn

- Nguyên tắc tính đảm bảo tính hiệu quả

Xuất phát từ mục tiêu giáo dục nói chung và trong lao động kỹ thuật nóiriêng Khi xây dựng quy trình cần phải tính hiệu qủa cao về mọi mặt Đặc biệt khixây dựng quy trình làm mẫu cần phải đảm bảo hiệu qủa về mặt nhận thức, pháthuy đợc tính tích cực nhận thức của học sinh nhằm nâng cao hiệu quả dạy họcmôn kỹ thuật Đồng thời học sinh sẽ chủ động chiếm lĩnh tri thức bằng chính hoạt

động của mình

- Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn, tính khả thi

Trong thực tiễn dạy học môn lao động kỹ thuật ở Tiểu học Để đảm bảomối quan hệ giữa lý luận và thực tiễn Cho nên khi xây dựng quy trình ngời ta cầnphải xuất phát thực tiễn từ yêu cầu thực tiễn của môn kỹ thuật hay nói cách khácphải đảm bảo thực tiễn, tính khả thi cao Để kích thích hứng thú học tập, học sinhnhận thức một cách tích cực và hiệu quả dạy học đợc nâng cao

1.2 Quy trình làm mẫu trong dạy học kỹ thuật ở tiểu học

- Làm mẫu là phơng pháp đặc trng đóng vai trò quan trọng trong dạy học môn lao

động kỹ thuật với mục đích là giúp học sinh hình thành rõ từng động tác riêng lẽcủa lao động kỹ thuật Đồng thời học sinh sẽ nhận thức các động tác theo mộttrình tự nhất định qua đây giúp cho các em tích cực hơn, tự tin hơn vào khả năngcủa mình và tin tởng vào sự đúng đắn của nó

- Chính vì làm mẫu là phơng pháp quan trọng và cần thiết cho nên khi thựchiện làm mẫu, đòi hỏi giáo viên phải xác định đợc mục đích, có kế hoạch, cótrọng tâm và theo một trình tự nhất định.

- Theo TS Thái Văn Thành cùng một số tác giả khác khi tiến hành phơngpháp làm mẫu cần tiến hành theo các bớc sau:

B1- Định hớng hoạt động của học sinh bằng cách nêu rõ mục đích làm mẫu,tên công việc, vật liệu, dụng cụ Trình tự công việc quan sát

B2 - Cần coi trọng việc giảng giải làm mẫu chậm giúp học sinh nắm chínhxác từng thao tác và ghi nhớ trình tự của chúng

B3 - Lặp lại những thao tác mới, khó kết hợp với giảng dạy chặt chẽ

B4 - Làm mẫu tóm tắt toàn bộ công việc với tóc độ bình thờng để ghi lại ấntợng về tiến trình công việc

B5 - Đánh giá kết quả làm mẫu nhằm xác định mức độ nắm vững trình tựcông việc của học sinh

1.2.1) Mô hình tổng quát quy trình làm mẫu trong dạy họckỹ thuật ở tiểu học

1.2.2 Sử dụng phơng pháp để hình thành kỹ năng sử dụng dụng cụ kỹ thuật chohọc sinh

2.2.1 Khái niệm kỹ năng:

Xác định mục đích nhiệm

vụ, yêu cầu của bài học

Chuẩn bị thao tác làm mẫu

mẫu

Chuẩn bị vật mẫu theo yêu cầu của giáo viên

II

H ớng dẫn làm mẫu từng thao tác

IIIThực hành

IVIITổng kết rút ra kết luận khoa học

Chuẩn bị vật mẫu theo yêu cầu của giáo viên Quan sat thao tác mẫu của giáo viên

Chuẩn bị vật mẫu theo yêu cầu của giáo viên Nắm đ ợc

kỹ năng sử dụng dụng cụ kỷ thuậtChuẩn bị vật mẫu theo yêu cầu của giáo viên Nắm đ ợc cấu tạo vật phẩm

Chuẩn bị vật mẫu theo yêu cầu của giáo viên Đ a mẫu vật ra để thực hànhChuẩn bị vật mẫu theo yêu cầu của giáo viên Học sinh thực hiện nhiệm vụ

mà giáo viên đã giao phó

Chuẩn bị vật mẫu theo yêu cầu của giáo viên Tham khảo SGK và tiến hành lần l ợt theo các b ớc mà giáo viên đã làm

Chuẩn bị vật mẫu theo yêu cầu của giáo viên Tự rút ra

Chuẩn bị vật mẫu theo yêu cầu của giáo viên Nắm đợc

cấu tạo vật quy

- Kỹ năng là quá trình lựa chọn và áp dụng những cách thức đúng đắn vàthích hợp để thực hiện có kết quả một động tác nào đó hay một hoạt động nào đó

có mục đích

- Kỹ năng kỹ thuật là những thuộc tính khác nhau của nhân cách tạo tiền đềcho sự thực hiện thành công những hoạt động kỹ thuật

- Kỹ năng sử dụng cụ kỹ thuật:

Là sự nhận biết, sử dụng và phân tích đúng những dụng cụ kỹ thuật trongquy trình kỹ thuật Bằng những kinh nghiệm và khả năng ứng dụng một cách độclập, sáng tạo các tri thức, phơng pháp và các tác động kỹ thuật

* Trong dạy học kỹ thuật Những kỹ năng cụ thể cần hình thành cho học sinh đólà:

- Kỹ năng sử dụng công cụ lao động nh kéo, dao, cờ lê, tuốc nơ vít, cuốc

- Kỹ năng sử dụng dụng cụ đo đạc, vạch giấy bằng thớc êke, compa

- Kỹ năng dụng cụ giấy để gấp, dán, cắt các đờng cơ bản

- Kỹ năng sử dụng kim để thêu các đờng cơ bản

- Kỹ năng sử dụng đất để vắt, nặn, gọt tỉa, tô màu vật nặn

- Kỹ năng sử dụng bộ lắp ghép để tạo sản phẩm…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp

Ta thấy rằng quá trình hình thành kỹ năng cũng là quá trình nhận thức Và

để tồn tại và phát triển con ngời phải thờng xuyên nhận thức về thế giới kháchquan xung quanh mình Và quá trình nhận thức của học sinh tiểu học cũng có néttơng tự so với nhận thức của loài ngời

- Cũng phản ánh thế giới quan vào ý thức con ngời

- Cũng dựa trên sự huy động thao tác t duy

- Cũng làm cho vốn hiểu biết của chủ thể phong phú thêm và hoàn thiện thêm và

đặc biệt cũng tuân theo con đờng nhận thức mà Lê Nin đã chỉ rõ Chúng ta có thểtóm tắt con đờng đó nh sau

cơ sở vận dụng kiến thức vào quá trình thực hành kỹ thuật Bởi vậy phơng phápdạy học đặc trng trong việc hình thành kỹ năng kỹ thuật là phơng pháp làm mẫu,phơng pháp huấn luyện, luyện tập.

Xuất phát từ đặc thù riêng của học sinh tiểu học và nhận thức còn cảmtính Thiên về hình ảnh trực quan cho nên nội dung dạy học phải là những hình

ảnh trực quan sinh động Nhằm mục đích tạo ra hình ảnh biểu tởng ở giai đoạnnày đòi hỏi giáo viên phải làm mẫu

Ta thấy rằng bớc đầu của việc hính thành kỹ năng ý thức thờng xuyên thamgia vào hoạt động hầu nh các động tác thờng vụng về, cha có sự phối hợp nhịpnhàng giữa các động tác có nhiều thao tác thừa khi thực hiện động tác Chẳng hạnkhi sử dụng clê để vặn đinh và đai ốc Hay khi dùng cuốc xới đất, dùng kéo cắtgiấy, vải…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp Không những những tay vận động mà có khi cả đầu, miệng cũng vận

động theo Nhất là ở giai đoạn một của bậc tiểu học tuy kỹ năng đã hình thànhnhng cha vững vàng và ổn định Cho nên luôn luôn phải luyện tập và cũng cố khiyêu cầu học sinh thực hiện động tác mới Lúc đầu các em phải gặp bao khó khăn

đó là cha nắm đợc cách sử dụng dụng cụ nh dao, kéo, kalê, tuốc nơvít…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp Để nắm

đợc cách thức đó chỉ bằng cách là bắt chớc cu thể là qua sự hớng dẫn của giáoviên Từ đó học sinh sẽ biết đợc mình sẽ làm gì Và làm nh thế nào Và để có đợchành động tốt thì ngoài việc biết làm học sinh còn phải biết lựa chọn và áp dụngcách thức đúng đắn thích hợp Để thực hiện các thao tác sự dụng dụng cụ kỹ thuật

có kết quả tốt, và sẽ có đợc kỹ năng tơng ứng

Nh vậy dễ nhận tháy rằng cơ sở của việc hình hành kỹ năng bắt đầu từ hình

ảnh trực quan và qua đó học sinh sẽ tiếp nhận một cách tích cực, tác động vàogiác quan và sẽ ánh những thuộc tính bên ngoài của sự vật hiện tởng, tạo ra hình

ảnh biểu tởng khi chủ thể đã hình thành biểu tởng về sự vật, hiện tởng Sẽ tiếp tục

t duy trừu tởng và nắm đợc cấu trúc của sự vật hiện tởng đó

- Muốn t duy nhất thiết phải sự dụng nhiên liệu lấy từ nhận thức cảm tínhhay nói cách khác không có nhận thức cảm tinh cung cấp t liệu thì không thể tiếnhành t duy Đây chính là quá trình biến đổi từ lợng sang chất, hay đây còn gọi làquá trình nhận thức lý tính Sự nhận thức này sẽ đợc giải toả cho học sinh, sựthông hiểu về mục đích, hiểu đợc cơ chế hành động

Từ hình ảnh trực quan sinh động, thông qua làm mẫu, học sinh sẽ hiểu đợccác thao tác, từ đó học sinh bắt chớc làm theo dới sự hớng dẫn của giáo viên Nhvậy thao tác mẫu của giáo viên là hình ảnh trọn vẹn để học sinh bắt chớc, từ đó

học sinh có thể gọi tên từng sự vật hiện tởng hoặc xếp chúng vào một nhóm đối ởng cùng loại (cùng dạng) và nêu đợc ý nghĩa của sự vật hiện tởng nói chung

t-Để có đợc kỹ năng sử dụng dụng cụ kỹ thuật học sinh không có con đờngnào khác ngoài con đờng thông qua hoạt động thực tiện Đảm bảo mối liên hệgiữa lý luận và thực tiện đay chính là bớc cần đạt đợc đó là sự hoạt động kỹ thuậtchính xác tinh tế Và có mang tính kỹ thuật hay không là do nhận thức của họcsinh Nghĩa là học sinh từ việc t giác hình ảnh trực quan, thao tác mẫu của giáoviên để từ đó tiến hành thực hành kỹ thuật qua việc thực hành trên đối tợng trigiác đợc mới giúp cho học sinh nắm đợc các thao tác để hình thành kỹ năng sửdụng dụng cụ kỹ thuật từ việc lặp đi lặp lại các thao tác này trở thành kỹ năng

Nh vậy kỹ năng đợc hình thành trên cơ sở

Bắt chớc - luyện tập - kỹ năng

Do đó phơng pháp đặc trng trong việc hình thành kỹ năng kỹ thuật là

ph-ơng pháp làm mẫu, phph-ơng pháp huấn luyện - luyện tập

2.2.2 Sử dụng phơng pháp làm mẫu để hình thành kỹ năng sử dụng cụ kỹthuật cho học sinh tiểu học

Từ việc phân tích cơ sở hình thành kỹ năng kỹ thuật cho học sinh ở trên tathấy rằng mọi hình ảnh biểu tởng nh dao, kéo, kalê, cuốc, thớc, eke Compa, tuốcnơ vít, bản vẽ kỹ thuật…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp Đều đợc hình thành từ việc cung cấp phơng tiện trựcquan Cụ thể qua thao tác mẫu của giáo viên Song để phát huy tính độc lập sángtạo của học sinh khi đa ra phơng tiện trực quan cho học sinh quan sát Giáo viên

có thể dẫn dắt bằng hệ thống câu hỏi gởi mở để giúp học sinh nắm đợc hình dạngcủa mẫu vật Công dụng và cách sự dụng dụng cụ đó ra sao

Ví dụ : Khi giáo viên đa mẫu vật tuốc nơ vít cho học sinh quan sát và hỏi

? Tuốc nơ vít có hình dạng nh thế nào?

? Tuốc nơ vít dùng để làm gì?

? Hãy nêu cách sử dụng dụng cụ này?

Khi học sinh nhận biết đợc hình dạng, chức năng của từng mẫu vật Giáoviên có thể giảng giải kết hợp làm mẫu chậm theo một trình tự cụ thể để học sinhtheo dõi

VD: Cách sự dụng dụng cụ kéo cắt giấy bìa

GV: Kéo là một dụng cụ thờng xuyên dùng để cát vải cắt giấy…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp

GIáO VIêN: Đa chiếc kéo cho học sinh quan sát và lu ý với học sinh, khi

sự dụng dụng cụ kéo để cắt chúng ta phải đồng thời biết kết hợp giữa hai động tác

đó là cắt và ngắm điều khiển động tác

- Khi cắt đờng thẳng:

muốn cắt đợc cung tròn ta phải mở lỡi kéo hẹp, cắt lát ngắn đồng thời tayphải cầm kéo, tay trái cầm vật liệu đỡ cầm giấylữn uốn cong theo chiều ngợc vớilỡi kéo Hai thao tác này phải phối hợp với nhau một cách khéo léo

- Khi cắt đờng gấp khúc chú ý chỗ hai đờng gấp khúc gặp nhau không đợccắt lẽm đờng cắt này sang đờng cắt khác muốn vậy thì khi cắt phải ớc lợng mũikéo cho chuẩn xác đúng vào chỗ hai mũi kéo gặp nhau Khi cắt đến chỗ giáp nốiphải cát chậm

- Lu ý: Giáo viên vừa làm mẫu vừa kết hợp giải thích.(yêu cầu làm mẫuchậm)

- Qua việc làm mẫu của giáo viên, học sinh nắm đợc quy trình sử dụngdụng cụ kỹ thuật, hiểu đợc mục đích và cơ chế hoạt động của nó từ đó học sinhbắt chớc thao tác mẫu của giáo viên và học sinh sẽ luyện tập ngay trên dụng cụ kỹthuật đó - học sinh sẽ rút ra đợc kết luận khoa học riêng cho bản thân đồng thờihọc sinh hiểu đợc trong trờng hợp nào thì sử dụng từng dụng cụ khác nhau

Nh vậy từ chỗ giáo viên làm mẫu và hớng đẫn, học sinh bắt chớc thực hànhthao tác Trở thành kỹ năng Đó chính là sử dụng dụng cụ kỹ thuật

- Khi thành kỹ năng, học sinh có thể sử dụng kéo bất kỳ lúc nào, cắt đờngthẳng, đờng tròn hay đờng gấp khúc mà không cần kể đờng vạch mẫu

2.2.3 Sử dụng phơng pháp làm mẫu để giúp học sinh nắm đợc cấu tạo củacác vật thể

Cấu tạo của vật phẩm kỹ thuậtchính là ra các bộ phận của vật phẩm và mốiquan hệ giữa các bộ phận đó

- Mỗi vật phẩm có chức năng, cấu tạo khác nhau Song bằng phơng pháptrực quan Sự dụng mô hình thật, kết hợp với tranh vẽ phóng to và qua thao tácvừa làm mẫu vừa giải thích của giáo viên Sẽ giúp học sinh nắm đợc cấu tạo củatừng vật phẩm Học sinh sẽ thông hiểu các bộ phận của vật phẩm và sự gắn bóchặt chẽ giã bộ phận đó Từ đó học sinh có thể tự phân tích, nhận xét và tự rút rakết luận cần thiết

Nh vậy việc sử dụng phơng pháp làm mẫu để giúp học sinh nắm đợc cấutạo của các vật phẩm Là phơng pháp quan trọng, tích cực không chỉ không chỉphù hợp đặc điểm nhận thức của học sinh mà còn phù hợp với đặc trng của môn

kỹ thuật

- Để học sinh nắm đợc cấu tạo của vật phẩm Chúng ta có thể sử dụng quytrình sau:

Giáo viên giới thiệu khái quát tài liệu trực quan về vật phẩm đó nh: Têngọi, công dụng.

Nêu mục đích của tiết học

Miêu tả từng bộ phận: Tên gọi, công dụng, hình dáng, kích thớc, vật liệucấu thành

- Từ hình ảnh trực quan và thông qua làm mẫu kết hợp với giảng giải, cùngvới hệ thống câu hỏi cởi mỡ có tác dụng giúp cho học sinh nắm đợc cấu tạo củavật phẩm, đồng thời phân tích, nhận xét và rút ra kết luận cần thiết từ đó hiểu quảgiờ học đợc nâng cao ở học sinh t duy trực quan Hình tởng trí nhơ piats triển

VD: Bài 22 Lắp đu < LĐKT2 >

- Với mục đích của tiết học này là học sinh nắm đợc các chi tiết để lắp các

bộ phận cấu thành của đu

Cách lắp từng bộ phận và ghép các bộ phận, hoàn chỉnh đu

Bớc 1: Giáo viên làm thao tác mẫu kết hợp giảng giải

- Giáo viên đa mẫu vật (đu) đã ghép sẵn và đa tranh phóng to mô hình (đu)cho học sinh theo dõi Đồng thời giáo viên nên giới thiệuđu và tác dụng của đutrong cuộc sống

- ? Đu cấu tạo gồm có mấy bộ phận - Học sinh quan sát và trả lời

? Đó là những bộ phận nào? - Học sinh trả lời…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp

- Bộ phận thanh đỡ ghế đu xà

ngang…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp

? Em có gọi tên các chi tiết trên đu - Học sinh …" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp

- Sau khi học sinh nhận xét và trả lời câu hỏi giáo viên bổ sung đầy đủ và chuyển sang giới thiệu chi tiết để lắp đu, đồng thời giáo viên viết bảng

Bớc 2: Thực hành kỹ thuật

- Giáo viên yêu câu học sinh nhắc lại cấu

tạo của đu gồm những bộ phận nào, chi

tiết nào?

- Giáo viên theo dõi trình bày của học

sinh giúp các em cũng cố thêm những chỗ

các em trình bày còn thiếu sót

?Hãy nêu cấu tạo của bộ phận thanh đỡ đu

Giáo viên : - 1tấm lớn

- Giáo viên theo dõi và đánh giá…" với thực tế trên, vì vậy nghị quyết Ban chấp

- Sau khi làm mẫu xong yêu cầu học

sinh thực hành làm thanh đỡ đồng thời giáo -Học sinh thực hànhviên theo dõi giám sát lớp

- Giáo viên: Để đu hoàn chỉnh chúng ta tiếp

tục lắp xà ngang vao thanh đỡ và ghế đu

- Giáo viên thực hiện thao tác mẫu và giải thích

( đặt thanh đỡ nằm thẳng, lấy một trục dài xuyên

qua thanh đỡ thứ nhất, xuyên qua ghế đu và

xuyên qua thanh đỡ thứ hai, sau đó lắo vòng nệm vào

- Giáo viên yêu cầu thực hành lắp ghép đu hoàn chỉnh - Học sinh thực hành

Nh vậy việc sử dụng phơng pháp làm mẫu, giúp học sinh nắm đợc cấu tạo của vật phẩm ( vật thể) Song lu ý khi giáo viên làm mẫu cần kết hợp giải thích hành

động, thao tác một cách tỉ mỹ, đặt ra hệ thống câu hỏi dẫn dắt, gởi ý để phát huy

t duy sáng tạo, tích cực hứng thú của học sinh Từ đó học sinh không những nắm

đợc cấu tạo vật phẩm mà các em còn hiểu đợc bản chất, công dụng của nó, và có thể vận dụng vào thực hành một cách linh hoạt

2.2.4 Sử dụng phơng pháp làm mẫu để giúp học sinh nắm quy trình làm ra sản phẩm:

Quy trình chính là trình tự các bớc để làm ra một công việc nào đó

Quy trình làm ra sản phẩm là trình tự công việc từ khâu chuẩn bị cho đến khi hoàn thành sản phẩm

- Để làm ra sản phẩm của một mô hình kỹ thuật yêu giáo viên trớc tiên phảicung cấp cho học sinh hệ thống kiến thức về quy trình làm ra sản phẩm

Ta thấy rằng để làm ra một sản phẩm, phải theo một trình tự từ khâu chuẩn

bị cho đến khi kết thúc Nh vậy sẽ có rất nhiều hành động kỹ thuật khác nhau Màmỗi hành động kỹ thuật bao gồm nhiều thao tác kỹ thuật, và mỗi thao tác gồm nhiều t thế và động tác lao động Chính vì vậy khi thực hành kết hợp làm ra sản phẩm kỹ thuật, ngời giáo viên phải xác địng rõ quy trình làm ra sản phẩm đó Bao gồm những khâu nào? khâu nào là quan trọng nhất, trình tự các thao tác kỹ thuật nh thế nào?

- Trên cơ sở xây dựng quy trình làm ra sản phẩm trên lý thuyết, giáo viên tiến hành công việc thêo trình tự đã đề ra

- Trớc khi làm mẫu cho học sinh trên lớp giáo viên phải thử nghiệm nhiều lần ở nhà, để tránh những sai sót vì khoa học kỹ thuật đòi hỏi độ chính xác cao mới có giá trị

- Để học sinh thực hành không mắc phải sai lầm trong quy trình làm ra sản phẩm quy định thờng khi tiến hành làm mẫu kết hợp giảng giải, giáo viên yêu cầuhọc sinh không thực hành làm theo giáo viên mà phải tập trung quan sát trình tự thao tác mẫu của giáo viên

- Để phát huy đợc tính độc lập sáng tạo của học sinh Trớc khi học sinh thực hành giáo viên có thể gợi ý bằng hệ thống câu hỏi để giúp các em định hớng

đợc công việc sẽ tiến hành theo một quy trình nhất định

- Phải giúp các em thấy rõ sự thống nhất giữa lý thuyết và thực hành, từ đó các em sẽ tin tởng vào sự đúng đắn của khoa học kỹ thuật

VD: Quy trình làm đồ chơi gồm có ba bớc:

B1- Tạo từng phần của sản phẩm

B2 - Ghép sản phẩm